16. පයො
පයොජකො චොදකො බ්‍යාපාරකොති අත්ථො නනු ච වුත්තියං ‘කත්තාරං පයොජයතී’ති වුත්තං කථං පයුජ්ජමානස්ස කත්තුත්තංති ආහ- ‘පයුජ්ජමානො’ච්චාදි. නාවස්සං කිරියාපවත්තකත්තෙනෙව යොග්ගතාමත්තෙනපි කත්තුත්තං සියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘කිරියාය යොග්ගො’තිආදි. පාසාණම්බලෙනුට්ඨාපෙති’ච්චාදීසු හි යොග්‍යතායපි කත්තුත්තාවසායොසියා, කොපනායං පයොජකබ්‍යපාරොති ආහ- ‘පෙසනෙ’ච්චාදි. දාසාදිනො හීනස්ස කත්ථචි අත්ථෙ නියොජනං පෙසනං. ගුරුආදිනො සක්කාරපුබ්බං බ්‍යාපාරණමජ්ඣෙසනං. තං පෙසනජ්ඣෙසනාදිකං ලක්ඛණං සභාවො යස්ස සො තථා වුත්තො.
ආදිසද්දෙන ආනුකූල්‍යභාගිනො බ්‍යාපාරස්ස ගහණං, තථා ච ‘භික්ඛා වාසයති කාරීසො-ජ්ඣාපෙසී’ති සිජ්ඣති. භික්ඛා හි පචුරබ්‍යඤ්ජනවතී ලබ්භමානා වාසානුකූලං තිත්තිවිසෙසමුපජනයති. කාරීසොපි නිවාතෙ පදෙසෙ සුට්ඨු පජ්ජලිතොජ්ඣයනවිරොධි සීතකතමුපද්දවමපනයන්තො-ජ්ඣයනානුකූලසාමත්ථියමාදධාති තතො තෙසම්පි යුත්තම්පයොජකත්තන්ති.
පයොජකබ්‍යාපාරෙතීදං පච්චයවිසෙසනං වා සියා පකතිවිසෙසනං වා. තත්ථ යදි පකතිවිසෙසනං සියා, තදා පයොජකබ්‍යාපාරෙ වත්තමානා ණීණාපී විධීයන්තීති (ගමනං) පති යො නියොගො තදත්ථො ගමි, න ගත්‍යත්ථො, තස්ස චායං පයොජ්ජොති ‘ගමයති මාණවකං ගාම’න්ති ගත්‍යත්ථස්ස පයොජ්ජෙ ‘‘ගතිබොධාහාරෙ’’ච්චාදිනා (2-4) විහිතා දුතියා න පප්පොති, තතො පකත්‍යත්ථවිසෙසනපක්ඛො දුට්ඨොති පච්චයවිසෙසනපක්ඛං දස්සෙතුමාහ- ‘පච්චයවිසෙසනං වෙදං න පකතිවිසෙසන’න්ති.
පයොජකමත්තග්ගහණෙති මත්තසද්දො සාමඤ්ඤවාචී, යථා ‘කඤ්ඤා මත්තං වාරයතී’ති. කත්තාරං යො පයුජ්ජති යො ච කරණාදීනං පයොජකො තෙසං සාමඤ්ඤෙන ගහණෙ සතීති අත්ථො. බ්‍යාපාරෙත්වෙවාති පයොජකග්ගහණමන්තරෙන බ්‍යාපාරෙඉච්චෙව වචනං කත්තබ්බං සියාති භාවො, තන්ති පයොජකග්ගහණං, විසිට්ඨො විසයො යස්ස පයොජකග්ගහණස්සතංතථාවුත්තං. කොපනායංවිසිට්ඨො විසයොච්චාහ- ‘යො ලොකෙ’ඉච්චාදි. ඉතොවාති වක්ඛමානස්ස හෙතුනො පරාමාසො. තන්ති චුරාදීහි ණිවිධානං. එවංසද්දො වක්ඛමානාපෙක්ඛො. තං විසුං චුරාදීහි ණිවිධානමෙව වක්ඛමානප්පකාරෙන සඵලං සියා නාඤ්ඤථාති අත්ථො. තමෙව පකාරං දස්සෙති‘යදිමිනා’ච්චාදි.