12. කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුවණ්ණනා

සොණ්ණසොපානඵලකාති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ කණ්ණමුණ්ඩපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපබුද්ධකාලෙ කිමිලනගරෙ අඤ්ඤතරො උපාසකො සොතාපන්නො පඤ්චහි උපාසකසතෙහි සද්ධිං සමානච්ඡන්දො හුත්වා ආරාමරොපනසෙතුබන්ධනචඞ්කමනකරණාදීසු පුඤ්ඤකම්මෙසු පසුතො හුත්වා විහරන්තො සඞ්ඝස්ස විහාරං කාරෙත්වා තෙහි සද්ධිං කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡති. තෙසං භරියායොපි උපාසිකා හුත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා මාලාගන්ධවිලෙපනාදිහත්ථා කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡන්තියො අන්තරාමග්ගෙ ආරාමසභාදීසු විස්සමිත්වා ගච්ඡන්ති.

අථෙකදිවසං කතිපයා ධුත්තා එකිස්සා සභාය සන්නිසින්නා තාසු තත්ථ විස්සමිත්වා ගතාසු තාසං රූපසම්පත්තිං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තා හුත්වා තාසං සීලාචාරගුණසම්පන්නතං ඤත්වා කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘කො එතාසු එකිස්සාපි සීලභෙදං කාතුං සමත්ථො’’ති. තත්ථ අඤ්ඤතරො ‘‘අහං සමත්ථො’’ති ආහ. තෙ තෙන ‘‘සහස්සෙන අබ්භුතං කරොමා’’ති අබ්භුතං අකංසු. සො අනෙකෙහි උපායෙහි වායමමානො තාසු සභං ආගතාසු සුමුඤ්චිතං සත්තතන්තිං මධුරස්සරං වීණං වාදෙන්තො මධුරෙනෙව සරෙන කාමපටිසංයුත්තගීතානි ගායන්තො ගීතසද්දෙන තාසු අඤ්ඤතරං ඉත්ථිං සීලභෙදං පාපෙන්තො අතිචාරිනිං කත්වා තෙ ධුත්තෙ සහස්සං පරාජෙසි. තෙ සහස්සපරාජිතා තස්සා සාමිකස්ස ආරොචෙසුං. සාමිකො තං පුච්ඡි – ‘‘කිං ත්වං එවරූපා, යථා තෙ පුරිසා අවොචු’’න්ති. සා ‘‘නාහං ඊදිසං ජානාමී’’ති පටික්ඛිපිත්වා තස්මිං අසද්දහන්තෙ සමීපෙ ඨිතං සුනඛං දස්සෙත්වා සපථං අකාසි ‘‘සචෙ මයා තාදිසං පාපකම්මං කතං, අයං ඡින්නකණ්ණො කාළසුනඛො තත්ථ තත්ථ භවෙ ජාතං මං ඛාදතූ’’ති. ඉතරාපි පඤ්චසතා ඉත්ථියො තං ඉත්ථිං අතිචාරිනිං ජානන්තී කිං අයං තථාරූපං පාපං අකාසි, උදාහු නාකාසී’’ති චොදිතා ‘‘න මයං එවරූපං ජානාමා’’ති මුසා වත්වා ‘‘සචෙ මයං ජානාම, භවෙ භවෙ එතිස්සායෙව දාසියො භවෙය්‍යාමා’’ති සපථං අකංසු.

අථ සා අතිචාරිනී ඉත්ථී තෙනෙව විප්පටිසාරෙන ඩය්හමානහදයා සුස්සිත්වා න චිරෙනෙව කාලං කත්වා හිමවති පබ්බතරාජෙ සත්තන්නං මහාසරානං අඤ්ඤතරස්ස කණ්ණමුණ්ඩදහස්ස තීරෙ විමානපෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. විමානසාමන්තා චස්සා කම්මවිපාකානුභවනයොග්ගා එකා පොක්ඛරණී නිබ්බත්ති. සෙසා ච පඤ්චසතා ඉත්ථියො කාලං කත්වා සපථකම්මවසෙන තස්සායෙව දාසියො හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. සා තත්ථ පුබ්බෙ කතස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස ඵලෙන දිවසභාගං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අඩ්ඪරත්තෙ පාපකම්මබලසඤ්චොදිතා සයනතො උට්ඨහිත්වා පොක්ඛරණිතීරං ගච්ඡති. තත්ථ ගතං ගජපොතකප්පමාණො එකො කාළසුනඛො භෙරවරූපො ඡින්නකණ්ණො තිඛිණායතකථිනදාඨො සුවිප්ඵුලිතඛදිරඞ්ගාරපුඤ්ජසදිසනයනො නිරන්තරප්පවත්තවිජ්ජුලතාසඞ්ඝාතසදිසජිව්හො කථිනතිඛිණනඛො ඛරායතදුබ්බණ්ණලොමො තතො ආගන්ත්වා තං භූමියං නිපාතෙත්වා අතිසයජිඝච්ඡාභිභූතො විය පසය්හ ඛාදන්තො අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තං කත්වා දන්තෙහි ගහෙත්වා පොක්ඛරණියං ඛිපිත්වා අන්තරධායති. සා ච තත්ථ පක්ඛිත්තසමනන්තරමෙව පකතිරූපධාරිනී හුත්වා විමානං අභිරුය්හ සයනෙ නිපජ්ජති. ඉතරා පන තස්සා දාසබ්‍යමෙව දුක්ඛං අනුභවන්ති. එවං තාසං තත්ථ වසන්තීනං පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්ච වස්සසතානි වීතිවත්තානි.

අථ තාසං පුරිසෙහි විනා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තීනං උක්කණ්ඨා අහෙසුං. තත්ථ ච කණ්ණමුණ්ඩදහතො නිග්ගතා පබ්බතවිවරෙන ආගන්ත්වා ගඞ්ගං නදිං අනුපවිට්ඨා එකා නදී අත්ථි. තාසඤ්ච වසනට්ඨානසමීපෙ එකො දිබ්බඵලෙහි අම්බරුක්ඛෙහි පනසලබුජාදීහි ච උපසොභිතො ආරාමසදිසො අරඤ්ඤප්පදෙසො අත්ථි. තා එවං සමචින්තෙසුං – ‘‘හන්ද, මයං ඉමානි අම්බඵලානි ඉමිස්සා නදියා පක්ඛිපිස්සාම, අප්පෙව නාම ඉමං ඵලං දිස්වා ඵලලොභෙන කොචිදෙව පුරිසො ඉධාගච්ඡෙය්‍ය, තෙන සද්ධිං රමිස්සාමාති. තා තථා අකංසු. තාහි පන පක්ඛිත්තානි අම්බඵලානි කානිචි තාපසා ගණ්හිංසු, කානිචි වනචරකා, කානිචි කාකා විලුජ්ජිංසු, කානිචි තීරෙ ලග්ගිංසු. එකං පන ගඞ්ගාය සොතං පත්වා අනුක්කමෙන බාරාණසිං සම්පාපුණි.

තෙන ච සමයෙන බාරාණසිරාජා ලොහජාලපරික්ඛිත්තෙ ගඞ්ගාජලෙ න්හායති. අථ තං ඵලං නදිසොතෙන වුය්හමානං අනුක්කමෙන ආගන්ත්වා ලොහජාලෙ ලග්ගි. තං වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නං මහන්තං දිබ්බං අම්බඵලං දිස්වා රාජපුරිසා රඤ්ඤො උපනෙසුං. රාජා තස්ස එකදෙසං ගහෙත්වා වීමංසනත්ථාය එකස්ස බන්ධනාගාරෙ ඨපිතස්ස වජ්ඣචොරස්ස ඛාදිතුං අදාසි. සො තං ඛාදිත්වා ‘‘දෙව, මයා එවරූපං න ඛාදිතපුබ්බං, දිබ්බමිදං මඤ්ඤෙ අම්බඵල’’න්ති ආහ. රාජා පුනපි තස්ස එකං ඛණ්ඩං අදාසි. සො තං ඛාදිත්වා විගතවලිතපලිතො අතිවිය මනොහරරූපො යොබ්බනෙ ඨිතො විය අහොසි. තං දිස්වා රාජා අච්ඡරියබ්භුතජාතො තං අම්බඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සරීරෙ විසෙසං ලභිත්වා මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කත්ථ එවරූපානි දිබ්බඅම්බඵලානි සංවිජ්ජන්තී’’ති? මනුස්සා එවමාහංසු – ‘‘හිමවන්තෙ කිර, දෙව, පබ්බතරාජෙ’’ති. ‘‘සක්කා පන තානි ආනෙතු’’න්ති? ‘‘වනචරකා, දෙව, ජානන්තී’’ති.

රාජා වනචරකෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං තමත්ථං ආචික්ඛිත්වා තෙහි සම්මන්තෙත්වා දින්නස්ස එකස්ස වනචරකස්ස සහස්සං දත්වා තං විස්සජ්ජෙසි – ‘‘ගච්ඡ, සීඝං තං මෙ අම්බඵලං ආනෙහී’’ති. සො තං කහාපණසහස්සං පුත්තදාරස්ස දත්වා පාථෙය්‍යං ගහෙත්වා පටිගඞ්ගං කණ්ණමුණ්ඩදහාභිමුඛො ගන්ත්වා මනුස්සපථං අතික්කමිත්වා කණ්ණමුණ්ඩදහතො ඔරං සට්ඨියොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ එකං තාපසං දිස්වා තෙන ආචික්ඛිතමග්ගෙන ගච්ඡන්තො පුන තිංසයොජනප්පමාණෙ පදෙසෙ එකං තාපසං දිස්වා, තෙන ආචික්ඛිතමග්ගෙන ගච්ඡන්තො පුන පන්නරසයොජනප්පමාණෙ ඨානෙ අඤ්ඤං තාපසං දිස්වා, තස්ස අත්තනො ආගමනකාරණං කථෙසි. තාපසො තං අනුසාසි – ‘‘ඉතො පට්ඨාය ඉමං මහාගඞ්ගං පහාය ඉමං ඛුද්දකනදිං නිස්සාය පටිසොතං ගච්ඡන්තො යදා පබ්බතවිවරං පස්සසි, තදා රත්තියං උක්කං ගහෙත්වා පවිසෙය්‍යාසි. අයඤ්ච නදී රත්තියං නප්පවත්තති, තෙන තෙ ගමනයොග්ගා හොති, කතිපයයොජනාතික්කමෙන තෙ අම්බෙ පස්සිස්සසී’’ති. සො තථා කත්වා උදයන්තෙ සූරියෙ විවිධරතනරංසිජාලපජ්ජොතිතභූමිභාගං ඵලභාරාවනතසාඛාවිතානතරුගණොපසොභිතං නානාවිධවිහඞ්ගගණූපකූජිතං අතිවිය මනොහරං අම්බවනං සම්පාපුණි.

අථ නං තා අමනුස්සිත්ථියො දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘එස මම පරිග්ගහො, එස මම පරිග්ගහො’’ති උපධාවිංසු. සො පන තාහි සද්ධිං තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිතුං යොග්ගස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස අකතත්තා තා දිස්වාව භීතො විරවන්තො පලායිත්වා අනුක්කමෙන බාරාණසිං පත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තං සුත්වා තා ඉත්ථියො දට්ඨුං අම්බඵලානි ච පරිභුඤ්ජිතුං සඤ්ජාතාභිලාසො රජ්ජභාරං අමච්චෙසු ආරොපෙත්වා මිගවාපදෙසෙන සන්නද්ධධනුකලාපො ඛග්ගං බන්ධිත්වා කතිපයමනුස්සපරිවාරො තෙනෙව වනචරකෙන දස්සිතමග්ගෙන ගන්ත්වා කතිපයයොජනන්තරෙ ඨානෙ මනුස්සෙපි ඨපෙත්වා වනචරකමෙව ගහෙත්වා අනුක්කමෙන ගන්ත්වා තම්පි තතො නිවත්තාපෙත්වා උදයන්තෙ දිවාකරෙ අම්බවනං පාවිසි. අථ නං තා ඉත්ථියො අභිනවඋප්පන්නමිව දෙවපුත්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා ‘‘රාජා’’ති ඤත්වා සඤ්ජාතසිනෙහබහුමානා සක්කච්චං න්හාපෙත්වා දිබ්බෙහි වත්ථාලඞ්කාරමාලාගන්ධවිලෙපනෙහි සුමණ්ඩිතපසාධිතං කත්වා විමානං ආරොපෙත්වා නානග්ගරසං දිබ්බභොජනං භොජෙත්වා තස්ස ඉච්ඡානුරූපං පයිරුපාසිංසු.

අථ දියඩ්ඪවස්සසතෙ අතික්කන්තෙ රාජා අඩ්ඪරත්තිසමයෙ උට්ඨහිත්වා නිසින්නො තං අතිචාරිනිං පෙතිං පොක්ඛරණිතීරං ගච්ඡන්තිං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො එසා ඉමාය වෙලාය ගච්ඡතී’’ති වීමංසිතුකාමො අනුබන්ධි. අථ නං තත්ථ ගතං සුනඛෙන ඛජ්ජමානං දිස්වා ‘‘කිං නු ඛො ඉද’’න්ති අජානන්තො තයො ච දිවසෙ වීමංසිත්වා ‘‘එසො එතිස්සා පච්චාමිත්තො භවිස්සතී’’ති නිසිතෙන උසුනා විජ්ඣිත්වා ජීවිතා වොරොපෙත්වා තඤ්ච ඉත්ථිං පොථෙත්වා පොක්ඛරණිං ඔතාරෙත්වා පටිලද්ධපුරිමරූපං දිස්වා –

348. ‘‘සොණ්ණසොපානඵලකා, සොණ්ණවාලුකසන්ථතා;

තත්ථ සොගන්ධියා වග්ගූ, සුචිගන්ධා මනොරමා.

349. ‘‘නානාරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නා, නානාගන්ධසමෙරිතා;

නානාපදුමසඤ්ඡන්නා, පුණ්ඩරීකසමොතතා.

350. ‘‘සුරභිං සම්පවායන්ති, මනුඤ්ඤා මාලුතෙරිතා;

හංසකොඤ්චාභිරුදා ච, චක්කවක්කාභිකූජිතා.

351. ‘‘නානාදිජගණාකිණ්ණා, නානාසරගණායුතා;

නානාඵලධරා රුක්ඛා, නානාපුප්ඵධරා වනා.

352. ‘‘න මනුස්සෙසු ඊදිසං, නගරං යාදිසං ඉදං;

පාසාදා බහුකා තුය්හං, සොවණ්ණරූපියාමයා;

දද්දල්ලමානා ආභෙන්ති, සමන්තා චතුරො දිසා.

353. ‘‘පඤ්ච දාසිසතා තුය්හං, යා තෙමා පරිචාරිකා;

තා කම්බුකායූරධරා, කඤ්චනාවෙළභූසිතා.

354. ‘‘පල්ලඞ්කා බහුකා තුය්හං, සොවණ්ණරූපියාමයා;

කදලිමිගසඤ්ඡන්නා, සජ්ජා ගොනකසන්ථතා.

355. ‘‘යත්ථ තුවං වාසූපගතා, සබ්බකාමසමිද්ධිනී;

සම්පත්තායඩ්ඪරත්තාය, තතො උට්ඨාය ගච්ඡසි.

356. ‘‘උය්‍යානභූමිං ගන්ත්වාන, පොක්ඛරඤ්ඤා සමන්තතො;

තස්සා තීරෙ තුවං ඨාසි, හරිතෙ සද්දලෙ සුභෙ.

357. ‘‘තතො තෙ කණ්ණමුණ්ඩො සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදති;

යදා ච ඛායිතා ආසි, අට්ඨිසඞ්ඛලිකා කතා;

ඔගාහසි පොක්ඛරණිං, හොති කායො යථා පුරෙ.

358. ‘‘තතො ත්වං අඞ්ගපච්චඞ්ගී, සුචාරු පියදස්සනා;

වත්ථෙන පාරුපිත්වාන, ආයාසි මම සන්තිකං.

359. ‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;

කිස්සකම්මවිපාකෙන, කණ්ණමුණ්ඩො සුනඛො තව;

අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතී’’ති. –

ද්වාදසහි ගාථාහි තං තස්ස පවත්තිං පටිපුච්ඡි.

348. තත්ථ සොණ්ණසොපානඵලකාති සුවණ්ණමයසොපානඵලකා. සොණ්ණවාලුකසන්ථතාති සමන්තතො සුවණ්ණමයාහි වාලුකාහි සන්ථතා. තත්ථාති පොක්ඛරණියං. සොගන්ධියාති සොගන්ධිකා. වග්ගූති සුන්දරා රුචිරා. සුචිගන්ධාති මනුඤ්ඤගන්ධා.

349. නානාගන්ධසමෙරිතාති නානාවිධසුරභිගන්ධවසෙන ගන්ධවායුනා සමන්තතො එරිතා. නානාපදුමසඤ්ඡන්නාති නානාවිධරත්තපදුමසඤ්ඡාදිතසලිලතලා. පුණ්ඩරීකසමොතතාති සෙතපදුමෙහි ච සමොකිණ්ණා.

350. සුරභිං සම්පවායන්තීති සම්මදෙව සුගන්ධං වායති පොක්ඛරණීති අධිප්පායො. හංසකොඤ්චාභිරුදාති හංසෙහි ච කොඤ්චෙහි ච අභිනාදිතා.

351. නානාදිජගණාකිණ්ණාති නානාදිජගණාකිණ්ණා. නානාසරගණායුතාති නානාවිධවිහඞ්ගමාභිරුදසමූහයුත්තා. නානාඵලධරාති නානාවිධඵලධාරිනො සබ්බකාලං විවිධඵලභාරනමිතසාඛත්තා. නානාපුප්ඵධරා වනාති නානාවිධසුරභිකුසුමදායිකානි වනානීති අත්ථො. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන හි ‘‘වනා’’ති වුත්තං.

352. න මනුස්සෙසු ඊදිසං නගරන්ති යාදිසං තව ඉදං නගරං, ඊදිසං මනුස්සෙසු නත්ථි, මනුස්සලොකෙ න උපලබ්භතීති අත්ථො. රූපියමයාති රජතමයා. දද්දල්ලමානාති අතිවිය විරොචමානා. ආභෙන්තීති සොභයන්ති. සමන්තා චතුරො දිසාති සමන්තතො චතස්සොපි දිසායො.

353. යා තෙමාති යා තෙ ඉමා. පරිචාරිකාති වෙය්‍යාවච්චකාරිනියො. තාති තා පරිචාරිකායො. කම්බුකායූරධරාති සඞ්ඛවලයකායූරවිභූසිතා. කඤ්චනාවෙළභූසිතාති සුවණ්ණවටංසකසමලඞ්කතකෙසහත්ථා.

354. කදලිමිගසඤ්ඡන්නාති කදලිමිගචම්මපච්චත්ථරණත්ථතා. සජ්ජාති සජ්ජිතා සයිතුං යුත්තරූපා. ගොනකසන්ථතාති දීඝලොමකෙන කොජවෙන සන්ථතා.

355. යත්ථාති යස්මිං පල්ලඞ්කෙ. වාසූපගතාති වාසං උපගතා, සයිතාති අත්ථො. සම්පත්තායඩ්ඪරත්තායාති අඩ්ඪරත්තියා උපගතාය. තතොති පල්ලඞ්කතො.

356. පොක්ඛරඤ්ඤාති පොක්ඛරණියා. හරිතෙති නීලෙ. සද්දලෙති තරුණතිණසඤ්ඡන්නෙ. සුභෙති සුද්ධෙ. සුභෙති වා තස්සා ආලපනං. භද්දෙ, සමන්තතො හරිතෙ සද්දලෙ තස්සා පොක්ඛරණියා තීරෙ ත්වං ගන්ත්වාන ඨාසි තිට්ඨසීති යොජනා.

357. කණ්ණමුණ්ඩොති ඛණ්ඩිතකණ්ණො ඡින්නකණ්ණො. ඛායිතා ආසීති ඛාදිතා අහොසි. අට්ඨිසඞ්ඛලිකා කතාති අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තා කතා. යථා පුරෙති සුනඛෙන ඛාදනතො පුබ්බෙ විය.

358. තතොති පොක්ඛරණිං ඔගාහනතො පච්ඡා. අඞ්ගපච්චඞ්ගීති පරිපුණ්ණසබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගවතී. සුචාරූති සුට්ඨු මනොරමා. පියදස්සනාති දස්සනීයා. ආයාසීති ආගච්ඡසි.

එවං තෙන රඤ්ඤා පුච්ඡිතා සා පෙතී ආදිතො පට්ඨාය අත්තනො පවත්තිං තස්ස කථෙන්තී –

360. ‘‘කිමිලායං ගහපති, සද්ධො ආසි උපාසකො;

තස්සාහං භරියා ආසිං, දුස්සීලා අතිචාරිනී.

361. ‘‘සො මං අතිචරමානාය, සාමිකො එතදබ්‍රවි;

‘නෙතං තං ඡන්නං පතිරූපං, යං ත්වං අතිචරාසි මං’.

362. ‘‘සාහං ඝොරඤ්ච සපථං, මුසාවාදඤ්ච භාසිසං;

‘නාහං තං අතිචරාමි, කායෙන උද චෙතසා.

363. ‘‘‘සචාහං තං අතිචරාමි, කායෙන උද චෙතසා;

කණ්ණමුණ්ඩොයං සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතු’.

364. ‘‘තස්ස කම්මස්ස විපාකං, මුසාවාදස්ස චූභයං;

සත්තෙව වස්සසතානි, අනුභූතං යතො හි මෙ;

කණ්ණමුණ්ඩො ච සුනඛො, අඞ්ගමඞ්ගානි ඛාදතී’’ති. – පඤ්ච ගාථා ආහ;

360-1. තත්ථ කිමිලායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. අතිචාරිනීති භරියා හි පතිං අතික්කම්ම චරණතො ‘‘අතිචාරිනී’’ති වුච්චති. අතිචරමානාය මයි සො සාමිකො මං එතදබ්‍රවීති යොජනා. නෙතං ඡන්නන්තිආදි වුත්තාකාරදස්සනං. තත්ථ නෙතං ඡන්නන්ති න එතං යුත්තං. න පතිරූපන්ති තස්සෙව වෙවචනං. යන්ති කිරියාපරාමසනං. අතිචරාසීති අතිචරසි, අයමෙව වා පාඨො. යං මං ත්වං අතිචරසි, තත්ථ යං අතිචරණං, නෙතං ඡන්නං නෙතං පතිරූපන්ති අත්ථො.

362-4. ඝොරන්ති දාරුණං. සපථන්ති සපනං. භාසිසන්ති අභාසිං. සචාහන්ති සචෙ අහං. තන්ති ත්වං. තස්ස කම්මස්සාති තස්ස පාපකම්මස්ස දුස්සීල්‍යකම්මස්ස. මුසාවාදස්ස චාති ‘‘නාහං තං අතිචරාමී’’ති වුත්තමුසාවාදස්ස ච. උභයන්ති උභයස්ස විපාකං. අනුභූතන්ති අනුභූයමානං මයාති අත්ථො. යතොති යතො පාපකම්මතො.

එවඤ්ච පන වත්වා තෙන අත්තනො කතං උපකාරං කිත්තෙන්තී –

365. ‘‘ත්වඤ්ච දෙව බහුකාරො, අත්ථාය මෙ ඉධාගතො;

සුමුත්තාහං කණ්ණමුණ්ඩස්ස, අසොකා අකුතොභයා.

366. ‘‘තාහං දෙව නමස්සාමි, යාචාමි පඤ්ජලීකතා;

භුඤ්ජ අමානුසෙ කාමෙ, රම දෙව මයා සහා’’ති. –

ද්වෙ ගාථා ආහ. තත්ථ දෙවාති රාජානං ආලපති. කණ්ණමුණ්ඩස්සාති කණ්ණමුණ්ඩතො. නිස්සක්කෙ හි ඉදං සාමිවචනං. අථ රාජා තත්ථ වාසෙන නිබ්බින්නමානසො ගමනජ්ඣාසයං පකාසෙසි. තං සුත්වා පෙතී රඤ්ඤො පටිබද්ධචිත්තා තත්ථෙවස්ස වාසං යාචන්තී ‘‘තාහං, දෙව, නමස්සාමී’’ති ගාථමාහ.

පුන රාජා එකංසෙන නගරං ගන්තුකාමොව හුත්වා අත්තනො අජ්ඣාසයං පවෙදෙන්තො –

367. ‘‘භුත්තා අමානුසා කාමා, රමිතොම්හි තයා සහ;

තාහං සුභගෙ යාචාමි, ඛිප්පං පටිනයාහි ම’’න්ති. –

ඔසානගාථමාහ. තත්ථ තාහන්ති තං අහං. සුභගෙති සුභගයුත්තෙ. පටිනයාහි මන්ති මය්හං නගරමෙව මං පටිනෙහි. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

අථ සා විමානපෙතී රඤ්ඤො වචනං සුත්වා වියොගං අසහමානා සොකාතුරතාය බ්‍යාකුලහදයා වෙධමානසරීරා නානාවිධෙහි උපායෙහි ආයාචිත්වාපි තං තත්ථ වාසෙතුං අසක්කොන්තී බහූහි මහාරහෙහි රතනෙහි සද්ධිං රාජානං නගරං නෙත්වා පාසාදං ආරොපෙත්වා කන්දිත්වා පරිදෙවිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතා. රාජා පන තං දිස්වා සඤ්ජාතසංවෙගො දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා සග්ගපරායණො අහොසි. අථ අම්හාකං භගවති ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ අනුක්කමෙන සාවත්ථියං විහරන්තෙ එකදිවසං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පබ්බතචාරිකං චරමානො තං ඉත්ථිං සපරිවාරං දිස්වා තාය කතකම්මං පුච්ඡි. සා ආදිතො පට්ඨාය සබ්බං ථෙරස්ස කථෙසි. ථෙරො තාසං ධම්මං දෙසෙසි. තං පවත්තිං ථෙරො භගවතො ආරොචෙසි. භගවා තමත්ථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි. මහාජනො පටිලද්ධසංවෙගො පාපතො ඔරමිත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤකම්මානි කත්වා සග්ගපරායණො අහොසීති.

කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.