14. තම

නාකඩ්ඪනත්ථොති ණස්සාකඩ්ඪනත්ථො න හොති. යද්‍යාකඩ්ඪනත්ථො අස්ස, තදා චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුකඩ්ඪෙය්‍යාති මඤ්ඤතෙ, කොචියෙව හොතීති හොන්තීති ඉතො භින්දිත්වා ආනෙතබ්බං. තදා දෙසස්සාති ඉමිනා ‘‘තදාදෙසා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති. කතයාදෙසස්සාපීති කතො යාදෙසො යස්ස තස්ස කතයාදෙසස්සාපීති. ඉකාරස්සාති යාදෙසතො පුබ්බෙ ඉකාරස්ස, ඉමිනා චාදෙසාදෙසීනමභෙදො දස්සිතො. තසද්දෙ නෙකෙනාපි පච්චෙකාභිසම්බන්ධෙ සිද්ධෙති එවමඤ්ඤතෙ- ‘‘යථා’තෙන කතංකීත’ (4-29) න්ත්‍යාදිසුත්තෙ එකොව තසද්දො බහූහි පච්චයත්තෙහි සම්බජ්ඣතෙ, තථිහාපි එකමෙව තසද්දග්ගහණං ‘තමධීතෙ තංජානාතී’ති පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතෙ, තස්මා කිමෙතදත්ථෙන ද්විතග්ගහණෙනෙ’’ති. ද්විතග්ගහණෙ පයොජනත්තයං වුත්තං, තත්ථ පඨමං දස්සෙන්තො ජානනිච්චාදිනාධිප්පායමාවීකත්වා ද්විතග්ගහණමිච්චාදිනා පදත්ථමාහ.

තත්ථ-‘යො යමධීතෙ ජානාති චා’ති ඉමිනා ද්විතග්ගහණාභාවෙ පච්චයත්ථාවයවස්ස සමුච්චයප්පසඞ්ගමාහ. සමුච්චයෙ සති(යො) යමධීතෙ ජානාති ච, තත්ථෙව සියා, යො පනාධීතෙ කෙවලං, න (ජානාති) තත්ථ න සියාති බොධයිතුං බ්‍යභිචාරමාහ‘න පච්චෙකාති සම්බන්ධෙනෙ’ති. යථා ‘‘තෙන කථං කීත’’මිච්චාදො ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදි පච්චෙකසම්බන්ධෙන භවති එවම්මාවිඤ්ඤායීති යථෙච්චාදි කස්සාත්ථො. ‘තෙන කතං කීත’’මිච්චාදීහි අවත්වා ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදිසුත්තෙකදෙසවචනමත්ථබ්‍යත්ති තථා වුත්තෙ හොතීති වුත්තං, තෙන ජිතමිච්චාදො ජයනාදිකා කිරියානෙ කදබ්බසමවායිත්තෙන පසිද්ධාති යුත්තො තත්ථ පච්චෙකාභිසම්බන්ධො, නෙවමජ්ඣෙන වෙදනා ප්‍යෙකදබ්බසමවායිත්තාභිය්‍යොත්‍යධිප්පායො.

ඉදානි දුතියං දස්සෙති ‘ජානන’මිච්චාදි, නිමිත්ත මිට්ඨානිට්ඨබොධකාරණං මුහුත්තො කත්තිකාදි, උප්පාතො ඉට්ඨානිට්ඨසූචකං පථවිසමුද්දාදීනං සභාවපරිච්චාගෙනාඤ්ඤතත්තගමනං. ජානනසාමඤ්ඤෙති නිමිත්තාදීනං ජානන සාමඤ්ඤෙ. ‘යථාවුත්තජානනස්ස අජ්ඣෙන විසයත්තෙ හෙතුමාහ- ‘තං ජානාතීති තසද්දෙන අධීයමානපරාමසතො’ති. තතියං දස්සෙති ‘යතො චෙ’ච්චාදිනා. යතො ච උප්පන්නෙන විධිනා අජ්ඣෙන ඤාතු අභිධානම්පසිද්ධන්ති සම්බන්ධො, පොත්ථකෙසු පන අජ්ඣෙතුඤාතූසුති පාඨො දිස්සති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘කත්ථචි පසිද්ධිවිසයො හොති තසද්දො, තථා ච වුත්තං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං පක්කන්තවිසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච තංසද්දො යං සද්දං නා පෙක්ඛතෙ’ති, තස්මා පසිද්ධිවිසයෙන තසද්දෙන පුථගෙව පසිද්ධියා උපසඞ්ගහත්ථං ද්විතග්ගහණං කත්තබ්බ’’න්ති. අත්ථත්තයෙ වත්තමානස්ස තු තසද්දස්ස සවිසයො විසෙසො තතොවාත්ථිකෙහි වෙදිතබ්බො.