වෙදනාපච්චයාතණ්හාපදවිත්ථාරකථාවණ්ණනා
644. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ, ඉමස්මිං වා සාසනෙ ඡ තණ්හා දීපිතා. ඉධාති වා ඉමස්මිං වෙදනාපච්චයා තණ්හාපදෙ. තත්ථාති තාසු ඡසු තණ්හාසු.
එකෙකාය සස්සතදිට්ඨිසහගතාය, උච්ඡෙදදිට්ඨිසහගතාය ච තණ්හාය තදභිනන්දනානුගුණො රූපාදීසු පවත්තිආකාරො, කෙවලං කාමස්සාදවසෙන පවත්තියා විසිට්ඨාකාරත්තා වුත්තප්පවත්තිආකාරතො තණ්හාය තිවිධතා.
මමත්තෙනාති සම්පියායනෙන, අස්සාදනතණ්හාය ඉච්චෙව වුත්තං හොති. තත්ථ පුත්තො විය වෙදනා දට්ඨබ්බා, ඛීරාදයො විය වෙදනාය පච්චයභූතා රූපාදයො, ඛීරාදිදායිකා ධාති විය රූපාදිඡළාරම්මණදායකා චිත්තකාරාදයො ඡ. තත්ථ සුඛසම්ඵස්සවත්ථදායකො තන්තවායො, වෙජ්ජො රසායතනොජාවසෙන, තදුපත්ථම්භිතජීවිතවසෙන ච ධම්මාරම්මණස්ස දායකොති දට්ඨබ්බො. සබ්බාපෙසා අට්ඨසතප්පභෙදාපි.
ආරම්මණපච්චයො උප්පජ්ජමානාය ආරම්මණමත්තමෙව හොති, න උපනිස්සයො විය උප්පාදකොති උප්පාදකස්ස උපනිස්සයස්සෙව වසෙන ‘‘එකධාවා’’ති වුත්තං. උපනිස්සයෙන වා ආරම්මණූපනිස්සයො සඞ්ගහිතො. තෙන ච ආරම්මණභාවෙන තංසභාගො අඤ්ඤොපි ආරම්මණපච්චයභාවො දීපිතො හොතීති උපනිස්සයවසෙනෙව පච්චයභාවො වුත්තොති වෙදිතබ්බො.
‘‘යස්මා වා’’තිආදිනා න කෙවලං විපාකසුඛවෙදනා එව, තිස්සොපි පන වෙදනා විපාකා විසෙසෙන තණ්හාය උපනිස්සයපච්චයො, අවිසෙසෙන ඉතරා චාති දස්සෙති. උපෙක්ඛා පන සන්තත්තා, සුඛමිච්චෙව භාසිතාති තස්මා සාපි භිය්යො ඉච්ඡනවසෙන තණ්හාය උපනිස්සයොති අධිප්පායො. උපෙක්ඛා පන අකුසලවිපාකභූතා අනිට්ඨත්තා දුක්ඛෙ අවරොධෙතබ්බා, ඉතරා ඉට්ඨත්තා සුඛෙති සා දුක්ඛං විය, සුඛං විය ච උපනිස්සයපච්චයො හොතීති සක්කා වත්තුං. ‘‘වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’ති වචනෙන සබ්බස්ස වෙදනාවතො පච්චයස්ස අත්ථිතාය තණ්හුප්පත්තිප්පසඞ්ගෙ තන්නිවාරණත්ථමාහ ‘‘වෙදනාපච්චයා චාපී’’තිආදි.
නනු ‘‘අනුසයසහායා වෙදනා තණ්හාය පච්චයො’’ති වචනස්ස අභාවා අතිප්පසඞ්ගනිවත්තිං න සක්කා කාතුන්ති? න, වට්ටකථාය පවත්තත්තා. වට්ටස්ස ච අනුසයවිරහෙ අභාවතො අනුසයසහිතාව පච්චයොති අත්ථතො වුත්තමෙවෙතං හොතීති. අථ වා ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා’’ති අනුවත්තමානත්තා අනුසයසහිතාව පච්චයොති විඤ්ඤායති. වෙදනාපච්චයා තණ්හාති චෙත්ථ වෙදනාපච්චයා එව තණ්හා, න වෙදනාය විනාති අයං නියමො ඉච්ඡිතො, න වෙදනාපච්චයා තණ්හා හොතියෙවාති, තස්මා අතිප්පසඞ්ගො එත්ථ නත්ථි එවාති.
වුසීමතොති වුසිතවතො, වුසිතබ්රහ්මචරියවාසස්සාති අත්ථො. වුස්සතීති වා වුසීති මග්ගො වුච්චති, සො එතස්ස වුත්ථො අත්ථීති වුසීමා, උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන අරහා. අග්ගඵලං වා පරිනිට්ඨිතවාසත්තා ‘‘වුසී’’ති වුච්චති, තං එතස්ස අත්ථීති වුසීමා.