13. සුවණ්ණසාමචරියාවණ්ණනා

111. තෙරසමෙ සාමො යදා වනෙ ආසින්ති හිමවන්තස්මිං මිගසම්මතාය නාම නදියා තීරෙ මහති අරඤ්ඤෙ සාමො නාම තාපසකුමාරො යදා අහොසි. සක්කෙන අභිනිම්මිතොති සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස උපදෙසසම්පත්තියා ජාතත්තා සක්කෙන නිබ්බත්තිතො ජනිතො. තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ බාරාණසිතො අවිදූරෙ නදියා තීරෙ එකො නෙසාදගාමො අහොසි. තත්ථ ජෙට්ඨනෙසාදස්ස පුත්තො ජාතො. තස්ස ‘‘දුකූලො’’ති නාමමකංසු. තස්සා එව නදියා පරතීරෙපි එකො නෙසාදගාමො අහොසි. තත්ථ ජෙට්ඨනෙසාදස්ස ධීතා ජාතා. තස්සා ‘‘පාරිකා’’ති නාමමකංසු. තෙ උභොපි බ්‍රහ්මලොකතො ආගතා සුද්ධසත්තා. තෙසං වයප්පත්තානං අනිච්ඡමානානංයෙව ආවාහවිවාහං කරිංසු. තෙ උභොපි කිලෙසසමුද්දං අනොතරිත්වා බ්‍රහ්මානො විය එකතො වසිංසු. න ච කිඤ්චි නෙසාදකම්මං කරොන්ති.

අථ දුකූලං මාතාපිතරො ‘‘තාත, ත්වං නෙසාදකම්මං න කරොසි, නෙව ඝරාවාසං ඉච්ඡසි, කිං නාම කරිස්සසී’’ති ආහංසු. සො ‘‘තුම්හෙසු අනුජානන්තෙසු පබ්බජිස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘තෙන හි පබ්බජාහී’’ති. ද්වෙපි ජනා හිමවන්තං පවිසිත්වා යස්මිං ඨානෙ මිගසම්මතා නාම නදී හිමවන්තතො ඔතරිත්වා ගඞ්ගං පත්තා, තං ඨානං ගන්ත්වා ගඞ්ගං පහාය මිගසම්මතාභිමුඛා අභිරුහිංසු. තදා සක්කස්ස භවනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සක්කො තං කාරණං ඤත්වා විස්සකම්මුනා තස්මිං ඨානෙ අස්සමං මාපෙසි. තෙ තත්ථ ගන්ත්වා පබ්බජිත්වා සක්කදත්තියෙ අස්සමෙ කාමාවචරමෙත්තං භාවෙත්වා පටිවසිංසු. සක්කොපි තෙසං උපට්ඨානං ආගච්ඡති.

සො එකදිවසං ‘‘තෙසං චක්ඛූ පරිහායිස්සන්තී’’ති ඤත්වා උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භන්තෙ, වො චක්ඛූනං අන්තරායො පඤ්ඤායති, පටිජග්ගනකං පුත්තං ලද්ධුං වට්ටති, ජානාමි තුම්හාකං සුද්ධචිත්තතං, තස්මා පාරිකාය උතුනිකාලෙ නාභිං හත්ථෙන පරාමසෙය්‍යාථ, එවං වො පුත්තො ජායිස්සති, සො වො උපට්ඨහිස්සතී’’ති වත්වා පක්කාමි. දුකූලපණ්ඩිතො තං කාරණං පාරිකාය ආචික්ඛිත්වා තස්සා උතුනිකාලෙ නාභිං පරාමසි. තදා බොධිසත්තො දෙවලොකා චවිත්වා තස්සා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි, සා දසමාසච්චයෙන සුවණ්ණවණ්ණං පුත්තං විජායි. තෙනෙවස්ස ‘‘සුවණ්ණසාමො’’ති නාමං කරිංසු. තං අපරභාගෙ වඩ්ඪිත්වා සොළසවස්සුද්දෙසිකම්පි මාතාපිතරො රක්ඛන්තා අස්සමෙ නිසීදාපෙත්වා සයමෙව වනමූලඵලාඵලත්ථාය ගච්ඡන්ති.

අථෙකදිවසං වනෙ ඵලාඵලං ආදාය නිවත්තිත්වා අස්සමපදතො අවිදූරෙ මෙඝෙ උට්ඨිතෙ රුක්ඛමූලං පවිසිත්වා වම්මිකමත්ථකෙ ඨිතානං සරීරතො සෙදගන්ධමිස්සකෙ උදකෙ තස්මිං වම්මිකබිලෙ ඨිතස්ස ආසිවිසස්ස නාසාපුටං පවිට්ඨෙ ආසිවිසො කුජ්ඣිත්වා නාසාවාතෙන පහරි. ද්වෙ අන්ධා හුත්වා පරිදෙවමානා විරවිංසු. අථ මහාසත්තො ‘‘මම මාතාපිතරො අතිචිරායන්ති, කා නු ඛො තෙසං පවත්තී’’ති පටිමග්ගං ගන්ත්වා සද්දමකාසි. තෙ තස්ස සද්දං සඤ්ජානිත්වා පටිසද්දං කත්වා පුත්තසිනෙහෙන ‘‘තාත සාම, ඉධ පරිපන්ථො අත්ථි, මා ආගමී’’ති වත්වා සද්දානුසාරෙන සයමෙව සමාගමිංසු. සො ‘‘කෙන වො කාරණෙන චක්ඛූනි විනට්ඨානී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘තාත, මයං න ජානාම, දෙවෙ වස්සන්තෙ රුක්ඛමූලෙ වම්මිකමත්ථකෙ ඨිතා, අථ න පස්සාමා’’ති වුත්තමත්තෙ එව අඤ්ඤාසි ‘‘තත්ථ ආසිවිසෙන භවිතබ්බං, තෙන කුද්ධෙන නාසාවාතො විස්සට්ඨො භවිස්සතී’’ති.

අථ ‘‘මා චින්තයිත්ථ, අහං වො පටිජග්ගිස්සාමී’’ති මාතාපිතරො අස්සමං නෙත්වා තෙසං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදිසඤ්චරණට්ඨානෙ රජ්ජුකෙ බන්ධි. තතො පට්ඨාය තෙ අස්සමෙ ඨපෙත්වා වනමූලඵලාඵලානි ආහරති, පාතොව වසනට්ඨානං සම්මජ්ජති, පානීයං ආහරති, පරිභොජනීයං උපට්ඨාපෙති, දන්තකට්ඨමුඛොදකානි දත්වා මධුරඵලාඵලං දෙති. තෙහි මුඛෙ වික්ඛාලිතෙ සයං පරිභුඤ්ජිත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා තෙසං අවිදූරෙයෙව අච්ඡති – ‘‘කිං නු ඛො ඉමෙ ආණාපෙන්තී’’ති. විසෙසෙන ච මෙත්තං බහුලමකාසි, තෙනස්ස සත්තා අප්පටික්කූලා අහෙසුං. යථා චස්ස සත්තා, එවං සත්තානං සො බොධිසත්තො අප්පටික්කූලො. එවං සො දිවසෙ දිවසෙ ඵලාඵලත්ථාය අරඤ්ඤං ගච්ඡන්තොපි ආගච්ඡන්තොපි මිගගණපරිවුතො එව අහොසි. සීහබ්‍යග්ඝාදිවිපක්ඛසත්තාපි තෙන සද්ධිං අතිවිය විස්සත්ථා, මෙත්තානුභාවෙන පනස්ස වසනට්ඨානෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං තිරච්ඡානගතා මුදුචිත්තතං පටිලභිංසු. ඉති සො සබ්බත්ථ මෙත්තානුභාවෙන අභීරූ අනුත්‍රාසී බ්‍රහ්මා විය අවෙරො විහාසි. තෙන වුත්තං ‘‘පවනෙ සීහබ්‍යග්ඝෙ ච, මෙත්තායමුපනාමයි’’න්තිආදි.

තත්ථ මෙත්තායමුපනාමයින්ති ම-කාරො පදසන්ධිකරො, මෙත්තාභාවනාය කුරූරකම්මන්තෙ සීහබ්‍යග්ඝෙපි ඵරි, පගෙව සෙසසත්තෙති අධිප්පායො. අථ වා මෙත්තා අයති පවත්තති එතෙනාති මෙත්තායො, මෙත්තාභාවනා. තං මෙත්තායං උපනාමයිං සත්තෙසු අනොධිසො උපනෙසිං. ‘‘සීහබ්‍යග්ඝෙහී’’තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – න කෙවලමහමෙව, අථ ඛො පවනෙ සීහබ්‍යග්ඝෙහි, යස්මිං මහාවනෙ තදා අහං විහරාමි, තත්ථ සීහබ්‍යග්ඝෙහි සද්ධිං අහං සත්තෙසු මෙත්තං උපනාමෙසිං. සීහබ්‍යග්ඝාපි හි තදා මමානුභාවෙන සත්තෙසු මෙත්තචිත්තතං පටිලභිංසු, පගෙව ඉතරෙ සත්තාති දස්සෙති.

112. පසදමිගවරාහෙහීති පසදමිගෙහි චෙව වනසූකරෙහි ච. පරිවාරෙත්වාති එතෙහි අත්තානං පරිවාරිතං කත්වා තස්මිං අරඤ්ඤෙ වසිං.

113. ඉදානි තදා අත්තනො මෙත්තාභාවනාය ලද්ධං ආනිසංසං මත්ථකප්පත්තිඤ්චස්ස දස්සෙතුං ‘‘න මං කොචි උත්තසතී’’ති ඔසානගාථමාහ. තස්සත්ථො – සසබිළාරාදිකො භීරුකජාතිකොපි කොචි සත්තො මං න උත්තසති න උබ්බිජ්ජෙති. අහම්පි කස්සචි සීහබ්‍යග්ඝාදිතිරච්ඡානතො යක්ඛාදිඅමනුස්සතො ලුද්දලොහිතපාණිමනුස්සතොති කුතොචිපි න භායාමි. කස්මා? යස්මා මෙත්තාබලෙනුපත්ථද්ධො චිරකාලං භාවිතාය මෙත්තාපාරමිතායානුභාවෙන උපත්ථම්භිතො තස්මිං පවනෙ මහාඅරඤ්ඤෙ තදා රමාමි අභිරමාමීති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

එවං පන මහාසත්තො සබ්බසත්තෙ මෙත්තායන්තො මාතාපිතරො ච සාධුකං පටිජග්ගන්තො එකදිවසං අරඤ්ඤතො මධුරඵලාඵලං ආහරිත්වා අස්සමෙ ඨපෙත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා ‘‘පානීයං ආදාය ආගමිස්සාමී’’ති මිගගණපරිවුතො ද්වෙ මිගෙ එකතො කත්වා තෙසං පිට්ඨියං පානීයඝටං ඨපෙත්වා හත්ථෙන ගහෙත්වා නදීතිත්ථං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ බාරාණසියං පීළියක්ඛො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. සො මිගමංසලොභෙන මාතරං රජ්ජං පටිච්ඡාපෙත්වා සන්නද්ධපඤ්චාවුධො හිමවන්තං පවිසිත්වා මිගෙ වධිත්වා මංසං ඛාදිත්වා චරන්තො මිගසම්මතං නදිං පත්වා අනුපුබ්බෙන සාමස්ස පානීයගහණතිත්ථං පත්තො. මිගපදවලඤ්ජං දිස්වා ගච්ඡන්තො තං තථා ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘මයා එත්තකං කාලං එවං විචරන්තො මනුස්සො න දිට්ඨපුබ්බො, දෙවො නු ඛො එස නාගො නු ඛො, සචාහං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිස්සාමි, සහසා පක්කමෙය්‍යාති. යංනූනාහං එතං විජ්ඣිත්වා දුබ්බලං කත්වා පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා මහාසත්තං න්හත්වා වාකචීරං නිවාසෙත්වා අජිනචම්මං එකංසං කරිත්වා පානීයඝටං පූරෙත්වා උක්ඛිපිත්වා වාමංසකූටෙ ඨපනකාලෙ ‘‘ඉදානි තං විජ්ඣිතුං සමයො’’ති විසපීතෙන සරෙන දක්ඛිණපස්සෙ විජ්ඣි. සරො වාමපස්සෙන නික්ඛමි. තස්ස විද්ධභාවං ඤත්වා මිගගණො භීතො පලායි.

සාමපණ්ඩිතො පන විද්ධොපි පානීයඝටං යථා වා තථා වා අනවසුම්භෙත්වා සතිං පච්චුපට්ඨාපෙත්වා සණිකං ඔතාරෙත්වා වාලුකං බ්‍යූහිත්වා ඨපෙත්වා දිසං වවත්ථපෙත්වා මාතාපිතූනං වසනට්ඨානදිසාභාගෙන සීසං කත්වා නිපජ්ජිත්වා මුඛෙන ලොහිතං ඡඩ්ඩෙත්වා ‘‘මම කොචි වෙරී නාම නත්ථි, මමපි කත්ථචි වෙරං නාම නත්ථී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

‘‘කො නු මං උසුනා විජ්ඣි, පමත්තං උදහාරකං;

ඛත්තියො බ්‍රාහ්මණො වෙස්සො, කො මං විද්ධා නිලීයතී’’ති. (ජා. 2.22.296);

තං සුත්වා රාජා ‘‘අයං මයා විජ්ඣිත්වා පථවියං පාතිතොපි නෙව මං අක්කොසති න පරිභාසති, මම හදයමංසං සම්බාහන්තො විය පියවචනෙන සමුදාචරති, ගමිස්සාමිස්ස සන්තික’’න්ති චින්තෙත්වා උපසඞ්කමිත්වා අත්තානං අත්තනා ච විද්ධභාවං ආවිකත්වා ‘‘කො වා ත්වං කස්ස වා පුත්තො’’ති මහාසත්තං පුච්ඡි.

සො ‘‘සාමො නාමාහං දුකූලපණ්ඩිතස්ස නාම නෙසාදඉසිනො පුත්තො, කිස්ස පන මං විජ්ඣී’’ති ආහ. සො පඨමං ‘‘මිගසඤ්ඤායා’’ති මුසාවාදං වත්වා ‘‘අහං ඉමං නිරපරාධං අකාරණෙන විජ්ඣි’’න්ති අනුසොචිත්වා යථාභූතං ආවිකත්වා තස්ස මාතාපිතූනං වසනට්ඨානං පුච්ඡිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා තෙසං අත්තානං ආවිකත්වා තෙහි කතපටිසන්ථාරො ‘‘සාමො මයා විද්ධො’’ති වත්වා තෙ පරිදෙවන්තෙ සොකසමාපන්නෙ ‘‘යං සාමෙන කත්තබ්බං පරිචාරිකකම්මං, තං කත්වා අහං වො උපට්ඨහිස්සාමී’’ති සමස්සාසෙත්වා සාමස්ස සන්තිකං ආනෙසි. තෙ තත්ථ ගන්ත්වා නානප්පකාරං පරිදෙවිත්වා තස්ස උරෙ හත්ථං ඨපෙත්වා ‘‘පුත්තස්ස මෙ සරීරෙ උසුමා වත්තතෙව, විසවෙගෙන විසඤ්ඤිතං ආපන්නො භවිස්සතීති නිබ්බිසභාවත්ථාය සච්චකිරියං කරිස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා –

‘‘යං කිඤ්චිත්ථි කතං පුඤ්ඤං, මය්හඤ්චෙව පිතුච්ච තෙ;

සබ්බෙන තෙන කුසලෙන, විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූ’’ති. (ජා. 2.22.388) –

මාතරා,

‘‘යං කිඤ්චිත්ථි කතං පුඤ්ඤං, මය්හඤ්චෙව මාතුච්ච තෙ;

සබ්බෙන තෙන කුසලෙන, විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූ’’ති. (ජා. 2.22.396) –

පිතරා,

‘‘පබ්බත්‍යාහං ගන්ධමාදනෙ, චිරරත්තනිවාසිනී;

න මෙ පියතරො කොචි, අඤ්ඤො සාමෙන විජ්ජති;

එතෙන සච්චවජ්ජෙන, විසං සාමස්ස හඤ්ඤතූ’’ති. (ජා. 2.22.398) –

දෙවතාය ච සච්චකිරියාය කතාය මහාසත්තො ඛිප්පං වුට්ඨාසි. පදුමපත්තපලාසෙ උදකබින්දු විය විනිවට්ටෙත්වා ආබාධො විගතො. විද්ධට්ඨානං අරොගං පාකතිකමෙව අහොසි. මාතාපිතූනං චක්ඛූනි උප්පජ්ජිංසු. ඉති මහාසත්තස්ස අරොගතා, මාතාපිතූනඤ්ච චක්ඛුපටිලාභො, අරුණුග්ගමනං, තෙසං චතුන්නම්පි අස්සමෙයෙව අවට්ඨානන්ති සබ්බං එකක්ඛණෙයෙව අහොසි.

අථ මහාසත්තො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘ධම්මං චර, මහාරාජා’’තිආදිනා (ජා. 2.22.411-412) ධම්මං දෙසෙත්වා උත්තරිම්පි ඔවදිත්වා පඤ්ච සීලානි අදාසි. සො තස්ස ඔවාදං සිරසා පටිග්ගහෙත්වා වන්දිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගපරායනො අහොසි. බොධිසත්තොපි සද්ධිං මාතාපිතූහි අභිඤ්ඤාසමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ආයුපරියොසානෙ බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි.

තදා රාජා ආනන්දත්ථෙරො අහොසි, දෙවධීතා උප්පලවණ්ණා, සක්කො අනුරුද්ධො, පිතා මහාකස්සපත්ථෙරො, මාතා භද්දකාපිලානී, සාමපණ්ඩිතො ලොකනාථො.

තස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව සෙසපාරමියො නිද්ධාරෙතබ්බා. තථා විසපීතෙන සල්ලෙන දක්ඛිණපස්සෙන පවිසිත්වා වාමපස්සතො විනිවිජ්ඣනවසෙන විද්ධොපි කිඤ්චි කායවිකාරං අකත්වා උදකඝටස්ස භූමියං නික්ඛිපනං, වධකෙ අඤ්ඤාතෙපි ඤාතෙ විය චිත්තවිකාරාභාවො, පියවචනෙන සමුදාචාරො, මාතාපිතුඋපට්ඨානපුඤ්ඤතො මය්හං පරිහානීති අනුසොචනමත්තං, අරොගෙ ජාතෙ රඤ්ඤො කාරුඤ්ඤං මෙත්තඤ්ච උපට්ඨාපෙත්වා ධම්මදෙසනා, ඔවාදදානන්ති එවමාදයො ගුණානුභාවා විභාවෙතබ්බාති.

සුවණ්ණසාමචරියාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.