පණ්ඩිතකණ්ඩ

3. නීති සාරො මනුස්සානං, මිත්තො ආචරියොපි ච;

මාතා පිතා ච නීතිමා, සුතවා ගන්ථකාරකො.

4. අලසස්ස කුතො සිප්පං, අසිප්පස්ස කුතො ධනං;

අධනස්ස කුතො මිත්තං, අමිත්තස්ස කුතො සුඛං;

අසුඛස්ස කුතො පුඤ්ඤං, අපුඤ්ඤස්ස කුතො වරං.

5. සුචින්තිතචින්තී චෙව, සුභාසිතභාසීපි ච;

සුකතකම්මකාරී ච, පණ්ඩිතො සාධුමානුසො.

6. කවිහෙරඤ්ඤකා කත්වා, උත්තත්තං සත්ථකඤ්චනං;

භූසනං ගජ්ජපජ්ජාදිං, කරොන්ති ච මනොහරං.

7. බහුං ලහුඤ්ච ගහණං, සම්මූපධාරණම්පි ච;

ගහිත අසම්මුස්සනං, එතං සුවිඤ්ඤුලක්ඛණං.

8. අජරාමරංව පඤ්ඤො, විජ්ජමත්ථඤ්ච චින්තයෙ;

ගහිතො ඉව කෙසෙසු, මච්චුනා ධම්මමාචරෙ.

9. සිප්පසමං ධනං නත්ථි, සිප්පං චොරා න ගණ්හරෙ;

ඉධ ලොකෙ සිප්පං මිත්තං, පරලොකෙ සුඛාවහං.

10. භුඤ්ජනත්ථං කථනත්ථං, මුඛං හොතීති නො වදෙ;

යං වාතං වා මුඛාරුළ්හං, වචනං පණ්ඩිතො නරො.

11. දුම්මෙධෙහි පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යඤ්චෙ බාලප්පසංසනා.

12. අචින්තියෙ සාට්ඨකථෙ, පණ්ඩිතො ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

තස්මා සාට්ඨකථෙ ධීරො, ගම්භීරෙ ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

13. ගරූපදෙසහීනො හි, අත්ථසාරං න වින්දති;

අත්ථසාරවිහීනො සො, සද්ධම්මා පරිහායති.

14. ගරූපදෙසලාභී ච, අත්ථසාරසමායුතො;

සද්ධම්මං පරිපාලෙන්තො, සද්ධම්මස්මා න හායති.

15. සබ්බදබ්බෙසු විජ්ජෙව, දබ්බමාහු අනුත්තරං;

අහාරත්තා අනග්ඝත්තා, අක්ඛයත්තා ච සබ්බදා.

16. අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධමං.

17. පණ්ඩිතෙ ච ගුණා සබ්බෙ, මූළ්හෙ දොසා හි කෙවලං;

තස්මා මූළ්හසහස්සෙසු, පඤ්ඤො එකො විසෙසියතෙ.

18. බාලා ඉස්සන්ති දුම්මෙධා, ගුණී නිද්දොසකාරිනො;

ගරුකො පණ්ඩිතො එතස-මිස්සං තෙහ්‍යවිද්වා සමො.

19. මනුඤ්ඤමෙව භාසෙය්‍ය, නාමනුඤ්ඤං කුදාචනං;

මනුඤ්ඤං භාසමානස්ස, ගරුං භාරං උදද්ධරි;

ධනඤ්ච නං අලාභෙසි, තෙන චත්තමනො අහු.

20. විජ්ජා දදාති විනයං, විනයා යාති පත්තතං;

පත්තත්තා ධනං පප්පොති, ධනා ධම්මං තතො සුඛං.

21. යෙ වුඩ්ඪමපචයන්ති, නරා ධම්මස්ස කොවිදා;

දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, සම්පරායෙ ච සුග්ගතිං.

22. මාතරිව පරදාරෙසු, පරදබ්බෙසු ලෙද්දුංව;

අත්තනීව සබ්බභූතෙසු, යො පස්සති සො පණ්ඩිතො.

23. ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

අනවජ්ජෙසු කම්මෙසු, පසංසිතෙසු සාධුභි.

ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

24. වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පුඤ්ඤක්‍රියවත්ථූසු, පසංසිතෙසු විඤ්ඤුභි.

25. ලොකෙ උස්සාහවන්තානං, ජනානං කිමසාධියං;

සාගරෙපි මහාසෙතුං, කපියූථෙහි බන්ධති.

26. කිං කුලෙන විසාලෙන, ගුණහීනො තු යො නරො;

අකුලිනොපි සත්ථඤ්ඤො, දෙවතාහිපි පුජ්ජතෙ.

27. උක්කට්ඨෙ සූරමිච්ඡන්ති, මන්තීසු අකුතූහලං;

පියඤ්ච අන්නපානම්හි, අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

28. රූපයොබ්බන්නසම්පන්නා, විසාලකුලසම්භවා;

විජ්ජාහීනා න සොභන්තෙ, නිග්ගන්ධා ඉව කිං සුකා.

29. වුත්‍යං විසදඤාණස්ස, ඤාතො අත්ථො තරස්සන;

සූරප්පභාය ආදාසො, ඡායං දිස්සෙ න මාකරෙ.

30. අවෙය්‍යාකරණො ත්වන්ධො, බධිරො කොසවජ්ජිතො;

සාහිච්චරහිතො පඞ්ගු, මූගො තක්කවිවජ්ජිතො.

31. ධීරො ච විවිධානඤ්ඤූ, පරෙසං විවරානුගූ;

සබ්බාමිත්තෙ වසීකත්වා, කොසියොව සුඛී සියා.

32. මහාතෙජොපි තෙජොයං, මත්තිකං න මුදුං කරෙ;

ආපො ආපෙසි මුදුකං, සාධුවාචාව කක්ඛළං.

33. කොත්ථො පුත්තෙන ජාතෙන, යො න විදූ න ධම්මිකො;

කාණෙන චක්ඛුනා කිං වා, චක්ඛු පීළෙව කෙවලං.

34. මුදුනාව රිපුං ජෙති, මුදුනා ජෙති දාරුණං;

නො න සිද්ධං මුදු කිඤ්චි, තතො ච මුදුනා ජයෙ.

35. සජාතො යෙන ජාතෙන, යාති වංසො සමුන්නතිං;

පරිවත්තිනිසංසාරෙ, මතො කො වා න ජායතෙ.

36. දානෙ තපසි සූරෙ ච, යස්ස න පත්ථිතො යසො;

විජ්ජාය මත්ථලාභෙ ච, කෙවලං අධිකොවසො.

37. වරො එකො ගුණී පුත්තො, න ච මූළ්හසතාන්‍යපි;

එකො චන්දො තමො හනති, න ච තාරාගණො තථා.

38. පුඤ්ඤතිත්ථකතො යෙන, තපො ක්වාපි සුදුක්කරො;

තස්ස පුත්තො භවෙ වස්සො, සමිද්ධො ධම්මිකො සුද්ධෙ.

39. ලාලයෙ පඤ්චවස්සානි, දසවස්සානි තාලයෙ;

පත්තෙතු සොළසෙ වස්සෙ, පුත්තං මිත්තංව ආචරෙ.

40. ලාලනෙ බහවො දොසා, තාලනෙ බහවො ගුණා;

තස්මා පුත්තඤ්ච සිස්සඤ්ච, තාලයෙ න තු ලාලයෙ.

41. මාගධා පාකතා චෙව, සක්කතවොහාරොපි ච;

එතෙසු කොවිදො පඤ්ඤො, ධීරො පාළිං විසොධයෙ.

42. සක්කතං පාකතඤ්චෙව-පභංසො ච පිසාචිකී;

මාගධී සොරසෙනීව, ඡ භාසා පරිකිත්තිතා.

43. චන්දනං සීතලං ලොකෙ, චන්දිකා සීතලා තතො;

චන්දන චන්දිකාතොපි, වාක්‍යං සාධු සුභාසිතං.

44. පත්තකාලොදිතං අප්පං, වාක්‍යං සුභාසිතං භවෙ;

ඛුදිතස්ස කදන්නම්පි, භුත්තං සාදුරසං සියා.

45. සත්ථකාපි බහූවාචා, නාදරා බහුභාණිනො;

සොපකාරමුදාසිනා, නනු දිට්ඨං නදීජලං.

46. පාසාණඡත්තං ගරුකං, තතො දෙවානාචික්ඛනා;

තතො වුඩ්ඪානමොවාදො, තතො බුද්ධස්ස සාසනං.

47. තූලං සල්ලහුකං ලොකෙ, තතො චපලජාතිකො;

තතොනොසාවකො තතො, යති ධම්මපමාදකො.

48. පණ්ඩිතස්ස පසංසාය, දණ්ඩො බාලෙන දීයතෙ;

පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව, වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.

49. සතෙසු ජායතෙ සූරො, සහස්සෙසු ච පණ්ඩිතො;

වුත්තා සතසහස්සෙසු, දාතා භවති වා න වා.

50. විද්වත්තඤ්ච රාජත්තඤ්ච, නෙව තුල්‍යං කදාචිපි;

සදෙසෙ පූජිතො රාජා, විද්වා සබ්බත්ථ පූජිතො.

51. සතං දීඝායුකං සබ්බ-සත්තානං සුඛකාරණං;

අසතං පන සබ්බෙසං, දුක්ඛහෙතු න සංසයො.

52. පණ්ඩිතෙ සුජනෙ සන්තෙ, සබ්බෙපි සුජනා ජනා;

ජාතෙකස්මිං සාරගන්ධෙ, සබ්බෙ ගන්ධමයා දුමා.

53. අත්තාව යදි විනීතො, නිජස්සිතා මහාජනා;

විනීතං යන්ති සබ්බෙපි, කො තං නාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

54. සරීරස්ස ගුණානඤ්ච, දූරමච්චන්තමන්තරං;

සරීරං ඛණවිද්ධංසී, කප්පන්තට්ඨායිනො ගුණා.

55. අම්බුං පිවන්ති නො නජ්ජො, රුක්ඛො ඛාදති නො ඵලං;

මෙඝො ක්වචිපි නො සස්සං, පරත්ථාය සතං ධනං.

56. සච්චං පුනපි සච්චන්ති, භුජමුක්ඛිප්ප මුච්චතෙ;

සකත්ථො නත්ථි නත්ථෙව, පරස්සත්ථ මකුබ්බතො.

57. සතං ඵරුසවාචාහි, න යාති විකතිං මනො;

තිණුක්කාහි න සක්කාව, තාපෙතුං සාගරෙ ජලං.

58. සෙලො යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං නින්දාපසංසාසු, න සමිඤ්ජන්ති පණ්ඩිතා.

59. ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං, යස්සෙකොපි න විජ්ජති;

අජගලථනස්සෙව, තස්ස ජාති නිරත්ථකා.

60. න කම්මමපි චින්තෙත්වා, චජෙ උය්‍යොගමත්තනො;

අනුය්‍යොගෙන තෙලානි, තිලෙහි න සක්කා ලද්ධුං.

61. යථා හ්‍යෙකෙන චක්කෙන, න රථස්ස පති භවෙ;

එවං පුරිසකාරෙන, විනා කම්මං න සිජ්ඣති.

62. උය්‍යාමෙන හි සිජ්ඣන්ති, කාරියානි න මනොරථං;

න හි සුත්තස්ස සීහස්ස, පවිසන්ති මිගාමුඛෙ.

63. මාතාපිතු කතාභ්‍යාසො, ගුණිතමෙති බාලකො;

න ගබ්භජාතිමත්තෙන, පුත්තො භවති පණ්ඩිතො.

64. මාතා සත්තු පිතා වෙරී, යෙන බාලො න පාඨිතො;

න සොභතෙ සභාමජ්ඣෙ, හංසමජ්ඣෙ බකො යථා.

65. කාචො කඤ්චනසංසග්ගො, ධත්තෙ මරකතිං ජුතිං;

තථා සබ්භිසන්නිධානා, මූළ්හො යාති පවීණතං.

66. තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං, සම්මාදෙය්‍ය හිතත්ථිකො;

උපට්ඨහං ගරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහි.

67. උට්ඨානා උපට්ඨානා, ච, සුස්සූසා පාරිචරීයා;

සක්කච්චං සිප්පුග්ගහණා, ගරුං ආරාධයෙ බුධො.

68. කාබ්‍යසත්ථ විනොදෙන, කාලො ගච්ඡති ධීමතං;

බ්‍යසනෙන ච මූළ්හානං, නිදාය කලහෙන වා.

69. ඡ දොසා පුරිසෙනෙහ, හාතබ්බා භූතිමිච්ඡතා;

නිද්දාතන්දී භයං කොධො, ආලස්‍යං දීඝසුත්තතා.

නිද්දාසීලී සභාසීලී, අනුට්ඨාතා ච යො නරො;

අලසො කොධපඤ්ඤාණො, තං පරාභවතො මුඛං.

70. නිග්ගුණෙසුපි සත්තෙසු, දයා කුබ්බන්ති සාධවො;

න හි සංහරතෙ ජුතිං, චන්දො චණ්ඩාලවෙස්මෙ.

71. යත්‍ර විද්වජ්ජනො නත්ථි, සීලාඝ්‍යො තත්‍ර අප්පධිපි;

නිරත්ථපාදමෙ දෙසෙ, එරණ්ඩොපි දුමායතෙ.

72. ඨානභට්ඨා න සොභන්තෙ, දන්තා කෙසා නඛා නරා;

ඉතිවිඤ්ඤාය මතිමා, සට්ඨානං න පරිච්චජෙ.

73. පරොපදෙසෙ පණ්ඩිච්චං, සබ්බෙසං සුකරඤ්හි ඛො;