၄. သမထက္ခန္ဓကံ

၁. သမ္မုခါဝိနယော

၁၈၅. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အသမ္မုခီဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အသမ္မုခီဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရိဿန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပီ’’တိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အသမ္မုခီဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ. ဝိဂရဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ – ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ မောဃပုရိသာနံ အနနုလောမိကံ အပ္ပတိရူပံ အဿာမဏကံ အကပ္ပိယံ အကရဏီယံ. ကထဉှိ နာမ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဃပုရိသာ အသမ္မုခီဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရိဿန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပိ! နေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပသန္နာနံ ဝါ ပသာဒါယ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသမ္မုခီဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ – တဇ္ဇနီယံ ဝါ၊ နိယဿံ ဝါ၊ ပဗ္ဗာဇနီယံ ဝါ၊ ပဋိသာရဏီယံ ဝါ၊ ဥက္ခေပနီယံ ဝါ. ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ.

၁၈၆. ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ အဓမ္မဝါဒီ သံဃော. ဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဝါဒီ သံဃော.

ကဏှပက္ခနဝကံ

၁၈၇. ‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ [ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ (က.)]. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ ဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သံဃော ဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သံဃော ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

‘‘အဓမ္မဝါဒီ သံဃော ဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ အဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယပတိရူပကေန.

ကဏှပက္ခနဝကံ နိဋ္ဌိတံ.

သုက္ကပက္ခနဝကံ

၁၈၈. ‘‘ဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော အဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ ပုဂ္ဂလော အဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ အဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလာ အဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေန္တိ နိဇ္ဈာပေန္တိ ပေက္ခေန္တိ အနုပေက္ခေန္တိ ဒဿေန္တိ အနုဒဿေန္တိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သံဃော အဓမ္မဝါဒိံ ပုဂ္ဂလံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သံဃော အဓမ္မဝါဒီ သမ္ဗဟုလေ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှထ၊ ဣမံ ရောစေထာတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေန.

‘‘ဓမ္မဝါဒီ သံဃော အဓမ္မဝါဒိံ သံဃံ သညာပေတိ နိဇ္ဈာပေတိ ပေက္ခေတိ အနုပေက္ခေတိ ဒဿေတိ အနုဒဿေတိ – အယံ ဓမ္မော၊ အယံ ဝိနယော၊ ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ၊ ဣမံ ဂဏှာဟိ၊ ဣမံ ရောစေဟီတိ. ဧဝဉ္စေတံ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ၊ ဓမ္မေန ဝူပသမ္မတိ သမ္မုခါဝိနယေနာ’’တိ.

သုက္ကပက္ခနဝကံ နိဋ္ဌိတံ.

၂. သတိဝိနယော

၁၈၉. [ဣဒံ ဝတ္ထု ပါရာ. ၃၈၀ အာဒယော] တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတာ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ တေန အနုပ္ပတ္တံ ဟောတိ. နတ္ထိ စဿ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ.)] ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘မယာ ခေါ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တံ. နတ္ထိ စ မေ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’’န္တိ?

အထ ခေါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘မယာ ခေါ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ. ယံ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗံ မယာ အနုပ္ပတ္တံ. နတ္ထိ စ မေ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော. ကိံ နု ခေါ အဟံ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စံ ကရေယျ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေယျံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’န္တိ. ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညာပေတုံ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဒဗ္ဗ. တေန ဟိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညပေဟိ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသာဟီ’’တိ [ဥဒ္ဒိသာတိ (ပါရာ. ၃၈၀)]. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ပဌမံ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ယာစိတဗ္ဗော [ဒဗ္ဗော ယာစိတဗ္ဗော (သျာ. က.)]. ယာစိတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၁၉၀. ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. သံဃော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ သေနာသနပညာပကဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဉ္စ သမ္မန္နတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သေနာသနပညာပကဿ စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဿ စ သမ္မုတိ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘သမ္မတော သံဃေန အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သေနာသနပညာပကော စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကော စ. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၁၉၁. သမ္မတော စ ပနာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သဘာဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ သုတ္တန္တံ သင်္ဂါယိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဝိနယဓရာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ ဝိနယံ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဓမ္မကထိကာ တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ ဓမ္မံ သာကစ္ဆိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ ဈာယိနော တေသံ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – တေ အညမညံ န ဗျာဗာဓိဿန္တီတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ တိရစ္ဆာနကထိကာ ကာယဒဠှိဗဟုလာ [ကာယဒဍ္ဎိဗဟုလာ (သီ.)] ဝိဟရန္တိ တေသမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ သေနာသနံ ပညပေတိ – ဣမာယပိမေ အာယသ္မန္တော ရတိယာ အစ္ဆိဿန္တီတိ. ယေပိ တေ ဘိက္ခူ ဝိကာလေ အာဂစ္ဆန္တိ တေသမ္ပိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ အာလောကေန သေနာသနံ ပညပေတိ၊ အပိသု ဘိက္ခူ သဉ္စိစ္စ ဝိကာလေ အာဂစ္ဆန္တိ – မယံ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ပဿိဿာမာတိ.

တေ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော ဒဗ္ဗ၊ သေနာသနံ ပညပေဟီ’’တိ. တေ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘‘ကတ္ထ အာယသ္မန္တာ ဣစ္ဆန္တိ ကတ္ထ ပညပေမီ’’တိ? တေ သဉ္စိစ္စ ဒူရေ အပဒိသန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော ဒဗ္ဗ၊ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ စောရပပါတေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဣသိဂိလိပဿေ ကာဠသိလာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဝေဘာရပဿေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ သီတဝနေ သပ္ပသောဏ္ဍိကပဗ္ဘာရေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဂေါတမကကန္ဒရာယံ [ဂေါမဋကန္ဒရာယံ (သျာ. ကံ.)] သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တိန္ဒုကကန္ဒရာယံ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တပေါဒကန္ဒရာယံ [ကပေါတကန္ဒရာယံ (က.)] သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ တပေါဒါရာမေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဇီဝကမ္ဗဝနေ သေနာသနံ ပညပေဟိ. အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ မဒ္ဒကုစ္ဆိမှိ မိဂဒါယေ သေနာသနံ ပညပေဟီ’’တိ.

တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆတိ. တေပိ တေနေဝ အာလောကေန အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ သေနာသနံ ပညပေတိ – အယံ မဉ္စော၊ ဣဒံ ပီဌံ၊ အယံ ဘိသိ၊ ဣဒံ ဗိဗ္ဗောဟနံ [ဗိမ္ဗောဟနံ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဣဒံ ဝစ္စဋ္ဌာနံ၊ ဣဒံ ပဿာဝဋ္ဌာနံ၊ ဣဒံ ပါနီယံ၊ ဣဒံ ပရိဘောဇနီယံ၊ အယံ ကတ္တရဒဏ္ဍော၊ ဣဒံ သံဃဿ ကတိကသဏ္ဌာနံ၊ ဣမံ ကာလံ ပဝိသိတဗ္ဗံ၊ ဣမံ ကာလံ နိက္ခမိတဗ္ဗန္တိ. တေသံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဧဝံ သေနာသနံ ပညပေတွာ ပုနဒေဝ ဝေဠုဝနံ ပစ္စာဂစ္ဆတိ.

၁၉၂. တေန ခေါ ပန သမယေန မေတ္တိယဘူမဇကာ [မေတ္တိယဘုမ္မဇကာ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဘိက္ခူ နဝကာ စေဝ ဟောန္တိ အပ္ပပုညာ စ. ယာနိ သံဃဿ လာမကာနိ သေနာသနာနိ တာနိ တေသံ ပါပုဏန္တိ လာမကာနိ စ ဘတ္တာနိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ မနုဿာ ဣစ္ဆန္တိ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိသင်္ခါရိကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါတုံ – သပ္ပိမ္ပိ၊ တေလမ္ပိ၊ ဥတ္တရိဘင်္ဂမ္ပိ. မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ပန ဘိက္ခူနံ ပါကတိကံ ဒေန္တိ – ယထာရန္ဓံ [ယထာရဒ္ဓံ (သျာ.)] ကဏာဇကံ ဗိလင်္ဂဒုတိယံ. တေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တာ ထေရေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘တုမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဘတ္တဂ္ဂေ ကိံ အဟောသိ၊ တုမှာကံ ကိံ အဟောသီ’’တိ [ကိံ နာဟောသိ (သျာ. ကံ.)]? ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ သပ္ပိ အဟောသိ၊ တေလံ အဟောသိ၊ ဥတ္တရိဘင်္ဂံ အဟောသီ’’တိ. မေတ္တိယဘူမဇကာ ပန ဘိက္ခူ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ န ကိဉ္စိ အဟောသိ – ပါကတိကံ ယထာရန္ဓံ ကဏာဇကံ ဗိလင်္ဂဒုတိယ’’န္တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ သံဃဿ စတုက္ကဘတ္တံ ဒေတိ နိစ္စဘတ္တံ. သော ဘတ္တဂ္ဂေ သပုတ္တဒါရော ဥပတိဋ္ဌိတွာ ပရိဝိသတိ – အညေ ဩဒနေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ သူပေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ တေလေန ပုစ္ဆန္တိ၊ အညေ ဥတ္တရိဘင်္ဂေန ပုစ္ဆန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ဘတ္တံ သွာတနာယ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာရာမံ အဂမာသိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. သော ယေနာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကံ ဂဟပတိံ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာယသ္မတာ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကဿ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဃရေ သွာတနာယ ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ? ‘‘မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဘိက္ခူနံ တုမှာကံ ဃရေ သွာတနာယ ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. အထ ခေါ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အနတ္တမနော အဟောသိ. ကထဉှိ နာမ ပါပဘိက္ခူ အမှာကံ ဃရေ ဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ ဃရံ ဂန္တွာ ဒါသိံ အာဏာပေသိ – ‘‘ယေ၊ ဇေ၊ သွေ ဘတ္တိကာ အာဂစ္ဆန္တိ တေ ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညပေတွာ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ အယျာ’’တိ ခေါ သာ ဒါသီ ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ပစ္စဿောသိ.

အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ – ဟိယျော ခေါ၊ အာဝုသော၊ အမှာကံ ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော ဘတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ သွေ အမှေ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ သပုတ္တဒါရော ဥပတိဋ္ဌိတွာ ပရိဝိသိဿတိ၊ အညေ ဩဒနေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ သူပေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ တေလေန ပုစ္ဆိဿန္တိ၊ အညေ ဥတ္တရိဘင်္ဂေန ပုစ္ဆိဿန္တီတိ. တေ တေနေဝ သောမနဿေန န စိတ္တရူပံ ရတ္တိယာ သုပိံသု. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ကလျာဏဘတ္တိကဿ ဂဟပတိနော နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိံသု. အဒ္ဒသာ ခေါ သာ ဒါသီ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တေ၊ ဒိသွာန ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညာပေတွာ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နိသီဒထ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နိဿံသယံ ခေါ န တာဝ ဘတ္တံ သိဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ယထာ မယံ ကောဋ္ဌကေ နိသီဒါပိယာမာ’’တိ [နိသီဒါပေယျာမာတိ (က.)]. အထ ခေါ သာ ဒါသီ ကဏာဇကေန [ကာဏာဇကေန (သျာ. ကံ.)] ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ဥပဂဉ္ဆိ – ဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေတိ. ‘‘မယံ ခေါ၊ ဘဂိနိ၊ နိစ္စဘတ္တိကာ’’တိ. ‘‘ဇာနာမိ အယျာ နိစ္စဘတ္တိကာတိ. အပိ စာဟံ ဟိယျောဝ ဂဟပတိနာ အာဏတ္တာ – ‘ယေ၊ ဇေ၊ သွေ ဘတ္တိကာ အာဂစ္ဆန္တိ၊ တေ ကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညာပေတွာ ကဏာဇကေန ဗိလင်္ဂဒုတိယေန ပရိဝိသာ’တိ. ဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ – ဟိယျော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ကလျာဏဘတ္တိကော ဂဟပတိ အာရာမံ အဂမာသိ ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သန္တိကေ. နိဿံသယံ ခေါ မယံ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဂဟပတိနော အန္တရေ ပရိဘိန္နာတိ [သန္တိကေ ပရိဘိန္နာတိ (သျာ. ကံ.)]. တေ တေနေဝ ဒေါမနဿေန န စိတ္တရူပံ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တာ အာရာမံ ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ ဗဟာရာမကောဋ္ဌကေ သင်္ဃာဋိပလ္လတ္ထိကာယ နိသီဒိံသု တုဏှီဘူတာ မင်္ကုဘူတာ ပတ္တက္ခန္ဓာ အဓောမုခါ ပဇ္ဈာယန္တာ အပ္ပဋိဘာနာ.

အထ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ ယေန မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ နာလပိံသု. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ မေတ္တိယဘူမဇကေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ နာလပိံသု. ‘‘ကျာဟံ အယျာနံ အပရဇ္ဈာမိ? ကိဿ မံ အယျာ နာလပန္တီ’’တိ? ‘‘တထာ ဟိ ပန တွံ၊ ဘဂိနိ၊ အမှေ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဝိဟေဌိယမာနေ အဇ္ဈုပေက္ခသီ’’တိ? ‘‘ကျာဟံ၊ အယျာ၊ ကရောမီ’’တိ? ‘‘သစေ ခေါ တွံ၊ ဘဂိနိ၊ ဣစ္ဆေယျာသိ၊ အဇ္ဇေဝ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ နာသာပေယျာ’’တိ. ‘‘ကျာဟံ၊ အယျာ၊ ကရောမိ? ကိံ မယာ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ? ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘဂိနိ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧဝံ ဝဒေဟိ – ‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ နစ္ဆန္နံ နပ္ပတိရူပံ၊ ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိသာ အဘယာ အနီတိကာ အနုပဒ္ဒဝါ သာယံ ဒိသာ သဘယာ သဤတိကာ သဥပဒ္ဒဝါ၊ ယတော နိဝါတံ တတော သဝါတံ [တတော ပဝါတံ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တံ၊ အယျေနမှိ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဒူသိတာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ အယျာ’’တိ ခေါ မေတ္တိယာ ဘိက္ခုနီ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိဿုတွာ [ပဋိဿုဏိတွာ (သျာ. ကံ.)] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ မေတ္တိယာ [သာ မေတ္တိယာ (သျာ. က.)] ဘိက္ခုနီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ နစ္ဆန္နံ နပ္ပတိရူပံ၊ ယာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိသာ အဘယာ အနီတိကာ အနုပဒ္ဒဝါ သာယံ ဒိသာ သဘယာ သဤတိကာ သဥပဒ္ဒဝါ၊ ယတော နိဝါတံ တတော သဝါတံ၊ ဥဒကံ မညေ အာဒိတ္တံ၊ အယျေနမှိ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန ဒူသိတာ’’တိ.

၁၉၃. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ပဋိပုစ္ဆိ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သရသိ တွံ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဧဝရူပံ ကတ္တာ ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ? ‘‘ယထာ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘န ခေါ၊ ဒဗ္ဗ၊ ဒဗ္ဗာ ဧဝံ နိဗ္ဗေဌေန္တိ. သစေ တယာ ကတံ ကတန္တိ ဝဒေဟိ. သစေ အကတံ အကတန္တိ ဝဒေဟီ’’တိ. ‘‘ယတောဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတာ၊ ပဂေဝ ဇာဂရော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ. ဣမေ စ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေသုံ. အထ ခေါ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘မာဝုသော၊ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထ၊ န သာ ကိဉ္စိ အပရဇ္ဈတိ၊ အမှေဟိ သာ ဥဿာဟိတာ ကုပိတေဟိ အနတ္တမနေဟိ စာဝနာဓိပ္ပါယေဟီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တုမှေ၊ အာဝုသော၊ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေထာ’’တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေဿန္တီ’’တိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တီ’’တိ? ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါတဗ္ဗော – ‘‘တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒဗ္ဗေန မလ္လပုတ္တေန သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ၊ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ၊ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ၊ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘ဣမေ မံ၊ ဘန္တေ၊ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော. တတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော – ‘ဣမေ မံ၊ ဘန္တေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. သောဟံ [သောဟံ ဘန္တေ (က.)] သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော တတိယမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၁၉၄. သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒဒေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယဿ ဒါနံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ – သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ဣမေ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ ဒဗ္ဗံ မလ္လပုတ္တံ အမူလိကာယ သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေန္တိ. အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သံဃံ သတိဝိနယံ ယာစတိ. သံဃော အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယံ ဒေတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယဿ ဒါနံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒိန္နော သံဃေန အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ သတိဝိနယော. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၁၉၅. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနိ. သုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဘိက္ခု အနာပတ္တိကော၊ အနုဝဒန္တိ စ နံ၊ ယာစတိ စ၊ တဿ သံဃော သတိဝိနယံ ဒေတိ ဓမ္မေန သမဂ္ဂေန – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဓမ္မိကာနိ သတိဝိနယဿ ဒါနာနီ’’တိ.

၃. အမူဠှဝိနယော

၁၉၆. တေန ခေါ ပန သမယေန ဂဂ္ဂေါ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ၊ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. ဘိက္ခူ ဂဂ္ဂံ ဘိက္ခုံ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ – ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ. မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’’န္တိ. ဧဝမ္ပိ နံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’’တိ? ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ..ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ ဘိက္ခူ ဂဂ္ဂံ ဘိက္ခုံ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေဿန္တိ – ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ! သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ. မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’န္တိ. ဧဝမ္ပိ နံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’’တိ? အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယံ ဒေတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါတဗ္ဗော – ‘‘တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဂ္ဂေန ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ၊ ဝုဍ္ဎာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ၊ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ၊ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ၊ ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. မံ ဘိက္ခူ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ. မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’န္တိ. ဧဝမ္ပိ မံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ အမူဠှော သံဃံ အမူဠှဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော. တတိယမ္ပိ ယာစိတဗ္ဗော – ‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. မံ ဘိက္ခူ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’န္တိ. ဧဝမ္ပိ မံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သောဟံ အမူဠှော [သောဟံ ဘန္တေ အမူဠှော (က.)] တတိယမ္ပိ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ အမူဠှဝိနယံ ယာစာမီ’တိ. ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၁၉၇. ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အယံ ဂဂ္ဂေါ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော အဟောသိ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. ဘိက္ခူ ဂဂ္ဂံ ဘိက္ခုံ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ၊ မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’န္တိ. ဧဝမ္ပိ နံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော အမူဠှော သံဃံ အမူဠှဝိနယံ ယာစတိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယံ ဒဒေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အယံ ဂဂ္ဂေါ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော အဟောသိ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. ဘိက္ခူ ဂဂ္ဂံ ဘိက္ခုံ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန အဇ္ဈာစိဏ္ဏေန အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘အဟံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဥမ္မတ္တကော အဟောသိံ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန မေ ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. နာဟံ တံ သရာမိ မူဠှေန မေ ဧတံ ကတ’န္တိ. ဧဝမ္ပိ နံ ဝုစ္စမာနာ စောဒေန္တေဝ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော အမူဠှော သံဃံ အမူဠှဝိနယံ ယာစတိ. သံဃော ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။.

‘‘ဒိန္နော သံဃေန ဂဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော အမူဠှဿ အမူဠှဝိနယော. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၁၉၈. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနိ၊ တီဏိ ဓမ္မိကာနိ. ကမ္မာနိ တီဏိ အဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနိ?

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော သရမာနောဝ ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ သရာမိ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. အဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော သရမာနောဝ ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘သရာမိ ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ယထာသုပိနန္တေနာ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. အဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော အနုမ္မတ္တကော ဥမ္မတ္တကာလယံ ကရောတိ – ‘အဟမ္ပိ ခေါ ဧဝံ ကရောမိ. တုမှေပိ ဧဝံ ကရောထ. မယှမ္ပိ ဧတံ ကပ္ပတိ. တုမှာကမ္ပေတံ ကပ္ပတီ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. အဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ. ဣမာနိ တီဏိ အဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနိ.

၁၉၉. ‘‘ကတမာနိ တီဏိ ဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနိ?

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော အဿရမာနောဝ ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ သရာမိ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. ဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော အဿရမာနောဝ ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘သရာမိ ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ယထာ သုပိနန္တေနာ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. ဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ စိတ္တဝိပရိယာသကတော. တေန ဥမ္မတ္တကေန စိတ္တဝိပရိယာသကတေန ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘သရတာယသ္မာ ဧဝရူပိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတာ’တိ? သော ဥမ္မတ္တကော ဥမ္မတ္တကာလယံ ကရောတိ – ‘အဟမ္ပိ ဧဝံ ကရောမိ. တုမှေပိ ဧဝံ ကရောထ. မယှမ္ပိ ဧတံ ကပ္ပတိ. တုမှာကမ္ပေတံ ကပ္ပတီ’တိ. တဿ သံဃော အမူဠှဝိနယံ ဒေတိ. ဓမ္မိကံ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနံ. ‘‘ဣမာနိ တီဏိ ဓမ္မိကာနိ အမူဠှဝိနယဿ ဒါနာနီ’’တိ.

၄. ပဋိညာတကရဏံ

၂၀၀. တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အပ္ပဋိညာယ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အပ္ပဋိညာယ ဘိက္ခူနံ ကမ္မာနိ ကရိဿန္တိ – တဇ္ဇနီယမ္ပိ၊ နိယဿမ္ပိ၊ ပဗ္ဗာဇနီယမ္ပိ၊ ပဋိသာရဏီယမ္ပိ၊ ဥက္ခေပနီယမ္ပီ’’တိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပဋိညာယ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ – တဇ္ဇနီယံ ဝါ၊ နိယဿံ ဝါ၊ ပဗ္ဗာဇနီယံ ဝါ၊ ပဋိသာရဏီယံ ဝါ၊ ဥက္ခေပနီယံ ဝါ. ယော ကရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ.

၂၀၁. ‘‘ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကံ ဟောတိ ပဋိညာတကရဏံ၊ ဧဝံ ဓမ္မိကံ. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကံ ဟောတိ ပဋိညာတကရဏံ?

‘‘ဘိက္ခု ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ပါရာဇိကံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော၊ သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော သံဃာဒိသေသေန ကာရေတိ. အဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ.

‘‘ဘိက္ခု ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ပါရာဇိကံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော၊ ထုလ္လစ္စယံ။ပေ။ ပါစိတ္တိယံ။ပေ။ ပါဋိဒေသနီယံ။ပေ။ ဒုက္ကဋံ။ပေ။ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော ဒုဗ္ဘာသိတေန ကာရေတိ. အဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ.

‘‘ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယံ။ပေ။ ပါစိတ္တိယံ။ပေ။ ပါဋိဒေသနီယံ။ပေ။ ဒုက္ကဋံ။ပေ။ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ဒုဗ္ဘာသိတံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော၊ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော ပါရာဇိကေန ကာရေတိ. အဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ.

‘‘ဘိက္ခု ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ဒုဗ္ဘာသိတံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘န ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော၊ သံဃာဒိသေသံ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယံ။ပေ။ ပါစိတ္တိယံ။ပေ။ ပါဋိဒေသနီယံ။ပေ။ ဒုက္ကဋံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော ဒုက္ကဋေန ကာရေတိ. အဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ. ‘‘ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကံ ဟောတိ ပဋိညာတကရဏံ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မိကံ ဟောတိ ပဋိညာတကရဏံ? ဘိက္ခု ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ပါရာဇိကံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘အာမ၊ အာဝုသော၊ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော ပါရာဇိကေန ကာရေတိ. ဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ.

‘‘ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယံ။ပေ။ ပါစိတ္တိယံ။ပေ။ ပါဋိဒေသနီယံ။ပေ။ ဒုက္ကဋံ။ပေ။ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ. တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ၊ သမ္ဗဟုလာ ဝါ၊ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ – ‘ဒုဗ္ဘာသိတံ အာယသ္မာ အဇ္ဈာပန္နော’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေတိ – ‘အာမ၊ အာဝုသော၊ ဒုဗ္ဘာသိတံ အဇ္ဈာပန္နော’တိ. တံ သံဃော ဒုဗ္ဘာသိတေန ကာရေတိ. ဓမ္မိကံ ပဋိညာတကရဏံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မိကံ ဟောတိ ပဋိညာတကရဏ’’န္တိ.

၅. ယေဘုယျသိကာ

၂၀၂. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ သံဃမဇ္ဈေ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ န သက္ကောန္တိ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတုံ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝရူပံ အဓိကရဏံ ယေဘုယျသိကာယ ဝူပသမေတုံ. ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သလာကဂ္ဂါဟာပကော သမ္မန္နိတဗ္ဗော – ယော န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆေယျ၊ န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆေယျ၊ န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆေယျ၊ န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆေယျ၊ ဂဟိတာဂဟိတုဉ္စ ဇာနေယျ. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မန္နိတဗ္ဗော. ပဌမံ ဘိက္ခု ယာစိတဗ္ဗော၊ ယာစိတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၂၀၃. ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ သလာကဂ္ဂါဟာပကံ သမ္မန္နေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. သံဃော ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ သလာကဂ္ဂါဟာပကံ သမ္မန္နတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော သလာကဂ္ဂါဟာပကဿ သမ္မုတိ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘သမ္မတော သံဃေန ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု သလာကဂ္ဂါဟာပကော. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၂၀၄. ‘‘ဒသယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ၊ ဒသ ဓမ္မိကာ [ဒသ ဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ (က.)]. ကတမေ ဒသ အဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ? ဩရမတ္တကဉ္စ အဓိကရဏံ ဟောတိ၊ န စ ဂတိဂတံ ဟောတိ၊ န စ သရိတသာရိတံ ဟောတိ၊ ဇာနာတိ အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာတိ၊ အပ္ပေဝ နာမ အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ အဿူတိ၊ ဇာနာတိ သံဃော ဘိဇ္ဇိဿတီတိ၊ အပ္ပေဝ နာမ သံဃော ဘိဇ္ဇေယျာတိ၊ အဓမ္မေန ဂဏှန္တိ၊ ဝဂ္ဂါ ဂဏှန္တိ၊ န စ ယထာဒိဋ္ဌိယာ ဂဏှန္တိ – ဣမေ ဒသ အဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ.

‘‘ကတမေ ဒသ ဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ? န စ ဩရမတ္တကံ အဓိကရဏံ ဟောတိ၊ ဂတိဂတဉ္စ ဟောတိ၊ သရိတသာရိတဉ္စ ဟောတိ၊ ဇာနာတိ ဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာတိ၊ အပ္ပေဝ နာမ ဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ အဿူတိ၊ ဇာနာတိ သံဃော န ဘိဇ္ဇိဿတီတိ၊ အပ္ပေဝ နာမ သံဃော န ဘိဇ္ဇေယျာတိ၊ ဓမ္မေန ဂဏှန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဂဏှန္တိ၊ ယထာဒိဋ္ဌိယာ စ ဂဏှန္တိ – ဣမေ ဒသ ဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ’’တိ.

၆. တဿပါပိယသိကာ

၂၀၅. တေန ခေါ ပန သမယေန ဥပဝါဠော ဘိက္ခု သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ၊ ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတိ၊ အညေနညံ ပဋိစရတိ၊ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ ဥပဝါဠော ဘိက္ခု သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနိဿတိ၊ ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနိဿတိ၊ အညေနညံ ပဋိစရိဿတိ၊ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိဿတီ’’တိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံဃော ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရောတု. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာတဗ္ဗံ. ပဌမံ ဥပဝါဠော ဘိက္ခု စောဒေတဗ္ဗော၊ စောဒေတွာ သာရေတဗ္ဗော၊ သာရေတွာ အာပတ္တိံ အာရောပေတဗ္ဗော၊ အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

၂၀၆. ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အယံ ဥပဝါဠော ဘိက္ခု သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ၊ ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတိ၊ အညေနညံ ပဋိစရတိ၊ သမ္ပဇာနမုသာ ‘ဘာသတိ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အယံ ဥပဝါဠော ဘိက္ခု သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ၊ ပဋိဇာနိတွာ အဝဇာနာတိ၊ အညေနညံ ပဋိစရတိ၊ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတိ. သံဃော ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရောတိ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မဿ ကရဏံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ။ပေ။.

‘‘ကတံ သံဃေန ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၂၀၇. ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မိကာနိ တဿပါပိယသိကာကမ္မဿ ကရဏာနိ. အသုစိ စ ဟောတိ၊ အလဇ္ဇီ စ၊ သာနုဝါဒေါ စ၊ တဿ သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရောတိ ဓမ္မေန၊ သမဂ္ဂေန – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စ ဓမ္မိကာနိ တဿပါပိယသိကာကမ္မဿ ကရဏာနိ.

အဓမ္မကမ္မဒွါဒသကံ

၂၀၈. ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ အဓမ္မကမ္မဉ္စ ဟောတိ၊ အဝိနယကမ္မဉ္စ၊ ဒုဝူပသန္တဉ္စ. အသမ္မုခါ ကတံ ဟောတိ၊ အပ္ပဋိပုစ္ဆာကတံ ဟောတိ၊ အပ္ပဋိညာယ ကတံ ဟောတိ။ပေ။ အဓမ္မေန ကတံ ဟောတိ၊ ဝဂ္ဂေန ကတံ ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ အဓမ္မကမ္မဉ္စ ဟောတိ၊ အဝိနယကမ္မဉ္စ၊ ဒုဝူပသန္တဉ္စ.

ဓမ္မကမ္မဒွါဒသကံ

၂၀၉. ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ဓမ္မကမ္မဉ္စ ဟောတိ၊ ဝိနယကမ္မဉ္စ၊ သုဝူပသန္တဉ္စ. သမ္မုခါ ကတံ ဟောတိ၊ ပဋိပုစ္ဆာကတံ ဟောတိ၊ ပဋိညာယ ကတံ ဟောတိ။ပေ။ ဓမ္မေန ကတံ ဟောတိ၊ သမဂ္ဂေန ကတံ ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ဓမ္မကမ္မဉ္စ ဟောတိ၊ ဝိနယကမ္မဉ္စ၊ သုဝူပသန္တဉ္စ.

အာကင်္ခမာနဆက္ကံ

၂၁၀. ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ. ဘဏ္ဍနကာရကော ဟောတိ ကလဟကာရကော ဝိဝါဒကာရကော ဘဿကာရကော သံဃေ အဓိကရဏကာရကော၊ ဗာလော ဟောတိ အဗျတ္တော အာပတ္တိဗဟုလော အနပဒါနော၊ ဂိဟိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ အနနုလောမိကေဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ.

‘‘အပရေဟိပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ. အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော ဟောတိ၊ အဇ္ဈာစာရေ အာစာရဝိပန္နော ဟောတိ၊ အတိဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဝိပန္နော ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။.

‘‘အပရေဟိပိ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဓမ္မဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ သံဃဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ.

‘‘တိဏ္ဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ. ဧကော ဘဏ္ဍနကာရကော ဟောတိ။ပေ။ သံဃေ အဓိကရဏကာရကော၊ ဧကော ဗာလော ဟောတိ အဗျတ္တော အာပတ္တိဗဟုလော အနပဒါနော၊ ဧကော ဂိဟိသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ အနနုလောမိကေဟိ ဂိဟိသံသဂ္ဂေဟိ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ.

‘‘အပရေသမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ. ဧကော အဓိသီလေ သီလဝိပန္နော ဟောတိ၊ ဧကော အဇ္ဈာစာရေ အာစာရဝိပန္နော ဟောတိ၊ ဧကော အတိဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဝိပန္နော ဟောတိ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။.

‘‘အပရေသမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဧကော ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဧကော ဓမ္မဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ဧကော သံဃဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ အာကင်္ခမာနော သံဃော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ ကရေယျ.

အဋ္ဌာရသဝတ္တံ

၂၁၁. ‘‘တဿပါပိယသိကာကမ္မကတေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ. တတြာယံ သမ္မာဝတ္တနာ –

န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ၊ န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော၊ န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော၊ န ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ၊ သမ္မတေနပိ ဘိက္ခုနိယော န ဩဝဒိတဗ္ဗာ။ပေ။ န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ. အထ ခေါ သံဃော ဥပဝါဠဿ ဘိက္ခုနော တဿပါပိယသိကာကမ္မံ အကာသိ.

၇. တိဏဝတ္ထာရကံ

၂၁၂. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. အထ ခေါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အမှာကံ ခေါ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ [ကက္ခဠတာယ ဝါဠတာယ (သျာ. ကံ.)] ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ကထံ နု ခေါ အမှေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ? ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဟောတိ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. တတြ စေ ဘိက္ခူနံ [တတြ စေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူနံ (သျာ.)] ဧဝံ ဟောတိ – ‘အမှာကံ ခေါ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ၊ သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျာ’တိ၊ အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝရူပံ အဓိကရဏံ တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေတုံ. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတဗ္ဗံ၊ သန္နိပတိတွာ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဣမံ အဓိကရဏံ တိဏဝတ္ထာရကေန ဝူပသမေယျ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဧကတောပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သကော ပက္ခော ဉာပေတဗ္ဗော –

‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ယာ စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ အာယသ္မန္တာနဉ္စေဝ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေယျံ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တ’’န္တိ.

‘‘အထာပရေသံ ဧကတောပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သကော ပက္ခော ဉာပေတဗ္ဗော –

‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ယာ စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ အာယသ္မန္တာနဉ္စေဝ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေယျံ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တ’’န္တိ.

၂၁၃. ‘‘အထာပရေသံ ဧကတောပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ယာ စေဝ ဣမေသံ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ ဣမေသဉ္စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေယျံ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. အဟံ ယာ စေဝ ဣမေသံ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ ဣမေသဉ္စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေမိ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အမှာကံ ဣမာသံ အာပတ္တီနံ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသနာ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒေသိတာ အမှာကံ ဣမာ အာပတ္တိယော သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

၂၁၄. ‘‘အထာပရေသံ ဧကတောပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော –

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ယာ စေဝ ဣမေသံ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ ဣမေသဉ္စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေယျံ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော. အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဟရတံ ဗဟုံ အဿာမဏကံ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ ဘာသိတပရိက္ကန္တံ. သစေ မယံ ဣမာဟိ အာပတ္တီဟိ အညမညံ ကာရေဿာမ၊ သိယာပိ တံ အဓိကရဏံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တေယျ. အဟံ ယာ စေဝ ဣမေသံ အာယသ္မန္တာနံ အာပတ္တိ၊ ယာ စ အတ္တနော အာပတ္တိ၊ ဣမေသဉ္စေဝ အာယသ္မန္တာနံ အတ္ထာယ၊ အတ္တနော စ အတ္ထာယ၊ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသေမိ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ယဿာယသ္မတော ခမတိ အမှာကံ ဣမာသံ အာပတ္တီနံ သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန ဒေသနာ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ၊ သော တုဏှဿ၊ ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘ဒေသိတာ အမှာကံ ဣမာ အာပတ္တိယော သံဃမဇ္ဈေ တိဏဝတ္ထာရကေန၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ. ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ.

‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေ ဘိက္ခူ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ၊ ဌပေတွာ ထုလ္လဝဇ္ဇံ၊ ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တံ၊ ဌပေတွာ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ၊ ဌပေတွာ ယေ န တတ္ထ ဟောန္တီ’’တိ.

၈. အဓိကရဏံ

၂၁၅. တေန ခေါ ပန သမယေန (ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခူဟိ ဝိဝဒန္တိ၊) [( ) နတ္ထိ (သီ. သျာ. ကံ.)] ဘိက္ခူပိ ဘိက္ခုနီဟိ ဝိဝဒန္တိ၊ ဘိက္ခုနိယောပိ ဘိက္ခူဟိ ဝိဝဒန္တိ၊ ဆန္နောပိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီနံ အနုပခဇ္ဇ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ၊ ဘိက္ခုနီနံ ပက္ခံ ဂါဟေတိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ ဆန္နော ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီနံ အနုပခဇ္ဇ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဝဒိဿတိ၊ ဘိက္ခုနီနံ ပက္ခံ ဂါဟေဿတီတိ! အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ပေ။ သစ္စံ ကိရ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

[ပရိ. ၂၇၅] ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိကရဏာနိ – ဝိဝါဒါဓိကရဏံ၊ အနုဝါဒါဓိကရဏံ၊ အာပတ္တာဓိကရဏံ၊ ကိစ္စာဓိကရဏံ [ကိစ္စာဓိကရဏဉ္စ (က.)].

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ [ပရိ. ၃၁၄]? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ [ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ (က.)] ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ၊ ဝိနယောတိ ဝါ အဝိနယောတိ ဝါ၊ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ အာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အနာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အပ္ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ အာပတ္တီတိ ဝါ အနာပတ္တီတိ ဝါ၊ လဟုကာ အာပတ္တီတိ ဝါ ဂရုကာ အာပတ္တီတိ ဝါ၊ သာဝသေသာ အာပတ္တီတိ ဝါ အနဝသေသာ အာပတ္တီတိ ဝါ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ? ယံ တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ နာနာဝါဒေါ အညထာဝါဒေါ ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော မေဓဂံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ? [ပရိ. ၃၁၅] ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အနုဝဒန္တိ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါ အနုဝဒနာ အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာ အနုသမ္ပဝင်္ကတာ အဗ္ဘုဿဟနတာ အနုဗလပ္ပဒါနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အာပတ္တာဓိကရဏံ? ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏံ၊ သတ္တပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာပတ္တာဓိကရဏံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကိစ္စာဓိကရဏံ? [ပရိ. ၃၁၇] ယာ သံဃဿ ကိစ္စယတာ၊ ကရဏီယတာ၊ အပလောကနကမ္မံ၊ ဉတ္တိကမ္မံ၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကိစ္စာဓိကရဏံ.

၂၁၆. ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ကိံ မူလံ? ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ. တီဏိပိ အကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ၊ တီဏိပိ ကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ. [ပရိ. ၂၇၂၊ အ. နိ. ၂.၃၅-၃၆၊ မ. နိ. ၃.၄၄] ကတမာနိ ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ၊ သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ။ပေ။ သံဃေပိ။ပေ။ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ၊ သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ.

[ပရိ.၂၇၂] ‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ။ပေ။ ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ၊ သဌော ဟောတိ မာယာဝီ၊ ပါပိစ္ဆော ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ၊ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ၊ သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ။ပေ။ သံဃေပိ။ပေ။ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ၊ သော သံဃေ ဝိဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ ဝိဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ ဝိဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ. ဣမာနိ ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ လုဒ္ဓစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ၊ မူဠှစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ၊ ဝိနယောတိ ဝါ အဝိနယောတိ ဝါ၊ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အဘာသိတံ အလပိတံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ အာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အနာစိဏ္ဏံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဝါ အပ္ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဝါ၊ အာပတ္တီတိ ဝါ အနာပတ္တီတိ ဝါ၊ လဟုကာ အာပတ္တီတိ ဝါ ဂရုကာ အာပတ္တီတိ ဝါ၊ သာဝသေသာ အာပတ္တီတိ ဝါ အနဝသေသာ အာပတ္တီတိ ဝါ၊ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ဣမာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အလုဒ္ဓစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ၊ အဒုဋ္ဌစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ၊ အမူဠှစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ။ပေ။ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

၂၁၇. [ပရိ. ၂၇၂] ‘‘အနုဝါဒါဓိကရဏဿ ကိံ မူလံ? ဆ အနုဝါဒမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ. တီဏိပိ အကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ၊ တီဏိပိ ကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ၊ ကာယောပိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ၊ ဝါစာပိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ. ‘‘ကတမာနိ ဆ အနုဝါဒမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ၊ သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ။ပေ။ သံဃေပိ။ပေ။ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ၊ သော သံဃေ အနုဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ အနုဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မက္ခီ ဟောတိ ပဠာသီ။ပေ။ ဣဿုကီ ဟောတိ မစ္ဆရီ၊ သဌော ဟောတိ မာယာဝီ၊ ပါပိစ္ဆော ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ၊ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ ဟောတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ၊ သော သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သံဃေပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ ဟောတိ. ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သတ္ထရိပိ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ အပ္ပတိဿော၊ ဓမ္မေပိ။ပေ။ သံဃေပိ။ပေ။ သိက္ခာယပိ န ပရိပူရကာရီ၊ သော သံဃေ အနုဝါဒံ ဇနေတိ. ယော ဟောတိ အနုဝါဒေါ ဗဟုဇနာဟိတာယ ဗဟုဇနာသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ ပဟာနာယ ဝါယမေယျာထ. ဧဝရူပဉ္စေ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုဝါဒမူလံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ န သမနုပဿေယျာထ၊ တတြ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿေဝ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ အာယတ္တိံ အနဝဿဝါယ ပဋိပဇ္ဇေယျာထ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ ပဟာနံ ဟောတိ. ဧဝမေတဿ ပါပကဿ အနုဝါဒမူလဿ အာယတိံ အနဝဿဝေါ ဟောတိ. ဣမာနိ ဆ အနုဝါဒမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ လုဒ္ဓစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ၊ မူဠှစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ – သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ဣမာနိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အလုဒ္ဓစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ၊ အဒုဋ္ဌစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ၊ အမူဠှစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ – သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာစရဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမော ကာယော [ကတမော စ ကာယော (သျာ. ကံ.)] အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓေကစ္စော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ၊ ဒုဒ္ဒဿိကော၊ ဩကောဋိမကော၊ ဗဟွာဗာဓော၊ ကာဏော ဝါ၊ ကုဏီ ဝါ၊ ခဉ္ဇော ဝါ၊ ပက္ခဟတော ဝါ၊ ယေန နံ အနုဝဒန္တိ. အယံ ကာယော အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

‘‘ကတမာ ဝါစာ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ? ဣဓေကစ္စော ဒုဗ္ဗစော ဟောတိ၊ မမ္မနော၊ ဧဠဂလဝါစော၊ ယာယ နံ အနုဝဒန္တိ. အယံ ဝါစာ အနုဝါဒါဓိကရဏဿ မူလံ.

၂၁၈. ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကိံ မူလံ? ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တာဓိကရဏဿ မူလံ. အတ္ထာပတ္တိ ကာယတော သမုဋ္ဌာတိ၊ န ဝါစတော၊ န စိတ္တတော. အတ္ထာပတ္တိ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ၊ န ကာယတော၊ န စိတ္တတော. အတ္ထာပတ္တိ ကာယတော စ ဝါစတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ န စိတ္တတော. အတ္ထာပတ္တိ ကာယတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ န ဝါစတော. အတ္ထာပတ္တိ ဝါစတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ၊ န ကာယတော. အတ္ထာပတ္တိ ကာယတော စ ဝါစတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ. ဣမေ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တာဓိကရဏဿ မူလံ.

၂၁၉. ‘‘ကိစ္စာဓိကရဏဿ ကိံ မူလံ? ကိစ္စာဓိကရဏဿ ဧကံ မူလံ – သံဃော.

၂၂၀. ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတံ. ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ၊ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ. တတ္ထ ကတမံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ကုသလစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ။ပေ။ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ယံ တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ နာနာဝါဒေါ အညထာဝါဒေါ ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော မေဓဂံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အကုသလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အကုသလစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ။ပေ။ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ယံ တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ နာနာဝါဒေါ အညထာဝါဒေါ ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော မေဓဂံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အဗျာကတံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အဗျာကတစိတ္တာ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ။ပေ။ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ယံ တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ နာနာဝါဒေါ အညထာဝါဒေါ ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော မေဓဂံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အဗျာကတံ.

၂၂၁. ‘‘အနုဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတံ. အနုဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ၊ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ. တတ္ထ ကတမံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ ကုသလစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ – သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါ အနုဝဒနာ အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာ အနုသမ္ပဝင်္ကတာ အဗ္ဘုဿဟနတာ အနုဗလပ္ပဒါနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ ကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အကုသလံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အကုသလစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ – သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါ အနုဝဒနာ အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာ အနုသမ္ပဝင်္ကတာ အဗ္ဘုဿဟနတာ အနုဗလပ္ပဒါနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အဗျာကတံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အဗျာကတစိတ္တာ အနုဝဒန္တိ – သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ဝါ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ ဝါ. ယော တတ္ထ အနုဝါဒေါ အနုဝဒနာ အနုလ္လပနာ အနုဘဏနာ အနုသမ္ပဝင်္ကတာ အဗ္ဘုဿဟနတာ အနုဗလပ္ပဒါနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ အဗျာကတံ.

၂၂၂. ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလံ [ဣဒံ ပဒံ ကေသုစိ နတ္ထိ]၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတံ? အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလံ. တတ္ထ ကတမံ အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလံ? ယံ ဇာနန္တော သဉ္ဇာနန္တော စေစ္စ အဘိဝိတရိတွာ ဝီတိက္ကမော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတံ? ယံ အဇာနန္တော အသဉ္ဇာနန္တော အစေစ္စ အနဘိဝိတရိတွာ ဝီတိက္ကမော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ အဗျာကတံ.

၂၂၃. ‘‘ကိစ္စာဓိကရဏံ ကုသလံ၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတံ? ကိစ္စာဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ၊ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ. တတ္ထ ကတမံ ကိစ္စာဓိကရဏံ ကုသလံ? ယံ သံဃော ကုသလစိတ္တော ကမ္မံ ကရောတိ – အပလောကနကမ္မံ၊ ဉတ္တိကမ္မံ၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကိစ္စာဓိကရဏံ ကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကိစ္စာဓိကရဏံ အကုသလံ? ယံ သံဃော အကုသလစိတ္တော ကမ္မံ ကရောတိ – အပလောကနကမ္မံ၊ ဉတ္တိကမ္မံ၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကိစ္စာဓိကရဏံ အကုသလံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကိစ္စာဓိကရဏံ အဗျာကတံ? ယံ သံဃော အဗျာကတစိတ္တော ကမ္မံ ကရောတိ – အပလောကနကမ္မံ၊ ဉတ္တိကမ္မံ၊ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကိစ္စာဓိကရဏံ အဗျာကတံ.

၂၂၄. [ပရိ. ၃၅၅] ‘‘ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ၊ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏံ၊ အဓိကရဏံ နော ဝိဝါဒေါ၊ အဓိကရဏဉ္စေဝ ဝိဝါဒေါ စ. သိယာ ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ၊ သိယာ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏံ၊ သိယာ အဓိကရဏံ နော ဝိဝါဒေါ၊ သိယာ အဓိကရဏဉ္စေဝ ဝိဝါဒေါ စ.

‘‘တတ္ထ ကတမော ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ? ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဝိဝဒန္တိ – ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ။ပေ။ ဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လာ အာပတ္တီတိ ဝါ. ယံ တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ နာနာဝါဒေါ အညထာဝါဒေါ ဝိပစ္စတာယ ဝေါဟာရော မေဓဂံ – အယံ ဝိဝါဒေါ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ.

‘‘တတ္ထ ကတမော ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏံ? မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရာ ဝိဝဒတိ၊ ပိတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတိ၊ ပုတ္တောပိ ပိတရာ ဝိဝဒတိ၊ ဘာတာပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ၊ ဘာတာပိ ဘဂိနိယာ ဝိဝဒတိ၊ ဘဂိနီပိ ဘာတရာ ဝိဝဒတိ၊ သဟာယောပိ သဟာယေန ဝိဝဒတိ – အယံ ဝိဝါဒေါ နော အဓိကရဏံ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အဓိကရဏံ နော ဝိဝါဒေါ? အနုဝါဒါဓိကရဏံ၊ အာပတ္တာဓိကရဏံ၊ ကိစ္စာဓိကရဏံ – ဣဒံ အဓိကရဏံ နော ဝိဝါဒေါ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ အဓိကရဏဉ္စေဝ ဝိဝါဒေါ စ? ဝိဝါဒါဓိကရဏံ အဓိကရဏဉ္စေဝ ဝိဝါဒေါ စ.