8. අට්ඨකනිද්දෙසො

(1) අට්ඨ කිලෙසවත්ථූනි

952. තත්ථ කතමානි අට්ඨ කිලෙසවත්ථූනි? ලොභො, දොසො, මොහො, මානො, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, ථිනං, උද්ධච්චං – ඉමානි අට්ඨ කිලෙසවත්ථූනි.

(2) අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි

953. තත්ථ කතමානි අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි?

(ක) ඉධ භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘‘කම්මං ඛො මෙ කාතබ්බං භවිස්සති. කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලමිස්සති. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං කුසීතවත්ථු.

(ඛ) පුන චපරං භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං. කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලන්තො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං දුතියං කුසීතවත්ථු.

(ග) පුන චපරං භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘‘මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති. මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලමිස්සති. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං තතියං කුසීතවත්ථු.

(ඝ) පුන චපරං භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං. මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලන්තො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං චතුත්ථං කුසීතවත්ථු.

(ඞ) පුන චපරං භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො කිලන්තො අකම්මඤ්ඤො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඤ්චමං කුසීතවත්ථු.

(ච) පුන චපරං භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො කිලන්තො අකම්මඤ්ඤො මාසාචිතං මඤ්ඤෙ. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං ඡට්ඨං කුසීතවත්ථු.

(ඡ) පුන චපරං භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – ‘‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො. අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතුං. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං සත්තමං කුසීතවත්ථු.

(ජ) පුන චපරං භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො [ගිලානවුට්ඨිතො (සද්දනීභි) අ. නි. 6.16 පාළියා ටීකා පස්සිතබ්බා] හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස මෙ කායො දුබ්බලො අකම්මඤ්ඤො. හන්දාහං නිපජ්ජාමී’’ති. සො නිපජ්ජති; න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං අට්ඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමානි අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි.

(3) අට්ඨසු ලොකධම්මෙසු චිත්තස්ස පටිඝාතො

954. තත්ථ කතමෙසු අට්ඨසු ලොකධම්මෙසු චිත්තස්ස පටිඝාතො? ලාභෙ සාරාගො, අලාභෙ පටිවිරොධො, යසෙ සාරාගො, අයසෙ පටිවිරොධො, පසංසාය සාරාගො, නින්දාය පටිවිරොධො, සුඛෙ සාරාගො, දුක්ඛෙ පටිවිරොධො – ඉමෙසු අට්ඨසු ලොකධම්මෙසු චිත්තස්ස පටිඝාතො.

(4) අට්ඨඅනරියවොහාරා

955. තත්ථ කතමෙ අට්ඨ අනරියවොහාරා? අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, අස්සුතෙ සුතවාදිතා, අමුතෙ මුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා, දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, සුතෙ අස්සුතවාදිතා, මුතෙ අමුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා – ඉමෙ අට්ඨ අනරියවොහාරා.

(5) අට්ඨ මිච්ඡත්තා

956. තත්ථ කතමෙ අට්ඨ මිච්ඡත්තා? මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තො, මිච්ඡාආජීවො, මිච්ඡාවායාමො, මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි – ඉමෙ අට්ඨ මිච්ඡත්තා.

(6) අට්ඨ පුරිසදොසා

957. තත්ථ කතමෙ අට්ඨ පුරිසදොසා? (ක) ඉධ භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො [චොදියමානො (සී. ස්‍යා.) අ. නි. 8.14] ‘‘න සරාමි න සරාමී’’ති අස්සතියාව නිබ්බෙඨෙති. අයං පඨමො පුරිසදොසො.

(ඛ) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො චොදකංයෙව පටිප්ඵරති – ‘‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන! ත්වම්පි නාම මං භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති! අයං දුතියො පුරිසදොසො.

(ග) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො චොදකංයෙව [චොදකස්සෙව (ස්‍යා.) අ. නි. 8.14] පච්චාරොපෙති – ‘‘ත්වම්පි ඛොසි ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො. ත්වං තාව පඨමං පටිකරොහී’’ති. අයං තතියො පුරිසදොසො.

(ඝ) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො අඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. අයං චතුත්ථො පුරිසදොසො.

(ඞ) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො සඞ්ඝමජ්ඣෙ බාහාවික්ඛෙපකං භණති. අයං පඤ්චමො පුරිසදොසො.

(ච) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො අනාදියිත්වා සඞ්ඝං, අනාදියිත්වා චොදකං, සාපත්තිකොව [ආපත්තිකොව (ක.) අ. නි. 8.14] යෙනකාමං පක්කමති. අයං ඡට්ඨො පුරිසදොසො.

(ඡ) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො ‘‘නෙවාහං ආපන්නොම්හි, න පනාහං අනාපන්නොම්හී’’ති තුණ්හීභූතො සඞ්ඝං විහෙසෙති. අයං සත්තමො පුරිසදොසො.

(ජ) පුන චපරං භික්ඛූ භික්ඛුං ආපත්තියා චොදෙන්ති. සො භික්ඛු භික්ඛූහි ආපත්තියා චොදියමානො එවමාහ – ‘‘කිං නු ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො අතිබාළ්හං මයි බ්‍යාවටා. ඉදානාහං සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සාමී’’ති. සො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිත්වා එවමාහ – ‘‘ඉදානි ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො අත්තමනා හොථා’’ති. අයං අට්ඨමො පුරිසදොසො. ඉමෙ අට්ඨ පුරිසදොසා.

(7) අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා

958. තත්ථ කතමෙ අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා? ‘‘රූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – අසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; අරූපී අත්තා…පෙ… රූපී ච අරූපී ච…පෙ… නෙවරූපීනාරූපී…පෙ… ‘‘අන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – අසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අනන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – අසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අන්තවා ච අනන්තවා ච අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – අසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘නෙවන්තවා නානන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – අසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉමෙ අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා.

(8) අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා

959. තත්ථ කතමෙ අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා? ‘‘රූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අරූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘රූපී ච අරූපී ච අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘නෙවරූපීනාරූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අනන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘අන්තවා ච අනන්තවා ච අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති; ‘‘නෙවන්තවා නානන්තවා අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’ති – නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති නං පඤ්ඤපෙන්ති. ඉමෙ අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා.

අට්ඨකං.