4. සුයාමනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදොති ආයස්මතො සුයාමනත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො එකනවුතෙ කප්පෙ විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ ධඤ්ඤවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා බ්‍රාහ්මණමන්තෙ වාචෙති. තෙන ච සමයෙන විපස්සී භගවා මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං ධඤ්ඤවතීනගරං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො හොති. තං දිස්වා බ්‍රාහ්මණො පසන්නචිත්තො අත්තනො ගෙහං නෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තස්සූපරි පුප්ඵසන්ථාරං සන්ථරිත්වා අදාසි, සත්ථරි තත්ථ නිසින්නෙ පණීතෙන ආහාරෙන සන්තප්පෙසි, භුත්තාවිඤ්ච පුප්ඵගන්ධෙන පූජෙසි. සත්ථා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, සුයාමනොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ පරමනිස්සමයුත්තො හුත්වා ගෙහවාසීනං කාමූපභොගං ජිගුච්ඡිත්වා ඣානනින්නො භගවතො වෙසාලිගමනෙ පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.13.65-74) –

‘‘නගරෙ ධඤ්ඤවතියා, අහොසිං බ්‍රාහ්මණො තදා;

ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච, සනිඝණ්ඩුසකෙටුභෙ.

‘‘පදකො වෙය්‍යාකරණො, නිමිත්තකොවිදො අහං;

මන්තෙ ච සිස්සෙ වාචෙසිං, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.

‘‘පඤ්ච උප්පලහත්ථානි, පිට්ඨියං ඨපිතානි මෙ;

ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහං, පිතුමාතුසමාගමෙ.

‘‘තදා විපස්සී භගවා, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො;

ඔභාසෙන්තො දිසා සබ්බා, ආගච්ඡති නරාසභො.

‘‘ආසනං පඤ්ඤපෙත්වාන, නිමන්තෙත්වා මහාමුනිං;

සන්ථරිත්වාන තං පුප්ඵං, අභිනෙසිං සකං ඝරං.

‘‘යං මෙ අත්ථි සකෙ ගෙහෙ, ආමිසං පච්චුපට්ඨිතං;

තාහං බුද්ධස්ස පාදාසිං, පසන්නො සෙහි පාණිභි.

‘‘භුත්තාවිං කාලමඤ්ඤාය පුප්ඵහත්ථමදාසහං;

අනුමොදිත්වාන සබ්බඤ්ඤූ, පක්කාමි උත්තරාමුඛො.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පුප්ඵදානස්සිදං ඵලං.

‘‘අනන්තරං ඉතො කප්පෙ, රාජාහුං වරදස්සනො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා නීවරණප්පහානකිත්තනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

74. ‘‘කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදො, ථිනමිද්ධඤ්ච භික්ඛුනො;

උද්ධච්චං විචිකිච්ඡා ච, සබ්බසොව න විජ්ජතී’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ කාමච්ඡන්දොති කාමෙසු ඡන්දො, කාමො ච සො ඡන්දො චාතිපි කාමච්ඡන්දො, කාමරාගො. ඉධ පන සබ්බොපි රාගො කාමච්ඡන්දො අග්ගමග්ගවජ්ඣස්සාපි අධිප්පෙතත්තා, තෙනාහ ‘‘සබ්බසොව න විජ්ජතී’’ති. සබ්බෙපි හි තෙභූමකධම්මා කාමනීයට්ඨෙන කාමා, තත්ථ පවත්තො රාගො කාමච්ඡන්දො, තෙනාහ භගවා – ‘‘ආරුප්පෙ කාමච්ඡන්දනීවරණං පටිච්ච ථිනමිද්ධනීවරණං උද්ධච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණං උප්පජ්ජතී’’ති (පට්ඨා. 3.8.8) බ්‍යාපජ්ජති චිත්තං පූතිභාවං ගච්ඡති එතෙනාති බ්‍යාපාදො, ‘‘අනත්ථං මෙ අචරී’’තිආදිනයප්පවත්තො (ධ. ස. 1066; විභ. 909) ආඝාතො. ථිනං චිත්තස්ස අකල්‍යතා අනුස්සාහසංහනනං, මිද්ධං කායස්ස අකල්‍යතා අසත්තිවිඝාතො, තදුභයම්පි ථිනඤ්ච මිද්ධඤ්ච ථිනමිද්ධං, කිච්චාහාරපටිපක්ඛානං එකතාය එකං කත්වා වුත්තං. උද්ධතභාවො උද්ධච්චං, යෙන ධම්මෙන චිත්තං උද්ධතං හොති අවූපසන්තං, සො චෙතසො වික්ඛෙපො උද්ධච්චං. උද්ධච්චග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ කිච්චාහාරපටිපක්ඛානං සමානතාය කුක්කුච්චම්පි ගහිතමෙවාති දට්ඨබ්බං. තං පච්ඡානුතාපලක්ඛණං. යො හි කතාකතකුසලාකුසලූපනිස්සයො විප්පටිසාරො, තං කුක්කුච්චං. විචිකිච්ඡාති, ‘‘එවං නු ඛො න නු ඛො’’ති සංසයං ආපජ්ජති, ධම්මසභාවං වා විචිනන්තො කිච්ඡති කිලමති එතායාති විචිකිච්ඡා, බුද්ධාදිවත්ථුකො සංසයො. සබ්බසොති අනවසෙසතො. න විජ්ජතීති නත්ථි, මග්ගෙන සමුච්ඡින්නත්තා න උපලබ්භති. ඉදඤ්ච පදද්වයං පච්චෙකං යොජෙතබ්බං අයඤ්හෙත්ථ යොජනා – යස්ස භික්ඛුනො තෙන තෙන අරියමග්ගෙන සමුච්ඡින්නත්තා කාමච්ඡන්දො ච බ්‍යාපාදො ච ථිනමිද්ධඤ්ච උද්ධච්චකුක්කුච්චඤ්ච විචිකිච්ඡා ච සබ්බසොව න විජ්ජති, තස්ස න කිඤ්චි කරණීයං, කතස්ස වා පතිචයොති අඤ්ඤාපදෙසෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොති. පඤ්චසු හි නීවරණෙසු මග්ගෙන සමුච්ඡින්නෙසු තදෙකට්ඨතාය සබ්බෙපි කිලෙසා සමුච්ඡින්නායෙව හොන්ති. තෙනාහ – ‘‘සබ්බෙතෙ භගවන්තො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ’’ති (දී. නි. 2.146).

සුයාමනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.