၂. သတိဝိနယော

၁၈၉. [ဣဒံ ဝတ္ထု ပါရာ. ၃၈၀ အာဒယော] တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတာ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ တေန အနုပ္ပတ္တံ ဟောတိ. နတ္ထိ စဿ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ.)] ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘မယာ ခေါ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တံ. နတ္ထိ စ မေ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ?

အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘မယာ ခေါ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တံ. နတ္ထိ စ မေ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’န္တိ. ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညာပေတုံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဒဗ္ဗ. တေန ဟိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေဟိ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသာဟီ’’တိ [ဥဒ္ဒိသာတိ (ပါရာ. ၃၈၀)]. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ပဌမံ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ယာစိတဗ္ဗော [ဒဗ္ဗော ယာစိတဗ္ဗော (သျာ. က.)]. ယာစိတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၁၉၀. ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. သံဃော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သေနာသနပညာပကဿ စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ စ သမ္မုတိ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘သမ္မတော သံဃေန အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သေနာသနပညာပကော စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကော စ. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၁၉၁. သမ္မတော စ ပနာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သဘာဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ သုတ္တန္တံ သင်္ဂါယိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဝိနယဓရာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ ဝိနယံ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဓမ္မကထိကာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ ဓမ္မံ သာကစ္ဆိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဈာယိနော တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ န ဗျာဗာဓိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ တိရစ္ဆာနကထိကာ ကာယဒဠှိဗဟုလာ [ကာယဒဍ္ဎိဗဟုလာ (သီ.)] ဝိဟရန္တိ တေသမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – ဣမာယပိမေ အာယသ္မန္တော ရတိယာ အစ္ဆိဿန္တီတိ. ယေပိ တေ ဘိက္ခူ ဝိကာလေ အာဂစ္ဆန္တိ တေသမ္ပိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ အာလောကေန သေနာသနံ ပညပေတိ၊ အပိသု ဘိက္ခူ သဉ္စိစ္စ ဝိကာလေ အာဂစ္ဆန္တိ – မယံ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ပဿိဿာမာတိ.

တေ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော ဒဗ္ဗ၊ သေနာသနံ ပညပေဟီ’’တိ. တေ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘‘ကတ္ထ အာယသ္မန္တာ ဣစ္ဆန္တိ ကတ္ထ ပညပေမီ’’တိ? တေ သဉ္စိစ္စ ဒူရေ အပဒိသန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော ဒဗ္ဗ၊ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ စောရပပါတေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဣသိဂိလိပဿေ ကာဠသိလာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဝေဘာရပဿေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ သီတဝနေ သပ္ပသောဏ္ဍိကပဗ္ဘာရေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဂေါတမကကန္ဒရာယံ [ဂေါမဋကန္ဒရာယံ (သျာ. ကံ.)] သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တိန္ဒုကကန္ဒရာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တပေါဒကန္ဒရာယံ [ကပေါတကန္ဒရာယံ (က.)] သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တပေါဒါရာမေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဇီဝကမ္ဗဝနေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ မဒ္ဒကုစ္ဆိမှိ မိဂဒါယေ သေနာသနံ ပညပေဟီ’’တိ.

တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတိ. တေပိ တေနေဝ အာလောကေန အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ သေနာသနံ ပညပေတိ – အယံ မဉ္စော၊ ဣဒံ ပီဌံ၊ အယံ ဘိသိ၊ ဣဒံ ဗိဗ္ဗောဟနံ [ဗိမ္ဗောဟနံ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဣဒံ ဝစ္စဋ္ဌာနံ၊ ဣဒံ ပဿာဝဋ္ဌာနံ၊ ဣဒံ ပါနီယံ၊ ဣဒံ ပရိဘောဇနီယံ၊ အယံ ကတ္တရဒဏ္ဍော၊ ဣဒံ သံဃဿ ကတိကသဏ္ဌာနံ၊ ဣမံ ကာလံ ပဝိသိတဗ္ဗံ၊ ဣမံ ကာလံ နိက္ခမိတဗ္ဗန္တိ. တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ သေနာသနံ ပညပေတွာ ပုနဒေဝ ဝေဠုဝနံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ.

၁၉၂. တေန ခေါ ပန သမယေန မေတ္တိယဘူမဇကာ [မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဘိက္ခူ နဝကာ စေဝ ဟောန္တိ အပ္ပပုညာ စ. ယာနိ သံဃဿ လာမကာနိ သေနာသနာနိ တာနိ တေသံ ပါပုဏန္တိ လာမကာနိ စ ဘတ္တာနိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ မနုဿာ ဣစ္ဆန္တိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိသင်္ခါရိကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါတုံ – သပ္ပိမ္ပိ၊ တေလမ္ပိ၊ ဥတ္တရိဘင်္ဂမ္ပိ. မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ပန ဘိက္ခူနံ ပါကတိကံ ဒေန္တိ – ယထာရန္ဓံ [ယထာရဒ္ဓံ (သျာ.)] ကဏာဇကံ ဗိလင်္ဂဒုတိယံ. တေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တာ ထေရေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘တုမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဘတ္တဂ္ဂေ ကိံ အဟောသိ၊ တုမှာကံ ကိံ အဟောသီ’’တိ [ကိံ နာဟောသိ (သျာ. ကံ.)]? ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ သပ္ပိ အဟောသိ၊ တေလံ အဟောသိ၊ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ အဟောသီ’’တိ. မေတ္တိယဘူမဇကာ ပန ဘိက္ခူ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ န ကိဉ္စိ အဟောသိ – ပါကတိကံ ယထာရန္ဓံ ကဏာဇကံ ဗိလင်္ဂဒုတိယ’’န္တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ သံဃဿ စတုက္ကဘတ္တံ ဒေတိ နိစ္စဘတ္တံ. သော ဘတ္တဂ္ဂေ သပုတ္တဒါရော ဥပတိဋ္ဌိတွာ ပရိဝိသတိ – အညေ ဩဒနေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ သူပေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ တေလေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ ဥတ္တရိဘင်္ဂေန ပုစ္ဆန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ဘတ္တံ သွာတနာယ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာရာမံ အဂမာသိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. သော ယေနာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကံ ဂဟပတိံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာယသ္မတာ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကဿ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဃရေ သွာတနာယ ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခူနံ တုမှာကံ ဃရေ သွာတနာယ ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အနတ္တမနော အဟောသိ. ကထဉှိ နာမ ပါပဘိက္ခူ အမှာကံ ဃရေ ဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ ဃရံ ဂန္တွာ ဒါသိံ အာဏာပေသိ – ‘‘ယေ၊ ဇေ၊ သွေ ဘတ္တိကာ အာဂစ္ဆန္တိ တေ ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညပေတွာ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ အယျာ’’တိ ခေါ သာ ဒါသီ ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ပစ္စဿောသိ.

အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ – ဟိယျော ခေါ၊ အာဝုသော၊ အမှာကံ ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ သွေ အမှေ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ သပုတ္တဒါရော ဥပတိဋ္ဌိတွာ ပရိဝိသိဿတိ၊ အညေ ဩဒနေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ သူပေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ တေလေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ ဥတ္တရိဘင်္ဂေန ပုစ္ဆိဿန္တီတိ. တေ တေနေဝ သောမနဿေန န စိတ္တရူပံ ရတ္တိယာ သုပိံသု. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိံသု. အဒ္ဒသာ ခေါ သာ ဒါသီ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ၊ ဒိသွာန ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညာပေတွာ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိသီဒထ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ န တာဝ ဘတ္တံ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ယထာ မယံ ကောဋ္ဌကေ နိသီဒါပိယာမာ’’တိ [နိသီဒါပေယျာမာတိ (က.)]. အထ ခေါ သာ ဒါသီ ကဏာဇကေန [ကာဏာဇကေန (သျာ. ကံ.)] ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ဥပဂဉ္ဆိ – ဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေတိ. ‘‘မယံ ခေါ၊ ဘဂိနိ၊ နိစ္စဘတ္တိကာ’’တိ. ‘‘ဇာနာမိ အယျာ နိစ္စဘတ္တိကာတိ. အပိ စာဟံ ဟိယျောဝ ဂဟပတိနာ အာဏတ္တာ – ‘ယေ၊ ဇေ၊ သွေ ဘတ္တိကာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တေ ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညာပေတွာ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသာ’တိ. ဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ – ဟိယျော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာရာမံ အဂမာသိ ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သန္တိကေ. နိဿံသယံ ခေါ မယံ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဂဟပတိနော အန္တရေ ပရိဘိန္နာတိ [သန္တိကေ ပရိဘိန္နာတိ (သျာ. ကံ.)]. တေ တေနေဝ ဒေါမနဿေန န စိတ္တရူပံ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တာ အာရာမံ ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ဗဟာရာမကောဋ္ဌကေ သင်္ဃာဋိပလ္လတ္ထိကာယ နိသီဒိံသု တုဏှီဘူတာ မင်္ကုဘူတာ ပတ္တက္ခန္ဓာ အဓောမုခါ ပဇ္ဈာယန္တာ အပ္ပဋိဘာနာ.

အထ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ ယေန မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ နာလပိံသု. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ နာလပိံသု. ‘‘ကျာဟံ အယျာနံ အပရဇ္ဈာမိ? ကိဿ မံ အယျာ နာလပန္တီ’’တိ? ‘‘တထာ ဟိ ပန တွံ၊ ဘဂိနိ၊ အမှေ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဝိဟေဌိယမာနေ အဇ္ဈုပေက္ခသီ’’တိ? ‘‘ကျာဟံ၊ အယျာ၊ ကရောမီ’’တိ? ‘‘သစေ ခေါ တွံ၊ ဘဂိနိ၊ ဣစ္ဆေယျာသိ၊ အဇ္ဇေဝ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ နာသာပေယျာ’’တိ. ‘‘ကျာဟံ၊ အယျာ၊ ကရောမိ? ကိံ မယာ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ? ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘဂိနိ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ နစ္ဆန္နံ နပ္ပတိရူပံ၊ ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိသာ အဘယာ အနီတိကာ အနုပဒ္ဒဝါ သာယံ ဒိသာ သဘယာ သဤတိကာ သဥပဒ္ဒဝါ၊ ယတော နိဝါတံ တတော သဝါတံ [တတော ပဝါတံ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တံ၊ အယျေနမှိ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဒူသိတာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ အယျာ’’တိ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိဿုတွာ [ပဋိဿုဏိတွာ (သျာ. ကံ.)] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ မေတ္တိယာ [သာ မေတ္တိယာ (သျာ. က.)] ဘိက္ခုနီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ နစ္ဆန္နံ နပ္ပတိရူပံ၊ ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိသာ အဘယာ အနီတိကာ အနုပဒ္ဒဝါ သာယံ ဒိသာ သဘယာ သဤတိကာ သဥပဒ္ဒဝါ၊ ယတော နိဝါတံ တတော သဝါတံ၊ ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တံ၊ အယျေနမှိ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဒူသိတာ’’တိ.

၁၉၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ပဋိပုစ္ဆိ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘န ခေါ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဒဗ္ဗာ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တိ. သစေ တယာ ကတံ ကတန္တိ ဝဒေဟိ. သစေ အကတံ အကတန္တိ ဝဒေဟီ’’တိ. ‘‘ယတောဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတာ၊ ပဂေဝ ဇာဂရော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ. ဣမေ စ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေသုံ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘မာဝုသော၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ၊ န သာ ကိဉ္စိ အပရဇ္ဈတိ၊ အမှေဟိ သာ ဥဿာဟိတာ ကုပိတေဟိ အနတ္တမနေဟိ စာဝနာဓိပ္ပါယေဟီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တုမှေ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေထာ’’တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေဿန္တီ’’တိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါတဗ္ဗော – ‘‘တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ၊ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ၊ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ၊ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘ဣမေ မံ၊ ဘန္တေ၊ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော. တတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော – ‘ဣမေ မံ၊ ဘန္တေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. သောဟံ [သောဟံ ဘန္တေ (က.)] သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော တတိယမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၁၉၄. သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒဒေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယဿ ဒါနံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ – သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယဿ ဒါနံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒိန္နော သံဃေန အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယော. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၁၉၅. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနိ. သုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဘိက္ခု အနာပတ္တိကော၊ အနုဝဒန္တိ စ နံ၊ ယာစတိ စ၊ တဿ သံဃော သတိဝိနယံ ဒေတိ ဓမ္မေန သမဂ္ဂေန – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနီ’’တိ.