10. උසභත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

නගා නගග්ගෙසු සුසංවිරූළ්හාති ආයස්මතො උසභත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි කරොන්තො ඉතො එකතිංසෙ කප්පෙ සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො දිබ්බපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. සා පුප්ඵපූජා සත්තාහං පුප්ඵමණ්ඩපාකාරෙන අට්ඨාසි. දෙවමනුස්සානං මහාසමාගමො අහොසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසලරට්ඨෙ ඉබ්භකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස උසභොති නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ සත්ථරි ලද්ධප්පසාදො පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චො අරඤ්ඤෙ පබ්බතපාදෙ විහරති. තෙන ච සමයෙන පාවුසකාලමෙඝෙ අභිප්පවුට්ඨෙ පබ්බතසිඛරෙසු රුක්ඛගච්ඡලතාය ඝනපණ්ණසණ්ඩිනො හොන්ති. අථෙකදිවසං ථෙරො ලෙණතො නික්ඛමිත්වා තං වනරාමණෙය්‍යකං පබ්බතරාමණෙය්‍යකඤ්ච දිස්වා යොනිසොමනසිකාරවසෙන ‘‘ඉමෙපි නාම රුක්ඛාදයො අචෙතනා උතුසම්පත්තියා වඩ්ඪිං පාපුණන්ති, අථ කස්මා නාහං උතුසප්පායං ලභිත්වා ගුණෙහි වඩ්ඪිං පාපුණිස්සාමී’’ති චින්තෙන්තො –

110. ‘‘නගා නගග්ගෙසු සුසංවිරූළ්හා, උදග්ගමෙඝෙන නවෙන සිත්තා;

විවෙකකාමස්ස අරඤ්ඤසඤ්ඤිනො, ජනෙති භිය්‍යො උසභස්ස කල්‍යත’’න්ති. –

ගාථං අභාසි.

තත්ථ නගාති රුක්ඛා, ‘‘නාගා’’ති කෙචි වදන්ති, නාගරුක්ඛාති අත්ථො. නගග්ගෙසූති පබ්බතසිඛරෙසු. සුසංවිරූළ්හාති සුට්ඨු සමන්තතො විරූළ්හමූලා හුත්වා පරිතො උපරි ච සම්මදෙව සඤ්ජාතසාඛග්ගපල්ලවප්පසාඛාති අත්ථො. උදග්ගමෙඝෙන නවෙන සිත්තාති පඨමුප්පන්නෙන උළාරෙන මහතා පාවුසමෙඝෙන අභිප්පවුට්ඨා. විවෙකකාමස්සාති කිලෙසවිවිත්තං චිත්තවිවෙකං ඉච්ඡන්තස්ස, අරඤ්ඤවාසෙන තාව කායවිවෙකො ලද්ධො, ඉදානි උපධිවිවෙකාධිගමස්ස නිස්සයභූතො චිත්තවිවෙකො ලද්ධබ්බොති තං පත්ථයමානස්ස, ජාගරියං අනුයුඤ්ජන්තස්සාති අත්ථො, තෙනාහ ‘‘අරඤ්ඤසඤ්ඤිනො’’ති. අරඤ්ඤවාසො නාම සත්ථාරා වණ්ණිතො ථොමිතො. සො ච ඛො යාවදෙව සමථවිපස්සනාභාවනාපාරිපූරියා, තස්මා සා මයා හත්ථගතා කාතබ්බාති එවං අරඤ්ඤගතසඤ්ඤිනො නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පබහුලස්සාති අත්ථො. ජනෙතීති උප්පාදෙන්ති, පුථුත්තෙ හි ඉදං එකවචනං. කෙචි පන ‘‘ජනෙන්තී’’ති පඨන්ති. භිය්‍යොති උපරූපරි. උසභස්සාති අත්තානමෙව පරං විය වදති. කල්‍යතන්ති කල්‍යභාවං චිත්තස්ස කම්මඤ්ඤතං භාවනායොග්‍යතං. ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. එවං ථෙරො ඉමං ගාථං වදන්තොයෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.16.25-29) –

‘‘දෙවපුත්තො අහං සන්තො, පූජයිං සිඛිනායකං;

මන්දාරවෙන පුප්ඵෙන, බුද්ධස්ස අභිරොපයිං.

‘‘සත්තාහං ඡදනං ආසි, දිබ්බං මාලං තථාගතෙ;

සබ්බෙ ජනා සමාගන්ත්වා, නමස්සිංසු තථාගතං.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘ඉතො ච දසමෙ කප්පෙ, රාජාහොසිං ජුතින්ධරො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අයමෙව ච ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණගාථා අහොසීති.

උසභත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

එකාදසමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.