47. තද

ඉස්ස අත්තං නිපාතනා, දකාරො පන ‘‘මයදා සරෙ’’ති (1-44), පදන්තරෙනාතිආදීති ඉමිනා අඤ්ඤෙන පදෙන, සාධූනි භවන්තීති වුත්ති පාඨස්ස අත්ථං වත්තුං ‘සාධූනි භවන්තීති නිපාතනතො’ති ආහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘ය’මිච්චාදි, අප්පත්තස්ස පාපනම්පත්තස්ස පටිසෙධො ච නිපාතනං, තෙසං ඉධ පාඨාති තෙසං තථා ඉච්ඡන්තානං ඉධාති නිපාතස්ස ඉමස්මිං තදමිනාදිසුත්තෙ පාඨා, උද්ධස්ස උදූති උද්ධං ඛමස්සාති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ උද්ධංඛ ඉති ඨිතෙ උද්ධංසද්දස්ස උදුආදෙසො, අස-භොජනෙ ඉච්චස්මා ‘‘ක්වචණ’ ඉති (5-41) සුත්තෙන අණ්පච්චයෙ අසසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති ආහ-‘පිසිතමසනා’ති ‘‘ක්වචණ’’ ඉති මහියං රවතීති ඨිතෙ ඉමිනාව ගණනිපාතනෙන සමාසෙ කතෙ මයූරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ ‘මහිසද්දස්සෙ’ච්චාදි, අස්ස තදමිනාදිගණස්ස ආගතිගණත්තා එවමඤ්ඤෙපීති සම්බන්ධො, වුත්තන්ති පාඨසෙසො. දීඝනිකායාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසූති–

‘‘දීඝමජ්ඣිමසංයුත්ත, අඞ්ගුත්තරිකඛුද්දකා;

නිකායා (පඤ්ච) ගම්භීරා, ධම්මතො අත්ථතොචිමෙ’’ති.

වුත්තෙසු දීඝාගමාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසු, ඤාතබ්බාති වණ්ණා ගමාදිද්වාරෙන ජානිතබ්බා, පඤ්චවිධං පඤ්චප්පකාරං නිරුත්තමුච්චතෙති සම්බන්ධො, නිබ්බචනං නිරුත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ත්තො, අත්ථකථනවාක්‍ය පුබ්බකමුච්චාරණමිච්චත්ථො, තදභිධායි සත්ථමප්‍යභිධානෙ-භිධෙය්‍යො පචාරා තදත්ථතාය වා නිරුත්තමුච්චතෙ, වුත්තනිරුත්ති ලක්ඛණෙන…පෙ… වෙදිතබ්බාති ඉමිනා නිරුත්තසත්ථෙ යෙ සද්දා පටිපදං නිප්ඵාදියන්ති තෙසමිදං සාමඤ්ඤෙන නිප්ඵාදනන්ති දීපෙති, ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකොති එත්ථ ණිකෙ දකාරවකාරානං මජ්ඣෙ ඔකාරාගමො, හිංසිස්මාති ‘හිංස-හිංසාය’ මිච්චස්මා, අප්පච්චයෙති ‘‘සාවකාරකෙස්ව ඝණ්ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ, නිජකොති එත්ථ ජකාරස්ස යකාරෙ නියකො. අථ වණ්ණවිකාරොති වුත්තත්තා ජවණ්ණස්ස යාදෙසෙ නියකාදයො තාව සිජ්ඣන්තු, සුසානාදයො කථං ඡවපදාදිවිකාරත්තා සුසානාදීනන්ති ආහ ‘පදවිකාරොපි’ච්චාදි. අඤ්ඤථා වණ්ණසමුදායාදෙසස්ස විසුංගහණෙ ඡබ්බිතොපත්තියා ‘පඤ්චවිධං නිරුත්ත’න්ති සඞ්ඛ්‍යානියමො න යුජ්ජෙය්‍යාති භාවො. යොගො සම්බන්ධො, තථාහිච්චාදිනා ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගම්පාකටීකරොති, රවනකිරියාති සම්බන්ධොති කෙකායිතාන්‍යසද්දනකිරියාභිසම්බන්ධො. මයූරොති එත්ථ රවති මයූරරාවෙ එව වත්තතෙ, න සාමඤ්ඤෙන රවනකිරියාමත්තෙති භාවො.