၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍံ
၂၀၁. ယံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘိက္ခုနီနံ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တံ? ကံ အာရဗ္ဘ? ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ? အတ္ထိ တတ္ထ ပညတ္တိ၊ အနုပညတ္တိ၊ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ? သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ၊ ပဒေသပညတ္တိ? သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အသာဓာရဏပညတ္တိ? ဧကတောပညတ္တိ၊ ဥဘတောပညတ္တိ? စတုန္နံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနံ ကတ္ထောဂဓံ ကတ္ထ ပရိယာပန္နံ? ကတမေန ဥဒ္ဒေသေန ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတိ? စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ကတမာ ဝိပတ္တိ? သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ကတမော အာပတ္တိက္ခန္ဓော? ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတိ? စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတမံ အဓိကရဏံ? သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတိဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ? ကော တတ္ထ ဝိနယော? ကော တတ္ထ အဘိဝိနယော? ကိံ တတ္ထ ပါတိမောက္ခံ? ကိံ တတ္ထ အဓိပါတိမောက္ခံ? ကာ ဝိပတ္တိ? ကာ သမ္ပတ္တိ? ကာ ပဋိပတ္တိ? ကတိ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ဘိက္ခုနီနံ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ပညတ္တံ? ကာ သိက္ခန္တိ? ကာ သိက္ခိတသိက္ခာ? ကတ္ထ ဌိတံ? ကာ ဓာရေန္တိ? ကဿ ဝစနံ? ကေနာဘတန္တိ?
၂၀၂. ယံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘိက္ခုနီနံ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ? သာဝတ္ထိယံ ပညတ္တံ. ကံ အာရဗ္ဘာတိ? သုန္ဒရီနန္ဒံ ဘိက္ခုနိံ အာရဗ္ဘ. ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ? သုန္ဒရီနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. အတ္ထိ တတ္ထ ပညတ္တိ အနုပညတ္တိ အနုပ္ပန္နပညတ္တီတိ? ဧကာ ပညတ္တိ. အနုပညတ္တိ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ တသ္မိံ နတ္ထိ. သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ၊ ပဒေသပညတ္တီတိ? သဗ္ဗတ္ထပညတ္တိ. သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အသာဓာရဏပညတ္တီတိ? အသာဓာရဏပညတ္တိ. ဧကတောပညတ္တိ၊ ဥဘတောပညတ္တီတိ? ဧကတောပညတ္တိ. စတုန္နံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနံ ကတ္ထောဂဓံ ကတ္ထ ပရိယာပန္နန္တိ? နိဒါနောဂဓံ နိဒါနပရိယာပန္နံ. ကတမေန ဥဒ္ဒေသေန ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတီတိ? ဒုတိယေန ဥဒ္ဒေသေန ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတိ. စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ကတမာ ဝိပတ္တီတိ? သီလဝိပတ္တိ. သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ကတမော အာပတ္တိက္ခန္ဓောတိ? ပါရာဇိကာပတ္တိက္ခန္ဓော. ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတီတိ? ဧကေန သမုဋ္ဌာနေ သမုဋ္ဌာတိ – ကာယတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ န ဝါစတော. စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတမံ အဓိကရဏန္တိ? အာပတ္တာဓိကရဏံ? သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတိဟိ သမထေဟိ သမ္မတီတိ? ဒွီဟိ သမထေဟိ သမ္မတိ – သမ္မုခါဝိနယေန စ ပဋိညာတကရဏေန စ. ကော တတ္ထ ဝိနယော၊ ကော တတ္ထ အဘိဝိနယောတိ? ပညတ္တိ ဝိနယော၊ ဝိဘတ္တိ အဘိဝိနယော. ကိံ တတ္ထ ပါတိမောက္ခံ၊ ကိံ တတ္ထ အဓိပါတိမောက္ခန္တိ? ပညတ္တိ ပါတိမောက္ခံ၊ ဝိဘတ္တိ အဓိပါတိမောက္ခံ. ကာ ဝိပတ္တီတိ? အသံဝရော ဝိပတ္တိ. ကာ သမ္ပတ္တီတိ? သံဝရော သမ္ပတ္တိ. ကာ ပဋိပတ္တီတိ? န ဧဝရူပံ ကရိဿာမီတိ ယာဝဇီဝံ အာပါဏကောဋိကံ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. [အ. နိ. ၁၀.၃၁] ကတိ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ဘိက္ခုနီနံ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ပညတ္တန္တိ? ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ဘိက္ခုနီနံ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ပညတ္တံ – သံဃသုဋ္ဌုတာယ၊ သံဃဖာသုတာယ၊ ဒုမ္မင်္ကူနံ ဘိက္ခုနီနံ နိဂ္ဂဟာယ၊ ပေသလာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ၊ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ၊ အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ၊ ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ၊ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ၊ ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ. ကာ သိက္ခန္တီတိ? သေက္ခာ စ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏိကာ စ သိက္ခန္တိ. ကာ သိက္ခိတသိက္ခာတိ? အရဟန္တိယော [အရဟန္တာ (က.)] သိက္ခိတသိက္ခာ. ကတ္ထ ဌိတန္တိ? သိက္ခာကာမာသု ဌိတံ. ကာ ဓာရေန္တီတိ? ယာသံ ဝတ္တတိ တာ ဓာရေန္တိ. ကဿ ဝစနန္တိ? ဘဂဝတော ဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ကေနာဘတန္တိ? ပရမ္ပရာဘတံ –
ဥပါလိ ဒါသကော စေဝ၊ သောဏကော သိဂ္ဂဝေါ တထာ၊
မောဂ္ဂလိပုတ္တေန ပဉ္စမာ၊ ဧတေ ဇမ္ဗုသိရိဝှယေ.
တတော မဟိန္ဒော ဣဋ္ဋိယော၊ ဥတ္တိယော သမ္ဗလော တထာ၊
ဘဒ္ဒနာမော စ ပဏ္ဍိတော.
ဧတေ နာဂါ မဟာပညာ၊ ဇမ္ဗုဒီပါ ဣဓာဂတာ၊
ဝိနယံ တေ ဝါစယိံသု၊ ပိဋကံ တမ္ဗပဏ္ဏိယာ.
နိကာယေ ပဉ္စ ဝါစေသုံ၊ သတ္တ စေဝ ပကရဏေ၊
တတော အရိဋ္ဌော မေဓာဝီ၊ တိဿဒတ္တော စ ပဏ္ဍိတော.
ဝိသာရဒေါ ကာဠသုမနော၊ ထေရော စ ဒီဃနာမကော၊
ဒီဃသုမနော စ ပဏ္ဍိတော.
ပုနဒေဝ ကာဠသုမနော၊ နာဂတ္ထေရော စ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော၊
တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဒေဝတ္ထေရော စ ပဏ္ဍိတော.
ပုနဒေဝ သုမနော မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊
ဗဟုဿုတော စူဠနာဂေါ၊ ဂဇောဝ ဒုပ္ပဓံသိယော.
ဓမ္မပါလိတနာမော စ၊ ရောဟဏေ သာဓုပူဇိတော၊
တဿ သိဿော မဟာပညော၊ ခေမနာမော တိပေဋကော.
ဒီပေ တာရကရာဇာဝ ပညာယ အတိရောစထ၊
ဥပတိဿော စ မေဓာဝီ၊ ဖုဿဒေဝေါ မဟာကထီ.
ပုနဒေဝ သုမနော မေဓာဝီ၊ ပုပ္ဖနာမော ဗဟုဿုတော၊
မဟာကထီ မဟာသိဝေါ၊ ပိဋကေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ.
ပုနဒေဝ ဥပါလိ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊
မဟာနာဂေါ မဟာပညော၊ သဒ္ဓမ္မဝံသကောဝိဒေါ.
ပုနဒေဝ အဘယော မေဓာဝီ၊ ပိဋကေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ၊
တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ.
တဿ သိဿော မဟာပညော၊ ပုပ္ဖနာမော ဗဟုဿုတော၊
သာသနံ အနုရက္ခန္တော၊ ဇမ္ဗုဒီပေ ပတိဋ္ဌိတော.
စူဠာဘယော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊
တိဿတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ သဒ္ဓမ္မဝံသကောဝိဒေါ.
စူဠဒေဝေါ စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ စ ဝိသာရဒေါ၊
သိဝတ္ထေရော စ မေဓာဝီ၊ ဝိနယေ သဗ္ဗတ္ထ ကောဝိဒေါ.
ဧတေ နာဂါ မဟာပညာ၊ ဝိနယညူ မဂ္ဂကောဝိဒါ၊
ဝိနယံ ဒီပေ ပကာသေသုံ၊ ပိဋကံ တမ္ဗပဏ္ဏိယာတိ.
၂၀၃. ယံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘိက္ခုနီနံ ဆဋ္ဌံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ? သာဝတ္ထိယံ ပညတ္တံ. ကံ အာရဗ္ဘာတိ? ထုလ္လနန္ဒံ ဘိက္ခုနိံ အာရဗ္ဘ. ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ? ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ ဇာနံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နံ ဘိက္ခုနိံ နေဝတ္တနာ ပဋိစောဒေသိ ဂဏဿ အာရောစေသိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. ဧကာ ပညတ္တိ. ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတိ – ကာယတော စ ဝါစတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ပေ။.
၂၀၄. ဘိက္ခုနီနံ သတ္တမံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ? သာဝတ္ထိယံ ပညတ္တံ. ကံ အာရဗ္ဘာတိ? ထုလ္လနန္ဒံ ဘိက္ခုနိံ အာရဗ္ဘ. ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ? ထုလ္လနန္ဒာ ဘိက္ခုနီ သမဂ္ဂေန သံဃေန ဥက္ခိတ္တံ အရိဋ္ဌံ ဘိက္ခုံ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗံ အနုဝတ္တိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. ဧကာ ပညတ္တိ. ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတိ – ဓုရနိက္ခေပေ။ပေ။.
၂၀၅. ဘိက္ခုနီနံ အဋ္ဌမံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ? သာဝတ္ထိယံ ပညတ္တံ. ကံ အာရဗ္ဘာတိ? ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခုနိယော အာရဗ္ဘ. ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ? ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခုနိယော အဋ္ဌမံ ဝတ္ထုံ ပရိပူရေသုံ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. ဧကာ ပညတ္တိ. ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတိ – ဓုရနိက္ခေပေ။ပေ။.
အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ နိဋ္ဌိတာ.
တဿုဒ္ဒါနံ –
မေထုနာဒိန္နာဒါနဉ္စ၊ မနုဿဝိဂ္ဂဟုတ္တရိ၊
ကာယသံသဂ္ဂံ ဆာဒေတိ၊ ဥက္ခိတ္တာ အဋ္ဌ ဝတ္ထုကာ၊
ပညာပေသိ မဟာဝီရော၊ ဆေဇ္ဇဝတ္ထူ အသံသယာတိ.