භවපච්චයාජාතිආදිපදවිත්ථාරකථාවණ්ණනා

651. ජාතීතිආදීසූති ආදි-සද්දෙන ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්තී’’ති (ම. නි. 3.126; සං. නි. 2.1; මහාව. 1; උදා. 1; නෙත්ති. 24) සබ්බං සඞ්ගණ්හාති. තෙනාහ ‘‘ජාතිආදීන’’න්තිආදි. උපපත්තිභවුප්පත්තියෙව ජාතීති ආහ ‘‘න උපපත්තිභවො’’ති. ජායමානස්ස පන ජාති ජාතීති උපපත්තිභවොපි අසති අභාවා ජාතියා පච්චයොති සක්කා වත්තුං. ජායමානරූපපදට්ඨානතාපි හි රූපජාතියා වුත්තා ‘‘උපචිතරූපපදට්ඨානො උපචයො, අනුප්පබන්ධරූපපදට්ඨානා සන්තතී’’ති (ධ. ස. අට්ඨ. 641).

ජාතානං ඛන්ධානං උඤ්ඤාතතා, අභිමතතා ච හීනපණීතතා. අනිට්ඨඤ්හි හීනං, ඉට්ඨං පණීතං. ආදි-සද්දෙන සුවණ්ණදුබ්බණ්ණහීනුත්තමාදිං සඞ්ගණ්හාති. යමකානම්පි සතන්ති යමකභාවෙන නිබ්බත්තානම්පි සමානානං. සො ච සත්තානං විසෙසො. භින්නසන්තානිකස්ස විසෙසකාරණස්ස සබ්බෙන සබ්බං අභාවතො ‘‘අජ්ඣත්තසන්තානෙ’’ති වුත්තං. අඤ්ඤස්ස කාරණස්ස අභාවතොති අත්තසන්තානගතතො අඤ්ඤස්ස විසෙසකාරණස්ස අනුපලබ්භමානත්තා, සති ච තස්මිං සබ්බදා සබ්බෙසං අභාවතොති පසඞ්ගස්ස දුන්නිවාරණතො කාරණෙ අවිසිට්ඨෙ ඵලවිසෙසස්ස අයුජ්ජමානකත්තා. තෙනාහ ‘‘කම්මභවහෙතුකොවා’’ති.

තෙන තෙනාති ඤාතිබ්‍යසනාදිනා ජරාමරණතො අඤ්ඤෙන දුක්ඛධම්මෙන. ජරාමරණනිමිත්තඤ්හි උප්පන්නා සොකාදයො ජරාමරණාභිසම්බන්ධා, තදඤ්ඤෙ අනභිසම්බන්ධා. උපනිස්සයකොටියාති උපනිස්සයංසෙන, උපනිස්සයලෙසෙනාති අත්ථො. යො හි පට්ඨානෙ අනාගතො සති භාවා, අසති ච අභාවා සුත්තන්තපරියායෙන උපනිස්සයො, සො ‘‘උපනිස්සයකොටී’’ති වුච්චති. පච්චයමහාපදෙසො කිරෙසො, යදිදං උපනිස්සයොති.