2. දුතියවග්ගො
(18) 9. අනුපුබ්බාභිසමයකථා
339. අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන සොතාපත්තිමග්ගං භාවෙතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. අනුපුබ්බෙන සොතාපත්තිමග්ගං භාවෙතීති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන සකදාගාමිමග්ගං භාවෙතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. අනුපුබ්බෙන සකදාගාමිමග්ගං භාවෙතීති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන සකදාගාමිඵලං සච්ඡිකරොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන අනාගාමිමග්ගං භාවෙතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. අනුපුබ්බෙන අනාගාමිමග්ගං භාවෙතීති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන අනාගාමිඵලං සච්ඡිකරොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන අරහත්තමග්ගං භාවෙතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. අනුපුබ්බෙන අරහත්තමග්ගං භාවෙතීති? ආමන්තා. අනුපුබ්බෙන අරහත්තඵලං සච්ඡිකරොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
340. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛදස්සනෙන කිං ජහතීති? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං සොතාපන්නො, චතුභාගං න සොතාපන්නො, චතුභාගං සොතාපත්තිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං සත්තක්ඛත්තුපරමො කොලඞ්කොලො එකබීජී බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො චතුභාගං න අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
සමුදයදස්සනෙන…පෙ… නිරොධදස්සනෙන…පෙ… මග්ගදස්සනෙන කිං ජහතීති? සක්කායදිට්ඨිං, විචිකිච්ඡං, සීලබ්බතපරාමාසං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං සොතාපන්නො, චතුභාගං න සොතාපන්නො, චතුභාගං සොතාපත්තිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං සත්තක්ඛත්තුපරමො කොලඞ්කොලො එකබීජී බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො, ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ…පෙ… අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො, චතුභාගං න අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
341. සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛදස්සනෙන කිං ජහතීති? ඔළාරිකං කාමරාගං, ඔළාරිකං බ්‍යාපාදං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං සකදාගාමී, චතුභාගං න සකදාගාමී, චතුභාගං සකදාගාමිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සමුදයදස්සනෙන…පෙ… නිරොධදස්සනෙන…පෙ… මග්ගදස්සනෙන කිං ජහතීති? ඔළාරිකං කාමරාගං, ඔළාරිකං බ්‍යාපාදං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං සකදාගාමී, චතුභාගං න සකදාගාමී, චතුභාගං සකදාගාමිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
342. අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛදස්සනෙන කිං ජහතීති? අණුසහගතං කාමරාගං, අණුසහගතං බ්‍යාපාදං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං අනාගාමී, චතුභාගං න අනාගාමී, චතුභාගං අනාගාමිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං අන්තරාපරිනිබ්බායී…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී… උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී, චතුභාගං න උද්ධංසොතො න අකනිට්ඨගාමීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සමුදයදස්සනෙන…පෙ… නිරොධදස්සනෙන…පෙ… මග්ගදස්සනෙන කිං ජහතීති? අණුසහගතං කාමරාගං, අණුසහගතං බ්‍යාපාදං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං අනාගාමී, චතුභාගං න අනාගාමී, චතුභාගං අනාගාමිඵලප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං අන්තරාපරිනිබ්බායී…පෙ… උපහච්චපරිනිබ්බායී… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී… උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී, චතුභාගං න උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
343. අරහත්තසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛදස්සනෙන කිං ජහතීති? රූපරාගං, අරූපරාගං, මානං, උද්ධච්චං, අවිජ්ජං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං අරහා, චතුභාගං න අරහා, චතුභාගං අරහත්තප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං වීතරාගො…පෙ… වීතදොසො… වීතමොහො…පෙ… කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො උක්ඛිත්තපලිඝො සඞ්කිණ්ණපරිඛො අබ්බූළ්හෙසිකො නිරග්ගළො අරියො පන්නද්ධජො පන්නභාරො විසඤ්ඤුත්තො සුවිජිතවිජයො, දුක්ඛං තස්ස පරිඤ්ඤාතං, සමුදයො පහීනො, නිරොධො සච්ඡිකතො, මග්ගො භාවිතො, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිඤ්ඤාතං, පහාතබ්බං පහීනං, භාවෙතබ්බං භාවිතං…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, චතුභාගං සච්ඡිකාතබ්බං න සච්ඡිකතන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සමුදයදස්සනෙන … නිරොධදස්සනෙන… මග්ගදස්සනෙන කිං ජහතීති? රූපරාගං, අරූපරාගං, මානං, උද්ධච්චං, අවිජ්ජං, තදෙකට්ඨෙ ච කිලෙසෙ චතුභාගං ජහතීති. චතුභාගං අරහා, චතුභාගං න අරහා, චතුභාගං අරහත්තප්පත්තො පටිලද්ධො අධිගතො සච්ඡිකතො උපසම්පජ්ජ විහරති, කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං න කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, චතුභාගං වීතරාගො… වීතදොසො… වීතමොහො… කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො උක්ඛිත්තපලිඝො සඞ්කිණ්ණපරිඛො අබ්බූළ්හෙසිකො නිරග්ගළො අරියො පන්නද්ධජො පන්නභාරො විසඤ්ඤුත්තො සුවිජිතවිජයො, දුක්ඛං තස්ස පරිඤ්ඤාතං, සමුදයො පහීනො, නිරොධො සච්ඡිකතො, මග්ගො භාවිතො, අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිඤ්ඤාතං, පහාතබ්බං පහීනං, භාවෙතබ්බං භාවිතං…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, චතුභාගං සච්ඡිකාතබ්බං න සච්ඡිකතන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
344. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. දුක්ඛෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. සමුදයං දක්ඛන්තො…පෙ… නිරොධං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. නිරොධෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො මග්ගං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, මග්ගෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. දුක්ඛං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, දුක්ඛෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… මග්ගං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, මග්ගෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. සමුදයං දක්ඛන්තො…පෙ… නිරොධං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, නිරොධෙ දිට්ඨෙ ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, දුක්ඛෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? ආමන්තා. මග්ගං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, මග්ගෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සමුදයං දක්ඛන්තො… නිරොධං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, නිරොධෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? ආමන්තා. මග්ගං දක්ඛන්තො ‘‘පටිපන්නකො’’ති වත්තබ්බො, මග්ගෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො දුක්ඛං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, දුක්ඛෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? ආමන්තා. නිරත්ථියං දුක්ඛදස්සනන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සමුදයං දක්ඛන්තො…පෙ… නිරොධං දක්ඛන්තො පටිපන්නකොති වත්තබ්බො, නිරොධෙ දිට්ඨෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඵලෙ ඨිතොති වත්තබ්බො’’ති? ආමන්තා. නිරත්ථියං නිරොධදස්සනන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
345. [පරවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] දුක්ඛෙ දිට්ඨෙ චත්තාරි සච්චානි දිට්ඨානි හොන්තීති? ආමන්තා. දුක්ඛසච්චං චත්තාරි සච්චානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] රූපක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො දිට්ඨෙ පඤ්චක්ඛන්ධා අනිච්චතො දිට්ඨා හොන්තීති? ආමන්තා. රූපක්ඛන්ධො පඤ්චක්ඛන්ධාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] චක්ඛායතනෙ අනිච්චතො දිට්ඨෙ ද්වාදසායතනානි අනිච්චතො දිට්ඨානි හොන්තීති? ආමන්තා. චක්ඛායතනං ද්වාදසායතනානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] චක්ඛුධාතුයා අනිච්චතො දිට්ඨාය අට්ඨාරස ධාතුයො අනිච්චතො දිට්ඨා හොන්තීති? ආමන්තා. චක්ඛුධාතු අට්ඨාරස ධාතුයොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] චක්ඛුන්ද්‍රියෙ අනිච්චතො දිට්ඨෙ බාවීසතින්ද්‍රියානි අනිච්චතො දිට්ඨානි හොන්තීති? ආමන්තා. චක්ඛුන්ද්‍රියං බාවීසතින්ද්‍රියානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
[සකවාදීපුච්ඡාලක්ඛණං] චතූහි ඤාණෙහි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? ආමන්තා. චත්තාරි සොතාපත්තිඵලානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අට්ඨහි ඤාණෙහි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? ආමන්තා. අට්ඨ සොතාපත්තිඵලානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… ද්වාදසහි ඤාණෙහි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? ආමන්තා. ද්වාදස සොතාපත්තිඵලානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… චතුචත්තාරීසාය ඤාණෙහි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? ආමන්තා. චතුචත්තාරීසං සොතාපත්තිඵලානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සත්තසත්තතියා ඤාණෙහි සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොතීති? ආමන්තා. සත්තසත්තති සොතාපත්තිඵලානීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
346. න වත්තබ්බං – ‘‘අනුපුබ්බාභිසමයො’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, න ආයතකෙනෙව පපාතො; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ අනුපුබ්බසික්ඛා අනුපුබ්බකිරියා අනුපුබ්බපටිපදා, න ආයතකෙනෙව අඤ්ඤාපටිවෙධො’’ති [චූළව. 385; අ. නි. 8.20; උදා. 45 උදානෙ ච]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි අනුපුබ්බාභිසමයොති.
න වත්තබ්බං – ‘‘අනුපුබ්බාභිසමයො’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –
‘‘අනුපුබ්බෙන මෙධාවී, ථොකං ථොකං ඛණෙ ඛණෙ;
කම්මාරො රජතස්සෙව, නිද්ධමෙ මලමත්තනො’’ති [ධ. ප. 239 ධම්මපදෙ].
අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි අනුපුබ්බාභිසමයොති.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. නන්වායස්මා ගවම්පති ථෙරො භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘යො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං පස්සති දුක්ඛසමුදයම්පි සො පස්සති, දුක්ඛනිරොධම්පි පස්සති, දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදම්පි පස්සති; යො දුක්ඛසමුදයං පස්සති දුක්ඛම්පි සො පස්සති, දුක්ඛනිරොධම්පි පස්සති, දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදම්පි පස්සති; යො දුක්ඛනිරොධං පස්සති දුක්ඛම්පි සො පස්සති, දුක්ඛසමුදයම්පි පස්සති, දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදම්පි පස්සති; යො දුක්ඛනිරොධගාමිනිං පටිපදං පස්සති දුක්ඛම්පි සො පස්සති, දුක්ඛසමුදයම්පි පස්සති, දුක්ඛනිරොධම්පි පස්සතී’’’ති [සං. නි. 5.1100]! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අනුපුබ්බාභිසමයො’’ති.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –
‘‘සහාවස්ස දස්සනසම්පදාය,
තයස්සු ධම්මා ජහිතා භවන්ති;
සක්කායදිට්ඨී විචිකිච්ඡිතඤ්ච,
සීලබ්බතං වාපි යදත්ථි කිඤ්චි;
චතූහපායෙහි ච විප්පමුත්තො,
ඡච්චාභිඨානානි අභබ්බ කාතු’’න්ති.
අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අනුපුබ්බාභිසමයො’’ති.
අනුපුබ්බාභිසමයොති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො’’ති! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අනුපුබ්බාභිසමයො’’ති.
අනුපුබ්බාභිසමයකථා නිට්ඨිතා.