6. පාරාපරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

ඡඵස්සායතනෙ හිත්වාති ආයස්මතො පාරාපරියත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදයොනියං නිබ්බත්තිත්වා තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස විචරණට්ඨානෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ පියදස්සී භගවා තං අනුග්ගණ්හිතුං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. සො ච මිගෙ පරියෙසන්තො තං ඨානං ගතො සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො භගවන්තං අන්තො කත්වා කතං සාඛාමණ්ඩපං පදුමපුප්ඵෙහි කූටාගාරාකාරෙන සඤ්ඡාදෙත්වා උළාරං පීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙන්තො සත්තාහං නමස්සමානො අට්ඨාසි. දිවසෙ දිවසෙ ච මිලාතමිලාතානි අපනෙත්වා අභිනවෙහි ඡාදෙසි. සත්ථා සත්තාහස්ස අච්චයෙන නිරොධතො වුට්ඨහිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං අනුස්සරි. තාවදෙව අසීතිසහස්සමත්තා භික්ඛූ සත්ථාරං පරිවාරෙසුං. ‘‘මධුරධම්මකථං සුණිස්සාමා’’ති දෙවතා සන්නිපතිංසු, මහා සමාගමො අහොසි. සත්ථා අනුමොදනං කරොන්තො තස්ස දෙවමනුස්සෙසු භාවිනිං සම්පත්තිං ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවකබොධිඤ්ච බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ හුත්වා පරාපරගොත්තතාය පාරාපරියොති ලද්ධසමඤ්ඤො බහූ බ්‍රාහ්මණෙ මන්තෙ වාචෙන්තො සත්ථු රාජගහගමනෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.40.353-385) –

‘‘පියදස්සී නාම භගවා, සයම්භූ ලොකනායකො;

විවෙකකාමො සම්බුද්ධො, සමාධිකුසලො මුනි.

‘‘වනසණ්ඩං සමොග්ගය්හ, පියදස්සී මහාමුනි;

පංසුකූලං පත්ථරිත්වා, නිසීදි පුරිසුත්තමො.

‘‘මිගලුද්දො පුරෙ ආසිං, අරඤ්ඤෙ කානනෙ අහං;

පසදං මිගමෙසන්තො, ආහිණ්ඩාමි අහං තදා.

‘‘තත්ථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, ඔඝතිණ්ණමනාසවං;

පුප්ඵිතං සාලරාජංව, සතරංසිංව උග්ගතං.

‘‘දිස්වානහං දෙවදෙවං, පියදස්සිං මහායසං;

ජාතස්සරං සමොග්ගය්හ, පදුමං ආහරිං තදා.

‘‘ආහරිත්වාන පදුමං, සතපත්තං මනොරමං;

කූටාගාරං කරිත්වාන, ඡාදයිං පදුමෙනහං.

‘‘අනුකම්පකො කාරුණිකො, පියදස්සී මහාමුනි;

සත්තරත්තින්දිවං බුද්ධො, කූටාගාරෙ වසී ජිනො.

‘‘පුරාණං ඡඩ්ඩයිත්වාන, නවෙන ඡාදයිං අහං;

අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන, අට්ඨාසිං තාවදෙ අහං.

‘‘වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හා, පියදස්සී මහාමුනි;

දිසං අනුවිලොකෙන්තො, නිසීදි ලොකනායකො.

‘‘තදා සුදස්සනො නාම, උපට්ඨාකො මහිද්ධිකො;

චිත්තමඤ්ඤාය බුද්ධස්ස, පියදස්සිස්ස සත්ථුනො.

‘‘අසීතියා සහස්සෙහි, භික්ඛූහි පරිවාරිතො;

වනන්තෙ සුඛමාසීනං, උපෙසි ලොකනායකං.

‘‘යාවතා වනසණ්ඩම්හි, අධිවත්ථා ච දෙවතා;

බුද්ධස්ස චිත්තමඤ්ඤාය, සබ්බෙ සන්නිපතුං තදා.

‘‘සමාගතෙසු යක්ඛෙසු, කුම්භණ්ඩෙ සහරක්ඛසෙ;

භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච සම්පත්තෙ, ගාථා පබ්‍යාහරී ජිනො.

‘‘ථොමං සත්තාහං පූජෙසි, ආවාසඤ්ච අකාසි මෙ;

තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

‘‘සුදුද්දසං සුනිපුණං, ගම්භීරං සුප්පකාසිතං;

ඤාණෙන කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

‘‘චතුද්දසානි කප්පානි, දෙවරජ්ජං කරිස්සති;

කූටාගාරං මහන්තස්ස, පද්මපුප්ඵෙහි ඡාදිතං.

‘‘ආකාසෙ ධාරයිස්සති, පුප්ඵකම්මස්සිදං ඵලං;

චතුබ්බීසෙ කප්පසතෙ, වොකිණ්ණං සංසරිස්සති.

‘‘තත්ථ පුප්ඵමයං බ්‍යම්හං, ආකාසෙ ධාරයිස්සති;

යථා පදුමපත්තම්හි, තොයං න උපලිම්පති.

‘‘තථෙවීමස්ස ඤාණම්හි, කිලෙසා නොපලිම්පරෙ;

මනසා විනිවට්ටෙත්වා, පඤ්ච නීවරණෙ අයං.

‘‘චිත්තං ජනෙත්වා නෙක්ඛම්මෙ, අගාරා පබ්බජිස්සති;

තතො පුප්ඵමයෙ බ්‍යම්හෙ, ධාරෙන්තෙ නික්ඛමිස්සති.

‘‘රුක්ඛමූලෙ වසන්තස්ස, නිපකස්ස සතීමතො;

තත්ථ පුප්ඵමයං බ්‍යම්හං, මත්ථකෙ ධාරයිස්සති.

‘‘චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච, පච්චයං සයනාසනං;

දත්වාන භික්ඛුසඞ්ඝස්ස, නිබ්බායිස්සතිනාසවො.

‘‘කූටාගාරෙන චරතා, පබ්බජ්ජං අභිනික්ඛමිං;

රුක්ඛමූලෙ වසන්තම්පි, කූටාගාරං ධරීයති.

‘‘චීවරෙ පිණ්ඩපාතෙ ච, චෙතනා මෙ න විජ්ජති;

පුඤ්ඤකම්මෙන සංයුත්තො, ලභාමි පරිනිට්ඨිතං.

‘‘ගණනාතො අසඞ්ඛෙය්‍යා, කප්පකොටී බහූ මම;

රිත්තකා තෙ අතික්කන්තා, පමුත්තා ලොකනායකා.

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, පියදස්සී විනායකො;

තමහං පයිරුපාසිත්වා, ඉමං යොනිං උපාගතො.

‘‘ඉධ පස්සාමි සම්බුද්ධං, අනොමං නාම චක්ඛුමං;

තමහං උපගන්ත්වාන, පබ්බජිං අනගාරියං.

‘‘දුක්ඛස්සන්තකරො බුද්ධො, මග්ගං මෙ දෙසයී ජිනො;

තස්ස ධම්මං සුණිත්වාන, පත්තොම්හි අචලං පදං.

‘‘තොසයිත්වාන සම්බුද්ධං, ගොතමං සක්‍යපුඞ්ගවං;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, විහරාමි අනාසවො.

‘‘අට්ඨාරසෙ කප්පසතෙ, යං බුද්ධමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො උදානවසෙන –

116. ‘‘ඡඵස්සායතනෙ හිත්වා, ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො;

අඝමූලං වමිත්වාන, පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ ඡඵස්සායතනෙ හිත්වාති චක්ඛුසම්ඵස්සාදීනං ඡන්නං සම්ඵස්සානං උප්පත්තිට්ඨානතාය ‘‘ඵස්සායතනානී’’ති ලද්ධනාමානි චක්ඛාදීනි ඡ අජ්ඣත්තිකායතනානි තප්පටිබද්ධසංකිලෙසප්පහානවසෙන පහාය. ගුත්තද්වාරො සුසංවුතොති තතො එව චක්ඛුද්වාරාදීනං ගුත්තත්තා, තත්ථ පවත්තනකානං අභිජ්ඣාදීනං පාපධම්මානං පවෙසනනිවාරණෙන සතිකවාටෙන සුට්ටු පිහිතත්තා ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො. අථ වා මනච්ඡට්ඨානං ඡන්නං ද්වාරානං වුත්තනයෙන රක්ඛිතත්තා ගුත්තද්වාරො, කායාදීහි සුට්ඨු සඤ්ඤතත්තා සුසංවුතොති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අඝමූලං වමිත්වානාති අඝස්ස වට්ටදුක්ඛස්ස මූලභූතං අවිජ්ජාභවතණ්හාසඞ්ඛාතං දොසං, සබ්බං වා කිලෙසදොසං අරියමග්ගසඞ්ඛාතවමනයොගපානෙන උග්ගිරිත්වා සන්තානතො බහි කත්වා, බහිකරණහෙතු වා. පත්තො මෙ ආසවක්ඛයොති කාමාසවාදයො ආසවා එත්ථ ඛීයන්ති, තෙසං වා ඛයෙන පත්තබ්බොති ආසවක්ඛයො, නිබ්බානං අරහත්තඤ්ච. සො ආසවක්ඛයො පත්තො අධිගතොති උදානවසෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

පාරාපරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.