7. ධම්මසවත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

පබ්බජිං තුලයිත්වානාති ආයස්මතො ධම්මසවත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සුවච්ඡො නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ ඝරාවාසෙ දොසං දිස්වා තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤායතනෙ පබ්බතන්තරෙ අස්සමං කාරෙත්වා බහූහි තාපසෙහි සද්ධිං වසි. අථස්ස කුසලබීජං රොපෙතුකාමො පදුමුත්තරො භගවා අස්සමසමීපෙ ආකාසෙ ඨත්වා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙසි. සො තං දිස්වා පසන්නමානසො පූජෙතුකාමො නාගපුප්ඵානි ඔචිනාපෙසි. සත්ථා, ‘‘අලං ඉමස්ස තාපසස්ස එත්තකං කුසලබීජ’’න්ති පක්කාමි. සො පුප්ඵානි ගහෙත්වා සත්ථු ගමනමග්ගං ඔකිරිත්වා චිත්තං පසාදෙන්තො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා ධම්මසවොති ලද්ධනාමො විඤ්ඤුතං පත්තො හෙතුසම්පත්තියා චොදියමානො ඝරාවාසෙ ආදීනවං පබ්බජ්ජාය ආනිසංසඤ්ච දිස්වා දක්ඛිණාගිරිස්මිං විහරන්තං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.16.39-45) –

‘‘සුවච්ඡො නාම නාමෙන, බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූ;

පුරක්ඛතො සසිස්සෙහි, වසතෙ පබ්බතන්තරෙ.

‘‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො, ආහුතීනං පටිග්ගහො;

මමුද්ධරිතුකාමො සො, ආගච්ඡි මම සන්තිකං.

‘‘වෙහාසම්හි චඞ්කමති, ධූපායති ජලතෙ තථා;

හාසං මමං විදිත්වාන, පක්කාමි පාචිනාමුඛො.

‘‘තඤ්ච අච්ඡරියං දිස්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;

නාගපුප්ඵං ගහෙත්වාන, ගතමග්ගම්හි ඔකිරිං.

‘‘සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං පුප්ඵං ඔකිරිං අහං;

තෙන චිත්තප්පසාදෙන, දුග්ගතිං නුපපජ්ජහං.

‘‘එකතිංසෙ කප්පසතෙ, රාජා ආසි මහාරහො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා සොමනස්සප්පත්තො උදානවසෙන –

107. ‘‘පබ්බජිං තුලයිත්වාන, අගාරස්මානගාරියං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ පබ්බජිං තුලයිත්වානාති ‘‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො’’තිආදිනා (දී. නි. 1.191; ම. නි. 2.10; සං. නි. 2.154) ඝරාවාසෙ, ‘‘අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා’’තිආදිනා (පාචි. 417; ම. නි. 1.177) කාමෙසු ආදීනවං තප්පටිපක්ඛතො නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං තුලභූතාය පඤ්ඤාය විචාරෙත්වා වීමංසිත්වාති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. ඉදමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණං අහොසීති.

ධම්මසවත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.