2. දුතියවග්ගො

(17) 8. කුක්කුළකථා

338. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. නනු අත්ථි සුඛා වෙදනා, කායිකං සුඛං, චෙතසිකං සුඛං, දිබ්බං සුඛං, මානුසකං සුඛං, ලාභසුඛං, සක්කාරසුඛං, යානසුඛං, සයනසුඛං, ඉස්සරියසුඛං, ආධිපච්චසුඛං, ගිහිසුඛං, සාමඤ්ඤසුඛං, සාසවං සුඛං, අනාසවං සුඛං, උපධිසුඛං, නිරූපධිසුඛං, සාමිසං සුඛං, නිරාමිසං සුඛං, සප්පීතිකං සුඛං, නිප්පීතිකං සුඛං, ඣානසුඛං, විමුත්තිසුඛං, කාමසුඛං, නෙක්ඛම්මසුඛං, විවෙකසුඛං, උපසමසුඛං, සම්බොධසුඛන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි අත්ථි සුඛා වෙදනා…පෙ… සම්බොධසුඛං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා වෙදනා කායිකං දුක්ඛං චෙතසිකං දුක්ඛං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සඋපායාසාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං! කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං ආදිත්තං? චක්ඛුං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ආදිත්තො; යමිදං [යම්පිදං (සං. නි. 4.28)] චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං? ‘රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්ත’න්ති වදාමි. සොතං ආදිත්තං, සද්දා ආදිත්තා…පෙ… ඝානං ආදිත්තං, ගන්ධා ආදිත්තා…පෙ… ජිව්හා ආදිත්තා, රසා ආදිත්තා…පෙ… කායො ආදිත්තො, ඵොට්ඨබ්බා ආදිත්තා…පෙ… මනො ආදිත්තො, ධම්මා ආදිත්තා, මනොවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, මනොසම්ඵස්සො ආදිත්තො; යමිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං? ‘රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්ත’න්ති වදාමී’’ති [මහාව. 54; සං. නි. 4.28]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි වත්තබ්බං [තෙන හි (සී. ස්‍යා.), තෙන හි න වත්තබ්බං (ක.)] – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, කාමගුණා! කතමෙ පඤ්ච? චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච කාමගුණා’’ති [ම. නි. 1.166; සං. නි. 4.268]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ලාභා වො, භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො, භික්ඛවෙ, ඛණො වො පටිලද්ධො [පටිවිද්ධො (බහූසු)] බ්‍රහ්මචරියවාසාය! දිට්ඨා මයා, භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනිකා නාම නිරයා. තත්ථ යං කිඤ්චි චක්ඛුනා රූපං පස්සති, අනිට්ඨරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො ඉට්ඨරූපං, අකන්තරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො කන්තරූපං, අමනාපරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො මනාපරූපං. යං කිඤ්චි සොතෙන සද්දං සුණාති…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායති… ජිව්හාය රසං සායති… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති… මනසා ධම්මං විජානාති, අනිට්ඨරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො ඉට්ඨරූපං, අකන්තරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො කන්තරූපං, අමනාපරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො මනාපරූප’’න්ති [සං. නි. 4.135]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි වත්තබ්බං [තෙන හි න වත්තබ්බං (ස්‍යා. ක.)] – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ලාභා වො, භික්ඛවෙ, සුලද්ධං වො, භික්ඛවෙ, ඛණො වො පටිලද්ධො බ්‍රහ්මචරියවාසාය! දිට්ඨා මයා, භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනිකා නාම සග්ගා. තත්ථ යං කිඤ්චි චක්ඛුනා රූපං පස්සති, ඉට්ඨරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො අනිට්ඨරූපං, කන්තරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො අකන්තරූපං, මනාපරූපඤ්ඤෙව පස්සති නො අමනාපරූපං. යං කිඤ්චි සොතෙන සද්දං සුණාති…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායති… ජිව්හාය රසං සායති… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසති… මනසා ධම්මං විජානාති, ඉට්ඨරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො අනිට්ඨරූපං, කන්තරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො අකන්තරූපං, මනාපරූපඤ්ඤෙව විජානාති නො අමනාපරූප’’න්ති [සං. නි. 4.135]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති? ආමන්තා. නනු ‘‘යදනිච්චං තං දුක්ඛං [සං. නි. 3.15],’’ වුත්තං භගවතා, ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’ති [ධ. ප. 277; ම. නි. 1.356]? ආමන්තා. හඤ්චි ‘‘යදනිච්චං තං දුක්ඛං,’’ වුත්තං භගවතා, ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. දානං අනිට්ඨඵලං අකන්තඵලං අමනුඤ්ඤඵලං සෙචනකඵලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

සීලං…පෙ… උපොසථො…පෙ… භාවනා…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං අනිට්ඨඵලං අකන්තඵලං අමනුඤ්ඤඵලං සෙචනකඵලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

නනු දානං ඉට්ඨඵලං කන්තඵලං මනුඤ්ඤඵලං අසෙචනකඵලං සුඛුද්‍රයං සුඛවිපාකන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි දානං ඉට්ඨඵලං කන්තඵලං මනුඤ්ඤඵලං අසෙචනකඵලං සුඛුද්‍රයං සුඛවිපාකං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

නනු සීලං… උපොසථො… භාවනා… බ්‍රහ්මචරියං ඉට්ඨඵලං කන්තඵලං මනුඤ්ඤඵලං අසෙචනකඵලං සුඛුද්‍රයං සුඛවිපාකන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි බ්‍රහ්මචරියං ඉට්ඨඵලං කන්තඵලං මනුඤ්ඤඵලං අසෙචනකඵලං සුඛුද්‍රයං සුඛවිපාකන්ති, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –

‘‘සුඛො විවෙකො තුට්ඨස්ස, සුතධම්මස්ස පස්සතො;

අබ්‍යාපජ්ජං සුඛං ලොකෙ, පාණභූතෙසු සංයමො.

‘‘සුඛා විරාගතා ලොකෙ, කාමානං සමතික්කමො;

අස්මිමානස්ස යො විනයො, එතං වෙ පරමං සුඛං [මහාව. 5; උදා. 11 උදානෙ ච].

‘‘තං සුඛෙන සුඛං පත්තං, අච්චන්තසුඛමෙව තං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, එතං වෙ පරමං සුඛ’’න්ති.

අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනොධිං කත්වා කුක්කුළා’’ති.

කුක්කුළකථා නිට්ඨිතා.