3. වනවච්ඡත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

අච්ඡොදිකා පුථුසිලාති ආයස්මතො වනවච්ඡත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලබීජං රොපෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො පරස්ස කම්මං කත්වා ජීවන්තො කස්සචි අපරාධං කත්වා මරණභයෙන තජ්ජිතො පලායන්තො අන්තරාමග්ගෙ බොධිරුක්ඛං දිස්වා පසන්නමානසො තස්ස මූලං සම්මජ්ජිත්වා පිණ්ඩිබන්ධෙහි අසොකපුප්ඵෙහි පූජං කත්වා වන්දිත්වා බොධිං අභිමුඛො නමස්සමානො පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො මාරෙතුං ආගතෙ පච්චත්ථිකෙ දිස්වා තෙසු චිත්තං අකොපෙත්වා බොධිං එව ආවජ්ජෙන්තො සතපොරිසෙ පපාතෙ පපති. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ විභවසම්පන්නස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ‘‘වච්ඡො’’තිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො බිම්බිසාරසමාගමෙ පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.16.7-14) –

‘‘පරකම්මායනෙ යුත්තො, අපරාධං අකාසහං;

වනන්තං අභිධාවිස්සං, භයවෙරසමප්පිතො.

‘‘පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වා, පිණ්ඩිබන්ධං සුනිම්මිතං;

තම්බපුප්ඵං ගහෙත්වාන, බොධියං ඔකිරිං අහං.

‘‘සම්මජ්ජිත්වාන තං බොධිං, පාටලිං පාදපුත්තමං;

පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වාන, බොධිමූලෙ උපාවිසිං.

‘‘ගතමග්ගං ගවෙසන්තා, ආගච්ඡුං මම සන්තිකං;

තෙ ච දිස්වානහං තත්ථ, ආවජ්ජිං බොධිමුත්තමං.

‘‘වන්දිත්වාන අහං බොධිං, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

අනෙකතාලෙ පපතිං, ගිරිදුග්ගෙ භයානකෙ.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිරොපයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බොධිපූජායිදං ඵලං.

‘‘ඉතො ච තතියෙ කප්පෙ, රාජා සුසඤ්ඤතො අහං;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා විවෙකාභිරතියා වනෙයෙව වසි, තෙන වනවච්ඡොති සමඤ්ඤා උදපාදි. අථ කදාචි ථෙරො ඤාතිජනානුග්ගහත්ථං රාජගහං ගතො තත්ථ ඤාතකෙහි උපට්ඨියමානො කතිපාහං වසිත්වා ගමනාකාරං සන්දස්සෙති. තං ඤාතකා, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං අනුග්ගහත්ථං ධුරවිහාරෙ වසථ, මයං උපට්ඨහිස්සාමා’’ති යාචිංසු. ථෙරො තෙසං පබ්බතරාමණෙය්‍යකිත්තනාපදෙසෙන විවෙකාභිරතිං නිවෙදෙන්තො –

113. ‘‘අච්ඡොදිකා පුථුසිලා, ගොනඞ්ගුලමිගායුතා;

අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නා, තෙ සෙලා රමයන්ති ම’’න්ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ අච්ඡොදිකාති අච්ඡං අබහලං සුඛුමං උදකං එතෙසූති ‘‘අච්ඡොදකා’’ති වත්තබ්බෙ ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන අච්ඡොදිකා’’ති වුත්තං. එතෙන තෙසං උදකසම්පත්තිං දස්සෙති. පුථුසිලාති පුථුලා විත්ථතා මුදුසුඛසම්ඵස්සා සිලා එතෙසූති පුථුසිලා. එතෙන නිසජ්ජනට්ඨානසම්පත්තිං දස්සෙති. ගුන්නං විය නඞ්ගුලං නඞ්ගුට්ඨං එතෙසන්ති ගොනඞ්ගුලා, කාළමක්කටා, ‘‘පකතිමක්කටා’’තිපි වදන්තියෙව. ගොනඞ්ගුලෙහි ච පසදාදිකෙහි මිගෙහි ච තහං තහං විචරන්තෙහි ආයුතා මිස්සිතාති ගොනඞ්ගුලමිගායුතා. එතෙන තෙසං අමනුස්සූපචාරිතාය අරඤ්ඤලක්ඛණූපෙතතං දස්සෙති. අම්බුසෙවාලසඤ්ඡන්නාති පසවනතො සතතං පග්ඝරමානසලිලතාය තහං තහං උදකසෙවාලසඤ්ඡාදිතා. තෙ සෙලා රමයන්ති මන්ති යත්ථාහං වසාමි; තෙ එදිසා සෙලා පබ්බතා විවෙකාභිරතියා මං රමයන්ති, තස්මා තත්ථෙවාහං ගච්ඡාමීති අධිප්පායො. ඉදමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණං අහොසි.

වනවච්ඡත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.