නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

කවිදප්පණනීති

මාතිකා

යථාධම්මිකරාජූනං, අමච්චා ච පුරොහිතා;

නීතිසත්ථං සුනිස්සාය, නිච්ඡයන්ති විනිච්ඡයං.

අඞ්ගානි වෙදා චත්තාරො, මීමංසාන්‍යාය විත්ථාරො;

ධම්මසත්ථං පුරාණඤ්ච, විජ්ජා හෙතා චතුද්දස.

ආයුබ්බෙදො මනුබ්බෙදො, ගන්ධබ්බො චෙති තෙ තයො;

අත්ථසත්ථං චතුත්ථඤ්ච, විජ්ජාහ්‍යාට්ඨරස මතා.

සුතිසමුතිසඞ්ඛ්‍යා ච, රොගානීති විසෙසකා;

ගන්ධබ්බා ගණිකා චෙව, ධනුබ්බෙදා ච පූරණා.

තිකිච්ඡා ඉතිහාසො ච, ජොතිමායා ච ඡන්දති;

කෙතුමන්තා ච සද්දා ච, සිප්පාට්ඨාරසකා ඉමෙ.

දමො දණ්ඩො ඉතිඛ්‍යාතො, තට්ඨාදණ්ඩො මහීපති;

තස්ස නීති දණ්ඩනීති, නයනානීති වුච්චති.

දණ්ඩෙන නීයතෙ චෙදං, දණ්ඩං නයති වා පුන;

දණ්ඩනීති ඉතිඛ්‍යාතො, තිලොකා නති වත්තතෙ.

නානාසත්ථොද්ධතං වක්ඛෙ, රාජනීති සමුච්චයං;

සබ්බබීජමිදුං සත්ථං, චාණක්‍ය සාරසඞ්ගහං.

මූලසුත්තං පවක්ඛාමි, චාණක්‍යෙන යථොදිතං;

යස්සං විඤ්ඤාතමත්තෙන, මූළ්හො භවති පණ්ඩිතො.

මිත්තලාභො සුහදභෙදො, විග්ගහො සන්ධිරෙව ච;

පඤ්චතන්ද්‍රා තථාඤ්ඤස්මා, ගන්ථා කස්සියලිඛ්‍යතෙ.

ලොකනීතිම්හා –

(1) පණ්ඩිතකණ්ඩ. (2) සුජනකණ්ඩ. (3) බාලදුජ්ජන කණ්ඩ. (4) මිත්තකණ්ඩ. (5) ඉත්ථිකණ්ඩ. (6) රාජකණ්ඩ. (7) පකිණ්ණක කණ්ඩ-

ලොකනීති –

පණ්ඩිතො සුජනො කණ්ඩො, දුජ්ජනො මිත්තඉත්ථී ච;

රාජපකිණ්ණකො චාති, සත්තකණ්ඩෙ විභූසිනො.

චක්කින්දාභිසිරිනායං, සොධිතො කාසිකෙ සාකෙ;

ඡනොත්‍යං දුතියාසළ්හෙ, කාළසත්තම ආදිහෙ.

ලොකනීතිං පවක්ඛාමි, නානාසත්ථසමුද්ධටං;

මාගධෙනෙව සඞ්ඛෙපං, වන්දිත්වා රතනත්තයං.

නීති ලොකෙ පුරිසස්ස සාරො,

මාතා පිතා ආචරියො මිත්තො;

තස්මා හි නීතිං පුරිසො විජඤ්ඤා,

ඤාණීමහා හොති බහුස්සුතො.

මහාරහනීති –

(1) පණ්ඩිතකථා. (2) සම්භෙදකථා. (3) මිත්තකථා. (4) නායක කථා. (5) ඉත්ථිකථා

මහාරහ රහංසක්‍ය-මුනිං නීවරණා තණ්හා;

මුත්තං මුත්තං සුදස්සනං, වන්දෙ බොධිවරං වරං.

නීතිධ ජන්තූනං සාරො, මිත්තාචරියා ච පිතරො;

නීතිමා සුබුද්ධිබ්‍යත්තො, සුතවා අත්ථදස්සිමා.

ධම්මනීති –

(1) ආචරියකථා (2) සිප්පකථා (3) පඤ්ඤාකථා (4) සුතකථා (5) කථානකථා (6) ධනකථා (7) දෙසකථා (8) නිස්සයකථා (9) මිත්තකථා (10) දුජ්ජනකථා (11) සුජනකථා (12) බලකථා (13) ඉත්ථිකථා (14) යුත්තකථා (15) දාසකථා (16) ඝරාවාසකථා (17) කාතබ්බකථා (18) අකාතබ්බකථා (19) ඤාතබ්බකථා (20) අලඞ්කාරකථා (21) රාජධම්මකථා (22) උපසෙවකකථා (23) දුක්ඛාදිමිස්සකකථා (24) පකිණ්ණකකථා

චක්කාතිචක්කචක්කින්දො, දෙවාතිදෙවාදෙවින්දො,

බ්‍රහ්මාති බ්‍රහ්මබ්‍රහ්මින්දො, ජිනො පූරෙතු මෙ භාවං.

චිරං තිට්ඨතු ලොකම්හි, ධංසකං සබ්බපාණිනං;

මහාමොහතමං ජයං, ජොතන්තං ජිනසාසනං.

වන්දිත්වා රතනං සෙට්ඨං, නිස්සාය පුබ්බකෙ ගරු;

නීතිධම්මං පවක්ඛාමි, සබ්බලොක සුඛාවහං.

ආචරියො ච සිප්පඤ්ච, පඤ්ඤාසුතකථාධනං;

දෙසඤ්ච නිස්සයො මිත්තං, දුජ්ජනො සුජනො බලං.

ඉත්ථී පුත්තො ච දාසො ච, ඝරාවාසො කතාකතො;

ඤාතබ්බො ච අලඞ්කාරො, රාජධම්මා පසෙවකො;

දුක්ඛාදිමිස්සකො චෙව, පකිණ්ණකාති මාතිකා.

රාජනීති –

සීහා එකං බකා එකං, සික්ඛෙ චත්තාරි කුක්කුටා;

පඤ්ච කාකා රාජා නාම, ඡ සුනක්ඛා තීණි ගද්‍රභා.

1. මහාකම්මං ඛුද්දකං වා, යං කම්මං කාතුමිච්ඡති;

සබ්බාරම්භෙන කාතබ්බං, සීහා එකං තදා භවෙ.

2. ඉන්ද්‍රියානි සුසංයම, බකොව පණ්ඩිතො භවෙ;

දෙසක ලොමපන්නානි, සබ්බකම්මානි සාධයෙ.

3. පුබ්බට්ඨානඤ්ච යුද්ධඤ්ච, සංවිභාගඤ්ච බන්ධු හි;

ථියා අක්කම්ම භුත්තඤ්ච, සික්ඛෙ චත්තාරි කුක්කුටො.

4. ගුය්හෙ මෙථුනං පෙක්ඛිත්වා, භොජනං ඤාතිසඞ්ගහො;

විලොකා පෙක්ඛනාලස්‍යං, පඤ්ච සික්ඛෙය්‍ය වායසා.

5. අනාලස්සංතිසවන්තාසො, සුනිද්ධා සුප්පබොධනා;

දළ්හභත්ති ච සූරඤ්ච, ඡ එතෙස්වානතො ගුණො.

6. ඛින්නොව වහතෙ භාරං, සීතුණ්හඤ්ච න චින්තයී;

සන්තුට්ඨො ච භවෙ නිච්චං, තීණි සික්ඛෙය්‍ය ගද්‍රභා.

7. වීසති තානි ගුණානි, චරෙය්‍ය ඉහ පණ්ඩිතො;

විජෙය්‍ය රිපූ සබ්බෙපි, තෙජස්සී සො භවිස්සති.

(1) පණ්ඩිතකණ්ඩ (2) සුජනකණ්ඩ (3) බාලදුජ්ජනකණ්ඩ (4) මිත්තකණ්ඩ (5) රාජකණ්ඩ (6) නායකකණ්ඩ (7) පුත්තකණ්ඩ (8) වෙජ්ජාචරියකණ්ඩ (9) දාසකකණ්ඩ (10) ඉත්ථිකණ්ඩ (11) පකිණ්ණකකණ්ඩ

කවිදප්පණනීතිංයො, වාචුග්ගතං කරොති චෙ;

භුවනමජ්ඣෙ එසො හි, විඤ්ඤූ පණ්ඩිතජාතිකො.

කවිදප්පණනීති

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

රතනත්තයපණාම

1. මහාකවිවරං බුද්ධං, ධම්මඤ්ච තෙන සෙවිතං;

සඞ්ඝං නිරඞ්ගණඤ්චාපි, වන්දාමි සිරසා දරං.

2. කරිස්සාමි සමාසෙන, නානාසත්ථ සමුද්ධටං;

හිතාය කවිනං නීතිං, කවිදප්පණනාමකං.

පණ්ඩිතකණ්ඩ

3. නීති සාරො මනුස්සානං, මිත්තො ආචරියොපි ච;

මාතා පිතා ච නීතිමා, සුතවා ගන්ථකාරකො.

4. අලසස්ස කුතො සිප්පං, අසිප්පස්ස කුතො ධනං;

අධනස්ස කුතො මිත්තං, අමිත්තස්ස කුතො සුඛං;

අසුඛස්ස කුතො පුඤ්ඤං, අපුඤ්ඤස්ස කුතො වරං.

5. සුචින්තිතචින්තී චෙව, සුභාසිතභාසීපි ච;

සුකතකම්මකාරී ච, පණ්ඩිතො සාධුමානුසො.

6. කවිහෙරඤ්ඤකා කත්වා, උත්තත්තං සත්ථකඤ්චනං;

භූසනං ගජ්ජපජ්ජාදිං, කරොන්ති ච මනොහරං.

7. බහුං ලහුඤ්ච ගහණං, සම්මූපධාරණම්පි ච;

ගහිත අසම්මුස්සනං, එතං සුවිඤ්ඤුලක්ඛණං.

8. අජරාමරංව පඤ්ඤො, විජ්ජමත්ථඤ්ච චින්තයෙ;

ගහිතො ඉව කෙසෙසු, මච්චුනා ධම්මමාචරෙ.

9. සිප්පසමං ධනං නත්ථි, සිප්පං චොරා න ගණ්හරෙ;

ඉධ ලොකෙ සිප්පං මිත්තං, පරලොකෙ සුඛාවහං.

10. භුඤ්ජනත්ථං කථනත්ථං, මුඛං හොතීති නො වදෙ;

යං වාතං වා මුඛාරුළ්හං, වචනං පණ්ඩිතො නරො.

11. දුම්මෙධෙහි පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යඤ්චෙ බාලප්පසංසනා.

12. අචින්තියෙ සාට්ඨකථෙ, පණ්ඩිතො ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

තස්මා සාට්ඨකථෙ ධීරො, ගම්භීරෙ ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

13. ගරූපදෙසහීනො හි, අත්ථසාරං න වින්දති;

අත්ථසාරවිහීනො සො, සද්ධම්මා පරිහායති.

14. ගරූපදෙසලාභී ච, අත්ථසාරසමායුතො;

සද්ධම්මං පරිපාලෙන්තො, සද්ධම්මස්මා න හායති.

15. සබ්බදබ්බෙසු විජ්ජෙව, දබ්බමාහු අනුත්තරං;

අහාරත්තා අනග්ඝත්තා, අක්ඛයත්තා ච සබ්බදා.

16. අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධමං.

17. පණ්ඩිතෙ ච ගුණා සබ්බෙ, මූළ්හෙ දොසා හි කෙවලං;

තස්මා මූළ්හසහස්සෙසු, පඤ්ඤො එකො විසෙසියතෙ.

18. බාලා ඉස්සන්ති දුම්මෙධා, ගුණී නිද්දොසකාරිනො;

ගරුකො පණ්ඩිතො එතස-මිස්සං තෙහ්‍යවිද්වා සමො.

19. මනුඤ්ඤමෙව භාසෙය්‍ය, නාමනුඤ්ඤං කුදාචනං;

මනුඤ්ඤං භාසමානස්ස, ගරුං භාරං උදද්ධරි;

ධනඤ්ච නං අලාභෙසි, තෙන චත්තමනො අහු.

20. විජ්ජා දදාති විනයං, විනයා යාති පත්තතං;

පත්තත්තා ධනං පප්පොති, ධනා ධම්මං තතො සුඛං.

21. යෙ වුඩ්ඪමපචයන්ති, නරා ධම්මස්ස කොවිදා;

දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, සම්පරායෙ ච සුග්ගතිං.

22. මාතරිව පරදාරෙසු, පරදබ්බෙසු ලෙද්දුංව;

අත්තනීව සබ්බභූතෙසු, යො පස්සති සො පණ්ඩිතො.

23. ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

අනවජ්ජෙසු කම්මෙසු, පසංසිතෙසු සාධුභි.

ආසීසෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

24. වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පුඤ්ඤක්‍රියවත්ථූසු, පසංසිතෙසු විඤ්ඤුභි.

25. ලොකෙ උස්සාහවන්තානං, ජනානං කිමසාධියං;

සාගරෙපි මහාසෙතුං, කපියූථෙහි බන්ධති.

26. කිං කුලෙන විසාලෙන, ගුණහීනො තු යො නරො;

අකුලිනොපි සත්ථඤ්ඤො, දෙවතාහිපි පුජ්ජතෙ.

27. උක්කට්ඨෙ සූරමිච්ඡන්ති, මන්තීසු අකුතූහලං;

පියඤ්ච අන්නපානම්හි, අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

28. රූපයොබ්බන්නසම්පන්නා, විසාලකුලසම්භවා;

විජ්ජාහීනා න සොභන්තෙ, නිග්ගන්ධා ඉව කිං සුකා.

29. වුත්‍යං විසදඤාණස්ස, ඤාතො අත්ථො තරස්සන;

සූරප්පභාය ආදාසො, ඡායං දිස්සෙ න මාකරෙ.

30. අවෙය්‍යාකරණො ත්වන්ධො, බධිරො කොසවජ්ජිතො;

සාහිච්චරහිතො පඞ්ගු, මූගො තක්කවිවජ්ජිතො.

31. ධීරො ච විවිධානඤ්ඤූ, පරෙසං විවරානුගූ;

සබ්බාමිත්තෙ වසීකත්වා, කොසියොව සුඛී සියා.

32. මහාතෙජොපි තෙජොයං, මත්තිකං න මුදුං කරෙ;

ආපො ආපෙසි මුදුකං, සාධුවාචාව කක්ඛළං.

33. කොත්ථො පුත්තෙන ජාතෙන, යො න විදූ න ධම්මිකො;