8. කිමිලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

අභිසත්තොව නිපතතීති ආයස්මතො කිමිලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො කකුසන්ධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි තස්ස ධාතුයො උද්දිස්ස සළලමාලාහි මණ්ඩපාකාරෙන පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තාවතිංසෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ සාකියරාජකුලෙ නිබ්බත්ති, කිමිලොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො භොගසම්පත්තියා සම්පන්නො විහරති. තස්ස ඤාණපරිපාකං දිස්වා සංවෙගජනනත්ථං අනුපියායං විහරන්තො සත්ථා පඨමයොබ්බනෙ ඨිතං දස්සනීයං ඉත්ථිරූපං අභිනිම්මිනිත්වා පුරතො දස්සෙත්වා පුන අනුක්කමෙන යථා ජරාරොගවිපත්තීහි අභිභූතා දිස්සති, තථා අකාසි. තං දිස්වා කිමිලකුමාරො අතිවිය සංවෙගං පකාසෙන්තො –

118. ‘‘අභිසත්තොව නිපතති වයො, රූපං අඤ්ඤමිව තථෙව සන්තං;

තස්සෙව සතො අවිප්පවසතො, අඤ්ඤස්සෙව සරාමි අත්තාන’’න්ති. –

ගාථං අභාසි.

තත්ථ අභිසත්තොවාති ‘‘ත්වං සීඝං ගච්ඡ මා තිට්ඨා’’ති දෙවෙහි අනුසිට්ඨො ආණත්තො විය. ‘‘අභිසට්ඨො වා’’තිපි පාඨො, ‘‘ත්වං ලහුං ගච්ඡා’’ති කෙනචි අභිලාසාපිතො වියාති අත්ථො. නිපතතීති අතිපතති අභිධාවති න තිට්ඨති, ඛණෙ ඛණෙ ඛයවයං පාපුණාතීති අත්ථො. වයොති බාල්‍යයොබ්බනාදිකො සරීරස්ස අවත්ථාවිසෙසො. ඉධ පනස්ස යොබ්බඤ්ඤං අධිප්පෙතං, තං හිස්ස අභිපතන්තං ඛීයන්තං හුත්වා උපට්ඨිතං. රූපන්ති රූපසම්පදාති වදති. රූපන්ති පන සරීරං ‘‘අට්ඨිඤ්ච පටිච්ච න්හාරුඤ්ච පටිච්ච මංසඤ්ච පටිච්ච ආකාසො පරිවාරිතො රූපංත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡතී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.306) විය. අඤ්ඤමිව තථෙව සන්තන්ති ඉදං රූපං යාදිසං, සයං තථෙව තෙනෙවාකාරෙන සන්තං විජ්ජමානං අඤ්ඤං විය මය්හං උපට්ඨාතීති අධිප්පායො. ‘‘තදෙව සන්ත’’න්ති ච කෙචි පඨන්ති. තස්සෙව සතොති තස්සෙව මෙ අනඤ්ඤස්ස සතො සමානස්ස. අවිප්පවසතොති න විප්පවසන්තස්ස, චිරවිප්පවාසෙන හි සතො අනඤ්ඤම්පි අඤ්ඤං විය උපට්ඨාති ඉදම්පි ඉධ නත්ථීති අධිප්පායො. අඤ්ඤස්සෙව සරාමි අත්තානන්ති ඉමං මම අත්තභාවං අඤ්ඤස්ස සත්තස්ස විය සරාමි උපධාරෙමි සඤ්ජානාමීති අත්ථො. තස්සෙවං අනිච්චතං මනසි කරොන්තස්ස දළ්හතරො සංවෙගො උදපාදි, සො සංවෙගජාතො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.56.42-48) –

‘‘නිබ්බුතෙ කකුසන්ධම්හි, බ්‍රාහ්මණම්හි වුසීමති;

ගහෙත්වා සළලං මාලං, මණ්ඩපං කාරයිං අහං.

‘‘තාවතිංසං ගතො සන්තො, ලභිම්හ බ්‍යම්හමුත්තමං;

අඤ්ඤෙ දෙවෙතිරොචාමි, පුඤ්ඤකම්මස්සිදං ඵලං.

‘‘දිවා වා යදි වා රත්තිං, චඞ්කමන්තො ඨිතො චහං;

ඡන්නො සළලපුප්ඵෙහි, පුඤ්ඤකම්මස්සිදං ඵලං.

‘‘ඉමස්මිංයෙව කප්පම්හි, යං බුද්ධමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වාපි ථෙරො අත්තනො පුරිමුප්පන්නං අනිච්චතාමනසිකාරං විභාවෙන්තො තමෙව ගාථං පච්චුදාහාසි. තෙනෙතං ඉමස්ස ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණම්පි අහොසි.

කිමිලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.