14. එකරාජචරියාවණ්ණනා

114. චුද්දසමෙ එකරාජාති විස්සුතොති එකරාජාති ඉමිනා අන්වත්ථනාමෙන ජම්බුදීපතලෙ පාකටො.

මහාසත්තො හි තදා බාරාණසිරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. වයප්පත්තො සබ්බසිප්පනිප්ඵත්තිං පත්තො හුත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජං කාරෙන්තො කුසලසීලාචාරසද්ධාසුතාදිඅනඤ්ඤසාධාරණගුණවිසෙසයොගෙන පාරමිපරිභාවනෙන ච ජම්බුදීපතලෙ අදුතියත්තා පධානභාවෙන ච ‘‘එකරාජා’’ති පකාසනාමො අහොසි. පරමං සීලං අධිට්ඨායාති සුපරිසුද්ධකායිකවාචසිකසංවරසඞ්ඛාතඤ්චෙව සුපරිසුද්ධමනොසමාචාරසඞ්ඛාතඤ්ච පරමං උත්තමං දසකුසලකම්මපථසීලං සමාදානවසෙන ච අවීතික්කමනවසෙන ච අධිට්ඨහිත්වා අනුට්ඨහිත්වා. පසාසාමි මහාමහින්ති තියොජනසතිකෙ කාසිරට්ඨෙ මහතිං මහිං අනුසාසාමි රජ්ජං කාරෙමි.

115. දසකුසලකම්මපථෙති පාණාතිපාතාවෙරමණි යාව සම්මාදිට්ඨීති එතස්මිං දසවිධෙ කුසලකම්මපථෙ, එතෙ වා අනවසෙසතො සමාදාය වත්තාමි. චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහීති දානං පියවචනං අත්ථචරියා සමානත්තතාති ඉමෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගණ්හනකාරණෙහි යදා එකරාජාති විස්සුතො හොමි, තදා යථාරහං මහාජනං සඞ්ගණ්හාමීති සම්බන්ධො.

116. එවන්ති දසකුසලකම්මපථසීලපරිපූරණං චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි මහාජනසඞ්ගණ්හනන්ති යථාවුත්තෙන ඉමිනා ආකාරෙන අප්පමත්තස්ස. ඉධලොකෙ පරත්ථ චාති ඉමස්මිං ලොකෙ යං අප්පමජ්ජනං, තත්ථ දිට්ඨධම්මිකෙ අත්ථෙ, පරලොකෙ යං අප්පමජ්ජනං තත්ථ සම්පරායිකෙ අත්ථෙ අප්පමත්තස්ස මෙ සතොති අත්ථො. දබ්බසෙනොති එවංනාමකො කොසලරාජා. උපගන්ත්වාති චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා අබ්භුය්‍යානවසෙන මම රජ්ජං උපගන්ත්වා. අච්ඡින්දන්තො පුරං මමාති මම බාරාණසිනගරං බලක්කාරෙන ගණ්හන්තො.

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – මහාසත්තො හි තදා නගරස්ස චතූසු ද්වාරෙසු චතස්සො මජ්ඣෙ එකං නිවෙසනද්වාරෙ එකන්ති ඡ දානසාලායො කාරෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං දානං දෙති, සීලං රක්ඛති, උපොසථකම්මං කරොති, ඛන්තිමෙත්තානුද්දයසම්පන්නො අඞ්කෙ නිසින්නං පුත්තං පරිතොසයමානො විය සබ්බසත්තෙ පරිතොසයමානො ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙති. තස්සෙකො අමච්චො අන්තෙපුරං පදුස්සිත්වා අපරභාගෙ පාකටොව ජාතො. අමච්චා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා පරිග්ගණ්හන්තො තං අත්තනා පච්චක්ඛතො ඤත්වා තං අමච්චං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘අන්ධබාල, අයුත්තං තෙ කතං, න ත්වං මම විජිතෙ වසිතුං අරහසි, අත්තනො ධනඤ්ච පුත්තදාරඤ්ච ගහෙත්වා අඤ්ඤත්ථ යාහී’’ති රට්ඨා පබ්බාජෙසි.

සො කොසලජනපදං ගන්ත්වා දබ්බසෙනං නාම කොසලරාජානං උපට්ඨහන්තො අනුක්කමෙන තස්ස විස්සාසිකො හුත්වා එකදිවසං තං රාජානං ආහ – ‘‘දෙව, බාරාණසිරජ්ජං නිම්මක්ඛිකමධුපටලසදිසං, අතිමුදුකො රාජා, සුඛෙනෙව තං රජ්ජං ගණ්හිතුං සක්කොසී’’ති. දබ්බසෙනො බාරාණසිරඤ්ඤො මහානුභාවතාය තස්ස වචනං අසද්දහන්තො මනුස්සෙ පෙසෙත්වා කාසිරට්ඨෙ ගාමඝාතාදීනි කාරෙත්වා තෙසං චොරානං බොධිසත්තෙන ධනං දත්වා විස්සජ්ජිතභාවං සුත්වා ‘‘අතිවිය ධම්මිකො රාජා’’ති ඤත්වා ‘‘බාරාණසිරජ්ජං ගණ්හිස්සාමී’’ති බලවාහනං ආදාය නිය්‍යාසි. අථ බාරාණසිරඤ්ඤො මහායොධා ‘‘කොසලරාජා ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා ‘‘අම්හාකං රජ්ජසීමං අනොක්කමන්තමෙව නං පොථෙත්වා ගණ්හාමා’’ති අත්තනො රඤ්ඤො වදිංසු.

බොධිසත්තො ‘‘තාතා, මං නිස්සාය අඤ්ඤෙසං කිලමනකිච්චං නත්ථි, රජ්ජත්ථිකා රජ්ජං ගණ්හන්තු, මා ගමිත්ථා’’ති නිවාරෙසි. කොසලරාජා ජනපදමජ්ඣං පාවිසි. මහායොධා පුනපි රඤ්ඤො තථෙව වදිංසු. රාජා පුරිමනයෙනෙව නිවාරෙසි. දබ්බසෙනො බහිනගරෙ ඨත්වා ‘‘රජ්ජං වා දෙතු යුද්ධං වා’’ති එකරාජස්ස සාසනං පෙසෙසි. එකරාජා ‘‘නත්ථි මයා යුද්ධං, රජ්ජං ගණ්හාතූ’’ති පටිසාසනං පෙසෙසි. පුනපි මහායොධා ‘‘දෙව, න මයං කොසලරඤ්ඤො නගරං පවිසිතුං දෙම, බහිනගරෙයෙව නං පොථෙත්වා ගණ්හාමා’’ති ආහංසු. රාජා පුරිමනයෙනෙව නිවාරෙත්වා නගරද්වාරානි අවාපුරාපෙත්වා මහාතලෙ පල්ලඞ්කමජ්ඣෙ නිසීදි. දබ්බසෙනො මහන්තෙන බලවාහනෙන නගරං පවිසිත්වා එකම්පි පටිසත්තුං අපස්සන්තො සබ්බරජ්ජං හත්ථගතං කත්වා රාජනිවෙසනං ගන්ත්වා මහාතලං ආරුය්හ නිරපරාධං බොධිසත්තං ගණ්හාපෙත්වා ආවාටෙ නිඛණාපෙසි. තෙන වුත්තං –

‘‘දබ්බසෙනො උපගන්ත්වා, අච්ඡින්දන්තො පුරං මම.

117. ‘‘රාජූපජීවෙ නිගමෙ, සබලට්ඨෙ සරට්ඨකෙ;

සබ්බං හත්ථගතං කත්වා, කාසුයා නිඛණී මම’’න්ති.

තත්ථ රාජූපජීවෙති අමච්චපාරිසජ්ජබ්‍රාහ්මණගහපතිආදිකෙ රාජානං උපනිස්සාය ජීවන්තෙ. නිගමෙති නෙගමෙ. සබලට්ඨෙති සෙනාපරියාපන්නතාය බලෙ තිට්ඨන්තීති බලට්ඨා, හත්ථාරොහාදයො, බලට්ඨෙහි සහාති සබලට්ඨෙ. සරට්ඨකෙති සජනපදෙ, රාජූපජීවෙ නිගමෙ ච අඤ්ඤඤ්ච සබ්බං හත්ථගතං කත්වා. කාසුයා නිඛණී මමන්ති සබලවාහනං සකලං මම රජ්ජං ගහෙත්වා මම්පි ගලප්පමාණෙ ආවාටෙ නිඛණාපෙසි. ජාතකෙපි –

‘‘අනුත්තරෙ කාමගුණෙ සමිද්ධෙ, භුත්වාන පුබ්බෙ වසි එකරාජා;

සො දානි දුග්ගෙ නරකම්හි ඛිත්තො, නප්පජ්ජහෙ වණ්ණබලං පුරාණ’’න්ති. (ජා. 1.4.9) –

ආවාටෙ ඛිත්තභාවො ආගතො. ජාතකට්ඨකථායං (ජා. අට්ඨ. 3.4.9) පන ‘‘සික්කාය පක්ඛිපාපෙත්වා උත්තරුම්මාරෙ හෙට්ඨාසීසකං ඔලම්බෙසී’’ති වුත්තං.

මහාසත්තො චොරරාජානං ආරබ්භ මෙත්තං භාවෙත්වා කසිණපරිකම්මං කත්වා ඣානාභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වා කාසුතො උග්ගන්ත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදි. තෙන වුත්තං –

118. ‘‘අමච්චමණ්ඩලං රජ්ජං, ඵීතං අන්තෙපුරං මම;

අච්ඡින්දිත්වාන ගහිතං, පියපුත්තංව පස්සහ’’න්ති.

තත්ථ අමච්චමණ්ඩලන්ති තස්මිං තස්මිං රාජකිච්චෙ රඤ්ඤා අමා සහ වත්තන්තීති අමච්චා, සද්ධිං වා තෙසං මණ්ඩලං සමූහං. ඵීතන්ති බලවාහනෙන නගරජනපදාදීහි සමිද්ධං රජ්ජං. ඉත්ථාගාරදාසිදාසපරිජනෙහි චෙව වත්ථාභරණාදිඋපභොගූපකරණෙහි ච සමිද්ධං මම අන්තෙපුරඤ්ච අච්ඡින්දිත්වා ගහිතකං ගණ්හන්තං අමිත්තරාජානං යාය අත්තනො පියපුත්තංව පස්සිං අහං, තාය එවංභූතාය මෙත්තාය මෙ සමො සකලලොකෙ නත්ථි, තස්මා එවංභූතා එසා මෙ මෙත්තාපාරමී පරමත්ථපාරමිභාවං පත්තාති අධිප්පායො.

එවං පන මහාසත්තෙ තං චොරරාජානං ආරබ්භ මෙත්තං ඵරිත්වා ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නෙ තස්ස සරීරෙ දාහො උප්පජ්ජි. සො ‘‘ඩය්හාමි ඩය්හාමී’’ති භූමියං අපරාපරං පරිවත්තති. ‘‘කිමෙත’’න්ති වුත්තෙ, මහාරාජ, තුම්හෙ නිරපරාධං ධම්මිකරාජානං ආවාටෙ නිඛණාපයිත්ථාති. ‘‘තෙන හි වෙගෙන ගන්ත්වා තං උද්ධරථා’’ති ආහ. පුරිසා ගන්ත්වා තං රාජානං ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නං දිස්වා ආගන්ත්වා දබ්බසෙනස්ස ආරොචෙසුං. සො වෙගෙන ගන්ත්වා වන්දිත්වා ඛමාපෙත්වා ‘‘තුම්හාකං රජ්ජං තුම්හෙව කාරෙථ, අහං වො චොරෙ පටිබාහෙස්සාමී’’ති වත්වා තස්ස දුට්ඨාමච්චස්ස රාජාණං කාරෙත්වා පක්කාමි. බොධිසත්තොපි රජ්ජං අමච්චානං නිය්‍යාතෙත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහාජනං සීලාදිගුණෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා ආයුපරියොසානෙ බ්‍රහ්මලොකපරායනො අහොසි.

තදා දබ්බසෙනො ආනන්දත්ථෙරො අහොසි, එකරාජා ලොකනාථො.

තස්ස දිවසෙ දිවසෙ ඡසු දානසාලාසු ඡසතසහස්සවිස්සජ්ජනෙන පච්චත්ථිකරඤ්ඤො සකලරජ්ජපරිච්චාගෙන ච දානපාරමී, නිච්චසීලඋපොසථකම්මවසෙන පබ්බජිතස්ස අනවසෙසසීලසංවරවසෙන ච සීලපාරමී, පබ්බජ්ජාවසෙන ඣානාධිගමවසෙන ච නෙක්ඛම්මපාරමී, සත්තානං හිතාහිතවිචාරණවසෙන දානසීලාදිසංවිදහනවසෙන ච පඤ්ඤාපාරමී, දානාදිපුඤ්ඤසම්භාරස්ස අබ්භුස්සහනවසෙන කාමවිතක්කාදිවිනොදනවසෙන ච වීරියපාරමී, දුට්ඨාමච්චස්ස දබ්බසෙනරඤ්ඤො ච අපරාධසහනවසෙන ඛන්තිපාරමී, යථාපටිඤ්ඤං දානාදිනා අවිසංවාදනවසෙන ච සච්චපාරමී, දානාදීනං අචලසමාදානාධිට්ඨානවසෙන අධිට්ඨානපාරමී, පච්චත්ථිකෙපි එකන්තෙන හිතූපසංහාරවසෙන මෙත්තාඣානනිබ්බත්තනෙන ච මෙත්තාපාරමී, දුට්ඨාමච්චෙන දබ්බසෙනෙන ච කතාපරාධෙ හිතෙසීහි අත්තනො අමච්චාදීහි නිබ්බත්තිතෙ උපකාරෙ ච අජ්ඣුපෙක්ඛණෙන රජ්ජසුඛප්පත්තකාලෙ පච්චත්ථිකරඤ්ඤා නරකෙ ඛිත්තකාලෙ සමානචිත්තතාය ච උපෙක්ඛාපාරමී වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘පනුජ්ජ දුක්ඛෙන සුඛං ජනින්ද, සුඛෙන වා දුක්ඛමසය්හසාහි;

උභයත්ථ සන්තො අභිනිබ්බුතත්තා, සුඛෙ ච දුක්ඛෙ ච භවන්ති තුල්‍යා’’ති. (ජා. 1.4.12);

යස්මා පනෙත්ථ මෙත්තාපාරමී අතිසයවතී, තස්මා තදත්ථදීපනත්ථං සා එව පාළි ආරුළ්හා. තථා ඉධ මහාසත්තස්ස සබ්බසත්තෙසු ඔරසපුත්තෙ විය සමානුකම්පතාදයො ගුණවිසෙසා නිද්ධාරෙතබ්බාති.

එකරාජචරියාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

මෙත්තාපාරමී නිට්ඨිතා.