2. සෙතුච්ඡත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

මානෙන වඤ්චිතාසෙති ආයස්මතො සෙතුච්ඡත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො තිස්සස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං තිස්සං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුමධුරං පනසඵලං අභිසඞ්ඛතං නාළිකෙරසාළවං අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඤ්ඤතරස්ස මණ්ඩලිකරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, සෙතුච්ඡොතිස්ස නාමං අහොසි. සො පිතරි මතෙ රජ්ජෙ පතිට්ඨිතො උස්සාහසත්තීනං අභාවෙන රාජකිච්චානි විරාධෙන්තො රජ්ජං පරහත්ථගතං කත්වා දුක්ඛප්පත්තියා සංවෙගජාතො ජනපදචාරිකං චරන්තං භගවන්තං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා පරිකම්මං කරොන්තො තදහෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.17.13-17) –

‘‘තිස්සස්ස ඛො භගවතො, පුබ්බෙ ඵලමදාසහං;

නාළිකෙරඤ්ච පාදාසිං, ඛජ්ජකං අභිසම්මතං.

‘‘බුද්ධස්ස තමහං දත්වා, තිස්සස්ස තු මහෙසිනො;

මොදාමහං කාමකාමී, උපපජ්ජිං යමිච්ඡකං.

‘‘ද්වෙනවුතෙ ඉතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, ඵලදානස්සිදං ඵලං.

‘‘ඉතො තෙරසකප්පම්හි, රාජා ඉන්දසමො අහු;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා කිලෙසෙ ගරහන්තො –

102. ‘‘මානෙන වඤ්චිතාසෙ, සඞ්ඛාරෙසු සංකිලිස්සමානාසෙ;

ලාභාලාභෙන මථිතා, සමාධිං නාධිගච්ඡන්තී’’ති. – ගාථං අභාසි;

තත්ථ මානෙන වඤ්චිතාසෙති ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනයප්පවත්තෙන මානෙන අත්තුක්කංසනපරවම්භනාදිවසෙන කුසලභණ්ඩච්ඡෙදනෙන විප්පලද්ධා. සඞ්ඛාරෙසු සංකිලිස්සමානාසෙති අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු චක්ඛාදීසු චෙව රූපාදීසු ච සඞ්ඛතධම්මෙසු සංකිලිස්සමානා, ‘‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’ති තංනිමිත්තං තණ්හාගාහාදිවසෙන සංකිලෙසං ආපජ්ජමානා. ලාභාලාභෙන මථිතාති පත්තචීවරාදීනඤ්චෙව වත්ථාදීනඤ්ච ලාභෙන තෙසංයෙව ච අලාභෙන තංනිමිත්තං උප්පන්නෙහි අනුනයපටිඝෙහි මථිතා මද්දිතා අභිභූතා. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං අවසිට්ඨලොකධම්මානම්පෙත්ථ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. සමාධිං නාධිගච්ඡන්තීති තෙ එවරූපා පුග්ගලා සමාධිං සමථවිපස්සනාවසෙන චිත්තෙකග්ගතං කදාචිපි න වින්දන්ති න පටිලභන්ති න පාපුණන්ති සමාධිසංවත්තනිකානං ධම්මානං අභාවතො, ඉතරෙසඤ්ච භාවතො. ඉධාපි යථා මානාදීහි අභිභූතා අවිද්දසුනො සමාධිං නාධිගච්ඡන්ති, න එවං විද්දසුනො. තෙ පන මාදිසා තෙහි අනභිභූතා සමාධිං අධිගච්ඡන්තෙවාති බ්‍යතිරෙකමුඛෙන අඤ්ඤාබ්‍යාකරණන්ති වෙදිතබ්බං.

සෙතුච්ඡත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.