6. ඡක්කනිද්දෙසො

(1) ඡ විවාදමූලානි

944. තත්ථ කතමානි ඡ විවාදමූලානි? කොධො, මක්ඛො, ඉස්සා, සාඨෙය්‍යං, පාපිච්ඡතා, සන්දිට්ඨිපරාමාසිතා – ඉමානි ඡ විවාදමූලානි.

(2) ඡ ඡන්දරාගා

තත්ථ කතමෙ ඡ ඡන්දරාගා? ඡන්දරාගා ගෙහසිතා ධම්මා. මනාපියෙසු රූපෙසු ගෙහසිතො රාගො සාරාගො චිත්තස්ස සාරාගො, මනාපියෙසු සද්දෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ගන්ධෙසු…පෙ… මනාපියෙසු රසෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ධම්මෙසු ගෙහසිතො රාගො සාරාගො චිත්තස්ස සාරාගො – ඉමෙ ඡ ඡන්දරාගා.

(3) ඡ විරොධවත්ථූනි

තත්ථ කතමානි ඡ විරොධවත්ථූනි? අමනාපියෙසු රූපෙසු චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස, අමනාපියෙසු සද්දෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ගන්ධෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු රසෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ධම්මෙසු චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – ඉමානි ඡ විරොධවත්ථූනි.

(4) ඡ තණ්හාකායා

තත්ථ කතමෙ ඡ තණ්හාකායා? රූපතණ්හා, සද්දතණ්හා, ගන්ධතණ්හා, රසතණ්හා, ඵොට්ඨබ්බතණ්හා, ධම්මතණ්හා – ඉමෙ ඡ තණ්හාකායා.

(5) ඡ අගාරවා

945. තත්ථ කතමෙ ඡ අගාරවා? සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, අප්පමාදෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, පටිසන්ථාරෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො – ඉමෙ ඡ අගාරවා.

(6) ඡ පරිහානියා ධම්මා

තත්ථ කතමෙ ඡ පරිහානියා ධම්මා? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, සංසග්ගාරාමතා, පපඤ්චාරාමතා – ඉමෙ ඡ පරිහානියා ධම්මා.

(7) අපරෙපි ඡ පරිහානියා ධම්මා

946. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි ඡ පරිහානියා ධම්මා? කම්මාරාමතා, භස්සාරාමතා, නිද්දාරාමතා, සඞ්ගණිකාරාමතා, දොවචස්සතා, පාපමිත්තතා – ඉමෙ ඡ පරිහානියා ධම්මා.

(8) ඡ සොමනස්සුපවිචාරා

තත්ථ කතමෙ ඡ සොමනස්සුපවිචාරා? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති – ඉමෙ ඡ සොමනස්සුපවිචාරා.

(9) ඡ දොමනස්සුපවිචාරා

තත්ථ කතමෙ ඡ දොමනස්සුපවිචාරා? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා දොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා …පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය දොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති – ඉමෙ ඡ දොමනස්සුපවිචාරා.

(10) ඡ උපෙක්ඛුපවිචාරා

තත්ථ කතමෙ ඡ උපෙක්ඛුපවිචාරා? චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උපෙක්ඛාට්ඨානියං රූපං උපවිචරති, සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය උපෙක්ඛාට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති – ඉමෙ ඡ උපෙක්ඛුපවිචාරා.

(11) ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි

947. තත්ථ කතමානි ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි? මනාපියෙසු රූපෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, මනාපියෙසු සද්දෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ගන්ධෙසු…පෙ… මනාපියෙසු රසෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු…පෙ… මනාපියෙසු ධම්මෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉමානි ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි.

(12) ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි

තත්ථ කතමානි ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි? අමනාපියෙසු රූපෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, අමනාපියෙසු සද්දෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ගන්ධෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු රසෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු…පෙ… අමනාපියෙසු ධම්මෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – ඉමානි ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි.

(13) ඡ ගෙහසිතා උපෙක්ඛා

තත්ථ කතමා ඡ ගෙහසිතා උපෙක්ඛා? උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු රූපෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු සද්දෙසු…පෙ… උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු ගන්ධෙසු…පෙ… උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු රසෙසු…පෙ… උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු…පෙ… උපෙක්ඛාට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු ගෙහසිතං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉමා ඡ ගෙහසිතා උපෙක්ඛා.

(14) ඡ දිට්ඨියො

948. තත්ථ කතමා ඡ දිට්ඨියො? ‘‘අත්ථි මෙ අත්තා’’ති වා අස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති, ‘‘නත්ථි මෙ අත්තා’’ති වා අස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති, ‘‘අත්තනා වා අත්තානං සඤ්ජානාමී’’ති වා අස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති, ‘‘අත්තනා වා අනත්තානං සඤ්ජානාමී’’ති වා අස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති, ‘‘අනත්තනා වා අත්තානං සඤ්ජානාමී’’ති වා අස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; අථ වා පනස්ස එවංදිට්ඨි හොති – ‘‘සො මෙ අයං අත්තා වදො වෙදෙය්‍යො තත්‍ර තත්‍ර දීඝරත්තං කල්‍යාණපාපකානං කම්මානං විපාකං පච්චනුභොති. න සො ජාතො නාහොසි, න සො ජාතො න භවිස්සති, නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො’’ති වා පනස්ස සච්චතො ථෙතතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති. ඉමා ඡ දිට්ඨියො.

ඡක්කං.