9. වට්ටපොතකචරියාවණ්ණනා

72. නවමෙ මගධෙ වට්ටපොතකොතිආදීසු අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – මගධරට්ඨෙ අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤප්පදෙසෙ වට්ටකයොනියං නිබ්බත්තිත්වා අණ්ඩකොසං පදාලෙත්වා අචිරනික්ඛන්තතාය තරුණො මංසපෙසිභූතො, තතො එව අජාතපක්ඛො වට්ටකච්ඡාපකො යදා අහං කුලාවකෙයෙව හොමි.

73. මුඛතුණ්ඩකෙනාහරිත්වාති මය්හං මාතා අත්තනො මුඛතුණ්ඩකෙන කාලෙන කාලං ගොචරං ආහරිත්වා මං පොසෙති. තස්සා ඵස්සෙන ජීවාමීති පරිසෙදනත්ථඤ්චෙව පරිභාවනත්ථඤ්ච සම්මදෙව කාලෙන කාලං මමං අධිසයනවසෙන ඵුසන්තියා තස්සා මම මාතුයා සරීරසම්ඵස්සෙන ජීවාමි විහරාමි අත්තභාවං පවත්තෙමි. නත්ථි මෙ කායිකං බලන්ති මය්හං පන අතිතරුණතාය කායසන්නිස්සිතං බලං නත්ථි.

74. සංවච්ඡරෙති සංවච්ඡරෙ සංවච්ඡරෙ. ගිම්හසමයෙති ගිම්හකාලෙ. සුක්ඛරුක්ඛසාඛානං අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝට්ටනසමුප්පන්නෙන අග්ගිනා තස්මිං පදෙසෙ දවඩාහො පදිප්පති පජ්ජලති, සො තථා පදීපිතො. උපගච්ඡති අම්හාකන්ති මය්හං මාතාපිතූනඤ්චාති අම්හාකං වසනට්ඨානප්පදෙසං අත්තනො පතිට්ඨානස්ස අසුද්ධස්සාපි සුද්ධභාවකරණෙන පාවනතො පාවකොති ච ගතමග්ගෙ ඉන්ධනස්ස භස්මභාවාවහනතො කණ්හවත්තනීති ච ලද්ධනාමො අග්ගි වනරුක්ඛගච්ඡෙ දහන්තො කාලෙන කාලං උපගච්ඡති.

75. එවං උපගමනතො තදාපි සද්දායන්තොති ‘‘ධමධම’’ඉති එවං සද්දං කරොන්තො, අනුරවදස්සනඤ්හෙතං දාවග්ගිනො. මහාසිඛීති පබ්බතකූටසදිසානං ඉන්ධනානං වසෙන මහතියො සිඛා එතස්සාති මහාසිඛී. අනුපුබ්බෙන අනුක්කමෙන තං අරඤ්ඤප්පදෙසං ඣාපෙන්තො දහන්තො අග්ගි මම සමීපට්ඨානං උපාගමි.

76. අග්ගිවෙගභයාති වෙගෙන ආගච්ඡතො අග්ගිනො භයෙන භීතා. තසිතාති චිත්තුත්‍රාසසමුට්ඨිතෙන කායස්ස ඡම්භිතත්තෙන ච උත්‍රාසා. මාතාපිතාති මාතාපිතරො. අත්තානං පරිමොචයුන්ති අග්ගිනා අනුපද්දුතට්ඨානගමනෙන අත්තනො සොත්ථිභාවමකංසු. මහාසත්තො හි තදා මහාගෙණ්ඩුකප්පමාණො මහාසරීරො අහොසි. තං මාතාපිතරො කෙනචි උපායෙන ගහෙත්වා ගන්තුං අසක්කුණන්තා අත්තසිනෙහෙන ච අභිභුය්‍යමානා පුත්තසිනෙහං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායිංසු.

77. පාදෙ පක්ඛෙ පජහාමීති අත්තනො උභො පාදෙ උභො පක්ඛෙ ච භූමියං ආකාසෙ ච ගමනසජ්ජෙ කරොන්තො පසාරෙමි ඉරියාමි වායමාමි. ‘‘පටීහාමී’’තිපි පාඨො, වෙහාසගමනයොග්ගෙ කාතුං ඊහාමීති අත්ථො. ‘‘පතීහාමී’’තිපි පඨන්ති. තස්සත්ථො – පාදෙ පක්ඛෙ ච පති විසුං ඊහාමි, ගමනත්ථං වායමාමි, තං පන වායාමකරණත්ථමෙව. කස්මා? යස්මා නත්ථි මෙ කායිකං බලං. සොහං අගතිකො තත්ථාති සො අහං එවංභූතො පාදපක්ඛවෙකල්ලෙන ගමනවිරහිතො මාතාපිතූනං අපගමනෙන වා අප්පටිසරණො, තත්ථ දාවග්ගිඋපද්දුතෙ වනෙ, තස්මිං වා කුලාවකෙ ඨිතොව එවං ඉදානි වත්තබ්බාකාරෙන තදා චින්තෙසිං. දුතියඤ්චෙත්ථ අහන්ති නිපාතමත්තං දට්ඨබ්බං.

78. ඉදානි තදා අත්තනො චින්තිතාකාරං දස්සෙතුං ‘‘යෙසාහ’’න්තිආදිමාහ;

තත්ථ යෙසාහං උපධාවෙය්‍යං, භීතො තසිතවෙධිතොති මරණභයෙන භීතො තතො එව චිත්තුත්‍රාසෙන තසිතො සරීරකම්පනෙන වෙධිතො යෙසමහං පක්ඛන්තරං එතරහි දාවග්ගිඋපද්දුතො ජලදුග්ගං විය මඤ්ඤමානො පවිසිතුං උපධාවෙය්‍යං තෙ මම මාතාපිතරො මං එකකං එව ඔහාය ජහිත්වා පක්කන්තා. කථං මෙ අජ්ජ කාතවෙති කථං නු ඛො මයා අජ්ජ කාතබ්බං, පටිපජ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො.

එවං මහාසත්තො ඉතිකත්තබ්බතාසම්මූළ්හො හුත්වා ඨිතො පුන චින්තෙසි – ‘‘ඉමස්මිං ලොකෙ සීලගුණො නාම අත්ථි, සච්චගුණො නාම අත්ථි, අතීතෙ පාරමියො පූරෙත්වා බොධිතලෙ නිසීදිත්වා අභිසම්බුද්ධා සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නා සච්චානුදයකාරුඤ්ඤඛන්තිසමන්නාගතා සබ්බසත්තෙසු සමප්පවත්තමෙත්තාභාවනා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා නාම අත්ථි, තෙහි ච පටිවිද්ධො එකන්තනිය්‍යානගුණො ධම්මො අත්ථි, මයි චාපි එකං සච්චං අත්ථි. සංවිජ්ජමානො එකො සභාවධම්මො පඤ්ඤායති, තස්මා අතීතබුද්ධෙ චෙව තෙහි පටිවිද්ධගුණෙ ච ආවජ්ජෙත්වා මයි විජ්ජමානං සච්චං සභාවධම්මං ගහෙත්වා සච්චකිරියං කත්වා අග්ගිං පටික්කමාපෙත්වා අජ්ජ මයා අත්තනො චෙව ඉධ වාසීනං සෙසපාණීනඤ්ච සොත්ථිභාවං කාතුං වට්ටතී’’ති. එවං පන චින්තෙත්වා මහාසත්තො අත්තනො ආනුභාවෙ ඨත්වා යථාචින්තිතං පටිපජ්ජි. තෙන වුත්තං –

79. ‘‘අත්ථි ලොකෙ සීලගුණො, සච්චං සොචෙය්‍යනුද්දයා;

තෙන සච්චෙන කාහාමි, සච්චකිරියමුත්තමං.

80. ‘‘ආවජ්ජෙත්වා ධම්මබලං, සරිත්වා පුබ්බකෙ ජිනෙ;

සච්චබලමවස්සාය, සච්චකිරියමකාසහ’’න්ති.

81. තත්ථ මහාසත්තො අතීතෙ පරිනිබ්බුතානං බුද්ධානං ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වා අත්තනි විජ්ජමානං සච්චසභාවං ආරබ්භ යං ගාථං වත්වා තදා සච්චකිරියමකාසි, තං දස්සෙතුං ‘‘සන්ති පක්ඛා’’තිආදි වුත්තං.

තත්ථ සන්ති පක්ඛා අපතනාති මය්හං පක්ඛා නාම අත්ථි උපලබ්භන්ති, නො ච ඛො සක්කා එතෙහි උප්පතිතුං ආකාසෙන ගන්තුන්ති අපතනා. සන්ති පාදා අවඤ්චනාති පාදාපි මෙ අත්ථි, තෙහි පන වඤ්චිතුං පදවාරගමනෙන ගන්තුං න සක්කාති අවඤ්චනා. මාතාපිතා ච නික්ඛන්තාති යෙ මං අඤ්ඤත්ථ නෙය්‍යුං, තෙපි මරණභයෙන මම මාතාපිතරො නික්ඛන්තා. ජාතවෙදාති අග්ගිං ආලපති. සො හි ජාතොව වෙදියති, ධූමජාලුට්ඨානෙන පඤ්ඤායති, තස්මා ‘‘ජාතවෙදො’’ති වුච්චති. පටික්කමාති පටිගච්ඡ නිවත්තාති ජාතවෙදං ආණාපෙති.

ඉති මහාසත්තො ‘‘සචෙ මය්හං පක්ඛානං අත්ථිභාවො, තෙ ච පසාරෙත්වා ආකාසෙ අපතනභාවො, පාදානං අත්ථිභාවො, තෙ ච උක්ඛිපිත්වා අවඤ්චනභාවො, මාතාපිතූනං මං කුලාවකෙයෙව ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතභාවො ච සච්චසභාවභූතො එව, ජාතවෙද, එතෙන සච්චෙන ත්වං ඉතො පටික්කමා’’ති කුලාවකෙ නිපන්නොව සච්චකිරියං අකාසි. තස්ස සහ සච්චකිරියාය සොළසකරීසමත්තෙ ඨානෙ ජාතවෙදො පටික්කමි. පටික්කමන්තො ච න ඣායමානොව අරඤ්ඤං ගතො, උදකෙ පන ඔපිලාපිතඋක්කා විය තත්ථෙව නිබ්බායි. තෙන වුත්තං –

82. ‘‘සහ සච්චෙ කතෙ මය්හං, මහාපජ්ජලිතො සිඛී;

වජ්ජෙසි සොළසකරීසානි, උදකං පත්වා යථා සිඛී’’ති.

සා පනෙසා බොධිසත්තස්ස වට්ටකයොනියං තස්මිං සමයෙ බුද්ධගුණානං ආවජ්ජනපුබ්බිකා සච්චකිරියා අනඤ්ඤසාධාරණාති ආහ ‘‘සච්චෙන මෙ සමො නත්ථි, එසා මෙ සච්චපාරමී’’ති. තෙනෙව හි තස්ස ඨානස්ස සකලෙපි ඉමස්මිං කප්පෙ අග්ගිනා අනභිභවනීයත්තා තං කප්පට්ඨියපාටිහාරියං නාම ජාතං.

එවං මහාසත්තො සච්චකිරියවසෙන අත්තනො තත්ථ වාසීනං සත්තානඤ්ච සොත්ථිං කත්වා ජීවිතපරියොසානෙ යථාකම්මං ගතො.

තදා මාතාපිතරො එතරහි මාතාපිතරො අහෙසුං, වට්ටකරාජා පන ලොකනාථො.

තස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව සෙසපාරමියොපි යථාරහං නිද්ධාරෙතබ්බා. තථා දාවග්ගිම්හි තථා භෙරවාකාරෙන අවත්ථරිත්වා ආගච්ඡන්තෙ තස්මිං වයෙ එකකො හුත්වාපි සාරදං අනාපජ්ජිත්වා සච්චාදිධම්මගුණෙ බුද්ධගුණෙ ච අනුස්සරිත්වා අත්තනො එව ආනුභාවං නිස්සාය සච්චකිරියාය තත්ථ වාසීනම්පි සත්තානං සොත්ථිභාවාපාදනාදයො ආනුභාවා විභාවෙතබ්බා.

වට්ටපොතකචරියාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.