4. අධිමුත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

කායදුට්ඨුල්ලගරුනොති ආයස්මතො අධිමුත්තත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සො කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණවිජ්ජාසු නිප්ඵත්තිං ගතො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤෙ විහරන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා මනුස්සූපචාරං උපගන්ත්වා සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනො වාකචීරං සත්ථු පාදමූලෙ පත්ථරි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඤත්වා තස්මිං අට්ඨාසි. තත්ථ ඨිතං භගවන්තං කාළානුසාරෙන ගන්ධෙන පූජෙත්වා ‘‘සමුද්ධරසිමං ලොක’’න්තිආදිකාහි දසහි ගාථාහි අභිත්ථවි. තං සත්ථා ‘‘අනාගතෙ ඉතො සතසහස්සකප්පමත්ථකෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා ඡළභිඤ්ඤො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො යාවායං බුද්ධුප්පාදො, තාව දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අධිමුත්තොති ලද්ධනාමො විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණවිජ්ජාසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො පච්ඡිමභවිකත්තා නිස්සරණං ගවෙසන්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.40.304-332) –

‘‘කණිකාරංව ජලිතං, දීපරුක්ඛංව උජ්ජලං;

ඔසධිංව විරොචන්තං, විජ්ජුතං ගගනෙ යථා.

‘‘අසම්භීතං අනුත්තාසිං, මිගරාජංව කෙසරිං;

ඤාණාලොකං පකාසෙන්තං, මද්දන්තං තිත්ථියෙ ගණෙ.

‘‘උද්ධරන්තං ඉමං ලොකං, ඡින්දන්තං සබ්බසංසයං;

ගජ්ජන්තං මිගරාජංව, අද්දසං ලොකනායකං.

‘‘ජටාජිනධරො ආසිං, බ්‍රහා උජු පතාපවා;

වාකචීරං ගහෙත්වාන, පාදමූලෙ අපත්ථරිං.

‘‘කාළානුසාරියං ගය්හං, අනුලිම්පිං තථාගතං;

සම්බුද්ධමනුලිම්පෙත්වා, සන්ථවිං ලොකනායකං.

‘‘සමුද්ධරසිමං ලොකං, ඔඝතිණ්ණ මහාමුනි;

ඤාණාලොකෙන ජොතෙසි, නාවටං ඤාණමුත්තමං.

‘‘ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, මද්දසෙ පරතිත්ථියෙ;

උසභො ජිතසඞ්ගාමො, සම්පකම්පෙසි මෙදනිං.

‘‘මහාසමුද්දෙ ඌමියො, වෙලන්තම්හි පභිජ්ජරෙ;

තථෙව තව ඤාණම්හි, සබ්බදිට්ඨී පභිජ්ජරෙ.

‘‘සුඛුමච්ඡිකජාලෙන, සරම්හි සම්පතානිතෙ;

අන්තොජාලීකතා පාණා, පීළිතා හොන්ති තාවදෙ.

‘‘තථෙව තිත්ථියා ලොකෙ, පුථුපාසණ්ඩනිස්සිතා;

අන්තොඤාණවරෙ තුය්හං, පරිවත්තන්ති මාරිස.

‘‘පතිට්ඨා වුය්හතං ඔඝෙ, ත්වඤ්හි නාථො අබන්ධුනං;

භයට්ටිතානං සරණං, මුත්තිත්ථීනං පරායණං.

‘‘එකවීරො අසදිසො, මෙත්තාකරුණසඤ්චයො;

අසමො සුසමො සන්තො, වසී තාදී ජිතඤ්ජයො.

‘‘ධීරො විගතසම්මොහො, අනෙජො අකථංකථී;

තුසිතො වන්තදොසොසි, නිම්මලො සංයතො සුචි.

‘‘සඞ්ගාතිගො හතමදො, තෙවිජ්ජො තිභවන්තගො;

සීමාතිගො ධම්මගරු, ගතත්ථො හිතවබ්භුතො.

‘‘තාරකො ත්වං යථා නාවා, නිධීවස්සාසකාරකො;

අසම්භීතො යථා සීහො, ගජරාජාව දප්පිතො.

‘‘ථොමෙත්වා දසගාථාහි, පදුමුත්තරං මහායසං;

වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, තුණ්හී අට්ඨාසහං තදා.

‘‘පදුමුත්තරො ලොකවිදූ, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඨිතො සත්ථා, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘යො මෙ සීලඤ්ච ඤාණඤ්ච, සද්ධම්මඤ්චාපි වණ්ණයි;

තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

‘‘සට්ඨි කප්පසහස්සානි, දෙවලොකෙ රමිස්සති;

අඤ්ඤෙ දෙවෙභිභවිත්වා, ඉස්සරං කාරයිස්සති.

‘‘සො පච්ඡා පබ්බජිත්වාන, සුක්කමූලෙන චොදිතො;

ගොතමස්ස භගවතො, සාසනෙ පබ්බජිස්සති.

‘‘පබ්බජිත්වාන කායෙන, පාපකම්මං විවජ්ජිය;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සතිනාසවො.

‘‘යථාපි මෙඝො ථනයං, තප්පෙති මෙදනිං ඉමං;

තථෙව ත්වං මහාවීර, ධම්මෙන තප්පයී මමං.

‘‘සීලං පඤ්ඤඤ්ච ධම්මඤ්ච, ථවිත්වා ලොකනායකං;

පත්තොම්හි පරමං සන්තිං, නිබ්බානං පදමච්චුතං.

‘‘අහො නූන ස භගවා, චිරං තිට්ඨෙය්‍ය චක්ඛුමා;

අඤ්ඤාතඤ්ච විජානෙය්‍යුං, ඵුසෙය්‍යුං අමතං පදං.

‘‘අයං මෙ පච්ඡිමා ජාති, භවා සබ්බෙ සමූහතා;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, විහරාමි අනාසවො.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං බුද්ධමභිථොමයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, කිත්තනාය ඉදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනා සහ වසන්තෙ කායදළ්හිබහුලෙ භික්ඛූ ඔවදන්තො –

114. ‘‘කායදුට්ඨුල්ලගරුනො, හිය්‍යමානම්හි ජීවිතෙ;

සරීරසුඛගිද්ධස්ස, කුතො සමණසාධුතා’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ කායදුට්ඨුල්ලගරුනොති දුට්ඨුල්ලං අසුභයොග්‍යතා, කායස්ස දුට්ඨුල්ලං කායදුට්ඨුල්ලං, කායදුට්ඨුල්ලං ගරු සම්භාවිතං යස්ස සො කායදුට්ඨුල්ලගරු, අනිස්සරණප්පඤ්ඤො හුත්වා කායපොසනප්පසුතො කායදළ්හිබහුලොති අත්ථො, තස්ස කායදුට්ඨුල්ලගරුනො. හිය්‍යමානම්හි ජීවිතෙති කුන්නදීනං උදකං විය ජීවිතසඞ්ඛාරෙ ලහුසො ඛීයමානෙ. සරීරසුඛගිද්ධස්සාති පණීතාහාරාදීහි අත්තනො කායස්ස සුඛෙන ගෙධං ආපන්නස්ස. කුතො සමණසාධුතාති එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස සමණභාවෙන සාධුතා සුසමණතා කුතො කෙන කාරණෙන සියා, එකංසතො පන කායෙ ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛස්ස ඉතරීතරසන්තොසෙන සන්තුට්ඨස්ස ආරද්ධවීරියස්සෙව සමණසාධුතාති අධිප්පායො.

අධිමුත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.