6. කුටිවිහාරිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

කො කුටිකායන්ති ආයස්මතො කුටිවිහාරිත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සො කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො ආකාසෙන ගච්ඡන්තස්ස ‘‘උදකදානං දස්සාමී’’ති සීතලං උදකං ගහෙත්වා පීතිසොමනස්සජාතො උද්ධම්මුඛො හුත්වා උක්ඛිපි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඤත්වා පසාදසංවඩ්ඪනත්ථං ආකාසෙ ඨිතොව සම්පටිච්ඡි. සො තෙන අනප්පකං පීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙසි. සෙසං අඤ්ජනවනියත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තසදිසමෙව. අයං පන විසෙසො – අයං කිර වුත්තනයෙන පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චො විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තො සායං ඛෙත්තසමීපෙන ගච්ඡන්තො දෙවෙ ඵුසායන්තෙ ඛෙත්තපාලකස්ස පුඤ්ඤං තිණකුටිං දිස්වා පවිසිත්වා තත්ථ තිණසන්ථාරකෙ නිසීදි. නිසින්නමත්තොව උතුසප්පායං ලභිත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.11.29-35) –

‘‘සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං, ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසෙ;

ඝතාසනංව ජලිතං, ආදිත්තංව හුතාසනං.

‘‘පාණිනා උදකං ගය්හ, ආකාසෙ උක්ඛිපිං අහං;

සම්පටිච්ඡි මහාවීරො, බුද්ධො කාරුණිකො ඉසි.

‘‘අන්තලික්ඛෙ ඨිතො සත්ථා, පදුමුත්තරනාමකො;

මම සඞ්කප්පමඤ්ඤාය, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘ඉමිනා දකදානෙන, පීතිඋප්පාදනෙන ච;

කප්පසතසහස්සම්පි, දුග්ගතිං නුපපජ්ජති.

‘‘තෙන කම්මෙන ද්විපදින්ද, ලොකජෙට්ඨ නරාසභ;

පත්තොම්හි අචලං ඨානං, හිත්වා ජයපරාජයං.

‘‘සහස්සරාජනාමෙන, තයො තෙ චක්කවත්තිනො;

පඤ්චසට්ඨිකප්පසතෙ, චාතුරන්තා ජනාධිපා.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා ථෙරෙ තත්ථ නිසින්නෙ ඛෙත්තපාලකො ආගන්ත්වා ‘‘කො කුටිකාය’’න්ති ආහ. තං සුත්වා ථෙරො ‘‘භික්ඛු කුටිකාය’’න්තිආදිමාහ. තයිදං ඛෙත්තපාලස්ස ථෙරස්ස ච වචනං එකජ්ඣං කත්වා –

56. ‘‘කො කුටිකායං භික්ඛු කුටිකායං, වීතරාගො සුසමාහිතචිත්තො;

එවං ජානාහි ආවුසො, අමොඝා තෙ කුටිකා කතා’’ති. –

තථාරූපෙන සඞ්ගීතිං ආරොපිතං.

තත්ථ කො කුටිකායන්ති, ‘‘ඉමිස්සං කුටිකායං කො නිසින්නො’’ති ඛෙත්තපාලස්ස පුච්ඡාවචනං. තස්ස භික්ඛු කුටිකායන්ති ථෙරස්ස පටිවචනදානං. අථ නං අත්තනො අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යභාවතො තං කුටිපරිභොගං අනුමොදාපෙත්වා උළාරං තමෙව පුඤ්ඤං පතිට්ඨාපෙතුං ‘‘වීතරාගො’’තිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො – එකො භින්නකිලෙසො භික්ඛු තෙ කුටිකායං නිසින්නො, තතො එව සො අග්ගමග්ගෙන සබ්බසො සමුච්ඡින්නරාගතාය වීතරාගො අනුත්තරසමාධිනා නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා සුට්ඨු සමාහිතචිත්තතාය සුසමාහිතචිත්තො, ඉමඤ්ච අත්ථං, ආවුසො ඛෙත්තපාල, යථාහං වදාමි, එවං ජානාහි සද්දහ අධිමුච්චස්සු. අමොඝා තෙ කුටිකා කතා තයා කතා කුටිකා අමොඝා අවඤ්ඣා සඵලා සඋද්‍රයා, යස්මා අරහතා ඛීණාසවෙන පරිභුත්තා. සචෙ ත්වං අනුමොදසි, තං තෙ භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති.

තං සුත්වා ඛෙත්තපාලො ‘‘ලාභා වත මෙ, සුලද්ධං වත මෙ, යස්ස මෙ කුටිකායං එදිසො අය්‍යො පවිසිත්වා නිසීදතී’’ති පසන්නචිත්තො අනුමොදන්තො අට්ඨාසි. ඉමං පන තෙසං කථාසල්ලාපං භගවා දිබ්බාය සොතධාතුයා සුත්වා අනුමොදනඤ්චස්ස ඤත්වා තම්භාවිනිං සම්පත්තිං විභාවෙන්තො ඛෙත්තපාලං ඉමාහි ගාථාහි අජ්ඣභාසි –

‘‘විහාසි කුටියං භික්ඛු, සන්තචිත්තො අනාසවො;

තෙන කම්මවිපාකෙන, දෙවින්දො ත්වං භවිස්සසි.

‘‘ඡත්තිංසක්ඛත්තුං දෙවින්දො, දෙවරජ්ජං කරිස්සසි;

චතුත්තිංසක්ඛත්තුං චක්කවත්තී, රාජා රට්ඨෙ භවිස්සසි;

රතනකුටි නාම පච්චෙකබුද්ධො, වීතරාගො භවිස්සසී’’ති.

කුටිකායං ලද්ධවිසෙසත්තා පන ථෙරස්ස තතො පභුති කුටිවිහාරීත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. අයමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණගාථාපි අහොසීති.

කුටිවිහාරිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.