12. මහාසුතසොමචරියාවණ්ණනා

105. ද්වාදසමෙ සුතසොමො මහීපතීති එවංනාමො ඛත්තියො. මහාසත්තො හි තදා කුරුරට්ඨෙ ඉන්දපත්ථනගරෙ කොරබ්‍යස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. තං සුතවිත්තතාය චන්දසමානසොම්මවරවණ්ණතාය ච ‘‘සුතසොමො’’ති සඤ්ජානිංසු. තං වයප්පත්තං සබ්බසිප්පනිප්ඵත්තිප්පත්තං මාතාපිතරො රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිංසු. ගහිතො පොරිසාදෙනාති පුරිසානං මනුස්සානං අදනතො ඛාදනතො ‘‘පොරිසාදො’’ති ලද්ධනාමෙන බාරාණසිරඤ්ඤා දෙවතාබලිකම්මත්ථං ගහිතො.

බාරාණසිරාජා හි තදා මංසං විනා අභුඤ්ජන්තො අඤ්ඤං මංසං අලභන්තෙන භත්තකාරකෙන මනුස්සමංසං ඛාදාපිතො රසතණ්හාය බද්ධො හුත්වා මනුස්සෙ ඝාතෙත්වා මනුස්සමංසං ඛාදන්තො ‘‘පොරිසාදො’’ති ලද්ධනාමො අමච්චපාරිසජ්ජප්පමුඛෙහි නාගරෙහි නෙගමජානපදෙහි ච උස්සාහිතෙන කාළහත්ථිනා නාම අත්තනො සෙනාපතිනා ‘‘දෙව, යදි රජ්ජෙන අත්ථිකො මනුස්සමංසඛාදනතො විරමාහී’’ති වුත්තො ‘‘රජ්ජං පජහන්තොපි මනුස්සමංසඛාදනතො න ඔරමිස්සාමී’’ති වත්වා තෙහි රට්ඨා පබ්බාජිතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා එකස්මිං නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ වසන්තො ඛාණුප්පහාරෙන පාදෙ ජාතස්ස වණස්ස ඵාසුභාවාය ‘‘සකලජම්බුදීපෙ එකසතඛත්තියානං ගලලොහිතෙන බලිකම්මං කරිස්සාමී’’ති දෙවතාය ආයාචනං කත්වා සත්තාහං අනාහාරතාය වණෙ ඵාසුකෙ ජාතෙ ‘‘දෙවතානුභාවෙන මෙ සොත්ථි අහොසී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘දෙවතාය බලිකම්මත්ථං රාජානො ආනෙස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තො අතීතභවෙ සහායභූතෙන යක්ඛෙන සමාගන්ත්වා තෙන දින්නමන්තබලෙන අධිකතරථාමජවපරක්කමසසම්පන්නො හුත්වා සත්තාහබ්භන්තරෙයෙව සතරාජානො ආනෙත්වා අත්තනො වසනනිග්‍රොධරුක්ඛෙ ඔලම්බෙත්වා බලිකම්මකරණසජ්ජො අහොසි.

අථ තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා තං බලිකම්මං අනිච්ඡන්තී ‘‘උපායෙන නං නිසෙධෙස්සාමී’’ති පබ්බජිතරූපෙන තස්ස අත්තානං දස්සෙත්වා තෙන අනුබද්ධො තියොජනං ගන්ත්වා පුන අත්තනො දිබ්බරූපමෙව දස්සෙත්වා ‘‘ත්වං මුසාවාදී තයා ‘සකලජම්බුදීපෙ රාජානො ආනෙත්වා බලිකම්මං කරිස්සාමී’ති පටිස්සුතං. ඉදානි යෙ වා තෙ වා දුබ්බලරාජානො ආනෙසි. ජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකං සුතසොමරාජානං සචෙ නානෙස්සසි, න මෙ තෙ බලිකම්මෙන අත්ථො’’ති ආහ.

සො ‘‘දිට්ඨා මෙ අත්තනො දෙවතා’’ති තුසිත්වා ‘‘සාමි, මා චින්තයි, අහං අජ්ජෙව සුතසොමං ආනෙස්සාමී’’ති වත්වා වෙගෙන මිගාජිනඋය්‍යානං ගන්ත්වා අසංවිහිතාය ආරක්ඛාය පොක්ඛරණිං ඔතරිත්වා පදුමිනිපත්තෙන සීසං පටිච්ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං අන්තොඋය්‍යානගතෙයෙව බලවපච්චූසෙ සමන්තා තියොජනං ආරක්ඛං ගණ්හිංසු. මහාසත්තො පාතොව අලඞ්කතහත්ථික්ඛන්ධවරගතො චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය නගරතො නික්ඛමි. තදා තක්කසිලතො නන්දො නාම බ්‍රාහ්මණො චතස්සො සතාරහගාථායො ගහෙත්වා වීසයොජනසතං මග්ගං අතික්කම්ම තං නගරං පත්තො රාජානං පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමන්තං දිස්වා හත්ථං උක්ඛිපිත්වා ‘‘ජයතු භවං, මහාරාජා’’ති වත්වා ජයාපෙසි.

රාජා හත්ථිනා තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘කුතො නු, ත්වං බ්‍රාහ්මණ, ආගච්ඡසි, කිමිච්ඡසි, කිං තෙ දජ්ජ’’න්ති ආහ. බ්‍රාහ්මණො ‘‘තුම්හෙ ‘සුතවිත්තකා’ති සුත්වා චතස්සො සතාරහගාථායො ආදාය තුම්හාකං දෙසෙතුං ආගතොම්හී’’ති ආහ. මහාසත්තො තුට්ඨමානසො හුත්වා ‘‘අහං උය්‍යානං ගන්ත්වා න්හායිත්වා ආගන්ත්වා සොස්සාමි, ත්වං මා උක්කණ්ඨී’’ති වත්වා ‘‘ගච්ඡථ බ්‍රාහ්මණස්ස අසුකගෙහෙ නිවාසං ඝාසච්ඡාදනඤ්ච සංවිදහථා’’ති ආණාපෙත්වා උය්‍යානං පවිසිත්වා මහන්තං ආරක්ඛං සංවිධාය ඔළාරිකානි ආභරණානි ඔමුඤ්චිත්වා මස්සුකම්මං කාරෙත්වා උබ්බට්ටිතසරීරො පොක්ඛරණියා රාජවිභවෙන න්හායිත්වා පච්චුත්තරිත්වා උදකග්ගහණසාටකෙ නිවාසෙත්වා අට්ඨාසි.

අථස්ස ගන්ධමාලාලඞ්කාරෙ උපහරිංසු. පොරිසාදො ‘‘අලඞ්කතකාලෙ රාජා භාරිකො භවිස්සති, සල්ලහුකකාලෙයෙව නං ගණ්හිස්සාමී’’ති නදන්තො ඛග්ගං පරිවත්තෙන්තො ‘‘අහමස්මි පොරිසාදො’’ති නාමං සාවෙත්වා උදකා නික්ඛමි. තස්ස සද්දං සුත්වා හත්ථාරොහාදයො හත්ථිආදිතො භස්සිංසු. බලකායො දූරෙ ඨිතො තතොව පලායි. ඉතරො අත්තනො ආවුධානි ඡඩ්ඩෙත්වා උරෙන නිපජ්ජි. පොරිසාදො රාජානං උක්ඛිපිත්වා ඛන්ධෙ නිසීදාපෙත්වා සම්මුඛට්ඨානෙයෙව අට්ඨාරසහත්ථං පාකාරං ලඞ්ඝිත්වා පුරතො පගලිතමදමත්තවරවාරණෙ කුම්භෙ අක්කමිත්වා පබ්බතකූටානි විය පාතෙන්තො වාතජවානිපි අස්සරතනානි පිට්ඨියං අක්කමිත්වා පාතෙන්තො රථසීසෙ අක්කමිත්වා පාතෙන්තො භමරිකං භමන්තො විය නීලකානි නිග්‍රොධපත්තානි මද්දන්තො විය එකවෙගෙනෙව තියොජනමග්ගං ගන්ත්වා කඤ්චි අනුබන්ධන්තං අදිස්වා සණිකං ගච්ඡන්තො සුතසොමස්ස කෙසෙහි උදකබින්දූනි අත්තනො උපරි පතන්තානි ‘‘අස්සුබින්දූනී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘කිමිදං සුතසොමොපි මරණං අනුසොචන්තො රොදතී’’ති ආහ.

මහාසත්තො ‘‘නාහං මරණතො අනුසොචාමි, කුතො රොදනා, අපි ච ඛො සඞ්ගරං කත්වා සච්චාපනං නාම පණ්ඩිතානං ආචිණ්ණං, තං න නිප්ඵජ්ජතී’’ති අනුසොචාමි. කස්සපදසබලෙන දෙසිතා චතස්සො සතාරහගාථායො ආදාය තක්කසිලතො ආගතස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ආගන්තුකවත්තං කාරෙත්වා ‘‘න්හායිත්වා ආගන්ත්වා සුණිස්සාමි, යාව මමාගමනා ආගමෙහී’’ති සඞ්ගරං කත්වා උය්‍යානං ගතො, ත්වඤ්ච තා ගාථායො සොතුං අදත්වා මං ගණ්හීති. තෙන වුත්තං –

‘‘ගහිතො පොරිසාදෙන, බ්‍රාහ්මණෙ සඞ්ගරං සරි’’න්ති.

තත්ථ බ්‍රාහ්මණෙ සඞ්ගරං සරින්ති නන්දබ්‍රාහ්මණෙ අත්තනා කතං පටිඤ්ඤං අනුස්සරිං.

106. ආවුණිත්වා කරත්තලෙති තත්ථ තත්ථ උය්‍යානාදීසු ගන්ත්වා අත්තනො බලෙන ආනීතානං එකසතඛත්තියානං හත්ථතලෙ ඡිද්දං කත්වා රුක්ඛෙ ලම්බනත්ථං රජ්ජුං පටිමුඤ්චිත්වා. එතෙසං පමිලාපෙත්වාති එතෙ එකසතඛත්තියෙ ජීවග්ගාහං ගහෙත්වා උද්ධංපාදෙ අධොසිරෙ කත්වා පණ්හියා සීසං පහරන්තො භමණවසෙන හත්ථතලෙ ආවුණිත්වා රුක්ඛෙ ආලම්බනවසෙන සබ්බසො ආහාරූපච්ඡෙදෙන ච සබ්බථා පමිලාපෙත්වා විසොසෙත්වා ඛෙදාපෙත්වාති අත්ථො. යඤ්ඤත්ථෙති බලිකම්මත්ථෙ සාධෙතබ්බෙ. උපනයී මමන්ති මං උපනෙසි.

107. තථා උපනීයමානො පන මහාසත්තො පොරිසාදෙන ‘‘කිං ත්වං මරණතො භායසී’’ති වුත්තෙ ‘‘නාහං මරණතො භායාමි, තස්ස පන බ්‍රාහ්මණස්ස මයා කතො සඞ්ගරො න පරිමොචිතො’’ති අනුසොචාමි. ‘‘සචෙ මං විස්සජ්ජෙස්සසි, තං ධම්මං සුත්වා තස්ස ච සක්කාරසම්මානං කත්වා පුන ආගමිස්සාමී’’ති. ‘‘නාහමිදං සද්දහාමි, යං ත්වං මයා විස්සජ්ජිතො ගන්ත්වා පුන මම හත්ථං ආගමිස්සාසී’’ති. ‘‘සම්ම පොරිසාද, මයා සද්ධිං එකාචරියකුලෙ සික්ඛිතො සහායො හුත්වා ‘අහං ජීවිතහෙතුපි න මුසා කථෙමී’ති කිං න සද්දහසී’’ති? කිඤ්චාපි මෙ එතෙන වාචාමත්තකෙන –

‘‘අසිඤ්ච සත්තිඤ්ච පරාමසාමි, සපථම්පි තෙ සම්ම අහං කරොමි;

තයා පමුත්තො අනණො භවිත්වා, සච්චානුරක්ඛී පුනරාවජිස්ස’’න්ති. (ජා. 2.21.407) –

මහාසත්තෙන ඉමාය ගාථාය වුත්තාය පොරිසාදො ‘‘අයං සුතසොමො ‘ඛත්තියෙහි අකත්තබ්බං සපථං කරොමී’ති වදති, ගන්ත්වා අනාගච්ඡන්තොපි මම හත්ථතො න මුච්චිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා –

‘‘යො තෙ කතො සඞ්ගරො බ්‍රාහ්මණෙන, රට්ඨෙ සකෙ ඉස්සරියෙ ඨිතෙන;

තං සඞ්ගරං බ්‍රාහ්මණ සප්පදාය, සච්චානුරක්ඛී පුනරාවජස්සූ’’ති. (ජා. 2.21.408) –

විස්සජ්ජෙසි.

මහාසත්තො රාහුමුඛා මුත්තො චන්දො විය නාගබලො ථාමසම්පන්නො ඛිප්පමෙව තං නගරං සම්පාපුණි. සෙනාපිස්ස ‘‘සුතසොමරාජා පණ්ඩිතො, පොරිසාදං දමෙත්වා සීහමුඛා පමුත්තමත්තවරවාරණො විය ආගමිස්සතී’’ති ච ‘‘රාජානං පොරිසාදස්ස දත්වා ආගතා’’ති ගරහභයෙන ච බහිනගරෙයෙව නිවිට්ඨා තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘කච්චිත්ථ, මහාරාජ, පොරිසාදෙන න කිලමිතො’’ති පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘පොරිසාදෙන මය්හං මාතාපිතූහිපි දුක්කරං කතං, තථාරූපො නාම චණ්ඩො සාහසිකො මමං සද්දහිත්වා මං විස්සජ්ජෙසී’’ති වුත්තෙ රාජානං අලඞ්කරිත්වා හත්ථික්ඛන්ධං ආරොපෙත්වා පරිවාරෙත්වා නගරං පාවිසි. තං දිස්වා සබ්බෙ නාගරා තුසිංසු.

සොපි ධම්මසොණ්ඩතාය මාතාපිතරොපි අනුපසඞ්කමිත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා බ්‍රාහ්මණං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස මහන්තං සක්කාරසම්මානං කත්වා ධම්මගරුතාය සයං නීචාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘තුම්හෙහි මය්හං ආභතා සතාරහගාථා සුණොමි ආචරියා’’ති ආහ. බ්‍රාහ්මණො මහාසත්තෙන යාචිතකාලෙ ගන්ධෙහි හත්ථෙ උබ්බට්ටෙත්වා පසිබ්බකතො මනොරමං පොත්ථකං නීහරිත්වා උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා ‘‘තෙන හි, මහාරාජ, සුණොහී’’ති පොත්ථකං වාචෙන්තො ගාථා අභාසි –

‘‘සකිදෙව සුතසොම, සබ්භි හොති සමාගමො;

සා නං සඞ්ගති පාලෙති, නාසබ්භි බහුසඞ්ගමො.

‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

‘‘ජීරන්ති වෙ රාජරථා සුචිත්තා, අථො සරීරම්පි ජරං උපෙති;

සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙති, සන්තො හවෙ සබ්භි පවෙදයන්ති.

‘‘නභඤ්ච දූරෙ පථවී ච දූරෙ, පාරං සමුද්දස්ස තදාහු දූරෙ;

තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති, සතඤ්ච ධම්මො අසතඤ්ච රාජා’’ති. (ජා. 2.21.411-414, 445-448);

තා සුත්වා මහාසත්තො ‘‘සඵලං මෙ ආගමන’’න්ති තුට්ඨචිත්තො ‘‘ඉමා ගාථා නෙව සාවකභාසිතා, න ඉසිභාසිතා, න කවිභාසිතා, න දෙවභාසිතා, සබ්බඤ්ඤුනාව භාසිතා. කිං නු ඛො අග්ඝ’’න්ති චින්තෙන්තො ‘‘ඉමං සකලම්පි චක්කවාළං යාව බ්‍රහ්මලොකා සත්තරතනපුණ්ණං කත්වා දින්නෙපි නෙව අනුච්ඡවිකං කතං නාම හොති, අහං ඛො පනස්ස තියොජනසතිකෙ කුරුරට්ඨෙ සත්තයොජනිකෙ ඉන්දපත්ථනගරෙ රජ්ජං දාතුං පහොමි. රජ්ජං කාතුං පනස්ස භාග්‍යං නත්ථි, තථා හිස්ස අඞ්ගලක්ඛණානුසාරෙන අප්පානුභාවතා දිස්සති, තස්මා දින්නම්පි රජ්ජං න ඉමස්මිං තිට්ඨතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ආචරිය, තුම්හෙ අඤ්ඤෙසං ඛත්තියානං ඉමා ගාථායො දෙසෙත්වා කිං ලභථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘එකෙකාය සතං සතං, මහාරාජ, තෙනෙව සතාරහගාථා නාම ජාතා’’ති. අථස්ස මහාසත්තො ‘‘ත්වං ආචරිය, අත්තනා ගහෙත්වා විචරණභණ්ඩස්ස අග්ඝං න ජානාසී’’ති.

‘‘සහස්සියා ඉමා ගාථා, නයිමා ගාථා සතාරහා;

චත්තාරි ත්වං සහස්සානි, ඛිප්පං ගණ්හාහි බ්‍රාහ්මණා’’ති. (ජා. 2.21.415);

චත්තාරි සහස්සානි දාපෙත්වා එකඤ්ච සුඛයානකං දත්වා මහතා සක්කාරසම්මානෙනෙව තං උය්‍යොජෙත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා ‘‘අහං බ්‍රාහ්මණෙන ආභතං සද්ධම්මරතනං පූජෙත්වා තස්ස ච සක්කාරසම්මානං කත්වා ආගමිස්සාමීති පොරිසාදස්ස පටිඤ්ඤං දත්වා ආගතො. තත්ථ යං බ්‍රාහ්මණස්ස කත්තබ්බං පටිපජ්ජිතබ්බං තං කතං, ඉදානි පොරිසාදස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති වුත්වා ‘‘තෙන හි, තාත සුතසොම, කිං නාමෙතං කථෙසි, චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය චොරං ගණ්හිස්සාම, මා ගච්ඡ චොරස්ස සන්තික’’න්ති යාචිංසු. සොළසසහස්සා නාටකිත්ථියො සෙසපරිජනාපි ‘‘අම්හෙ අනාථෙ කත්වා කුහිං ගච්ඡසි දෙවා’’ති පරිදෙවිංසු. ‘‘පුනපි කිර රාජා චොරස්ස සන්තිකං ගමිස්සතී’’ති එකකොලාහලං අහොසි.

මහාසත්තො ‘‘පටිඤ්ඤාය සච්චාපනං නාම සාධූනං සප්පුරිසානං ආචිණ්ණං, සොපි මමං සද්දහිත්වා විස්සජ්ජෙසි, තස්මා ගමිස්සාමියෙවා’’ති මාතාපිතරො වන්දිත්වා සෙසජනං අනුසාසෙත්වා අස්සුමුඛෙන නානප්පකාරං පරිදෙවන්තෙන ඉත්ථාගාරාදිනා ජනෙන අනුගතො නගරා නික්ඛම්ම තං ජනං නිවත්තෙතුං මග්ගෙ දණ්ඩකෙන තිරියං ලෙඛං කත්වා ‘‘ඉමං මම ලෙඛං මා අතික්කමිංසූ’’ති වත්වා අගමාසි. මහාජනො තෙජවතො මහාසත්තස්ස ආණං අතික්කමිතුං අසක්කොන්තො මහාසද්දෙන කන්දිත්වා රොදිත්වා නිවත්ති. බොධිසත්තො ආගතමග්ගෙනෙව තස්ස සන්තිකං අගමාසි. තෙන වුත්තං ‘‘අපුච්ඡි මං පොරිසාදො’’තිආදි.

තත්ථ කිං ත්වං ඉච්ඡසි නිසජ්ජන්ති ත්වං අත්තනො නගරං ගන්තුං මම හත්ථතො නිස්සජ්ජනං කිං ඉච්ඡසි, ත්වං ‘‘මයා තක්කසිලාදීසු චිරපරිචිතො සච්චවාදී චා’’ති වදසි, තස්මා යථා මති තෙ කාහාමි, යථාරුචි තෙ කරිස්සාමි. යදි මෙ ත්වං පුනෙහිසීති සචෙ පුන ත්වං එකංසෙනෙව මම සන්තිකං ආගමිස්සසි.

108. පණ්හෙ ආගමනං මමාති පගෙව මම ආගමනං තස්ස පොරිසාදස්ස පටිස්සුණිත්වා පාතොව ආගමිස්සාමීති පටිස්සවං කත්වා. රජ්ජං නිය්‍යාතයිං තදාති තදා පොරිසාදස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො ‘‘ඉදං වො රජ්ජං පටිපජ්ජථා’’ති මාතාපිතූනං තියොජනසතිකං රජ්ජං නිය්‍යාතෙසිං.

109. කස්මා පන රජ්ජං නිය්‍යාතයින්ති? අනුස්සරිත්වා සතං ධම්මන්ති යස්මා පන පටිඤ්ඤාය සච්චාපනං නාම සතං සාධූනං මහාබොධිසත්තානං පවෙණී කුලවංසො, තස්මා තං සච්චපාරමිතාධම්මං පුබ්බකං පොරාණං ජිනෙහි බුද්ධාදීහි සෙවිතං අනුස්සරිත්වා සච්චං අනුරක්ඛන්තො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධනං දත්වා අත්තනො ජීවිතං පරිච්චජිත්වා පොරිසාදං උපාගමිං.

110. නත්ථි මෙ සංසයො තත්ථාති තස්මිං පොරිසාදස්ස සන්තිකං ගමනෙ ‘‘අයං මං කිං නු ඛො ඝාතෙස්සති, උදාහු නො’’ති මය්හං සංසයො නත්ථි. ‘‘චණ්ඩො සාහසිකො මයා සද්ධිං එකසතඛත්තියෙ දෙවතාය බලිකම්මකරණසජ්ජො එකන්තෙනෙව ඝාතෙස්සතී’’ති ජානන්තො එව කෙවලං සච්චවාචං අනුරක්ඛන්තො අත්තනො ජීවිතං පරිච්චජිත්වා තං උපාගමිං. යස්මා චෙතදෙවං, තස්මා සච්චෙන මෙ සමො නත්ථි, එසා මෙ පරමත්ථභාවප්පත්තා සච්චපාරමීති.

උපාගතෙ පන මහාසත්තෙ විකසිතපුණ්ඩරීකපදුමසස්සිරිකමස්ස මුඛං දිස්වා ‘‘අයං විගතමරණභයො හුත්වා ආගතො, කිස්ස නු ඛො එස ආනුභාවො’’ති චින්තෙන්තො ‘‘තස්ස මඤ්ඤෙ ධම්මස්ස සුතත්තා අයං එවං තෙජවා නිබ්භයො ච ජාතො, අහම්පි තං සුත්වා තෙජවා නිබ්භයො ච භවිස්සාමී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා පොරිසාදො මහාසත්තං ආහ – ‘‘සුණොම සතාරහගාථායො යාසං සවනත්ථං ත්වං අත්තනො නගරං ගතො’’ති.

තං සුත්වා බොධිසත්තො ‘‘අයං පොරිසාදො පාපධම්මො, ඉමං ථොකං නිග්ගහෙත්වා ලජ්ජාපෙත්වා කථෙස්සාමී’’ති –

‘‘අධම්මිකස්ස ලුද්දස්ස, නිච්චං ලොහිතපාණිනො;

නත්ථි සච්චං කුතො ධම්මො, කිං සුතෙන කරිස්සසී’’ති. (ජා. 2.21.427) –

වත්වා පුන තෙන සුට්ඨුතරං සඤ්ජාතසවනාදරෙන –

‘‘සුත්වා ධම්මං විජානන්ති, නරා කල්‍යාණපාපකං;

අපි ගාථා සුණිත්වාන, ධම්මෙ මෙ රමතෙ මනො’’ති. (ජා. 2.21.444) –

වුත්තෙ ‘‘අයං අතිවිය සඤ්ජාතාදරො සොතුකාමො, හන්දස්ස කථෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘තෙන හි සම්ම, සාධුකං සුණොහි මනසිකරොහී’’ති වත්වා නන්දබ්‍රාහ්මණෙන කථිතනියාමෙනෙව ගාථානං සක්කච්චං ථුතිං කත්වා ඡකාමාවචරදෙවලොකෙ එකකොලාහලං කත්වා දෙවතාසු සාධුකාරං දදමානාසු මහාසත්තො පොරිසාදස්ස –

‘‘සකිදෙව මහාරාජ, සබ්භි හොති සමාගමො;

සා නං සඞ්ගති පාලෙති, නාසබ්භි බහුසඞ්ගමො.

‘‘සබ්භිරෙව සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

‘‘ජීරන්ති වෙ රාජරථා සුචිත්තා, අත්ථො සරීරම්පි ජරං උපෙති;

සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙති, සන්තො හවෙ සබ්භි පවෙදයන්ති.

‘‘නභඤ්ච දූරෙ පථවී ච දූරෙ, පාරං සමුද්දස්ස තදාහු දූරෙ;

තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති, සතඤ්ච ධම්මො අසතඤ්ච රාජා’’ති. (ජා. 2.21.411-414) –

ධම්මං කථෙසි. තස්ස තෙන සුකථිතත්තා චෙව අත්තනො ච පුඤ්ඤානුභාවෙන ගාථා සුණන්තස්සෙව සකලසරීරං පඤ්චවණ්ණාය පීතියා පරිපූරි. සො බොධිසත්තෙ මුදුචිත්තො හුත්වා ‘‘සම්ම සුතසොම, දාතබ්බයුත්තකං හිරඤ්ඤාදිං න පස්සාමි, එකෙකාය ගාථාය එකෙකං වරං දස්සාමී’’ති ආහ. අථ නං මහාසත්තො ‘‘ත්වං අත්තනොපි හිතානි අජානන්තො පරස්ස කිං නාම වරං දස්සසී’’ති අපසාදෙත්වා පුන තෙන ‘‘වරං ගණ්හථා’’ති යාචිතො සබ්බපඨමං ‘‘අහං චිරකාලං තං අරොගං පස්සෙය්‍ය’’න්ති වරං යාචි. සො ‘‘අයං ඉදානි මෙ වධිත්වා මංසං ඛාදිතුකාමස්ස මහානත්ථකරස්ස මය්හමෙව ජීවිතමිච්ඡතී’’ති තුට්ඨමානසො වඤ්චෙත්වා වරස්ස ගහිතභාවං අජානන්තො අදාසි. මහාසත්තො හි උපායකුසලතාය තස්ස චිරං ජීවිතුකාමතාපදෙසෙන අත්තනො ජීවිතං යාචි. අථ ‘‘පරොසතං ඛත්තියානං ජීවිතං දෙහී’’ති දුතියං වරං, තෙසං සකෙ රට්ඨෙ පටිපාදනං තතියං වරං, මනුස්සමංසඛාදනතො විරමණං චතුත්ථං වරං යාචි. සො තීණි වරානි දත්වා චතුත්ථං වරං අදාතුකාමො ‘‘අඤ්ඤං වරං ගණ්හාහී’’ති වත්වාපි මහාසත්තෙන නිප්පීළියමානො තම්පි අදාසියෙව.

අථ බොධිසත්තො පොරිසාදං නිබ්බිසෙවනං කත්වා තෙනෙව රාජානො මොචාපෙත්වා භූමියං නිපජ්ජාපෙත්වා දාරකානං කණ්ණතො සුත්තවට්ටි විය සණිකං රජ්ජුයො නීහරිත්වා පොරිසාදෙන එකං තචං ආහරාපෙත්වා පාසාණෙන ඝංසිත්වා සච්චකිරියං කත්වා තෙසං හත්ථතලානි මක්ඛෙසි. තඞ්ඛණං එව ඵාසුකං අහොසි. ද්වීහතීහං තත්ථෙව වසිත්වා තෙ අරොගෙ කාරෙත්වා තෙහි සද්ධිං අභිජ්ජනකසභාවං මිත්තසන්ථවං කාරෙත්වා තෙහි සද්ධිං තං බාරාණසිං නෙත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා ‘‘අප්පමත්තා හොථා’’ති තෙ රාජානො අත්තනො අත්තනො නගරං පෙසෙත්වා ඉන්දපත්ථනගරතො ආගතාය අත්තනො චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය පරිවුතො අත්තනො නගරං ගතො තුට්ඨපමුදිතෙන නාගරජනෙන සම්පරිවාරියමානො අන්තෙපුරං පවිසිත්වා මාතාපිතරො වන්දිත්වා මහාතලං අභිරුහි.

අථ මහාසත්තො ඡ දානසාලායො කාරෙත්වා දෙවසිකං මහාදානානි පවත්තෙන්තො සීලානි පරිපූරෙන්තො උපොසථං උපවසන්තො පාරමියො අනුබ්‍රූහෙසි. තෙපි රාජානො මහාසත්තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා ආයුපරියොසානෙ සග්ගපුරං පූරයිංසු.

තදා පොරිසාදො අඞ්ගුලිමාලත්ථෙරො අහොසි, කාළහත්ථිඅමච්චො සාරිපුත්තත්ථෙරො, නන්දබ්‍රාහ්මණො ආනන්දත්ථෙරො, රුක්ඛදෙවතා මහාකස්සපත්ථෙරො, රාජානො බුද්ධපරිසා, මාතාපිතරො මහාරාජකුලානි, සුතසොමමහාරාජා ලොකනාථො.

තස්ස හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව සෙසපාරමියොපි නිද්ධාරෙතබ්බා. තථා අලීනසත්තුචරියාවණ්ණනාය (චරියා අට්ඨ. 2.74 ආදයො) විය මහාසත්තස්ස ගුණානුභාවා විභාවෙතබ්බාති.

මහාසුතසොමචරියාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සච්චපාරමී නිට්ඨිතා.