13. සාස්ස

සෙති පඨමන්තාති සාති නිද්දිට්ඨපඨමන්තා, යං පඨමන්තන්ති සාචෙති දස්සිතං පඨමන්තමාහ. පඨමන්තස්ස දෙවතාපුණ්ණමාසිත්තභාවතො තදත්ථමභෙදෙනාහ- ‘සා’ති. කා සා දෙවතාච්චාහ- ‘ලොකප්පසිද්ධායෙව දෙවතා’ති. යාගසම්පදානම්පි ලොකෙ දෙවතාති පසිද්ධන්ති යාගස්ස යජිතබ්බස්ස පුරොඩාසාදිනො සම්පදානම්පි පටිග්ගාහකො පින්දාදි ලොකෙ දෙය්‍යස්ස පුරොඩාසාදිනො දෙවතා සාමීති පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො, ඉන්දො දෙවතා අස්ස ඉන්දං, ආදිච්චො දෙවතා අස්ස ආදිච්චං, හවි පුරොඩාසාදි යාගදබ්බං.

මන්තථොමනීයම්පි දෙවතාති පසිද්ධන්ති යෙන මන්ථෙන යො ථූයතෙ සො තස්ස මන්තස්ස දෙවතා සාමීති ලොකෙ පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො මහින්දො යමො වරුණො දෙවතා අස්සාති විග්ගහො. වුත්තනය මෙවාති ‘‘නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ජාත්‍යෙකවචනං මඝායාති, තාරකරූපානම්පන බහුත්තා මඝාසද්දො බහුවචනන්තො. පාණිනීයා ‘‘සාස්මිං පුණ්ණමාසීති සඤ්ඤාය’’න්ති (4-2-21) සුත්තයිත්වා ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං ඵුස්සො මාසො ඵුස්සො අද්ධමාසො ඵුස්සො සංවච්ඡරොති සඤ්ඤායං පටිපාදෙන්ති, තෙන තෙසං ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං පඤ්චදසරත්තෙති එත්ථ ච භතකමාසෙ ච තද්ධිතො න භවති. ඉධ පන ‘සඤ්ඤාය’න්ති වචනාභාවෙ භතකමාසෙපි ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ භවතීත්‍යාසඞ්ක විරචයති ‘භතකමාසෙපි’ච්චාදි. පුණ්ණො මා ඉච්චත්‍ර මාසද්දො චන්දපරියායොති ආහ- ‘මාසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනාති එත්ථ පුණ්ණමාසීසද්දස්ස පුණ්ණො මා අස්සන්ති නීහරිත්වා වචනාති අත්ථො. වුත්තියා අත්ථස්ස ඵුටීකරණාය වුත්තං- ‘සො පුණ්ණො තිආදි. තස්සන්ති පුණ්ණමාසියං. සාපුණ්ණමාසී, භතකස්ස භතියා කම්මකාරකස්ස යො තිංසති රත්තො මාසො පරිබ්බයනියමිතො, තස්ස සම්බන්ධිනී නෙති සම්බන්ධො.

යස්සඤ්චතිථීයන්ති අනියමෙන පටිපදාදිමාහ. අතොඑව ච නිපාතනාති ඉමස්මාව නිපාතනා, තෙනෙවාහ- ‘සුත්තෙ වචනමෙව නිපාතන’න්ති. මාසසුතියාච්චාදො සාධිප්පායමත්ථං විවරති ‘යදිපි’ච්චාදිනා. අස්සාති සාමඤ්ඤවචනෙපි ‘සාස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී’ති සුත්තෙ අස්සාති අවිසෙසවචනෙපි සොයෙව පුණ්ණමාසීසද්දෙ සූයමානො මාසොයෙව ඡට්ඨ්‍යත්ථො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො.

පඤ්චදසරත්තාදොති පරෙසං සඤ්ඤාගහණෙන නිවත්තිතපඤ්චදසරත්තාදො. අථ අද්ධමාසසංවච්ඡරානම්පි උදාහරණත්තෙ නොපඤ්ඤාසො කස්මා න කතොච්චාහ- ‘අද්ධමාසසංවච්ඡරාන’මිච්චාදි. එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘අද්ධමාසසංවච්ඡරානං න පච්චයෙනොජුකමභිධානමපි තු සංවච්ඡරෙපි ඵුස්සාදිමාසසම්භවාස්මිං සංවච්ඡරෙ ඵුස්සෙන මාසෙන සම්බන්ධා ඵුස්සොත්‍යුපචාරීයතෙ, යථා ච ඵුස්සාදිමාසස්ස සම්බන්ධී අද්ධමාසො ඵුස්සො අද්ධමාසොත්‍යුපචාරීයතෙ, න පනොජුකන්ති තෙසමුදාහරණත්තෙ නානුපාදාන’’න්ති.