5. සුසාරදත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සාධු සුවිහිතාන දස්සනන්ති ආයස්මතො සුසාරදත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සො කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විජ්ජාපදෙසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තප්පදෙසෙ අරඤ්ඤායතනෙ අස්සමං කාරෙත්වා විහාසි. අථ නං අනුග්ගණ්හන්තො පදුමුත්තරො භගවා භික්ඛාචාරවෙලායං උපසඞ්කමි. සො දූරතොව දිස්වා පසන්නමානසො පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තං ගහෙත්වා මධුරානි ඵලානි පක්ඛිපිත්වා අදාසි. භගවා තං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ධම්මසෙනාපතිනො ඤාතිබ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මන්දපඤ්ඤත්තා සුසාරදොති ගහිතනාමො අපරභාගෙ ධම්මසෙනාපතිස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.13.75-83) –

‘‘අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ;

හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, වසාමි අස්සමෙ අහං.

‘‘අග්ගිහුත්තඤ්ච මෙ අත්ථි, පුණ්ඩරීකඵලානි ච;

පුටකෙ නික්ඛිපිත්වාන, දුමග්ගෙ ලග්ගිතං මයා.

‘‘පදුමුත්තරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

මමුද්ධරිතුකාමො සො, භික්ඛන්තො මමුපාගමි.

‘‘පසන්නචිත්තො සුමනො, ඵලං බුද්ධස්සදාසහං;

විත්තිසඤ්ජනනො මය්හං, දිට්ඨධම්මසුඛාවහො.

‘‘සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධො, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

අන්තලික්ඛෙ ඨිතො සත්ථා, ඉමං ගාථං අභාසථ.

‘‘ඉමිනා ඵලදානෙන, චෙතනාපණිධීහි ච;

කප්පානං සතසහස්සං, දුග්ගතිං නුපපජ්ජසි.

‘‘තෙනෙව සුක්කමූලෙන, අනුභොත්වාන සම්පදා;

පත්තොම්හි අචලං ඨානං, හිත්වා ජයපරාජයං.

‘‘ඉතො සත්තසතෙ කප්පෙ, රාජා ආසිං සුමඞ්ගලො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා සප්පුරිසූපනිස්සයානිසංසකිත්තනාපදෙසෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

75. ‘‘සාධු සුවිහිතාන දස්සනං, කඞ්ඛා ඡිජ්ජති බුද්ධි වඩ්ඪති;

බාලම්පි කරොන්ති පණ්ඩිතං, තස්මා සාධු සතං සමාගමො’’ති. –

ගාථං අභාසි.

තත්ථ සාධූති සුන්දරං, භද්දකන්ති අත්ථො. සුවිහිතාන දස්සනන්ති සුවිහිතානං දස්සනං. ගාථාසුඛත්ථං අනුස්වාරලොපො කතො. සීලාදිගුණෙහි සුසංවිහිතත්තභාවානං පරානුද්දයාය සුට්ඨු විහිතධම්මදෙසනානං අරියානං දස්සනං සාධූති යොජනා. ‘‘දස්සන’’න්ති නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං සවනාදීනම්පි බහුකාරත්තා. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

‘‘යෙ තෙ භික්ඛූ සීලසම්පන්නා සමාධිසම්පන්නා පඤ්ඤාසම්පන්නා විමුත්තිසම්පන්නා විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නා ඔවාදකා විඤ්ඤාපකා සන්දස්සකා සමාදපකා සමුත්තෙජකා සම්පහංසකා අලංසමක්ඛාතාරො සද්ධම්මස්ස, දස්සනම්පාහං, භික්ඛවෙ, තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි, සවනං…පෙ… උපසඞ්කමනං…පෙ… පයිරුපාසනං…පෙ… අනුස්සරණං…පෙ… අනුපබ්බජ්ජම්පාහං, භික්ඛවෙ, තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමී’’ති (ඉතිවු. 104).

දස්සනමූලකත්තා වා ඉතරෙසං දස්සනමෙවෙත්ථ වුත්තං, කඞ්ඛා ඡිජ්ජතීතිආදි තත්ථ කාරණවචනං. තාදිසානඤ්හි කල්‍යාණමිත්තානං දස්සනෙ සති විඤ්ඤුජාතිකො අත්ථකාමො කුලපුත්තො තෙ උපසඞ්කමති පයිරුපාසති ‘‘කිං, භන්තෙ, කුසලං, කිං අකුසල’’න්තිආදිනා (ම. නි. 3.296) පඤ්හං පුච්ඡති. තෙ චස්ස අනෙකවිහිතෙසු කඞ්ඛාට්ඨානීයෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති, තෙන වුත්තං ‘‘කඞ්ඛා ඡිජ්ජතී’’ති. යස්මා ච තෙ ධම්මදෙසනාය තෙසං කඞ්ඛං පටිවිනොදෙත්වා පුබ්බභාගෙ කම්මපථසම්මාදිට්ඨිං විපස්සනාසම්මාදිට්ඨිඤ්ච උප්පාදෙන්ති, තස්මා තෙසං බුද්ධි වඩ්ඪති. යදා පන තෙ විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සච්චානි පටිවිජ්ඣන්ති, තදා සොළසවත්ථුකා අට්ඨවත්ථුකා ච විචිකිච්ඡා ඡිජ්ජති සමුච්ඡිජ්ජති, නිප්පරියායෙන පඤ්ඤා බුද්ධි වඩ්ඪති. බාල්‍යසමතික්කමනතො තෙ පණ්ඩිතා හොන්ති. සො තෙහි බුද්ධිං වඩ්ඪෙති, බාලම්පි කරොන්ති පණ්ඩිතන්ති. තස්මාතිආදි නිගමනං, යස්මා සාධූනං දස්සනං වුත්තනයෙන කඞ්ඛා ඡිජ්ජති බුද්ධි වඩ්ඪති, තෙ බාලං පණ්ඩිතං කරොන්ති, තස්මා තෙන කාරණෙන සාධු සුන්දරං සතං සප්පුරිසානං අරියානං සමාගමො, තෙහි සමොධානං සම්මා වඩ්ඪනන්ති අත්ථො.

සුසාරදත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.