සකාරන්තධාතු

පුස පොසනෙ. පොසෙති, පොසයති. ඉමානි රූපානි කිඤ්චාපි භූවාදිගණිකං ‘‘පොසෙතී’’ති රූපං පටිච්ච හෙතුකත්තුරූපානි විය දිස්සන්ති, තථාපි ‘‘අඤ්ඤෙපි දෙවො පොසෙතී’’තිආදිකස්ස චුරාදිගණිකරූපස්ස දස්සනතො සුද්ධකත්තුවසෙන වුත්තානීති දට්ඨබ්බං. උභින්නං පන කාරිතට්ඨානෙ ‘‘පොසාපෙති, පොසාපයතී’’ති හෙතුකත්තුරූපානි ඉච්ඡිතබ්බානි.

පෙස පටිහරණෙ. පෙසෙති, පෙසයති.

පිස බලපාණනෙසු. පිසෙති, පිසයති.

පසි නාසනෙ. පංසෙති, පංසයති.

ජසි රක්ඛණෙ. ජංසෙති, ජංසයති.

සිලෙස සිලෙසනෙ. සිලෙසෙති, සිලෙසයති. සිලෙසො.

ලූස හිංසායං. ලූසෙති, ලූසයති.

පුන්ස අභිමද්දනෙ. නකාරො නිග්ගහීතත්ථං. පුංසෙති, පුංසයති. නපුංසකො. ධාතුනකාරස්ස ලොපෙ ‘‘පොසො’’ ඉච්චපි රූපං.

තත්ථ න පුංසකොති ඉත්ථිභාවපුම්භාවරහිතො පුග්ගලො. සො හි පුරිසො විය සාතිසයං පච්චාමිත්තෙ න පුංසෙති අභිමද්දනං කාතුං න සක්කොතීති නපුංසකොති වුච්චති. කෙචි පන ‘‘න පුමා, න ඉත්ථී’’ති නපුංසකොති වචනත්ථං වදන්ති. තථා හි සද්දසත්ථවිදූ තං පුග්ගලං නපුංසකලිඞ්ගවසෙන නපුංසකන්ති වදන්ති.

ධූස කන්තිකරණෙ. ධූසෙති, ධූසයති.

රුස රොසනෙ. රොසනං කොපකරණං. රොසෙති, රොසයති. රොසො. රොසොති කොධො.

බ්‍යුස උස්සග්ගෙ. බ්‍යොසෙති, බ්‍යොසයති.

ජස හිංසායං. ජාසෙති, ජාසයති.

දංස දංසනෙ. දංසෙති, දංසයති. දංසනො. දංසනොති දන්තො. දංසන්ති ඛාදනීයං වා භොජනීයං වා එතෙනාති දංසනො.

දසි දස්සනෙ ච. චකාරො දංසනං අපෙක්ඛති. දංසෙති, දංසයති. විදංසෙති, විදංසයති සූරියො ආලොකං.

තස්ස සන්තජ්ජනෙ. තස්සෙති, තස්සයති පුරිසො චොරෙ.

වස්සු සත්තිබන්ධනෙ. සත්තිබන්ධනං සමත්ථතාකරණං. වස්සෙති, වස්සයති.

ජස තාළනෙ. තාළනං පහරණං. ජාසෙති, ජාසයති.

පස බන්ධනෙ. පාසෙති, පාසයති. පාසො. පාසන්ති බන්ධන්ති සත්තෙ එතෙනාති පාසො, සකුණපාසාදි.

ඝුසි විසද්දනෙ. විසද්දනං උග්ඝොසනං. ඝොසෙති, ඝොසයති. ඝොසො.

ලස සිල්‍යයොගෙ. සිල්‍යයොගො ලාසියං නාටකනාටනං රෙචකදානං. ලාසෙති, ලාසයති. ලාසෙන්තො, ලාසෙන්තී. අත්‍රායං පාළි ‘‘වාදෙන්තියාපි ලාසෙන්ති, නච්චන්තියාපි ලාසෙන්ති, ලාසෙන්තියාපි නච්චන්තී’’ති. තත්ථ ලාසෙන්තීති යා උප්ලවමානා විය උට්ඨහිත්වා ලාසියනාටකං නාටෙන්ති, රෙචකං දෙන්ති.

භූස අලඞ්කාරෙ. භූසෙති, භූසයති. විභූසෙති, විභූසයති. භූසනං, විභූසනං.

වස සිනෙහනඡෙදාවහරණෙසු. අවහරණං චොරිකාය ගහණං. වාසෙති, වාසයති. වසා.

තාස වාරණෙ. වාරණං නිවාරණං. තාසෙති, තාසයති.

ධස උඤ්ඡෙ. ධාසෙති, ධාසයති.

භස ගහණෙ. භාසෙති, භාසයති.

පුස ධාරණෙ. පොසෙති, පොසයති, ආභරණං ධාරෙතීති අත්ථො.

තුසි පිසි කුසි දසි භාසායං. තුංසෙති, තුංසයති. පිංසෙති, පිංසයති. කුංසෙති, කුංසයති. දංසෙති, දංසයති.

ඛුසි අක්කොසනෙ. ඛුංසෙති, ඛුංසයති. ඛුංසනා.

ගවෙස මග්ගනෙ. ගවෙසෙති, ගවෙසයති. ගවෙසකො, ගවෙසිතො, ගවෙසනා, ගවෙට්ඨි.

වාස උපසෙවායං. වාසෙති, වාසයති. වාසො, ආවාසො.

හිසි හිංසායං. හිංසෙති, හිංසයති.

නිවාස අච්ඡාදනෙ. වත්ථං නිවාසෙති, නිවාසයති. පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා.

අංස සඞ්ඝාතෙ. අංසෙති, අංසයති. අංසො, අංසා.

එත්ථ ච අංසොති කොට්ඨාසොපි ඛන්ධොපි වුච්චති. අංසාති අරිසරොගො.

මිස සජ්ජනෙ. මෙසෙති, මෙසයති.

රස අස්සාදනෙ. රසෙති, රසයති. රසො. රසියතෙ අස්සාදියතෙ ජනෙහීති රසො.

රස සිනෙහනෙ. රසෙති, රසයති. රසො.

තත්ථ රසෙතීති සිනෙහති. රසොති සිනෙහො, සිනෙහසම්බන්ධො සාමග්ගිරසොති වුච්චති, යං සන්ධාය බ්‍රාහ්මණා භගවන්තං ‘‘අරසරූපො සමණො ගොතමො’’ති අවොචුං.

සිය අසබ්බප්පයොගෙ. සෙසෙති, සෙසයති. සෙසො. විපුබ්බො අතිසයෙ, විපුබ්බො අතිසයෙ, විපුබ්බො සිසධාතු අතිසයෙ වත්තති, විසෙසෙති, විසෙසයති. විසෙසො, විසිට්ඨො, විසෙසනං.

මිස්ස සම්මිස්සෙ. මිස්සෙති, මිස්සයති. සම්මිස්සෙති, සම්මිස්සයති. මිස්සො, මිස්සො, මිස්සිතො, සම්මිස්සිතො, සම්මිස්සො ඉච්චාදීනි. අලම්බුසාජාතකෙ මිස්සාති ඉත්ථීනං වත්තබ්බනාමං, පුරිසෙහි සද්ධිං සම්මිස්සනතාය.

ජුස පරිතක්කනෙ. ජොසෙති, ජොසයති.

මස පහාසනෙ. මසෙති, මසයති.

මරිස තිතික්ඛායං. මරිසෙති. මරිසයති.

පිස පෙසනෙ. පෙසෙති, පෙසයති. පෙසකො, පෙසිතො.

ඝුස සද්දෙ. ඝොසෙති, ඝොසයති. උග්ඝොසයුං බොධිමණ්ඩෙ පමොදිතා. ඝොසො.

දිසී උච්චාරණෙ. දෙසෙති, දෙසයති. දෙසකො, දෙසෙතා, දෙසිතො, දෙසනා.

වස අච්ඡාදනෙ. වාසෙති, වාසයති. නිවාසෙති, නිවාසයති. වත්ථං.

සකාරන්තධාතුරූපානි.