9. පරිවත්තනහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා

35. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරොති පරිවත්තනහාරවිභඞ්ගො. තත්ථ යස්මා සංවණ්ණියමානෙ සුත්තෙ යථානිද්දිට්ඨානං කුසලාකුසලධම්මානං පටිපක්ඛභූතෙ අකුසලකුසලධම්මෙ පහාතබ්බභාවාදිවසෙන නිද්ධාරණං පටිපක්ඛතො පරිවත්තනං, තස්මා ‘‘සම්මාදිට්ඨිස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා භවතී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සම්මා පසත්ථා, සුන්දරා දිට්ඨි එතස්සාති සම්මාදිට්ඨි, තස්ස. සා පනස්ස සම්මාදිට්ඨිතා පුබ්බභාගසම්මාදිට්ඨියා වා ලොකුත්තරසම්මාදිට්ඨියා වා වෙදිතබ්බා. මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා භවතීති පුරිමනයෙ විපස්සනාසම්මාදිට්ඨියා පහීනා හොති, වික්ඛම්භිතාති අත්ථො. පච්ඡිමනයෙ පඨමමග්ගසම්මාදිට්ඨියා පහීනා සමුච්ඡින්නාති අත්ථො.

යෙ චස්ස මිච්ඡාදිට්ඨිපච්චයාති මිච්ඡාභිනිවෙසහෙතු යෙ අරියානං අදස්සනකාමතාදයො ලොභාදයො පාණාතිපාතාදයො ච අනෙකෙ ලාමකට්ඨෙන පාපකා අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලා ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං. ඉමස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස අරියස්ස ච. ධම්මාති සමථවිපස්සනාධම්මා, සත්තත්තිංසබොධිපක්ඛියධම්මා වා අනුප්පන්නා වා සම්භවන්ති උප්පන්නා, භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. සම්මාසඞ්කප්පස්සාතිආදීනම්පි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සම්මාවිමුත්තිආදීනං මිච්ඡාවිමුත්ති අවිමුත්තාව සමානා ‘‘විමුත්තා මය’’න්ති එවංසඤ්ඤිනො අවිමුත්තියං වා විමුත්තිසඤ්ඤිනො. තත්‍රායං වචනත්ථො – මිච්ඡා පාපිකා විමුත්ති විමොක්ඛො එතස්සාති මිච්ඡාවිමුත්ති. අට්ඨඞ්ගා ච මිච්ඡාවිමුත්ති යථාවුත්තෙනාකාරෙන මිච්ඡාභිනිවෙසවසෙන ච පවත්තා අන්තද්වයලක්ඛණා. සම්මාවිමුත්ති පන ඵලධම්මා, මිච්ඡාදිට්ඨිකෙ සමාසෙවතො මිච්ඡාවිමොක්ඛො වා මිච්ඡාවිමුත්ති. මිච්ඡාවිමුත්තිඤාණදස්සනං පන මිච්ඡාවිමොක්ඛෙ මිච්ඡාදිට්ඨියා ච සාරන්ති ගහණවසෙන පවත්තො අකුසලචිත්තුප්පාදො අන්තමසො පාපං කත්වා ‘‘සුකතං මයා’’ති පච්චවෙක්ඛතො උප්පන්නමොහො ච. සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනස්සාති එත්ථ සෙක්ඛානං පච්චවෙක්ඛණඤාණං සම්මාවිමුත්තිඤාණදස්සනන්ති අධිප්පෙතං. තඤ්හි උත්තරිභාවනාපාරිපූරියා සංවත්තති.

36. එවං සම්මාදිට්ඨිආදිමුඛෙන මිච්ඡාදිට්ඨිආදිං දස්සෙත්වා පුන පාණාතිපාතඅදින්නාදානකාමෙසුමිච්ඡාචාරාදිතො වෙරමණියාදීහි පාණාතිපාතාදීනං පරිවත්තනං දස්සෙතුං ‘‘යස්සා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ කාලවාදිස්සාති ලක්ඛණවචනං. කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසඤ්හිතන්ති සො සම්ඵප්පලාපස්ස පහානාය පටිපන්නො හොතීති වුත්තං.

පුන ‘‘යෙ ච ඛො කෙචී’’තිආදිනා සම්මාදිට්ඨිආදිමුඛෙනෙව මිච්ඡාදිට්ඨිආදීහි එව පරිවත්තනං පකාරන්තරෙන දස්සෙති. තත්ථ සන්දිට්ඨිකාති පච්චක්ඛා. සහධම්මිකාති සකාරණා. ගාරය්හාති ගරහිතබ්බයුත්තා. වාදානුවාදාති වාදා චෙව අනුවාදා ච. ‘‘වාදානුපාතා’’තිපි පාඨො, වාදානුපවත්තියොති අත්ථො. පුජ්ජාති පූජනීයා. පාසංසාති පසංසිතබ්බා.

පුන ‘‘යෙ ච ඛො කෙචී’’තිආදිනා මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා අන්තද්වයපරිවත්තනං දස්සෙති. තත්ථ භුඤ්ජිතබ්බාතිආදීනි චත්තාරි පදානි වත්ථුකාමවසෙන යොජෙතබ්බානි. භාවයිතබ්බා බහුලීකාතබ්බාති පදද්වයං කිලෙසකාමවසෙන. තෙසං අධම්මොති භාවෙතබ්බො නාම ධම්මො සියා, කාමා ච තෙසං භාවෙතබ්බා ඉච්ඡිතා, කාමෙහි ච වෙරමණී කාමානං පටිපක්ඛො, ඉති සා තෙසං අධම්මො ආපජ්ජතීති අධිප්පායො.

නිය්‍යානිකො ධම්මොති සහ විපස්සනාය අරියමග්ගො. දුක්ඛොති පාපං නිජ්ජරාපෙස්සාමාති පවත්තිතං සරීරතාපනං වදති. සුඛොති අනවජ්ජපච්චයපරිභොගසුඛං. එතෙසුපි වාරෙසු වුත්තනයෙනෙව අධම්මභාවාපත්ති වත්තබ්බා. ඉදානි අසුභසඤ්ඤාදිමුඛෙන සුභසඤ්ඤාදිපරිවත්තනං දස්සෙතුං ‘‘යථා වා පනා’’තිආදි වුත්තං. ආරද්ධවිපස්සකස්ස කිලෙසාසුචිපග්ඝරණවසෙන තෙභූමකසඞ්ඛාරා අසුභතො උපට්ඨහන්තීති කත්වා වුත්තං ‘‘සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අසුභානුපස්සිනො විහරතො’’ති. ‘‘යං යං වා පනා’’තිආදිනා පටිපක්ඛස්ස ලක්ඛණං විභාවෙති. තත්ථ අජ්ඣාපන්නොති අධිආපන්නො, අභිඋපගතො පරිඤ්ඤාතොති අත්ථො.

පරිවත්තනහාරවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.