7. යසත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සුවිලිත්තො සුවසනොති ආයස්මතො යසත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අත්තනො භවනං නෙත්වා මහාදානං පවත්තෙසි. භගවන්තං මහග්ඝෙන තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි, එකමෙකඤ්ච භික්ඛුං මහග්ඝෙනෙව පච්චෙකදුස්සයුගෙන සබ්බෙන සමණපරික්ඛාරෙන අච්ඡාදෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා මහාබොධිමණ්ඩං සත්තහි රතනෙහි පූජෙසි. කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං අකාසි. එවං සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං අම්හාකං භගවතො කාලෙ බාරාණසියං මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, යසො නාම නාමෙන පරමසුඛුමාලො. ‘‘තස්ස තයො පාසාදා’’ති සබ්බං ඛන්ධකෙ (මහාව. 25) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං.

සො පුබ්බහෙතුනා චොදියමානො රත්තිභාගෙ නිද්දාභිභූතස්ස පරිජනස්ස විප්පකාරං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො සුවණ්ණපාදුකාරූළ්හොව ගෙහතො නිග්ගතො දෙවතාවිවටෙන නගරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ඉසිපතනසමීපං ගතො ‘‘උපද්දුතං වත, භො, උපස්සට්ඨං වත, භො’’ති ආහ. තෙන සමයෙන භගවතා ඉසිපතනෙ විහරන්තෙන තස්සෙව අනුග්ගණ්හනත්ථං අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තෙන ‘‘එහි, යස, ඉදං අනුපද්දුතං, ඉදං අනුපස්සට්ඨ’’න්ති වුත්තො, ‘‘අනුපද්දුතං අනුපස්සට්ඨං කිර අත්ථී’’ති සොමනස්සජාතො සුවණ්ණපාදුකා ඔරුය්හ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසින්නො සත්ථාරා අනුපුබ්බිකථං කථෙත්වා සච්චදෙසනාය කතාය සච්චපරියොසානෙ සොතාපන්නො හුත්වා ගවෙසනත්ථං ආගතස්ස පිතු භගවතා සච්චදෙසනාය කරියමානාය අරහත්තං සච්ඡාකාසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.40.456-483) –

‘‘මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හ, භවනං මෙ සුනිම්මිතං;

සුනිම්මිතා පොක්ඛරණී, චක්කවාකපකූජිතා.

‘‘මන්දාලකෙහි සඤ්ඡන්නා, පදුමුප්පලකෙහි ච;

නදී ච සන්දතෙ තත්ථ, සුපතිත්ථා මනොරමා.

‘‘මච්ඡකච්ඡපසඤ්ඡන්නා, නානාදිජසමොත්ථතා;

මයූරකොඤ්චාභිරුදා, කොකිලාදීහි වග්ගුහි.

‘‘පාරෙවතා රවිහංසා ච, චක්කවාකා නදීචරා;

දින්දිභා සාළිකා චෙත්ථ, පම්මකා ජීවජීවකා.

‘‘හංසා කොඤ්චාපි නදිතා, කොසියා පිඞ්ගලා බහූ;

සත්තරතනසම්පන්නා, මණිමුත්තිකවාලුකා.

‘‘සබ්බසොණ්ණමයා රුක්ඛා, නානාගන්ධසමෙරිතා;

උජ්ජොතෙන්ති දිවාරත්තිං, භවනං සබ්බකාලිකං.

‘‘සට්ඨිතූරියසහස්සානි, සායං පාතො පවජ්ජරෙ;

සොළසිත්ථිසහස්සානි, පරිවාරෙන්ති මං සදා.

‘‘අභිනික්ඛම්ම භවනා, සුමෙධං ලොකනායකං;

පසන්නචිත්තො සුමනො, වන්දයිං තං මහායසං.

‘‘සම්බුද්ධං අභිවාදෙත්වා, සසඞ්ඝං තං නිමන්තයිං;

අධිවාසෙසි සො ධීරො, සුමෙධො ලොකනායකො.

‘‘මම ධම්මකථං කත්වා, උය්‍යොජෙසි මහාමුනි;

සම්බුද්ධං අභිවාදෙත්වා, භවනං මෙ උපාගමිං.

‘‘ආමන්තයිං පරිජනං, සබ්බෙ සන්නිපතාථ වො;

පුබ්බණ්හසමයං බුද්ධො, භවනං ආගමිස්සති.

‘‘ලාභා අම්හං සුලද්ධං නො, යෙ වසාම තවන්තිකෙ;

මයම්පි බුද්ධසෙට්ඨස්ස, පූජං කස්සාම සත්ථුනො.

‘‘අන්නං පානං පට්ඨපෙත්වා, කාලං ආරොචයිං අහං;

වසීසතසහස්සෙහි, උපෙසි ලොකනායකො.

‘‘පඤ්චඞ්ගිකෙහි තූරියෙහි, පච්චුග්ගමනමකාසහං;

සබ්බසොණ්ණමයෙ පීඨෙ, නිසීදි පුරිසුත්තමො.

‘‘උපරිච්ඡදනං ආසි, සබ්බසොණ්ණමයං තදා;

බීජනියො පවායන්ති, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ.

‘‘පහූතෙනන්නපානෙන, භික්ඛුසඞ්ඝමතප්පයිං;

පච්චෙකදුස්සයුගළෙ, භික්ඛුසඞ්ඝස්සදාසහං.

‘‘යං වදන්ති සුමෙධොති, ලොකාහුතිපටිග්ගහං;

භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වා, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘යො මෙ අන්නෙන පානෙන, සබ්බෙ ඉමෙ ච තප්පයිං;

තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, දෙවලොකෙ රමිස්සති;

සහස්සක්ඛත්තුං රාජා ච, චක්කවත්තී භවිස්සති.

‘‘උපපජ්ජති යං යොනිං, දෙවත්තං අථ මානුසං;

සබ්බදා සබ්බසොවණ්ණං, ඡදනං ධාරයිස්සති.

‘‘තිංසකප්පසහස්සම්හි, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.

‘‘තස්ස ධම්මෙසු දායාදො, ඔරසො ධම්මනිම්මිතො;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සතිනාසවො.

‘‘භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වා, සීහනාදං නදිස්සති;

චිතකෙ ඡත්තං ධාරෙන්ති, හෙට්ඨා ඡත්තම්හි ඩය්හථ.

‘‘සාමඤ්ඤං මෙ අනුප්පත්තං, කිලෙසා ඣාපිතා මයා;

මණ්ඩපෙ රුක්ඛමූලෙ වා, සන්තාපො මෙ න විජ්ජති.

‘‘තිංසකප්පසහස්සම්හි, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, සබ්බදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අථ භගවා ආයස්මන්තං යසං දක්ඛිණං බාහුං පසාරෙත්වා ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති ආහ. වචනසමනන්තරමෙව ද්වඞ්ගුලමත්තකෙසමස්සු අට්ඨපරික්ඛාරධරො වස්සසට්ඨිකත්ථෙරො විය අහොසි. සො අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානෙන්තො එහිභික්ඛුභාවප්පත්තිතො පුරිමාවත්ථවසෙන –

117. ‘‘සුවිලිත්තො සුවසනො, සබ්බාභරණභූසිතො;

තිස්සො විජ්ජා අජ්ඣගමිං, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ සුවිලිත්තොති සුන්දරෙන කුඞ්කුමචන්දනානුලෙපනෙන විලිත්තගත්තො. සුවසනොති සුට්ඨු මහග්ඝකාසිකවත්ථවසනො. සබ්බාභරණභූසිතොති සීසූපගාදීහි සබ්බෙහි ආභරණෙහි අලඞ්කතො. අජ්ඣගමින්ති අධිගච්ඡිං. සෙසං වුත්තනයමෙව.

යසත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.