9. අඞ්කුරපෙතවත්ථුවණ්ණනා

යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාමාති ඉදං සත්ථා සාවත්ථියං විහරන්තො අඞ්කුරපෙතං ආරබ්භ කථෙසි. කාමඤ්චෙත්ථ අඞ්කුරො පෙතො න හොති, තස්ස පන චරිතං යස්මා පෙතසම්බන්ධං, තස්මා තං ‘‘අඞ්කුරපෙතවත්ථූ’’ති වුත්තං.

තත්‍රායං සඞ්ඛෙපකථා – යෙ තෙ උත්තරමධුරාධිපතිනො රඤ්ඤො මහාසාගරස්ස පුත්තං උපසාගරං පටිච්ච උත්තරාපථෙ කංසභොගෙ අසිතඤ්ජනනගරෙ මහාකංසස්ස ධීතුයා දෙවගබ්භාය කුච්ඡියං උප්පන්නා අඤ්ජනදෙවී වාසුදෙවො බලදෙවො චන්දදෙවො සූරියදෙවො අග්ගිදෙවො වරුණදෙවො අජ්ජුනො පජ්ජුනො ඝටපණ්ඩිතො අඞ්කුරො චාති වාසුදෙවාදයො දස භාතිකාති එකාදස ඛත්තියා අහෙසුං, තෙසු වාසුදෙවාදයො භාතරො අසිතඤ්ජනනගරං ආදිං කත්වා ද්වාරවතීපරියොසානෙසු සකලජම්බුදීපෙ තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසු සබ්බෙ රාජානො චක්කෙන ජීවිතක්ඛයං පාපෙත්වා ද්වාරවතියං වසමානා රජ්ජං දස කොට්ඨාසෙ කත්වා විභජිංසු. භගිනිං පන අඤ්ජනදෙවිං න සරිංසු. පුන සරිත්වා ‘‘එකාදස කොට්ඨාසෙ කරොමා’’ති වුත්තෙ තෙසං සබ්බකනිට්ඨො අඞ්කුරො ‘‘මම කොට්ඨාසං තස්සා දෙථ, අහං වොහාරං කත්වා ජීවිස්සාමි, තුම්හෙ අත්තනො අත්තනො ජනපදෙසු සුඞ්කං මය්හං විස්සජ්ජෙථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස කොට්ඨායං භගිනියා දත්වා නව රාජානො ද්වාරවතියං වසිංසු.

අඞ්කුරො පන වණිජ්ජං කරොන්තො නිච්චකාලං මහාදානං දෙති. තස්ස පනෙකො දාසො භණ්ඩාගාරිකො අත්ථකාමො අහොසි. අඞ්කුරො පසන්නමානසො තස්ස එකං කුලධීතරං ගහෙත්වා අදාසි. සො පුත්තෙ ගබ්භගතෙයෙව කාලමකාසි. අඞ්කුරො තස්මිං ජාතෙ තස්ස පිතුනො දින්නං භත්තවෙතනං තස්ස අදාසි. අථ තස්මිං දාරකෙ වයප්පත්තෙ ‘‘දාසො න දාසො’’ති රාජකුලෙ විනිච්ඡයො උප්පජ්ජි. තං සුත්වා අඤ්ජනදෙවී ධෙනූපමං වත්වා ‘‘මාතු භුජිස්සාය පුත්තොපි භුජිස්සො එවා’’ති දාසබ්‍යතො මොචෙසි.

දාරකො පන ලජ්ජාය තත්ථ වසිතුං අවිසහන්තො රොරුවනගරං ගන්ත්වා තත්ථ අඤ්ඤතරස්ස තුන්නවායස්ස ධීතරං ගහෙත්වා තුන්නවායසිප්පෙන ජීවිකං කප්පෙසි. තෙන සමයෙන රොරුවනගරෙ අසය්හමහාසෙට්ඨි නාම අහොසි. සො සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවනිබ්බකයාචකානං මහාදානං දෙති. සො තුන්නවායො සෙට්ඨිනො ඝරං අජානන්තානං පීතිසොමනස්සජාතො හුත්වා අසය්හසෙට්ඨිනො නිවෙසනං දක්ඛිණබාහුං පසාරෙත්වා දස්සෙසි ‘‘එත්ථ ගන්ත්වා ලද්ධබ්බං ලභන්තූ’’ති. තස්ස කම්මං පාළියංයෙව ආගතං.

සො අපරෙන සමයෙන කාලං කත්වා මරුභූමියං අඤ්ඤතරස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස දක්ඛිණහත්ථො සබ්බකාමදදො අහොසි. තස්මිංයෙව ච රොරුවෙ අඤ්ඤතරො පුරිසො අසය්හසෙට්ඨිනො දානෙ බ්‍යාවටො අස්සද්ධො අප්පසන්නො මිච්ඡාදිට්ඨිකො පුඤ්ඤකිරියාය අනාදරො කාලං කත්වා තස්ස දෙවපුත්තස්ස වසනට්ඨානස්ස අවිදූරෙ පෙතො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන ච කතකම්මං පාළියංයෙව ආගතං. අසය්හමහාසෙට්ඨි පන කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො සහබ්‍යතං උපගතො.

අථ අපරෙන සමයෙන අඞ්කුරො පඤ්චහි සකටසතෙහි, අඤ්ඤතරො ච බ්‍රාහ්මණො පඤ්චහි සකටසතෙහීති ද්වෙපි ජනා සකටසහස්සෙන භණ්ඩං ආදාය මරුකන්තාරමග්ගං පටිපන්නා මග්ගමූළ්හා හුත්වා බහුං දිවසං තත්ථෙව විචරන්තා පරික්ඛීණතිණොදකාහාරා අහෙසුං. අඞ්කුරො අස්සදූතෙහි චතූසු දිසාසු පානියං මග්ගාපෙසි. අථ සො කාමදදහත්ථො යක්ඛො තං තෙසං බ්‍යසනප්පත්තිං දිස්වා අඞ්කුරෙන පුබ්බෙ අත්තනො කතං උපකාරං චින්තෙත්වා ‘‘හන්ද දානි ඉමස්ස මයා අවස්සයෙන භවිතබ්බ’’න්ති අත්තනො වසනවටරුක්ඛං දස්සෙසි. සො කිර වටරුක්ඛො සාඛාවිටපසම්පන්නො ඝනපලාසො සන්දච්ඡායො අනෙකසහස්සපාරොහො ආයාමෙන විත්ථාරෙන උබ්බෙධෙන ච යොජනපරිමාණො අහොසි. තං දිස්වා අඞ්කුරො හට්ඨතුට්ඨො තස්ස හෙට්ඨා ඛන්ධාවාරං බන්ධාපෙසි. යක්ඛො අත්තනො දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා පඨමං තාව පානීයෙන සබ්බං ජනං සන්තප්පෙසි. තතො යො යො යං යං ඉච්ඡති, තස්ස තස්ස තං තං අදාසි.

එවං තස්මිං මහාජනෙ නානාවිධෙන අන්නපානාදිනා යථාකාමං සන්තප්පිතෙ පච්ඡා වූපසන්තෙ මග්ගපරිස්සමෙ සො බ්‍රාහ්මණවාණිජො අයොනිසො මනසිකරොන්තො එවං චින්තෙසි – ‘‘ධනලාභාය ඉතො කම්බොජං ගන්ත්වා මයං කිං කරිස්සාම, ඉමමෙව පන යක්ඛං යෙන කෙනචි උපායෙන ගහෙත්වා යානං ආරොපෙත්වා අම්හාකං නගරමෙව ගමිස්සාමා’’ති. එවං චින්තෙත්වා තමත්ථං අඞ්කුරස්ස කථෙන්තො –

257. ‘‘යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාම, කම්බොජං ධනහාරකා;

අයං කාමදදො යක්ඛො, ඉමං යක්ඛං නයාමසෙ.

258. ‘‘ඉමං යක්ඛං ගහෙත්වාන, සාධුකෙන පසය්හ වා;

යානං ආරොපයිත්වාන, ඛිප්පං ගච්ඡාම ද්වාරක’’න්ති. –

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ යස්ස අත්ථායාති යස්ස කාරණා. කම්බොජන්ති කම්බොජරට්ඨං. ධනහාරකාති භණ්ඩවික්කයෙන ලද්ධධනහාරිනො. කාමදදොති ඉච්ඡිතිච්ඡිතදායකො. යක්ඛොති දෙවපුත්තො. නයාමසෙති නයිස්සාම. සාධුකෙනාති යාචනෙන. පසය්හාති අභිභවිත්වා බලක්කාරෙන, යානන්ති සුඛයානං. ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං. අයං හෙත්ථාධිප්පායො – යදත්ථං මයං ඉතො කම්බොජං ගන්තුකාමා, තෙන ගමනෙන සාධෙතබ්බො අත්ථො ඉධෙව සිජ්ඣති. අයඤ්හි යක්ඛො කාමදදො, තස්මා ඉමං යක්ඛං යාචිත්වා තස්ස අනුමතියා වා, සචෙ සඤ්ඤත්තිං න ගච්ඡති, බලක්කාරෙන වා යානං ආරොපෙත්වා යානෙ පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා තං ගහෙත්වා ඉතොයෙව ඛිප්පං ද්වාරවතීනගරං ගච්ඡාමාති.

එවං පන බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තො අඞ්කුරො සප්පුරිසධම්මෙ ඨත්වා තස්ස වචනං පටික්ඛිපන්තො –

259. ‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්‍ය, මිත්තදුබ්භො හි පාපකො’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ න භඤ්ජෙය්‍යාති න ඡින්දෙය්‍ය. මිත්තදුබ්භොති මිත්තෙසු දුබ්භනං තෙසං අනත්ථුප්පාදනං. පාපකොති අභද්දකො මිත්තදුබ්භො. යො හි සීතච්ඡායො රුක්ඛො ඝම්මාභිතත්තස්ස පුරිසස්ස පරිස්සමවිනොදකො, තස්සාපි නාම පාපකං න චින්තෙතබ්බං, කිමඞ්කං පන සත්තභූතෙසු. අයං දෙවපුත්තො සප්පුරිසො පුබ්බකාරී අම්හාකං දුක්ඛපනූදකො බහූපකාරො, න තස්ස කිඤ්චි අනත්ථං චින්තෙතබ්බං, අඤ්ඤදත්ථු සො පූජෙතබ්බො එවාති දස්සෙති.

තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණා ‘‘අත්ථස්ස මූලං නිකතිවිනයො’’ති නීතිමග්ගං නිස්සාය අඞ්කුරස්ස පටිලොමපක්ඛෙ ඨත්වා –

260. ‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

ඛන්ධම්පි තස්ස ඡින්දෙය්‍ය, අත්ථො චෙ තාදිසො සියා’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ අත්ථො චෙ තාදිසො සියාති තාදිසෙන දබ්බසම්භාරෙන සචෙ අත්ථො භවෙය්‍ය, තස්ස රුක්ඛස්ස ඛන්ධම්පි ඡින්දෙය්‍ය, කිමඞ්ගං පන සාඛාදයොති අධිප්පායො.

එවං බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තෙ අඞ්කුරො සප්පුරිසධම්මංයෙව පග්ගණ්හන්තො –

261. ‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස පත්තං භින්දෙය්‍ය, මිත්තදුබ්භො හි පාපකො’’ති. –

ඉමං ගාථමාහ. තත්ථ න තස්ස පත්තං භින්දෙය්‍යාති තස්ස රුක්ඛස්ස එකපණ්ණමත්තම්පි න පාතෙය්‍ය, පගෙව සාඛාදිකෙති අධිප්පායො.

පුනපි බ්‍රාහ්මණො අත්තනො වාදං පග්ගණ්හන්තො –

262. ‘‘යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය, නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

සමූලම්පි තං අබ්බුහෙ, අත්ථො චෙ තාදිසො සියා’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ සමූලම්පි තං අබ්බුහෙති තං තත්ථ සමූලම්පි සහ මූලෙනපි අබ්බුහෙය්‍ය, උද්ධරෙය්‍යාති අත්ථො.

එවං බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තෙ පුන අඞ්කුරො තං නීතිං නිරත්ථකං කාතුකාමො –

263. ‘‘යස්සෙකරත්තිම්පි ඝරෙ වසෙය්‍ය, යත්ථන්නපානං පුරිසො ලභෙථ;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙ, කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතා.

264. ‘‘යස්සෙකරත්තිම්පි ඝරෙ වසෙය්‍ය, අන්නෙන පානෙන උපට්ඨිතො සියා;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙ, අදුබ්භපාණී දහතෙ මිත්තදුබ්භිං.

265. ‘‘යො පුබ්බෙ කතකල්‍යාණො, පච්ඡා පාපෙන හිංසති;

අල්ලපාණිහතො පොසො, න සො භද්‍රානි පස්සතී’’ති. –

ඉමා තිස්සො ගාථා අභාසි.

263. තත්ථ යස්සාති යස්ස පුග්ගලස්ස. එකරත්තිම්පීති එකරත්තිමත්තම්පි කෙවලං ගෙහෙ වසෙය්‍ය. යත්ථන්නපානං පුරිසො ලභෙථාති යස්ස සන්තිකෙ කොචි පුරිසො අන්නපානං වා යංකිඤ්චි භොජනං වා ලභෙය්‍ය. න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයෙති තස්ස පුග්ගලස්ස අභද්දකං අනත්ථං මනසාපි න චින්තෙය්‍ය න පිහෙය්‍ය, පගෙව කායවාචාහි. කස්මාති චෙ? කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසෙහි වණ්ණිතාති කතඤ්ඤුතා නාම බුද්ධාදීහි උත්තමපුරිසෙහි පසංසිතා.

264. උපට්ඨිතොති පයිරුපාසිතො ‘‘ඉදං ගණ්හ ඉදං භුඤ්ජා’’ති අන්නපානාදිනා උපට්ඨිතො. අදුබ්භපාණීති අහිංසකහත්ථො හත්ථසංයතො. දහතෙ මිත්තදුබ්භින්ති තං මිත්තදුබ්භිං පුග්ගලං දහති විනාසෙති, අප්පදුට්ඨෙ හිතජ්ඣාසයසම්පන්නෙ පුග්ගලෙ පරෙන කතො අපරාධො අවිසෙසෙන තස්සෙව අනත්ථාවහො, අප්පදුට්ඨො පුග්ගලො අත්ථතො තං දහති නාම. තෙනාහ භගවා –

‘‘යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, සුද්ධස්ස පොසස්ස අනඞ්ගණස්ස;

තමෙව බාලං පච්චෙති පාපං, සුඛුමො රජො පටිවාතංව ඛිත්තො’’ති. (ධ. ප. 125; ජා. 1.5.94; සං. නි. 1.22);

265. යො පුබ්බෙ කතකල්‍යාණොති යො පුග්ගලො කෙනචි සාධුනා කතභද්දකො කතූපකාරො. පච්ඡා පාපෙන හිංසතීති තං පුබ්බකාරිනං අපරභාගෙ පාපෙන අභද්දකෙන අනත්ථකෙන බාධති. අල්ලපාණිහතො පොසොති අල්ලපාණිනා උපකාරකිරියාය අල්ලපාණිනා ධොතහත්ථෙන පුබ්බකාරිනා හෙට්ඨා වුත්තනයෙන හතො බාධිතො, තස්ස වා පුබ්බකාරිනො බාධනෙන හතො අල්ලපාණිහතො නාම, අකතඤ්ඤුපුග්ගලො. න සො භද්‍රානි පස්සතීති සො යථාවුත්තපුග්ගලො ඉධලොකෙ ච පරලොකෙ ච ඉට්ඨානි න පස්සති, න වින්දති, න ලභතීති අත්ථො.

එවං සප්පුරිසධම්මං පග්ගණ්හන්තෙන අඞ්කුරෙන අභිභවිත්වා වුත්තො සො බ්‍රාහ්මණො නිරුත්තරො තුණ්හී අහොසි. යක්ඛො පන තෙසං ද්වින්නං වචනපටිවචනානි සුත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස කුජ්ඣිත්වාපි ‘‘හොතු ඉමස්ස දුට්ඨබ්‍රාහ්මණස්ස කත්තබ්බං පච්ඡා ජානිස්සාමී’’ති අත්තනො කෙනචි අනභිභවනීයතමෙව තාව දස්සෙන්තො –

266. ‘‘නාහං දෙවෙන වා මනුස්සෙන වා, ඉස්සරියෙන වා හං සුප්පසය්හො;

යක්ඛොහමස්මි පරමිද්ධිපත්තො, දූරඞ්ගමො වණ්ණබලූපපන්නො’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ දෙවෙන වාති යෙන කෙනචි දෙවෙන වා. මනුස්සෙන වාති එත්ථාපි එසෙව නයො. ඉස්සරියෙන වාති දෙවිස්සරියෙන වා මනුස්සිස්සරියෙන වා. තත්ථ දෙවිස්සරියං නාම චතුමහාරාජිකසක්කසුයාමාදීනං දෙවිද්ධි, මනුස්සිස්සරියං නාම චක්කවත්තිආදීනං පුඤ්ඤිද්ධි. තස්මා ඉස්සරියග්ගහණෙන මහානුභාවෙ දෙවමනුස්සෙ සඞ්ගණ්හාති. මහානුභාවාපි හි දෙවා අත්තනො පුඤ්ඤඵලූපත්ථම්භිතෙ මනුස්සෙපි අසති පයොගවිපත්තියං අභිභවිතුං න සක්කොන්ති, පගෙව ඉතරෙ. හන්ති අසහනෙ නිපාතො. න සුප්පසය්හොති අප්පධංසියො. යක්ඛොහමස්මි පරමිද්ධිපත්තොති අත්තනො පුඤ්ඤඵලෙන අහං යක්ඛත්තං උපගතො අස්මි, යක්ඛොව සමානො න යො වා සො වා, අථ ඛො පරමිද්ධිපත්තො පරමාය උත්තමාය යක්ඛිද්ධියා සමන්නාගතො. දූරඞ්ගමොති ඛණෙනෙව දූරම්පි ඨානං ගන්තුං සමත්ථො. වණ්ණබලූපපන්නොති රූපසම්පත්තියා සරීරබලෙන ච උපපන්නො සමන්නාගතොති තීහිපි පදෙහි මන්තප්පයොගාදීහි අත්තනො අනභිභවනීයතංයෙව දස්සෙති. රූපසම්පන්නො හි පරෙසං බහුමානිතො හොති, රූපසම්පදං නිස්සාය විසභාගවත්ථුනාපි අනාකඩ්ඪනියොවාති වණ්ණසම්පදා අනභිභවනීයකාරණන්ති වුත්තා.

ඉතො පරං අඞ්කුරස්ස ච දෙවපුත්තස්ස ච වචනපටිවචනකථා හොති –

267. ‘‘පාණි තෙ සබ්බසොවණ්ණො, පඤ්චධාරො මධුස්සවො;

නානාරසා පග්ඝරන්ති, මඤ්ඤෙහං තං පුරින්දදං.

268. ‘‘නාම්හි දෙවො න ගන්ධබ්බො, නාපි සක්කො පුරින්දදො;

පෙතං මං අඞ්කුර ජානාහි, රොරුවම්හා ඉධාගතං.

269. ‘‘කිංසීලො කිංසමාචාරො, රොරුවස්මිං පුරෙ තුවං;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

270. ‘‘තුන්නවායො පුරෙ ආසිං, රොරුවස්මිං තදා අහං;

සුකිච්ඡවුත්ති කපණො, න මෙ විජ්ජති දාතවෙ.

271. ‘‘නිවෙසනඤ්ච මෙ ආසි, අසය්හස්ස උපන්තිකෙ;

සද්ධස්ස දානපතිනො, කතපුඤ්ඤස්ස ලජ්ජිනො.

272. ‘‘තත්ථ යාචනකායන්ති, නානාගොත්තා වනිබ්බකා;

තෙ ච මං තත්ථ පුච්ඡන්ති, අසය්හස්ස නිවෙසනං.

273. ‘‘කත්ථ ගච්ඡාම භද්දං වො, කත්ථ දානං පදීයති;

තෙසාහං පුට්ඨො අක්ඛාමි, අසය්හස්ස නිවෙසනං.

274. ‘‘පග්ගය්හ දක්ඛිණං බාහුං, එත්ථ ගච්ඡථ භද්දං වො;

එත්ථ දානං පදීයති, අසය්හස්ස නිවෙසනෙ.

275. ‘‘තෙන පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන මෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

276. ‘‘න කිර ත්වං අදා දානං, සකපාණීහි කස්සචි;

පරස්ස දානං අනුමොදමානො, පාණිං පග්ගය්හ පාවදි.

277. ‘‘තෙන පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

278. ‘‘යො සො දානමදා භන්තෙ, පසන්නො සකපාණිභි;

සො හිත්වා මානුසං දෙහං, කිං නු සො දිසතං ගතො.

279. ‘‘නාහං පජානාමි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්ස ගතිං ආගතිං වා;

සුතඤ්ච මෙ වෙස්සවණස්ස සන්තිකෙ, සක්කස්ස සහබ්‍යතං ගතො අසය්හො.

280. ‘‘අලමෙව කාතුං කල්‍යාණං, දානං දාතුං යථාරහං;

පාණිං කාමදදං දිස්වා, කො පුඤ්ඤං න කරිස්සති.

281. ‘‘සො හි නූන ඉතො ගන්ත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයිස්සාමි, යං මමස්ස සුඛාවහං.

282. ‘‘දස්සාමන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි චා’’ති. –

පන්නරස වචනපටිවචනගාථා හොන්ති.

267. තත්ථ පාණි තෙති තව දක්ඛිණහත්ථො. සබ්බසොවණ්ණොති සබ්බසො සුවණ්ණවණ්ණො. පඤ්චධාරොති පඤ්චහි අඞ්ගුලීහි පරෙහි කාමිතවත්ථූනං ධාරා එතස්ස සන්තීති පඤ්චධාරො. මධුස්සවොති මධුරරසවිස්සන්දකො. තෙනාහ ‘‘නානාරසා පග්ඝරන්තී’’ති, මධුරකටුකකසාවාදිභෙදා නානාවිධා රසා විස්සන්දන්තීති අත්ථො. යක්ඛස්ස හි කාමදදෙ මධුරාදිරසසම්පන්නානි විවිධානි ඛාදනීයභොජනීයානි හත්ථෙ විස්සජ්ජන්තෙ මධුරාදිරසා පග්ඝරන්තීති වුත්තං. මඤ්ඤෙහං තං පුරින්දදන්ති මඤ්ඤෙ අහං තං පුරින්දදං සක්කං, ‘‘එවංමහානුභාවො සක්කො දෙවරාජා’’ති තං අහං මඤ්ඤාමීති අත්ථො.

268. නාම්හි දෙවොති වෙස්සවණාදිකො පාකටදෙවො න හොමි. න ගන්ධබ්බොති ගන්ධබ්බකායිකදෙවොපි න හොමි. නාපි සක්කො පුරින්දදොති පුරිමත්තභාවෙ පුරෙ දානස්ස පට්ඨපිතත්තා ‘‘පුරින්දදො’’ති ලද්ධනාමො සක්කො දෙවරාජාපි න හොමි. කතරො පන අහොසීති ආහ ‘‘පෙතං මං අඞ්කුර ජානාහී’’තිආදි. අඞ්කුරපෙතූපපත්තිකං මං ජානාහි, ‘‘අඤ්ඤතරො පෙතමහිද්ධිකො’’ති මං උපධාරෙහි. රොරුවම්හා ඉධාගතන්ති රොරුවනගරතො චවිත්වා මරුකන්තාරෙ ඉධ ඉමස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛෙ උපපජ්ජනවසෙන ආගතං, එත්ථ නිබ්බත්තන්ති අත්ථො.

269. කිංසීලො කිංසමාචාරො, රොරුවස්මිං පුරෙ තුවන්ති පුබ්බෙ පුරිමත්තභාවෙ රොරුවනගරෙ වසන්තො ත්වං කිංසීලො කිංසමාචාරො අහොසි, පාපතො නිවත්තනලක්ඛණං කීදිසං සීලං සමාදාය සංවත්තිතපුඤ්ඤකිරියාලක්ඛණෙන සමාචාරෙන කිංසමාචාරො, දානාදීසු කුසලසමාචාරෙසු කීදිසො සමාචාරො අහොසීති අත්ථො. කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣතීති කීදිසෙන සෙට්ඨචරියෙන ඉදං එවරූපං තව හත්ථෙසු පුඤ්ඤඵලං ඉදානි සමිජ්ඣති නිප්ඵජ්ජති, තං කථෙහීති අත්ථො. පුඤ්ඤඵලඤ්හි ඉධ උත්තරපදලොපෙන ‘‘පුඤ්ඤ’’න්ති අධිප්පෙතං. තත්ථා හි තං ‘‘කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.80) පුඤ්ඤන්ති වුත්තං.

270. තුන්නවායොති තුන්නකාරො. සුකිච්ඡවුත්තීති සුට්ඨු කිච්ඡපුත්තිකො අතිවිය දුක්ඛජීවිකො. කපණොති වරාකො, දීනොති අත්ථො. න මෙ විජ්ජති දාතවෙති අද්ධිකානං සමණබ්‍රාහ්මණානං දාතුං කිඤ්චි දාතබ්බයුත්තකං මය්හං නත්ථි, චිත්තං පන මෙ දානං දින්නන්ති අධිප්පායො.

271. නිවෙසනන්ති ඝරං, කම්මකරණසාලා වා. අසය්හස්ස උපන්තිකෙති අසය්හස්ස මහාසෙට්ඨිනො ගෙහස්ස සමීපෙ. සද්ධස්සාති කම්මඵලසද්ධාය සමන්නාගතස්ස. දානපතිනොති දානෙ නිරන්තරප්පවත්තාය පරිච්චාගසම්පත්තියා ලොභස්ස ච අභිභවෙන පතිභූතස්ස. කතපුඤ්ඤස්සාති පුබ්බෙ කතසුචරිතකම්මස්ස. ලජ්ජිනොති පාපජිගුච්ඡනසභාවස්ස.

272. තත්ථාති තස්මිං මම නිවෙසනෙ. යාචනකායන්තීති යාචනකා ජනා අසය්හසෙට්ඨිං කිඤ්චි යාචිතුකාමා ආගච්ඡන්ති. නානාගොත්තාති නානාවිධගොත්තාපදෙසා. වනිබ්බකාති වණ්ණදීපකා, යෙ දායකස්ස පුඤ්ඤඵලාදිඤ්ච ගුණකිත්තනාදිමුඛෙන අත්තනො අත්ථිකභාවං පවෙදෙන්තා විචරන්ති. තෙ ච මං තත්ථ පුච්ඡන්තීති තත්ථාති නිපාතමත්තං, තෙ යාචකාදයො මං අසය්හසෙට්ඨිනො නිවෙසනං පුච්ඡන්ති. අක්ඛරචින්තකා හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු කම්මද්වයං ඉච්ඡන්ති.

273. කත්ථ ගච්ඡාම භද්දං වො, කත්ථ දානං පදීයතීති තෙසං පුච්ඡනාකාරදස්සනං. අයං පෙත්ථ අත්ථො – භද්දං තුම්හාකං හොතු, මයං ‘‘අසය්හමහාසෙට්ඨිනා දානං පදීයතී’’ති සුත්වා ආගතා, කත්ථ දානං පදීයති, කත්ථ වා මයං ගච්ඡාම, කත්ථ ගතෙන දානං සක්කා ලද්ධුන්ති. තෙසාහං පුට්ඨො අක්ඛාමීති එවං තෙහි අද්ධිකජනෙහි ලභනට්ඨානං පුට්ඨො ‘‘අහං පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤතාය ඉදානි ඊදිසානං කිඤ්චි දාතුං අසමත්ථො ජාතො, දානග්ගං පන ඉමෙසං දස්සෙන්තො ලාභස්ස උපායාචික්ඛණෙන පීතිං උප්පාදෙන්තො එත්තකෙනපි බහුං පුඤ්ඤං පසවාමී’’ති ගාරවං උප්පාදෙත්වා දක්ඛිණං බාහුං පසාරෙත්වා තෙසං අසය්හසෙට්ඨිස්ස නිවෙසනං අක්ඛාමි. තෙනාහ ‘‘පග්ගය්හ දක්ඛිණං බාහු’’න්තිආදි.

274. තෙන පාණි කාමදදොති තෙන පරදානපකාසනෙන පරෙන කතස්ස දානස්ස සක්කච්චං අනුමොදනමත්තෙන හෙතුනා ඉදානි මය්හං හත්ථො කප්පරුක්ඛො විය සන්තානකලතා විය ච කාමදුහො ඉච්ඡිතිච්ඡිතදායී කාමදදො හොති. කාමදදො ච හොන්තො තෙන පාණි මධුස්සවො ඉට්ඨවත්ථුවිස්සජ්ජනකො ජාතො.

276. න කිර ත්වං අදා දානන්ති කිරාති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො, ත්වං කිර අත්තනො සන්තකං න පරිච්චජි, සකපාණීහි සහත්ථෙහි යස්ස කස්සචි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා කිඤ්චි දානං න අදාසි. පරස්ස දානං අනුමොදමානොති කෙවලං පන පරෙන කතං පරස්ස දානං ‘‘අහො දානං පවත්තෙසී’’ති අනුමොදමානොයෙව විහාසි.

277. තෙන පාණි කාමදදොති තෙන තුය්හං පාණි එවං කාමදදො, අහො අච්ඡරියා වත පුඤ්ඤානං ගතීති අධිප්පායො.

278. යො සො දානමදා, භන්තෙ, පසන්නො සකපාණිභීති දෙවපුත්තං ගාරවෙන ආලපති. භන්තෙ, පරෙන කතස්ස දානානුමොදකස්ස තාව තුය්හං ඊදිසං ඵලං එවරූපො ආනුභාවො, යො පන සො අසය්හමහාසෙට්ඨි මහාදානං අදාසි, පසන්නචිත්තො හුත්වා සහත්ථෙහි තදා මහාදානං පවත්තෙසි. සො හිත්වා මානුසං දෙහන්ති සො ඉධ මනුස්සත්තභාවං පහාය. කින්ති කතරං. නු සොති නූති නිපාතමත්තං. දිසතං ගතොති දිසං ඨානං ගතො, කීදිසී තස්ස ගතො නිප්ඵත්තීති අසය්හසෙට්ඨිනො අභිසම්පරායං පුච්ඡි.

279. අසය්හසාහිනොති අඤ්ඤෙහි මච්ඡරීහි ලොභාභිභූතෙහි සහිතුං වහිතුං අසක්කුණෙය්‍යස්ස පරිච්චාගාදිවිභාගස්ස සප්පුරිසධුරස්ස සහනතො අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගතො නික්ඛමනකජුතිස්ස. රසොති හි ජුතියා අධිවචනං. තස්ස කිර යාචකෙ ආගච්ඡන්තෙ දිස්වා උළාරං පීතිසොමනස්සං උප්පජ්ජති, මුඛවණ්ණො විප්පසීදති, තං අත්තනො පච්චක්ඛං කත්වා එවමාහ. ගතිං ආගතිං වාති තස්ස ‘‘අසුකං නාම ගතිං, ඉතො ගතො’’ති ගතිං වා ‘‘තතො වා පන අසුකස්මිං කාලෙ ඉධාගමිස්සතී’’ති ආගතිං වා නාහං ජානාමි, අවිසයො එස මය්හං. සුතඤ්ච මෙ වෙස්සවණස්ස සන්තිකෙති අපිච ඛො උපට්ඨානං ගතෙන වෙස්සවණස්ස මහාරාජස්ස සන්තිකෙ සුතමෙතං මයා. සක්කස්ස සහබ්‍යතං ගතො අසය්හොති අසය්හසෙට්ඨි සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස සහබ්‍යතං ගතො අහොසි, තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තොති අත්ථො.

280. අලමෙව කාතුං කල්‍යාණන්ති යංකිඤ්චි කල්‍යාණං කුසලං පුඤ්ඤං කාතුං යුත්තමෙව පතිරූපමෙව. තත්ථ පන යං සබ්බසාධාරණං සුකතතරං, තං දස්සෙතුං ‘‘දානං දාතුං යථාරහ’’න්ති වුත්තං, අත්තනො විභවබලානුරූපං දානං දාතුං අලමෙව. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘පාණිං කාමදදං දිස්වා’’ති. යත්‍ර හි නාම පරකතපුඤ්ඤානුමොදනපුබ්බකෙන දානපතිනිවෙසනමග්ගාචික්ඛණමත්තෙන අයං හත්ථො කාමදදො දිට්ඨො, ඉමං දිස්වා. කො පුඤ්ඤං න කරිස්සතීති මාදිසො කො නාම අත්තනො පතිට්ඨානභූතං පුඤ්ඤං න කරිස්සතීති.

281. එවං අනියමවසෙන පුඤ්ඤකිරියාය ආදරං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනි තං නියමෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘සො හි නූනා’’තිආදිගාථාද්වයමාහ. තත්ථ සොති සො අහං. හීති අවධාරණෙ නිපාතො, නූනාති පරිවිතක්කෙ. ඉතො ගන්ත්වාති ඉතො මරුභූමිතො අපගන්ත්වා. අනුප්පත්වාන ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං අනුපාපුණිත්වා. පට්ඨපයිස්සාමීති පවත්තයිස්සාමි.

එවං අඞ්කුරෙන ‘‘දානං දස්සාමී’’ති පටිඤ්ඤාය කතාය යක්ඛො තුට්ඨමානසො ‘‘මාරිස, ත්වං විස්සත්ථො දානං දෙහි, අහං පන තෙ සහායකිච්චං කරිස්සාමි, යෙන තෙ දෙය්‍යධම්මො න පරික්ඛයං ගමිස්සති, තෙන පකාරෙන කරිස්සාමී’’ති තං දානකිරියාය සමුත්තෙජෙත්වා ‘‘බ්‍රාහ්මණ වාණිජ, ත්වං කිර මාදිසෙ බලක්කාරෙන නෙතුකාමො අත්තනො පමාණං න ජානාසී’’ති තස්ස භණ්ඩමන්තරධාපෙත්වා තං යක්ඛවිභිංසකාය භිංසාපෙන්තො සන්තජ්ජෙසි. අථ නං අඞ්කුරො නානප්පකාරං යාචිත්වා බ්‍රාහ්මණෙන ඛමාපෙන්තො පසාදෙත්වා සබ්බභණ්ඩං පාකතිකං කාරාපෙත්වා රත්තියා උපගතාය යක්ඛං විස්සජ්ජෙත්වා ගච්ඡන්තො තස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරං අතිවිය බීභච්ඡදස්සනං පෙතං දිස්වා තෙන කතකම්මං පුච්ඡන්තො –

283. ‘‘කෙන තෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි ච පග්ඝරන්ති, කිං පාපං පකතං තයා’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ කුණාති කුණිකා පටිකුණිකා අනුජුභූතා. කුණලීකතන්ති මුඛවිකාරෙන විකුණිතං සංකුණිතං. පග්ඝරන්තීති අසුචිං විස්සන්දන්ති.

අථස්ස පෙතො –

284. ‘‘අඞ්ගීරසස්ස ගහපතිනො, සද්ධස්ස ඝරමෙසිනො;

තස්සාහං දානවිස්සග්ගෙ, දානෙ අධිකතො අහුං.

285. ‘‘තත්ථ යාචනකෙ දිස්වා, ආගතෙ භොජනත්ථිකෙ;

එකමන්තං අපක්කම්ම, අකාසිං කුණලිං මුඛං.

286. ‘‘තෙන මෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි මෙ පග්ඝරන්ති, තං පාපං පකතං මයා’’ති. –

තිස්සො ගාථා අභාසි.

284. තත්ථ ‘‘අඞ්ගීරසස්සා’’තිආදිනා අසය්හසෙට්ඨිං කිත්තෙති. ඝරමෙසිනොති ඝරමාවසන්තස්ස ගහට්ඨස්ස. දානවිස්සග්ගෙති දානග්ගෙ පරිච්චාගට්ඨානෙ. දානෙ අධිකතො අහුන්ති දෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙ දානාධිකාරෙ අධිකතො ඨපිතො අහොසිං.

285. එකමන්තං අපක්කම්මාති යාචනකෙ භොජනත්ථිකෙ ආගතෙ දිස්වා දානබ්‍යාවටෙන දානග්ගතො අනපක්කම්ම යථාඨානෙයෙව ඨත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සෙන විප්පසන්නමුඛවණ්ණෙන සහත්ථෙන දානං දාතබ්බං, පරෙහි වා පතිරූපෙහි දාපෙතබ්බං, අහං පන තථා අකත්වා යාචනකෙ ආගච්ඡන්තෙ දූරතොව දිස්වා අත්තානං අදස්සෙන්තො එකමන්තං අපක්කම්ම අපක්කමිත්වා. අකාසිං කුණලිං මුඛන්ති විකුණිතං සඞ්කුචිතං මුඛං අකාසිං.

286. තෙනාති යස්මා තදාහං සාමිනා දානාධිකාරෙ නියුත්තො සමානො දානකාලෙ උපට්ඨිතෙ මච්ඡරියාපකතො දානග්ගතො අපක්කමන්තො පාදෙහි සඞ්කොචං ආපජ්ජිං, සහත්ථෙහි දාතබ්බෙ තථා අකත්වා හත්ථසඞ්කොචං ආපජ්ජිං, පසන්නමුඛෙන භවිතබ්බෙ මුඛසඞ්කොචං ආපජ්ජිං, පියචක්ඛූහි ඔලොකෙතබ්බෙ චක්ඛුකාලුසියං උප්පාදෙසිං, තස්මා හත්ථඞ්ගුලියො ච පාදඞ්ගුලියො ච කුණිතා ජාතා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං විරූපරූපං සඞ්කුචිතං, අක්ඛීනි අසුචීදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡානි අස්සූනි පග්ඝරන්තීති අත්ථො. තෙන වුත්තං –

‘‘තෙන මෙ අඞ්ගුලී කුණා, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි මෙ පග්ඝරන්ති, තං පාපං පකතං මයා’’ති.

තං සුත්වා අඞ්කුරො පෙතං ගරහන්තො –

287. ‘‘ධම්මෙන තෙ කාපුරිස, මුඛඤ්ච කුණලීකතං;

අක්ඛීනි ච පග්ඝරන්ති, යං තං පරස්ස දානස්ස;

අකාසි කුණලිං මුඛ’’න්ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ ධම්මෙනාති යුත්තෙනෙව කාරණෙන. තෙති තව. කාපුරිසාති ලාමකපුරිස. යන්ති යස්මා. පරස්ස දානස්සාති පරස්ස දානස්මිං. අයමෙව වා පාඨො.

පුන අඞ්කුරො තං දානපතිං සෙට්ඨිං ගරහන්තො –

288. ‘‘කථඤ්හි දානං දදමානො, කරෙය්‍ය පරපත්තියං;

අන්නපානං ඛාදනීයං, වත්ථසෙනාසනානි චා’’ති. –

ගාථමාහ. තස්සත්ථො – දානං දදන්තො පුරිසො කථඤ්හි නාම තං පරපත්තියං පරෙන පාපෙතබ්බං සාධෙතබ්බං කරෙය්‍ය, අත්තපච්චක්ඛමෙව කත්වා සහත්ථෙනෙව දදෙය්‍ය, සයං වා තත්ථ බ්‍යාවටො භවෙය්‍ය, අඤ්ඤථා අත්තනො දෙය්‍යධම්මො අට්ඨානෙ විද්ධංසියෙථ, දක්ඛිණෙය්‍යා ච දානෙන පරිහායෙය්‍යුන්ති.

එවං තං ගරහිත්වා ඉදානි අත්තනා පටිපජ්ජිතබ්බවිධිං දස්සෙන්තො –

289. ‘‘සො හි නූන ඉතො ගන්ත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයිස්සාමි, යං මමස්ස සුඛාවහං.

290. ‘‘දස්සාමන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, දුග්ගෙ සඞ්කමනානි චා’’ති. –

ගාථාද්වයමාහ, තං වුත්තත්ථමෙව.

291. ‘‘තතො හි සො නිවත්තිත්වා, අනුප්පත්වාන ද්වාරකං;

දානං පට්ඨපයි අඞ්කුරො, යංතුමස්ස සුඛාවහං.

292. ‘‘අදා අන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

පපඤ්ච උදපානඤ්ච, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

293. ‘‘කො ඡාතො කො ච තසිතො, කො වත්ථං පරිදහිස්සති;

කස්ස සන්තානි යොග්ගානි, ඉතො යොජෙන්තු වාහනං.

294. ‘‘කො ඡත්තිච්ඡති ගන්ධඤ්ච, කො මාලං කො උපාහනං;

ඉතිස්සු තත්ථ ඝොසෙන්ති, කප්පකා සූදමාගධා;

සදා සායඤ්ච පාතො ච, අඞ්ගුරස්ස නිවෙසනෙ’’ති. –

චතස්සො ගාථා අඞ්ගුරස්ස පටිපත්තිං දස්සෙතුං සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා.

291. තත්ථ තතොති මරුකන්තාරතො. නිවත්තිත්වාති පටිනිවත්තිත්වා. අනුප්පත්වාන ද්වාරකන්ති ද්වාරවතීනගරං අනුපාපුණිත්වා. දානං පට්ඨපයි අඞ්ගුරොති යක්ඛෙන පරිපූරිතසකලකොට්ඨාගාරො සබ්බපාථෙය්‍යකං මහාදානං සො අඞ්ගුරො පට්ඨපෙසි. යංතුමස්ස සුඛාවහන්ති යං අත්තනො සම්පති ආයතිඤ්ච සුඛනිබ්බත්තකං.

293. කො ඡාතොති කො ජිඝච්ඡිතො, සො ආගන්ත්වා යථාරුචි භුඤ්ජතූති අධිප්පායො. එසෙව නයො සෙසෙසුපි. තසිතොති පිපාසිතො. පරිදහිස්සතීති නිවාසෙස්සති පාරුපිස්සති චාති අත්ථො. සන්තානීති පරිස්සමප්පත්තානි. යොග්ගානීති රථවාහනානි. ඉතො යොජෙන්තු වාහනන්ති ඉතො යොග්ගසමූහතො යථාරුචිතං ගහෙත්වා වාහනං යොජෙන්තු.

294. කො ඡත්තිච්ඡතීති කො කිලඤ්ජඡත්තාදිභෙදං ඡත්තං ඉච්ඡති, සො ගණ්හාතූති අධිප්පායො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. ගන්ධන්ති චතුජ්ජාතියගන්ධාදිකං ගන්ධං. මාලන්ති ගන්ථිතාගන්ථිතභෙදං පුප්ඵං. උපාහනන්ති ඛල්ලබද්ධාදිභෙදං උපාහනං. ඉතිස්සූති එත්ථ සූති නිපාතමත්තං, ඉති එවං ‘‘කො ඡාතො, කො තසිතො’’තිආදිනාති අත්ථො. කප්පකාති න්හාපිතකා. සූදාති භත්තකාරකා. මාගධාති ගන්ධිනො. සදාති සබ්බකාලං දිවසෙ දිවසෙ සායඤ්ච පාතො ච තත්ථ අඞ්ගුරස්ස නිවෙසනෙ ඝොසෙන්ති උග්ඝොසෙන්තීති යොජනා.

එවං මහාදානං පවත්තෙන්තස්ස ගච්ඡන්තෙ කාලෙ තිත්තිභාවතො අත්ථිකජනෙහි පවිවිත්තං විරළං දානග්ගං අහොසි. තං දිස්වා අඞ්කුරො දානෙ උළාරජ්ඣාසයතාය අතුට්ඨමානසො හුත්වා අත්තනො දානෙ නියුත්තං සින්ධකං නාම මාණවං ආමන්තෙත්වා –

295. ‘‘සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනො;

දුක්ඛං සුපාමි සින්ධක, යං න පස්සාමි යාචකෙ.

296. ‘‘සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනො;

දුක්ඛං සුපාමි සින්ධක, අප්පකෙ සු වනිබ්බකෙ’’ති. –

ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ සුඛං සුපති අඞ්කුරො, ඉති ජානාති මං ජනොති ‘‘අඞ්කුරො රාජා යසභොගසමප්පිතො දානපති අත්තනො භොගසම්පත්තියා දානසම්පත්තියා ච සුඛං සුපති, සුඛෙනෙව නිද්දං උපගච්ඡති, සුඛං පටිබුජ්ඣතී’’ති එවං මං ජනො සම්භාවෙති. දුක්ඛං සුපාමි සින්ධකාති අහං පන සින්ධක දුක්ඛමෙව සුපාමි. කස්මා? යං න පස්සාමි යාචකෙති, යස්මා මම අජ්ඣාසයානුරූපං දෙය්‍යධම්මපටිග්ගාහකෙ බහූ යාචකෙ න පස්සාමි, තස්මාති අත්ථො. අප්පකෙ සු වනිබ්බකෙති වනිබ්බකජනෙ අප්පකෙ කතිපයෙ ජාතෙ දුක්ඛං සුපාමීති යොජනා. සූති ච නිපාතමත්තං, අප්පකෙ වනිබ්බකජනෙ සතීති අත්ථො.

තං සුත්වා සින්ධකො තස්ස උළාරං දානාධිමුත්තිං පාකටතරං කාතුකාමො –

297. ‘‘සක්කො චෙ තෙ වරං දජ්ජා, තාවතිංසානමිස්සරො;

කිස්ස සබ්බස්ස ලොකස්ස, වරමානො වරං වරෙ’’ති. –

ගාථමාහ. තස්සත්ථො – තාවතිංසානං දෙවානං සබ්බස්ස ච ලොකස්ස ඉස්සරො සක්කො ‘‘වරං වරස්සු, අඞ්කුර, යංකිඤ්චි මනසිච්ඡිත’’න්ති තුය්හං වරං දජ්ජා දදෙය්‍ය චෙ, වරමානො පත්ථයමානො කිස්ස කීදිසං වරං වරෙය්‍යාසීති අත්ථො.

අථ අඞ්කුරො අත්තනො අජ්ඣාසයං යාථාවතො පවෙදෙන්තො –