၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝိဘာဝနာ

၁၁. ယေန ယေန သံဝဏ္ဏနာဝိသေသဘူတေန ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေန အဿာဒါဒယော သုတ္တတ္ထာ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ သော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသဘူတော ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ ပရိပုဏ္ဏော၊ ‘‘ကတမော ဝိစယော ဟာရော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု သောဠသသု ဒေသနာဟာရာဒီသု ဟာရေသု ကတမော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဝိစယော ဟာရော ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ နာမာတိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စာ’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသဂါထာယ ဣဒါနိ မယာ ဝုစ္စမာနော ‘‘အယံ ဝိစယော ဟာရော ကိံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိကော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ နာမာတိ ယောဇနာ.

‘‘အယံ ဝိစယော ဟာရော ကိံ ဝိစိနတီ’’တိ ဣမိနာ ယော ဝိစယော ဝိစိနိတဗ္ဗော၊ တံ ဝိစယံ ဝိစိနိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ဝိစိနိတဗ္ဗံ ဝိသယံ ဝိသုံ ဝိသုံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတိ၊ ပဉှံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကိံ ဝိစယော ပဒဝိစယော’’တိအာဒိံ အဝတွာ ‘‘ကိံ ဝိစိနတိ၊ ပဒံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိဝစနေန ဝိစယသဒ္ဒဿ ကတ္တုသာဓနတ္ထံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပဒံ ဝိစိနတီတိ နဝဝိဓဿ သုတ္တန္တဿ သဗ္ဗံ ပဒံ ယာဝ နိဂမနာ နာမပဒါဒိဇာတိသဒ္ဒါဒိဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိအာကာရန္တာဒိပဌမဝိဘတျန္တာဒိဧကဝစနာဒိဝသေန ဝိစိနတိ. ပဉှံ ဝိစိနတီတိ အဒိဋ္ဌဇောတနာဒိသတ္တာဓိဋ္ဌာနာဒိသမ္မုတိဝိသယာဒိအတီတဝိသယာဒိဝသေန ဝိစိနတိ. ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိစိနတီတိ ဧကံသဗျာကရဏဝိဿဇ္ဇနာဒိသာဝသေသဗျာကရဏဝိဿဇ္ဇနာဒိ သဥတ္တရဗျာကရဏ ဝိဿဇ္ဇနာဒိ လောကိယဗျာကရဏဝိဿဇ္ဇနာဒိဝသေန ဝိစိနတိ. ပုဗ္ဗာပရံ ဝိစိနတီတိ ပုဗ္ဗေန အပရံ သံသန္ဒိတွာ ဝိစိနတိ. အဿာဒံ ဝိစိနတီတိ အဿာဒကတဏှာဒိအဿာဒေတဗ္ဗသုခါဒိဝသေန ဝိစိနတိ. အာဒီနဝံ ဝိစိနတီတိ ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဝသေန ဝါ အနိဋ္ဌာနုဘဝနာဒိအာဒိအန္တဝန္တတာဒိသံကိလေသဘာဂိယာဒိဝသေန ဝါ ဝိစိနတိ. နိဿရဏံ ဝိစိနတီတိ မဂ္ဂဝသေန ဝါ နိဗ္ဗာနဝသေန ဝါ မဂ္ဂဿ ဝါ အာဂမဝသေန၊ နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ခတဓာတုအာဒိပရိယာယဝသေန ဝါ ဝိစိနတိ. ဖလံ ဝိစိနတီတိ ဓမ္မစရဏဿ ဒုဂ္ဂတိဂမနာဘာဝေန ဝါ မစ္စုတရဏာဒိနာ ဝါ ဒေသနာယ ဖလံ၊ ဒေသနာနုသာရေန စရဏဿ ဖလံ ဝိစိနတိ. ဥပါယံ ဝိစိနတီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန ပဝတ္တနနိဗ္ဗိဒါဉာဏာဒိဝသေန ဝါ သဒ္ဓါသတိဝသေန ဝါ ဝိသုဒ္ဓိယာ ဥပါယံ ဝိစိနတိ. အာဏတ္တိံ ဝိစိနတီတိ ပါပပရိဝဇ္ဇနာဏတ္တိဝသေန ဝါ လောကဿ သုညတာပေက္ခနာဏတ္တိဝသေန ဝါ ဝိစိနတိ. အနုဂီတိံ ဝိစိနတီတိ ဝုတ္တာနုဂီတိဝသေန ဝါ ဝုစ္စမာနာနုဂီတိဝသေန ဝါ အနုရူပံ ဂီတိံ ဝိစိနတိ. သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ ဝိစိနတီတိ သုတ္တဂေယျာဒိကေ နဝ သုတ္တေ အာဟစ္စဝစနဝသေန ဝါ အနုသန္ဓိဝစနဝသေန ဝါ နီတတ္ထဝစနဝသေန ဝါ နေယျတ္ထဝစနဝသေန ဝါ သံကိလေသဘာဂိယာဒိဝသေန ဝါ ဝိစိနတိ.

ကိဉ္စာပိ ပဒဝိစယော ပဌမံ ဝိဘတ္တော၊ သုတ္တဿ ပန အနုပဒံ ဝိစိနိတဗ္ဗတာယ အတိဘာရိယော၊ န သုကရော ပဒဝိစယောတိ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ပဉှာဝိစယဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ တာဝ ဝိဘဇန္တော ‘‘ယထာ ကိံ ဘဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ကိံ ဘဝေတိ ယေန ပကာရေန သော ပဉှာဝိစယော ပဝတ္တေတဗ္ဗော၊ တံ ပကာရဇာတံ ကီဒိသံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာယသ္မာ အဇိတော ပါရာယနေ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ယထာ ယေန ပကာရေန ပုစ္ဆတိ၊ တထာ တေန ပကာရေန ပဉှာဝိစယော ပဝတ္တေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တတ္ထ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ. အဇိတောတိ ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဿ ပရိစာရကဘူတာနံ သောဠသန္နံ အညတရော အဇိတော. ပါရာယနေတိ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ အယတိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ ပါရာယနံ၊ အဇိတသုတ္တာဒိသောဠသသုတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ.

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော၊ (ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော၊)

ကေနဿု နပ္ပကာသတိ၊

ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသိ၊ ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၈၊ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၅၇၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁) –

ဂါထာယ ‘‘ကေန ဓမ္မေန လောကော အရိယဝဇ္ဇော သတ္တော နိဝုတော ပဋိစ္ဆာဒိတော၊ ဣတိ အာယသ္မာ အဇိတော ပုစ္ဆတိ. ကေန ဟေတုနာ ယထာဝုတ္တလောကော နပ္ပကာသတိ၊ အဿ ယထာဝုတ္တလောကဿ ကိံ အဘိလေပနံ ဣတိ တွံ ဗြူသိ၊ တဿ ယထာဝုတ္တလောကဿ ကိံ မဟဗ္ဘယန္တိ တွံ ဗြူသီတိ ပုစ္ဆတီ’’တိ အတ္ထော.

ဣတိ ဣမိနာ ပဘေဒေန စတ္တာရိ ဣမာနိ ဂါထာပါဒပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ ပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ပုစ္ဆိတတ္ထဒီပကာနိ ဝါ၊ ပဓာနဝသေန ပန သော ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ မတော၊ ယဒိပိ စတုန္နံ ပဒါနံ ပုစ္ဆနဝသေန ပဝတ္တတ္တာ စတုဗ္ဗိဓောတိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဉာတုံ ပန ဣစ္ဆိတဿ ဧကဿေဝ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကာရဏံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ကာရဏမာဟ ‘‘ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယဒိပိ နိဝါရဏာပကာသနာဘိလေပနမဟဗ္ဘယသင်္ခါတာ စတ္တာရော အတ္ထာ ပုစ္ဆာယံ ဂဟိတာ၊ ဧကဿ ပန အဘိဓေယျတ္ထဿ ဂဟဏတော ‘ဧကော ပဉှော’တိ ပဓာနဝသေန ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ‘‘ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဏံ ကထံ အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘ဧဝဉှိ အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဏေနေဝ ဘဂဝါ ဟိ ယသ္မာ အာဟ၊ ဣတိ တသ္မာ ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဏံ တုမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ဣမိနာ လောကာဓိဋ္ဌာနံ ပဋိစ္ဆာဒနံ ပုစ္ဆတိ၊ န နာနာဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ဣမိနာ လောကဿေဝ အပ္ပကာသနံ ပုစ္ဆတိ၊ န နာနာသဘာဝဓမ္မဿ. ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ဣမိနာ လောကဿေဝ အဘိလေပနံ ပုစ္ဆတိ၊ န နာနာသဘာဝဓမ္မဿ. ‘‘ကိံ သု တဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ဣမိနာ တဿေဝ လောကဿ မဟဗ္ဘယံ ပုစ္ဆတိ၊ န နာနာသဘာဝဓမ္မဿ. တသ္မာ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိပဉှော ဧကာဓိဋ္ဌာနနာနာဓိဋ္ဌာနေသု ဧကာဓိဋ္ဌာနော၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနသတ္တာဓိဋ္ဌာနေသု သတ္တာဓိဋ္ဌာနော၊ အဒိဋ္ဌဇောတနာဒီသု အဒိဋ္ဌဇောတနာပဉှောတိအာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိစိနိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ပဉှဿ ယော လောကော ‘အဓိဋ္ဌာနော’တိ ဂဟိတော၊ သော လောကော တိဝိဓော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘လောကော တိဝိဓော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တယော ဝိဓာ ဧတဿ လောကဿာတိ တိဝိဓော. ကိလိဿတိ ရာဂါဒိဝသေန ကာမာဝစရသတ္တောတိ ကိလေသော၊ ကိလေသော စ သော လောကော စာတိ ကိလေသလောကော၊ ကာမာဝစရသတ္တော. သော ဟိ ရာဂါဒိကိလေသဗဟုလတာယ ကိလေသလောကောတိ. ဘဝတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဗုဒ္ဓီဟီတိ ဘဝေါ၊ ဘဝေါ စ သော လောကော စာတိ ဘဝလောကော၊ ရူပါဝစရသတ္တော. သော ဟိ ဈာနာဒိဗုဒ္ဓီဟိ ဘဝတီတိ. ဣန္ဒြိယေန သမန္နာဂတောတိ ဣန္ဒြိယော၊ ဣန္ဒြိယော စ သော လောကော စာတိ ဣန္ဒြိယလောကော၊ အရူပါဝစရသတ္တော. သော ဟိ အာနေဉ္ဇသမာဓိဗဟုလတာယ ဝိသုဒ္ဓိန္ဒြိယော ဟောတီတိ လောကသမညာ ပရိယာပန္နဓမ္မဝသေန ပဝတ္တာ၊ တသ္မာ အရိယာ န ဂဟိတာတိ.

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိဂါထာယ ပုစ္ဆာဝိစယော ဟာရော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ဝိဿဇ္ဇနာဝိစယော ဟာရော ကတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာယ ဝိဘတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိပုစ္ဆာယံ –

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော၊ (အဇိတာတိ ဘဂဝါ၊)

ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတိ၊

ဇပ္ပါဘိလေပနံ ဗြူမိ၊ ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၉၊ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၅၈၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ) –

အယံ ဂါထာ ဝိဿဇ္ဇနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကောတိ ကာဠပက္ခစတုဒ္ဒသီ၊ ဃနဝနသဏ္ဍ၊ မေဃပဋလစ္ဆာဒန၊ အဍ္ဎရတ္တီနံ ဝသေန စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန အန္ဓကာရေန ရထဃဋာဒိ ပဋိစ္ဆာဒိတော ဝိယ ဓမ္မသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ အဝိဇ္ဇာယ သတ္တလောကော နိဝုတော ပဋိစ္ဆာဒိတော. ‘‘အဇိတာ’’တိ စ အာလပနံ ကတွာ ဘဂဝါ အာဟ. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပမာဒဟေတု ယထာဝုတ္တလောကော နပ္ပကာသတိ. ဇပ္ပံ တဏှံ ယထာဝုတ္တလောကဿ ‘‘အဘိလေပန’’န္တိ အဟံ ဗြူမီတိ ဘဂဝါ အာဟ၊ ဒုက္ခံ ဇာတိအာဒိဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဿ ယထာဝုတ္တလောကဿ ‘‘မဟဗ္ဘယ’’န္တိ အဟံ ဗြူမီတိ ဘဂဝါ အဇိတံ အာဟာတိ အတ္ထော.

‘‘ဣမာယ ဝိဿဇ္ဇနာယ ကထံ ဝိစိနေယျာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနီတိ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိပုစ္ဆာဂါထာယံ ဝုတ္တာနိ ဂါထာပဒါနိ. ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟီတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာယံ ဝုတ္တေဟိ ဂါထာပဒေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတာနိ. ကထံ? ပဌမံ ပဒံ ပဌမေန ပဒေန၊ ဒုတိယံ ပဒံ ဒုတိယေန ပဒေန၊ တတိယံ ပဒံ တတိယေန ပဒေန၊ စတုတ္ထံ ပဒံ စတုတ္ထေန ပဒေန ဝိဿဇ္ဇိတံ.

‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဌမပဉှေ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ပဌမာ ဝိဿဇ္ဇနာ ကတာ၊ န ဥပ္ပဋိပါဋိယာ. ဝိဇ္ဇာယ ပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ၊ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာယ အဇာနကော လောကော ဘဝေယျ. ကထံ နိဝုတော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘နီဝရဏေဟိ နိဝုတော လောကော’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘နီဝရဏေန နိဝုတော လောကော’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဘာဝေါ ကေန ဝစနေန သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘‘သဗ္ဗသတ္တာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗပါဏာနံ သဗ္ဗဘူတာနံ၊ ပရိယာယတော ဧကမေဝ နီဝရဏံ ဝဒါမိ၊ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ. သဗ္ဗသောဝ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာယ နိရောဓာ စာဂါ ပဋိနိဿဂ္ဂါ နတ္ထိ သတ္တာနံ နီဝရဏန္တိ ဝဒါမီ’’တိ ယံ ဝစနံ ယထာ ယေန ပကာရေန ဘဂဝါ အာဟ၊ တထာ တေန ပကာရေန ဝုတ္တေန တေန ဝစနေန တုမှေဟိ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဘာဝေါ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ.

‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒေန ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဌမဿေဝ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနာ န သိယာ၊ ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ဒုတိယပဒဿာပိ ဝိဿဇ္ဇနာ သိယာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ‘‘တေန စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေန ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒေန ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဌမဿ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနာ ယုတ္တာ ယုတ္တတရာ ဟောတိ၊ ယုတ္တတရတ္တာ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဉှေ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာတိ မယာ ဝတ္တဗ္ဗာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ပဉှေ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ အယံ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာ၊ ဝိဝိစ္ဆာယ ပဝတ္တတ္တာ၊ ပမာဒါ စ လောကော နပ္ပကာသတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာယ နိဝုတော လောကော နပ္ပကာသတီတိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာ၊ ‘‘ကထံ ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ လောကော နပ္ပကာသတီတိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော ပုထုဇ္ဇနဘူတော ပုဂ္ဂလော အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေဟိ နိဝုတော၊ သော ပုထုဇ္ဇနဘူတော ပုဂ္ဂလော ဝိဝိစ္ဆာယ ဝိဝိစ္ဆတိ. ‘‘ယာယ ဝိဝိစ္ဆာယ ဝိဝိစ္ဆတိ၊ သာ ဝိဝိစ္ဆာ ကတမာ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ နာမ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာယ ကသ္မာ နပ္ပကာသတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘သော ဝိစိကိစ္ဆန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တာယ ဝိစိကိစ္ဆန္တော သော ပုထုဇ္ဇနဘူတော ပုဂ္ဂလော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗေသု နာဘိသဒ္ဒဟတိ၊ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗေသု န အဘိသဒ္ဒဟန္တော အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သစ္ဆိကိရိယာယ အာရဘိတဗ္ဗံ ဝီရိယံ နာရဘတိ၊ အနာရဘန္တော သော ပုဂ္ဂလော ဣဓ လောကေ ပမာဒမနုယုတ္တော ဝိဟရတီတိ၊ ပမာဒေန ဝိဟရန္တော ပမတ္တော ပုဂ္ဂလော သုက္ကေ ဓမ္မေ န ဥပ္ပါဒိယတိ၊ အနုပ္ပါဒယန္တဿ တဿ ပုဂ္ဂလဿ တေ သုက္ကာ ဓမ္မာ အနုပ္ပါဒိယမာနာ ဟုတွာ နပ္ပကာသန္တိ ပကာသနဝသေန န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ လောကော နပ္ပကာသတီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘တာဒိသဿ သုက္ကဓမ္မာနံ အပ္ပကာသနဘာဝေါ အမှေဟိ ကေန ဝစနေန သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ –

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသန္တိ၊ ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ၊ ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ၊

တေ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တိ၊ ကိတ္တိယာ စ ယသေန စာ’’တိ. –

ယံ ဂါထာပါဌံ ဘဂဝါ ယထာ ယေန အပ္ပကာသနာကာရေန အာဟ၊ တထာ တေန အပ္ပကာသနာကာရေန ဝုတ္တေန တေန ဂါထာပါဌေန တာဒိသဿ ပုဂ္ဂလဿ သုက္ကဓမ္မာနံ အပ္ပကာသနဘာဝေါ တုမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောယေဝ၊ တသ္မာ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ လောကော နပ္ပကာသတီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

ဂါထာတ္ထော ပန – ဟိမဝန္တော ပဗ္ဗတော ဒူရေ ဌိတော ဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ သစက္ခုကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ပကာသတိ ဣဝ၊ ဧဝံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ ဂုဏဝသေန ပဝတ္တာယ ကိတ္တိယာ စ ဂုဏဝသေန ပဝတ္တေဟိ ယသပရိဘောဂပရိဝါရေဟိ စ ဒူရေ ဌိတာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပကာသန္တိ၊ ရတ္တိကာလေ ခိတ္တာ သရာ ဥသူ န ဒိဿန္တိ ယထာ၊ ဧတ္ထ သတ္တလောကေ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ ဝသေန ဝိဟရန္တော အသန္တော န ဒိဿန္တိ. ယေ သန္တော ပကာသန္တိ၊ တေ သန္တော ဂုဏေဟိ ပကာသန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂုဏာ နာမ အဗ္ဘန္တရေ ဇာတာ၊ ‘‘ကထံ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကိတ္တိယာ စ ယသေန စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဂုဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တာယ ကိတ္တိယာ စ ဂုဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တေန ယသေန စ ပကာသန္တာ ပုဂ္ဂလာ ဂုဏေဟိ ပကာသန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗာဝါတိ.

ယဒိ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ ဝသေန နပ္ပကာသတိ၊ ဧဝံ သတိ လောကော နိဝုတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဌမဿ ပဒဿာပိ ဝိဿဇ္ဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ‘‘တေန စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေနာတိ ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ ပမာဒါ နပ္ပကာသတီ’’တိ ပဒေန ‘‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’’တိ ဒုတိယဿ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနာ ယုတ္တာ ယုတ္တတရာတိ အတ္ထော. ပဒေနာတိ စ ပဒတ္ထဋ္ဌေန ဝိဿဇ္ဇနာတိ အတ္ထော. ပဒဿာတိ ပဒတ္ထဿ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသ နယော ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရိ စ.

‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ ပဉှေ ‘‘ဇပ္ပါဘိလေပနံ ဗြူမီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာ တဿာ အဇိတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ကတမာ ဇပ္ပါ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဇပ္ပါ နာမ ဝုစ္စတိ တဏှာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ တဏှာ လောကံ အဘိလိမ္ပတီတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ ယောဇနာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယထာ ယေန တဏှာယ အဘိလေပနဘာဝေန –

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓံ တမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ. –

ယံ ဂါထံ ဘဂဝါ အာဟ၊ တထာ တေန အဘိလေပနဘာဝေန ဝုတ္တာယ တာယ ဂါထာယ သာ တဏှာ လောကံ အဘိလိမ္ပတီတိ ဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဂါထာယံ ပန – ရဇ္ဇတိ သတ္တောတိ ရတ္တော၊ ရာဂသမင်္ဂီသတ္တော. ကာရဏံ ပဋိစ္စ အသတိ ပဝတ္တတိ ဖလန္တိ အတ္ထံ၊ ဖလံ. ကာရဏံ ဖလံ ဓာရေတိ၊ တံ ကာရဏံ ဓမ္မံ နာမ. အန္ဓကာရံ အန္ဓံ. ယန္တိ ယမှိ ကာလေ. ယန္တိ ဟိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. ယမှိ ကာလေ ရာဂေါ နရံ ရာဂသမင်္ဂိံ သဟတေ အဘိဘဝတိ၊ တဒါ ကာလေ အန္ဓံ အန္ဓကာရံ တမံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ရာဂေါ နရံ ယံ ယသ္မာ သဟတေ၊ တသ္မာ အန္ဓံ တမံ တဒါ ဟောတီတိ ဝါ၊ ရာဂေါ ယံ နရံ သဟတေ၊ တဿ နရဿ အန္ဓံ တမံ တဒါ ဟောတီတိ ဝါ၊ ရာဂေါ နရံ ယံ သဟတေ အဘိဘူယတေ ယံ သဟနံ အဘိဘဝနံ နိပ္ဖါဒေတိ၊ တံ သဟနံ အဘိဘဝနံ အန္ဓံ အန္ဓကာရံ တမံ ဟောတီတိ ဝါ ယောဇနာ.

‘‘ယဒိ ရတ္တော အတ္ထာဒိကံ န ဇာနာတိ၊ ဧဝံ သတိ ကထံ ဇပ္ပါဘိလေပနံ ဘဝတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘သာယံ တဏှာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာရမ္မဏေသု အာသတ္တိဗဟုလဿ အာသင်္ဂဗဟုလဿ တဏှာသမင်္ဂိဿ ပုဂ္ဂလဿ သာ အယံ တဏှာ ဧဝံ ဗဟုအာသင်္ဂဝသေန အဘိဇပ္ပါ ပရိယုဋ္ဌာနဋ္ဌာယိနီ ဟောတိ. ဣတိ ကရိတွာ ဣမိနာ ကာရဏေန တတ္ထ တဏှာယ သတ္တလောကော ကေနစိ သိလေသေန အဘိလိတ္တော မက္ခိတော ဝိယ ဇပ္ပါဘိလေပေန အဘိလိတ္တော နာမ ဘဝတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဇပ္ပါဘိလေပနံ အပ္ပကာသနဿပိ ကာရဏံ ဘဝတိ၊ တသ္မာ ‘ကေနဿု နပ္ပကာသတီ’တိ ဒုတိယပဒတ္ထဿပိ ဝိဿဇ္ဇနာ သိယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေန စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘‘တဿ လောကဿ မဟဗ္ဘယံ ကိ’’န္တိ ဣမသ္မိံ စတုတ္ထပဉှေ ‘‘အဿ လောကဿ ဒုက္ခံ မဟဗ္ဘယံ ဘဝေ’’တိ အယံ ဝိဿဇ္ဇနာ တဿာ အဇိတေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘာယတိ လောကော ဧတသ္မာတိ ဘယံ၊ မဟန္တံ ဘယံ မဟဗ္ဘယံ. ‘‘ကတိဝိဓံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဒုဝိဓံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒွေ ဝိဓာ အဿ ဒုက္ခဿာတိ ဒုဝိဓံ. ‘‘ကတမံ ဒုဝိဓံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကာယိကဉ္စ စေတသိကဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကတမံ ကာယိကံ၊ ကတမံ စေတသိက’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယံ ကာယိကံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခံ ယံ စေတသိကံ၊ ဣဒံ ဒေါမနဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ရောဂါဒိသတ္ထာဒိအနိဋ္ဌရူပံ သတ္တလောကဿ မဟဗ္ဘယံ ဘဝေယျ၊ ‘‘ကထံ ဒုက္ခံ မဟဗ္ဘယံ ဘဝေတိ သဒ္ဒဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗေ သတ္တာ ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခဿ ဥဗ္ဗိဇ္ဇန္တိ၊ ဒုက္ခေန သမသမံ အညံ ဘယံ သတ္တာနံ နတ္ထိ၊ ဒုက္ခတော ဥတ္တရိတရံ ဝါ ပန ဘယံ ကုတော အတ္ထိ. ဟိ ယသ္မာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဒုက္ခတော အညဿ ဘယဿ အဘာဝတော ‘‘ဒုက္ခံ လောကဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိအာဒိဝစနေန ရောဂါဒိသတ္ထာဒိအနိဋ္ဌရူပံ ဒုက္ခမူလမေဝါတိ ဒဿေတိ. ‘‘ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒုဝိဓံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခဝေဒနာယေဝ၊ ဧဝံ သတိ သင်္ခါရဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခာနံ မဟဗ္ဘယဘာဝေါ န အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘တိဿော ဒုက္ခတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘‘တိဿော ဒုက္ခတာ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ သဗ္ဗကာလေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကဒါစိ ကဿစိ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ လောကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တာသု တီသု ဒုက္ခတာသု. လောကောတိ ဘောဂသမ္ပန္နော စေဝ အပ္ပါဗာဓော စ သတ္တလောကော. ဩဓသော ဩဓိသော ကဒါစိ ကရဟစိ အတ္တူပက္ကမမူလာယ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စတိ၊ ကဒါစိ ပရူပက္ကမမူလာယ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စတိ၊ တထာ ဩဓသော ဩဓိသော ကဒါစိ ကရဟစိ ဒီဃာယုကော လောကော ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ မုစ္စတိ၊ ‘‘ကေန ဟေတုနာ မုစ္စတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆံ ဌပေတွာ ဟေတုံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတ္တလောကေ အပ္ပေကစ္စေ အပ္ပါဗာဓာ ဟောန္တိ၊ တေ ဘောဂသမ္ပန္နတ္တာ စေဝ အပ္ပါဗာဓတ္တာ စ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စန္တိ၊ ဝိသေသတော ရူပါဝစရသတ္တာ မုစ္စန္တိ. အပ္ပေကစ္စေ ဒီဃာယုကာပိ ဟောန္တိ၊ တေ ဒီဃာယုကတ္တာ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ မုစ္စန္တိ၊ ဝိသေသတော အရူပါဝစရသတ္တာ မုစ္စန္တိ အရူပါဝစရသတ္တာနံ ဥပေက္ခာသမာပတ္တိဗဟုလတ္တာ.

တေသံ တာဟိ ဒုက္ခတာဟိ မုစ္စနံ အနေကန္တိကံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တာဟိ အနတိက္ကန္တတ္တာ အနေကန္တိကံ မုစ္စနံ တုမှေဟိ ဝုတ္တံ၊ အမှေဟိ စ ဉာတံ၊ ‘‘ကတမံ ဧကန္တိကမုစ္စန’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခါရဒုက္ခတာယာတိ ဒုက္ခဝေဒနာပိ သင်္ခတတ္တာ သင်္ခါရပရိယာပန္နာ၊ တာဒိသာယ သင်္ခါရဒုက္ခတာယာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. လောကောတိ အရဟာ. ဥပါဒီယတိ ဝိပါကက္ခန္ဓစတုက္ကကဋတ္တာရူပသင်္ခါတံ ခန္ဓပဉ္စကန္တိ ဥပါဒိ၊ ဥပါဒိယေဝ သေသံ ဥပါဒိသေသံ၊ ခန္ဓပဉ္စကံ၊ တံ နတ္ထိ ဧတိဿာ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ အနုပါဒိသေသာ. အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတု ဟုတွာ မုစ္စတိ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စာယံ ကရဏနိဒ္ဒေသော. နိဗ္ဗာနဓာတူတိ စ ခန္ဓပဉ္စကဿ နိဗ္ဗာယနမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ န အသင်္ခတဓာတု. တသ္မာတိ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ သကလလောကဗျာပကဘာဝေန သဗ္ဗလောကသင်္ဂါဟကတ္တာ ဝုတ္တပ္ပကာရသင်္ခါရဒုက္ခတာယ သဗ္ဗလောကဿ ဒုက္ခံ ဟောတိ၊ ဣတိ ကတွာ သင်္ခါရဒုက္ခတာယ သဗ္ဗလောကဿ ဒုက္ခဘာဝတော ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ.

‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၊ ၃၊ ၃၆၊ မဟာဝ. ၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅) ဝစနတော ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ ပဒေန ‘‘ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီ’’တိ တတိယပဒဿာပိ ဝိဿဇ္ဇနာ သိယာတိ အာသင်္ကဘာဝတော ‘‘တေန စ စတုတ္ထဿ ပဒဿ ဝိဿဇ္ဇနာ ယုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကေန ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနံ ယုတ္တတရဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနံ ယုတ္တတရတ္တာ ယုတ္တတရဇာနနကော ဘဂဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိမာဟ၊ တသ္မာ ယုတ္တတရဘာဝေါ တုမှေဟိ ဇာနိတဗ္ဗောတိ.

ဧတ္ထ စ လောကဿ နီဝရဏာဒီနိ အဇာနန္တေန စ တိတ္ထိယဝါဒေသု သမယန္တရေသု ပရိစယေန စ တေသု သမယန္တရေသု စေဝ နီဝရဏာဒီသု စ သံသယပက္ခန္ဒေန ဧကံသေနေဝ သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ၊ ဧကံသေနေဝ သတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ဗျာကာတဗ္ဗတ္တာ စ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ စာယံ ပုစ္ဆာ အဇာနန္တဿ ဇာနနတ္ထာယ၊ ဇာတသံသယဿ စ သံသယဝိနောဒနတ္ထာယ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗဿ နီဝရဏာဒိဝိသယဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ စတုဗ္ဗိဓာ. နီဝရဏာဒီနံ ပန ဝိသယာနံ လောကော စ အာဓာရဘာဝေန ဂါထာယံ ဝုတ္တောတိ ‘‘ဧကော ပဉှော ဒဿိတော’’တိ အယမေတ္ထ ပုစ္ဆာဝိစယော၊ ဝိဿဇ္ဇနာဝိစယော ပန ‘‘အဒိဋ္ဌဇောတနာ ဝိဿဇ္ဇနာ၊ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိစယေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧကာဓာရေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ ဝိစယော အာစရိယေဟိ ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘အနေကာဓာရေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ ယော ဝိစယော ဝိဘဇနာရဟော၊ သော ဝိစယော ကထံ အမှေဟိ ဝိညာယတိ၊ အမှာကံ ဝိညာပနတ္ထာယ တသ္မိံ ဝိစယံ ဝိဘဇထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော အနေကာဓာရံ ပုစ္ဆံ တာဝ နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ –

‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ၊ (ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတော၊)

သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏံ၊

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ၊ ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၀၊ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၅၉၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃) –

ဂါထမာဟ. ဂါထာတ္ထော တာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သဝန္တီတိ သန္ဒန္တိ၊ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗဓီတိ တဏှာဒီနံ အာရမ္မဏဘူတေသု သဗ္ဗေသု ရူပါဒီသု အာယတနေသု. သောတာတိ တဏှာဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒယော သောတာ. ဣစ္စာယသ္မာတိ ဣတိ ဧဝံ အာယသ္မာ အဇိတော အာဟ. သောတာနန္တိ တဏှာဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒီနံ သောတာနံ. ကိံ နိဝါရဏန္တိ ကိံ ကတမံ ဓမ္မဇာတံ အာဝရဏံ ဘဝေ၊ ကာ ကတမာ ဓမ္မဇာတိ ရက္ခာ ဘဝေ. သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟီတိ သောတာနံ တဏှာဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒီနံ သံဝရဏံ အာဝရဏံ ဣဒံ ဓမ္မဇာတံ ဘဝေတိ သဗ္ဗသတ္တဟိတတ္ထံ အမှာကံ တွံ ကထေဟိ. ကေန သောတာ ပိဓီယရေတိ ကေန ပဟာယကဓမ္မေန တဏှာဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒယော သောတာ ပဏ္ဍိတေဟိ ပိဓီယရေတိ ပုစ္ဆတီတိ ပုစ္ဆိတာနိ.

‘‘ပုစ္ဆာဝသေန ကထိတာယ ‘သဝန္တိ။ပေ။ ပိဓီယရေ’တိ ဣမာယ ဂါထာယ ကိတ္တကာနိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ၊ ကိတ္တကာ ပဉှာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနိ၊ တေ ဒွေ ပဉှာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာယ ဣမိဿာ ဂါထာယ ယဒိ စတ္တာရိ ပဒါနိ သိယုံ၊ ဧဝံ သန္တေသု ပဉှာပိ စတုဗ္ဗိဓာ သိယုံ၊ ကသ္မာ ‘ဒွေ’တိ ဝုတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကသ္မာ? ဣမေ ဟိ ဗဟွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမေ ဧတာယ ဂါထာယ ဂဟိတာ အတ္ထာ ဗဟွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သဝန္တိ။ပေ။ ပိဓီယရေတိ ဗဟူနိ ဝစနာနိ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တာ သံဝရသင်္ခါတာ သတိ စေဝ ပိဒဟနဟေတုဘူတာ ပညာ စာတိ ဣမေ ဒွေ အတ္ထာဝ ပုစ္ဆိတာ၊ တသ္မာ အတ္ထဝသေန ဒွေ ပဉှာ ဝုတ္တာ ဝါ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတာ ကထံ ဝုတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဧဝံ သမာပန္နဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံ သမာပန္နဿာတိ ဣမာဟိ ဒုဂ္ဂတိဟေတုဘူတာဟိ ဉာတိဗျသနာဒိသင်္ခါတာဟိ အာပဒါဟိ ဝါ၊ ပါဏဝဓာဒီဟိ အာပဒါဟိ ဝါ၊ သမံ သဟ၊ သဗ္ဗထာ ဝါ အယံ သတ္တလောကော အာပန္နော အဇ္ဈောတ္ထဋော၊ ဧဝံ အဇ္ဈောတ္ထဋဿ ဝါ သမာပန္နဿ. ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿာတိ ဉာတိဗျသနာဒယော ဝါ ပါဏဝဓာဒီနိ အာဂမ္မ ပဝတ္တေဟိ ဒသဟိ ကိလေသဝတ္ထူဟိ စ အယံ သတ္တလောကော သံကိလိဋ္ဌော၊ ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿ စ လောကဿာတိ သမာပန္နဿ အဇ္ဈောတ္ထဋဿ လောကဿ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ ကိံ ကတမံ ဓမ္မဇာတံ ဘဝေ. ဣတိ ဧဝဉှိ သစ္စံ အဇိတသုတ္တေ အာဟာတိ ဝိတ္ထာရတ္ထော၊ ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတာ ဉာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ကိံ နု သောတာ သဗ္ဗဿ လောကဿ သဗ္ဗဓိ သဝန္တိ၊ ဥဒါဟု၊ ဧကစ္စဿေဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာတိ၊ အသမာဟိတဿ သဝန္တိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဗဟုလဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဗဟုလတ္တာ ရူပါဒီသု နာနာရမ္မဏေသု ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿေဝ သောတာ သဝန္တိ ပဝတ္တန္တိ၊ န သမာဟိတဿ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဝိရဟိတဿာတိ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ကတမာ အဘိဇ္ဈာ၊ ကတမော ဗျာပါဒေါ၊ ကတမော ပမာဒေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ယာ အဘိဇ္ဈာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒေသု. ယာ အဘိဇ္ဈာ၊ အယံ လောဘော၊ န အဘိဇ္ဈာယနမတ္တံ. လောဘော စ အကုသလမူလံ၊ န လုဗ္ဘနမတ္တံ. ယော ဗျာပါဒေါ၊ အယံ ဒေါသော၊ န ဗျာပဇ္ဇနမတ္တံ. ဒေါသော စ အကုသလမူလံ၊ န ဒူသနမတ္တံ. ယော ပမာဒေါ၊ အယံ မောဟော၊ န သတိဝိပ္ပဝါသမတ္တံ. မောဟော စ အကုသလမူလံ၊ န မူဟနမတ္တံ. ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အဘိဇ္ဈာဒီနံ အကုသလမူလတ္တာ ယဿ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပမာဒဗဟုလဿ အသမာဟိတဿ ဆသု ရူပါဒီသု အာယတနေသု တဏှာ သဝန္တိ.

‘‘ကတိဝိဓာ သာ တဏှာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ရူပတဏှာ။ပေ။ ဓမ္မတဏှာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဆန္နံ ရူပတဏှာဒီနံ ဆသု ရူပါဒိအာယတနေသု သဝနံ ကေန စ ဝစနေန အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဝတီတိ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ပဋိဟညတီ’’တိ ယံ ဝစနံ ဘဂဝါ ယထာ ယေန ပကာရေန အာဟ၊ တထာ တေန ပကာရေန ဝုတ္တနယေန ဝစနေန တုမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထ စ စက္ခာဒီနံ ရူပတဏှာဒီနံ ဆန္နံ သောတာနံ ဒွါရဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ စက္ခာဒယော နိဿိတူပစာရဝသေန သယံ သဝန္တော ဝိယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ. ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သဗ္ဗာ သဗ္ဗသ္မာ စက္ခာဒိဒွါရတော စ သဝတိ ပဝတ္တတိ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန တဏှာယနမိစ္ဆာဘိနိဝေသနဥန္နမနာဒိပ္ပကာရေန သဝတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ‘‘ကသ္မာ သဗ္ဗသ္မာ စက္ခာဒိဒွါရတော စ သဝတိ ပဝတ္တတိ၊ သဗ္ဗပ္ပကာရေန တဏှာယနမိစ္ဆာဘိနိဝေသနဥန္နမနာဒိပ္ပကာရေန သဝနဘာဝေါ ဝိဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေနာတိ အသမာဟိတဿ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒီနံ စက္ခာဒိဒွါရတော စ တဏှာယနမိစ္ဆာဘိနိဝေသဥန္နမနာကာရေန တဏှာဒိဝသေန ပဝတ္တနတော ပဝတ္တဇာနနကော ဘဂဝါ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိ အာဟ.

‘‘သောတာနံ ‘ကိံ နိဝါရဏ’န္တိ ဣမိနာ ကိံ ပုစ္ဆတိ? သောတာနံ အနုသယပ္ပဟာနံ ပုစ္ဆတိ ကိံ? ဥဒါဟု ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘သောတာနံ ကိံ နိဝါရဏန္တိ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ ဝေါဒါနံ၊ ဥဒါဟု ဝုဋ္ဌာနံ ကိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဝေါဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူဟိ၊ ‘ကေန သောတာ ပိဓီယရေ’တိ ဣမိနာ ကိံ ပုစ္ဆတိ? သောတာနံ ပရိယုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ ကိံ? ဥဒါဟု ဝီတိက္ကမနံ၊ သမုဂ္ဃါဋံ ဝါ ပုစ္ဆတိ ကိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ သောတာနံ။ပေ။ ပိဓီယရေတိ အနုသယသမုဂ္ဃါဋံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ အနုသယသမုဂ္ဃါဋံ ဝေါဒါနံ ကိံ၊ ဥဒါဟု ဝုဋ္ဌာနံ ကိ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိအာဒိပုစ္ဆာဝိစယော အာစရိယေန ဝုတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ တာယ ပုစ္ဆာယ ‘‘ကတမော ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုစ္ဆာယံ –

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ၊ (အဇိတာတိ ဘဂဝါ၊)

သတိ တေသံ နိဝါရဏံ၊

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊ ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၆၀၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄) –

ဂါထာ ဝိဿဇ္ဇနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဿံ ဂါထာယံ အဇိတ လောကသ္မိံ ယာနိ သောတာနိ သဝန္တိ၊ တေသံ သောတာနံ ယံ နိဝါရဏံ၊ သာ သတိ ဟောတိ၊ တံ သတိံ သောတာနံ သံဝရန္တိ အဟံ ဗြူမိ၊ ဧတေ သောတာ ပညာယ ပိဓီယရေတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတ္ထ သတီတိ ဝိပဿနာပညာယ သမ္ပယုတ္တာ သတိ. ပညာယာတိ မဂ္ဂပညာယ. ပိဓီယရေတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန ပိဓီယန္တိ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ.

‘‘သတိ တေသံ နိဝါရဏံ သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမီ’’တိ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ယာယ ကာယစိ သတိယာ သောတာနံ သံဝရဏကိစ္စံ သိဒ္ဓံ ကိံ၊ ဝိသိဋ္ဌာယ သတိယာ သောတာနံ သံဝရဏကိစ္စံ သိဒ္ဓံ ကိံ၊ ကတမာယ သတိယာ သောတာနံ သံဝရဏကိစ္စံ သိဒ္ဓ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကာယဂတာယ သတိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာယဂတာယ သတိယာတိ ရူပကာယေ ဂတံ ကေသာဒိကံ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿိတွာ ပဝတ္တာယ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တာယ သတိယာ. ဘာဝိတာယာတိ ကာယဂတံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော နိဗ္ဗိန္ဒနတော ဝိရဇ္ဇနတော နိရောဓနတော ပဋိနိဿဇ္ဇနတော အနုပဿနာဝသေန ဘာဝိတာယ. ဧဝဉှိ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ၊ အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ၊ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ. ဗဟုလီကတာယာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေန ဒိဝသမ္ပိ မာသမ္ပိ သံဝစ္ဆရမ္ပိ သတ္တသံဝစ္ဆရမ္ပိ ဗဟုလီကတာယ. စက္ခုန္တိ အဘိဇ္ဈာဒိပဝတ္တိဒွါရဘာဝေန ဌိတံ စက္ခုံ၊ နိဂ္ဂဟိတာဂမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နာဝိဉ္ဆတီတိ စက္ခုဒွါရေ ပဝတ္တံ အဘိဇ္ဈာဒိသဟိတံ စိတ္တသန္တာနံ၊ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝါ နာကဍ္ဎတိ၊ မနာပိကေသု ရူပေသု နာဝိဉ္ဆတီတိ ယောဇနာ. အမနာပိကေသု ရူပေသု န ပဋိဟညတိ. ကာယဂတာယ သတိယာ ဘာဝိတာယ ဗဟုလီကတာယ သောတံ နာဝိဉ္ဆတိ. မနာပိကေသု သဒ္ဒေသု။ပေ။ အမနာပိကေသု သဒ္ဒေသု န ပဋိဟညတီတိ ယောဇနာ ယထာသမ္ဘဝတော ကာတဗ္ဗာ.

‘‘ကေန ကာရဏေန နာဝိဉ္ဆတိ ပဋိဟညတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ၊ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝုတနိဝါရိတတ္တာ နာဝိဉ္ဆတိ န ပဋိဟညတီတိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ‘‘ကေနာရက္ခေန တေ သံဝုတနိဝါရိတာ’’တိ ပုစ္ဆတိ၊ သတိအာရက္ခေန တေ သံဝုတနိဝါရိတာတိ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ‘‘သတိအာရက္ခေန သံဝုတနိဝါရိတဘာဝေါ ကေန အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေနာတိ တသ္မာ သတိအာရက္ခေန သံဝုတနိဝါရိတတ္တာ သံဝုတနိဝါရိတဇာနနကော ဘဂဝါ ‘‘သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ ယံ ဝစနံ အာဟ၊ တေန ဝစနေန တုမှေဟိ သတိအာရက္ခေန သံဝုတနိဝါရိတဘာဝေါ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပညာ သတျာနုဂါတိ ကိစ္စမေဝေတ္ထ အဓိကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘သတိ တေသံ နိဝါရဏ’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇနဿ ဝိတ္ထာရတ္ထော အာစရိယေန ဝုတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနဿ ဝိတ္ထာရတ္ထော ‘‘ကထံ အမှေဟိ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနဿ ဝိတ္ထာရတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပညာယ အနုသယာ ပဟီယန္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပညာယာတိ မဂ္ဂပညာယ. အနုသယာတိ အနုရူပံ ကာရဏံ လဘိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ကာမရာဂါနုသယာဒယော. ပဟီယန္တိ သမုစ္ဆေဒဝသေန အနုသယေသု ပညာယ ပဟီနေသု ပရိယုဋ္ဌာနာပိ အတ္ထတော ပဟီယန္တိ. ကိဿ ပဟီနတ္တာ ‘‘ပဟီယန္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ? အနုသယဿ ပဟီနတ္တာ ပရိယုဋ္ဌာနာ ပဟီယန္တီတိ ဝိဿဇ္ဇေတိ.

‘‘တံ အနုသယပ္ပဟာနေန ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ကိံ ဝိယ ဘဝတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တံ ယထာ ခန္ဓဝန္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခန္ဓဝန္တဿ ရုက္ခဿ ကုဒါလာဒိနာ ဘူမိံ ခဏိတွာ အနဝသေသမူလုဒ္ဓရဏေ ကတေ တဿ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝင်္ကုရသန္တတိပိ ကုဒါလာဒိနာ သမုစ္ဆိန္နာဝ ဘဝတိ ယထာ၊ ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အနုသယေသု ပဟီနေသု အနုသယာနံ ပရိယုဋ္ဌာနသန္တတိ သမုစ္ဆိန္နာ ပိဒဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဘဝတိ. ကေန သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတိ? ပညာယ မဂ္ဂပညာယ သမုစ္ဆိန္နာ ဘဝတီတိ အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ပညာယ ပရိစ္ဆိန္နဘာဝေါ ကထံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ ဝစနတော အနုသယာနံ ပရိယုဋ္ဌာနသန္တတိယာ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္နဘာဝေါ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣမေသု ပဉှာဝိဿဇ္ဇနေသု သောတာနံ သံဝရံ၊ ပိဓာနဉ္စ အဇာနန္တေန ဝါ သံသယိတေန ဝါ သံဝရပိဓာနာနံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာတိ ပုစ္ဆာဝိစယော စေဝ သတိပညာနံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတ္တာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတေသု စ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိကော ပဉှော နီဝရဏဝိစိကိစ္ဆာပမာဒဇပ္ပါနံ ဝသေန စတုဗ္ဗိဓောပိ လောကာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဧကော ပဉှောတိ ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သတိ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိအာဒိကောပိ ပဉှော သံဝရပိဓာနာနံ ဝသေန ဒုဝိဓောပိ ဧကတ္ထဝသေန ဂဟေတွာ ဧကာဓိဋ္ဌာနဝသေန ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ သောတာနံ ဗဟုဘာဝတော ဝါ ‘‘ဗဟုပဉှော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ တထာ ပန အဝတွာ သောတေ အနာမသိတွာ သံဝရပိဓာနာနံ ဝသေန ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိအာဒိမှိ ‘‘ဒွေ ပဉှာ’’တိ ဝုတ္တာ. တဒနုသာရေန ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိမှိပိ လောကံ အနာမသိတွာ နီဝရဏာဒီနံ စတုန္နံ ဝသေန ‘‘စတ္တာရော ပဉှာ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အယံ နယော ဒဿိတောတိ နယဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဒေသနာကာလေ ဝုတ္တဓမ္မဿ အနုသန္ဓိမဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ ရစိတနိယာမေနေဝ ပုစ္ဆိတပဉှဿ စေဝ ပဉှံ အဋ္ဌပေတွာ၊ ပဋိညဉ္စ အကတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ ဝိစယဟာရော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ဒေသနာကာလေ ဝုတ္တဓမ္မဿ အနုသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတပဉှဿ စေဝ တံ ပဉှံ ဌပေတွာ၊ ပဋိညဉ္စ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ ယော ဝိစယော ဟာရော ဝိဘတ္တော၊ သော ဝိစယဟာရော ကထံ အမှေဟိ ဝိညာယတိ၊ အမှာကံ ဝိညာပနတ္ထာယ တသ္မိံ ဝိစယံ ဝိဘဇေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော တေသု ဝိစေတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာနိ သောတာနီ’’တိအာဒိဂါထာယ ဝိစယာကာရဒဿနာနန္တရံ ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဂါထာတ္ထော တာဝ ဝိညာတဗ္ဗော – ယာယ ပညာယ အနုသယပ္ပဟာနေန သောတနိရုဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ၊ ယာယ သတိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနေန သောတနိရုဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ၊ သာယံ ပညာ စေဝ သာယံ သတိ စ တာဟိ ပညာသတီဟိ အသေသံ သဟုပ္ပန္နံ နာမဉ္စေဝ ရူပဉ္စ၊ ဧတံ သဗ္ဗံ ကတ္ထ နိရုဇ္ဈမာနေ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတီတိ မာရိသ မေ မယာ ပုဋ္ဌော တွံ ဘဂဝါ မယှံ ဧတံ နိရုဇ္ဈနံ ပဗြူဟိ၊ ဣတိ အာယသ္မာ အဇိတော ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆတိ.

အဇိတ တွံ ယမေတံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတံ နိရုဇ္ဈနံ မံ အပုစ္ဆိ၊ အဟံ တေ တဝ တံ နိရုဇ္ဈနံ ဝဒါမိ. ယတ္ထ ဝိညာဏနိရောဓေ ပညာသတိသဟိတံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန သဟ ဧကတော အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊ ဧတ္ထ ဝိညာဏနိရောဓေ ဧတံ သဗ္ဗံ ဝိညာဏနိရောဓေန ဧကတော ဧကက္ခဏေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊ ဧတံ ဝိညာဏနိရောဓံ တဿ နာမရူပဿ နိရောဓော နာတိဝတ္တတိ၊ တံ တံ နာမရူပနိရောဓံ သော သော ဝိညာဏနိရောဓော နာတိဝတ္တတီတိ.

‘‘တသ္မိံ ပဉှေ အယံ အဇိတော ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဥပရုဇ္ဈနမေဝ ပုစ္ဆတိ၊ ဥဒါဟု အညံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော ‘‘အယံ ပဉှေ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယန္တိ ယော အာယသ္မာ အဇိတော ပဉှံ အပုစ္ဆီတိ အယံ အဇိတော. ပဉှေတိ ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒိပဉှေ. ယဒိ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတိ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆနံ အယုတ္တံ ဘဝေယျာတိ? န၊ အနုသန္ဓီယတိ ဧတေန ဥပနိရုဇ္ဈနေနာတိ အနုသန္ဓီတိ အတ္ထသမ္ဘဝတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော ကိံ။ပေ။ နိဗ္ဗာနဓာတု’’န္တိ. အနုသန္ဓိပုစ္ဆနေန အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာပိ ပုစ္ဆနတော ‘‘ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆနံ ယုတ္တမေဝ.

‘‘ယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတု ပုစ္ဆိတာ၊ တံ ကတမာယ ပဋိပဒါယ အဓိဂစ္ဆတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာသင်္ခါတံ ပဋိပဒံ ဝိသယေန သဟ ဒဿေတုံ ‘‘တီဏီ သစ္စာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခတာနီတိ ကမ္မာဒိပစ္စယေဟိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ဒုက္ခာဒီနိ ကရီယန္တီတိ သင်္ခတာနိ. နိရောဓဓမ္မာနီတိ နိရုဇ္ဈနံ နိရောဓော၊ ဓမ္မောပိ နိရောဓဓမ္မောဝ၊ တသ္မာ နိရောဓော ဓမ္မော သဘာဝေါ ယေသံ ဒုက္ခာဒီနန္တိ နိရောဓဓမ္မာနီတိ အတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗော. တာနိ တီဏိ သစ္စာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တီဏိ ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂသစ္စာနိ သင်္ခတာနီတိ ဝုတ္တာနိ၊ ‘‘ကိံ နိရောဓသစ္စ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘နိရောဓော အသင်္ခတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ‘‘နိရောဓဓမ္မော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ကမ္မာဒိပစ္စယေဟိ အသင်္ခတတ္တာ အသင်္ခတော. ဥပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝတော အနိရောဓဓမ္မော. ‘‘ပဟာယကပဟာတဗ္ဗေသု သစ္စေသု ကတမေန ပဟာယကေန ကတမော ပဟာတဗ္ဗော၊ ကတမာယ ဘူမိယာ ပဟီနော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ သမုဒယော ဒွီသု ဘူမီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒွီသု ဘူမီသူတိ ဒဿနဘာဝနာဘူမီသု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ကာမဘဝရာဂေါ. ရူပရာဂေါတိ ရူပဘဝရာဂေါ. အရူပရာဂေါတိ အရူပဘဝရာဂေါ. သံယောဇနဘေဒတော ဒသ သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တီတိ ယောဇနာ.

၁၂. ပဟာတဗ္ဗသံယောဇနာနိ ဒဿနဘူမိဘာဝနာဘူမိဘေဒေန ဝိဘတ္တာနိ၊ အမှေဟိပိ ဉာတာနိ၊ ‘‘ဣန္ဒြိယဘေဒတော ကထံ ဝိဘတ္တာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘တတ္ထ တီဏီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ‘‘ပဟာတဗ္ဗသံယောဇနေသု ကတမာနိ သံယောဇနာနိ ကတမံ ဣန္ဒြိယံ အတ္တနော ပဟာယကံ ကတွာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ တီဏီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဓိဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဟာယကံ ကတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ အနုပ္ပါဒဝသေန. ‘‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဉ္စ အညိန္ဒြိယဉ္စ သံယောဇနာနံ နိရုဇ္ဈနဟေတု ဟောတု၊ အညာတာဝိန္ဒြိယံ ကိဿ ဟေတူ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ ယေန အညာတာဝိန္ဒြိယေန အရဟာ ‘‘မေ ဇာတိ ခီဏာ’’တိ ဧဝံ ဇာနာတိ၊ ဣဒံ ဇာနနဟေတု အညာတာဝိန္ဒြိယံ ခယေ ဇာတိက္ခယေ အရဟတ္တဖလေ ပဝတ္တံ ဉာဏံ. ယံ ယေန အညာတာဝိန္ဒြိယေန အရဟာ ‘‘ဣတ္ထတ္တာယ အပရံ န ဘဝိဿာမီ’’တိ ပဇာနာတိ၊ ဣဒံ ပဇာနနဟေတု အညာတာဝိန္ဒြိယံ. အနုပ္ပါဒေ ပန အနုပ္ပဇ္ဇနေ အရဟတ္တဖလေ ပဝတ္တံ ဉာဏံ အညာတာဝိန္ဒြိယံ ဇာနနဟေတု ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣန္ဒြိယဉာဏာနိ ပဟာယကာနိ ကတွာ သံယောဇနာနိ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ‘‘တာနိ ဉာဏာနိ ကဒါ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘တတ္ထ ယဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အညိန္ဒြိယံ ပါပုဏန္တဿ နိရုဇ္ဈတု၊ အညိန္ဒြိယံ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တဿ နိရုဇ္ဈတု၊ အညာတာဝိန္ဒြိယံ ကဒါ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ယဉ္စ ခယေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒွေတိ ကိစ္စဘေဒေန ဒွေ၊ သဘာဝတော ပန ဧကာဝ.

‘‘ပဇာနနကိစ္စမ္ပိ ဧကမေဝ၊ ကထံ ဒွေ သိယု’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏပညာဘေဒေန ဒွေ နာမာနိ လဗ္ဘန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာတိ ယာ ပညာ ပုဗ္ဗဂါထာယံ သောတပိဓာနကိစ္စေန ဝုတ္တာ၊ သာ ပညာ ပကာရေဟိ ဇာနနသဘာဝေန ပညာ နာမ. ယထာဒိဋ္ဌံ အာရမ္မဏံ အပိလာပနဋ္ဌေန ဩဂါဟနဋ္ဌေန သတိ နာမ.

၁၃. ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘နာမရူပဉ္စာ’တိ ပဒဿ အတ္ထော ကထံ အမှေဟိ ဉာတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ နာမရူပံ ဝိဘဇန္တော ‘‘တတ္ထ ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋဘေဒေ ဘဝတ္တယေ. တတ္ထာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတနာမရူပသမုဒါယေ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ စက္ခာဒိပဉ္စိန္ဒြိယာနိ. ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တန္တိ သမ္ပယုတ္တပစ္စယတ္တံ သန္ဓာယ န ဝုတ္တံ၊ ပစုရဇနဿ ပန အဝိဘဇိတွာ ဂဟဏီယသဘာဝမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိဘာဂံ ဇာနန္တေဟိ ပန ‘‘နာမံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ၊ ရူပံ ပန န ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ၊ သဟဇာတ’’န္တိ ဝိဘဇိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. တဿာတိ ပညာသတိသဟိတဿ နာမရူပဿ. နိရောဓန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုံ.

ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော အာယသ္မာ အဇိတော ‘‘ပညာ စေဝ။ပေ။ ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝံ ပါရာယနေ အာဟ. ‘‘ပညာ စေဝါတိအာဒိဂါထာယ ယာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတု ပုစ္ဆိတာ၊ သာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတု ကတမေန အဓိဂမေန ပတ္တဗ္ဗာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ စတုရိဒ္ဓိပါဒမုခေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမမုခေန ပတ္တဗ္ဗာ၊ စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာယ စ စတ္တာရိန္ဒြိယာနိ မူလဘူတာနိ၊ တသ္မာ မူလဘူတာနိ တာနိ စတ္တာရိန္ဒြိယာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ သတိ စ ပညာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. ကုသလာကုသလဓမ္မဂတိယော သမနွေသမာနာယ သတိယာ သိဇ္ဈမာနာယ ဧကန္တေန သမာဓိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗော၊ သတိဂ္ဂဟဏေန စ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဂါထာယံ အဓိပ္ပေတံ၊ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနေန စ သမာဓိကိစ္စံ ပါကဋန္တိ အာဟ ‘‘သတိ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ သတိန္ဒြိယဉ္စ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ. ပညာယ အနုသယသမုဂ္ဃါတံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနသင်္ခါတေန ဝီရိယေန သိဇ္ဈတိ၊ န ဝိနာ တေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပညာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ.

ဣမေသု ယထာဝုတ္တေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝါ သိဇ္ဈန္တေသု တံသမ္ပယုတ္တာ ယာ သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ သိဒ္ဓါ၊ ဣဒံ သဒ္ဒဟနဩကပ္ပနသင်္ခါတံ ဓမ္မဇာတံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ သိဒ္ဓံ၊ ‘‘တေသု မူလဘူတေသု ဣန္ဒြိယေသု သိဒ္ဓေသု ကတမေန ဣန္ဒြိယေန ကတမော ဓမ္မော သိဒ္ဓေါ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဣမိနာ အယံ သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ယာ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ သတျာဒီသု. သဒ္ဓါဓိပတေယျာတိ ပစ္စယဘူတာယ သဒ္ဓါယ သိဒ္ဓေါ ဆန္ဒော အဓိပတီတိ သဒ္ဓါဓိပတိ၊ သဒ္ဓါဓိပတိနာ ပဝတ္တေတဗ္ဗာ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ. ဆန္ဒသမာဓီတိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝါ ဆန္ဒာဓိပတိနာ သမ္ပယုတ္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တော သမာဓိ ဝါ ဆန္ဒသမာဓိ၊ ပဟာနံ ပဟာနဟေတု ဟောတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ပဟာနန္တိ စ ပဇဟတိ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသေ ဧတေန ဆန္ဒသမာဓိနာတိ ပဟာနန္တိ ကရဏသာဓနတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပဋိသင်္ခါနဗလေနာတိ ပရိကမ္မဗလေန. ဘာဝနာဗလေနာတိ မဟဂ္ဂတဘာဝနာဗလေန.

‘‘သော ဆန္ဒသမာဓိ သယံ ကေဝလောဝ ပဟာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ သမာဟိတေ စိတ္တေ စိတ္တုပ္ပါဒေ. ‘‘တသ္မိံ သမာဟိတေ စိတ္တုပ္ပါဒေ အဿာသာ’’တိအာဒိနာ အဿာသာဒိသီသေန အဿာသာဒိဇနကာ ဝီရိယသင်္ခါရာ ဂဟိတာ၊ တေ စ ယာဝ ဘာဝနာပါရိပူရီ၊ တာဝ ပုနပ္ပုနံ သရဏတော စ သရာ၊ ပုနပ္ပုနံ သင်္ကပ္ပတော စ သင်္ကပ္ပါ. ယော ပန ‘‘သရသင်္ကပ္ပါ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ စာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရော ပုရိမကော ဆန္ဒသမာဓိ ဝါ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ တဒင်္ဂပ္ပဟာနတာယ စ ပဟာနံ ပဟာနဟေတုပဓာနံ ဝါ၊ ‘‘ဣမေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ သင်္ခါရာဒယော ကိံ ဘာဝေန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမေ စ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမေ သင်္ခါရာ စ တဒုဘယဉ္စ ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ ယောဇနာ.

ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဆန္ဒော ဧဝ အဓိပတိ ဆန္ဒာဓိပတိ၊ ဆန္ဒာဓိပတိသမာဓိ. တေန ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဆန္ဒံ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဓိပတိံ ကရိတွာ လဘတိ သမာဓိ’’န္တိ (ဝိဘ. ၄၃၂). ဆန္ဒဟေတုကော ဝါ သမာဓိ၊ ဆန္ဒာဒိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ၊ ဆန္ဒာဓိပတိဿ ပစ္စယုပ္ပန္နော သမာဓီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ၊ ပဓာနသဒ္ဒေန သင်္ခတသင်္ခါရာဒယော နိဝတ္တာပိတာ၊ ဆန္ဒသမာဓိ စ ပဓာနသင်္ခါရာ စာတိ ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ၊ တေဟိ သမန္နာဂတော ဆန္ဒ။ပေ။ သမန္နာဂတော၊ တံ။ပေ။ ဂတံ. ဣဇ္ဈတိ သမိဇ္ဈတိ နိပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒ္ဓိ၊ ကောဋ္ဌာသော၊ ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ကောဋ္ဌာသောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ၊ ဣဒ္ဓိပါဒစတုတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ တာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ၊ ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ၊ ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ. ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ သာမညတ္ထဝသေန ဝုတ္တောပိ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါဝ ဂဟေတဗ္ဗော၊ တံ ဣဒ္ဓိပါဒံ တံ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ အတ္ထော.

ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတန္တိ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ၊ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ၊ အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ. ဝိရာဂနိဿိတန္တိ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိရာဂနိဿိတံ၊ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိရာဂနိဿိတံ၊ အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိရာဂနိဿိတံ. နိရောဓနိဿိတန္တိ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂနိရောဓနိဿိတံ၊ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏနိရောဓနိဿိတံ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒနိရောဓနိဿိတံ၊ အာရမ္မဏတော နိဿရဏနိရောဓနိဿိတံ. ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဧတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂဝသေန ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော. တတ္ထပိ ဝိပဿနာက္ခဏေ တဒင်္ဂဝသေန ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ၊ နိဗ္ဗာနနိန္နဘာဝေန ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ၊ အာရမ္မဏကရဏေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိဘဇိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော. ယထာဝုတ္တဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမတိ၊ ပရိဏတံ ဝါ ပရိပစတိ ပရိပစနံ ကရောတီတိ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီ၊ တံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ.

ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာကာရော အာစရိယေန ဝုတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ကထံ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာကာရော အမှေဟိ ဝိဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘တတ္ထ ယာ ဝီရိယာဓိပတေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဝိညေယျော. သံခိတ္တဝသေန ပန ဌပိတံ ပါဌံ ဝိတ္ထာရတော ဌပေဿာမိ. ကထံ? –

‘‘တတ္ထ ယာ ဝီရိယာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ အယံ ဝီရိယသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ၊ ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပါ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဝီရိယသမာဓိ၊ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ၊ တဒုဘယံ ဝီရိယသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ.

‘‘တတ္ထ ယာ စိတ္တာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ အယံ စိတ္တသမာဓိ. သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ၊ ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပါ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ စိတ္တသမာဓိ၊ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ၊ တဒုဘယံ စိတ္တသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ.

‘‘တတ္ထ ယာ ဝီမံသာဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ အယံ ဝီမံသာသမာဓိ၊ သမာဟိတေ စိတ္တေ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတာယ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝါ ဘာဝနာဗလေန ဝါ၊ ဣဒံ ပဟာနံ. တတ္ထ ယေ အဿာသပဿာသာ ဝိတက္ကဝိစာရာ သညာဝေဒယိတာ သရသင်္ကပ္ပါ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ. ဣတိ ပုရိမကော စ ဝီမံသာသမာဓိ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတာယ စ ပဟာနံ ဣမေ စ သင်္ခါရာ၊ တဒုဘယံ ဝီမံသာသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိ’’န္တိ.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဝီရိယသမာဓီတိ ဝီရိယံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝါ ဝီရိယာဓိပတိနာ သမ္ပယုတ္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တော သမာဓိ ဝါ ဝီရိယသမာဓိ. စိတ္တသမာဓီတိ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝါ စိတ္တာဓိပတိနာ သမ္ပယုတ္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တော သမာဓိ ဝါ စိတ္တသမာဓိ. ဝီမံသာသမာဓီတိ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝါ ဝီမံသာဓိပတိနာ သမ္ပယုတ္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တော သမာဓိ ဝါ ဝီမံသာသမာဓီတိ.

သတ္တိဗလာနုရူပေနေတ္ထ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ ကတာ၊ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ ပန အဋ္ဌကထာဋီကာနုရူပေန ဝိတ္ထာရတော ဝါ ဂမ္ဘီရတော ဝါ ဝိဘဇိတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ.

၁၄. ‘‘ဆန္ဒသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ စိတ္တသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီ’’တိ ဝုတ္တော၊ ‘‘ဧဝံ သတိ ဝီမံသာသမာဓိယေဝ ဉာဏမူလကော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ ဘဝေယျ၊ အညေ တယော သမာဓယော အညာဏမူလကာ အညာဏပုဗ္ဗင်္ဂမာ အညာဏပဝတ္တိယော ဘဝေယျု’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေ သမာဓယော ဉာဏမူလကာဒယောယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗော သမာဓိ ဉာဏမူလကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗော သမာဓီတိ ဆန္ဒသမာဓိ၊ ဝီရိယသမာဓိ၊ စိတ္တသမာဓိ၊ ဝီမံသာသမာဓီတိ စတုဗ္ဗိဓော သမာဓိ. ဉာဏမူလကောတိ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိနာနာဝဇ္ဇနဝီထီသု ပဝတ္တံ ဥပစာရဉာဏမူလကော. ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမောတိ အဓိဂမဉာဏံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ အဿာတိ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ အနုပရိဝတ္တိ အဿာတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အထ ဝါ နာနာဝဇ္ဇနူပစာရဉာဏံ ဝါ ပဋိသန္ဓိဉာဏံ ဝါ မူလံ အဿာတိ ဉာဏမူလကော၊ ဥပစာရဉာဏံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ အဿာတိ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော၊ အပ္ပနာဉာဏံ အနုပရိဝတ္တိ အဿာတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. သဗ္ဗံ ဝါ ဥပစာရဉာဏံ မူလံ အဿာတိ ဉာဏမူလကော. အပ္ပနာဉာဏံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ အဿာတိ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. အဘိညာဉာဏံ အနုပရိဝတ္တိ အဿာတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ၊ အနုပရိဝတ္တနံ ဝါ အနုပရိဝတ္တိ၊ ဉာဏဿ အနုပရိဝတ္တိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ၊ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ အဿာတိ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. ဉာဏံ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ.

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ ဆန္ဒသမာဓိအာဒိစတုဗ္ဗိဓသမာဓိဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ပုရေ အတီတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဿ၊ ပရေသံ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဿ စ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနံ တထာ တထာဝုတ္တသမာဓိဿ အနာဂတံသဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ပစ္ဆာ အနာဂတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဿ၊ ပရေသံ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓဿ စ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေတိ ယထာ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ စေတောပရိယဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန အနာဂတေသု သတ္တသုယေဝ ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံယေဝ စိတ္တဿ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနံ၊ တထာ တထာဝုတ္တသမာဓိဿ ပုရေ အတီတေသု သတ္တသုယေဝ ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံယေဝ စိတ္တဿ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနန္တိ အတ္ထော.

ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ စက္ခုမန္တာနံ သတ္တာနံ ဒိဝသဘာဂေ သူရိယာလောကေန အန္ဓကာရဿ ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ အာပါထဂတံ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပံ မနောဝိညာဏေနပိ သုဝိညေယျံ၊ တထာ ရတ္တိဘာဂေ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနေ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ရူပါယတနဿ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနံ. ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ ရတ္တိဘာဂေ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ရူပါယတနဿ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနံ၊ တထာ ဒိဝသဘာဂေ သုခုမဿ ရူပါယတနဿ ဝါ ကေနစိ ပါကာရာဒိနာ တိရောဟိတဿ ရူပါယတနဿ ဝါ အတိဒူရဋ္ဌာနေ ပဝတ္တဿ ရူပါယတနဿ ဝါ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ယထာ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ ဒိဝသဘာဂေ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန သုခုမဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ ကေနစိ ပါကာရာဒိနာ တိရောဟိတဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ အတိဒူရဋ္ဌာနေ ပဝတ္တဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနံ၊ တထာ ရတ္တိဘာဂေပိ ယထာဝုတ္တသမာဓိဿ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန သုခုမဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ ကေနစိ ပါကာရာဒိနာ တိရောဟိတဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ အတိဒူရဋ္ဌာနေ ပဝတ္တဿ သဒ္ဒါယတနဿ ဝါ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ၊ န ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈနန္တိ အယံ နယောပိ နေတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘ယထာ ပုရေတိ ယထာ သမာဓိဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေနာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ‘‘ယထာ စ ရူပါယတနေ ဝုတ္တံ၊ တထာ သမာဓိဿ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာယ သဒ္ဒါယတနေ စ နေတဗ္ဗ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၁၄).

‘‘ဉာဏမူလကာဒိသမာဓိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝါဒိသဟိတေန ကိံ ဘာဝေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣတိ ဝိဝဋေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အပရိယောနဒ္ဓေနာတိ နီဝရဏာဒိဝိဂမနေန. သပ္ပဘာသံ စိတ္တန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တံ မဂ္ဂစိတ္တံ ဘာဝေတိ. ဣဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တေ မဂ္ဂစိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဟိ မဂ္ဂစိတ္တသဟဘူနိ ကုသလာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဝီရိယိန္ဒြိယသတိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယပညိန္ဒြိယဘူတာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မဂ္ဂစိတ္တေ နိရုဇ္ဈမာနေ အနုပ္ပဇ္ဇနဘာဝေန နိရုဇ္ဈန္တိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ. ဧဝံ မဂ္ဂဝိညာဏဿ နိရောဓာ ပညာ စ သတိ စ နိရုဇ္ဈတီတိ ယောဇနာ.

‘‘ကဿ ဝိညာဏဿ နိရောဓာ နာမရူပံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘နာမရူပဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ နိရောဓာ နာမရူပဉ္စ နိရုဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ‘‘ဝိညာဏဿ နိရောဓာ ပညာ စ သတိ စာတိ ဝုတ္တာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဧဝံ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ နာမရူပဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ၊ နိရုဇ္ဈမာနံ ပန နာမရူပံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ နိရောဓာ နိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘နာမရူပဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နာမရူပဉ္စာတိ မဂ္ဂေန တဏှာအဝိဇ္ဇာဒိကေ အနုပစ္ဆိန္နေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယံ၊ ဘူတုပါဒါရူပဉ္စ. ဝိညာဏဟေတုကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ ဟေတု အဿ နာမရူပဿာတိ ဝိညာဏဟေတုကံ. ဝိညာဏပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ဝိညာဏေန ပစ္စယေန နိဗ္ဗတ္တံ. တဿာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ. ဟေတူတိ တဏှာအဝိဇ္ဇာဒိကော ကိလေသော. ဝိညာဏန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ. အနာဟာရန္တိ အပ္ပစ္စယံ. အနဘိနန္ဒိတန္တိ ကာမတဏှာဒီဟိ အနဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိသန္ဓိကန္တိ ပုနဗ္ဘဝါဘိသန္ဒဟနရဟိတံ. န္တိ တာဒိသံ ဝိညာဏံ. အဟေတူတိ နတ္ထိ ဟေတုသင်္ခါတံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ ဣမဿ နာမရူပဿာတိ အဟေတု. အပ္ပစ္စယန္တိ သဟာယဝိရဟေန နတ္ထိ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ ဣမဿာတိ အပ္ပစ္စယံ. ဧဝံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ နိရောဓာ နာမရူပဉ္စ နိရုဇ္ဈတီတိ.

‘‘ပညာသတီနဉ္စေဝ နာမရူပဿ စ ဝုတ္တပ္ပကာရေန နိရုဇ္ဈနဘာဝေါ ကထံ အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝတ္တဗ္ဗာကာရေန ပညာသတီနဉ္စေဝ နာမရူပဿ စ နိရုဇ္ဈနဘာဝဇာနနကော ဘဂဝါ ယထာနိရုဇ္ဈနဘာဝဒီပကံ ‘‘ယမေတံ။ပေ။ ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ဂါထာဝစနံ အာဟ. တေန ဂါထာဝစနေန တုမှေဟိ မယာ ဝုတ္တော နိရုဇ္ဈနဘာဝေါ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောယေဝါတိ. ဧတ္ထာပိ ပညာသတိနာမရူပါနံ နိရုဇ္ဈနံ အဇာနန္တေန တတ္ထ ဝါ သံသယန္တေန အဇိတေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ ပညာဒီနံ အနေကတ္ထတ္တာ ဓမ္မတော ဝါ အနေကာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိပုစ္ဆာဝိစယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော. ‘‘သရူပဒဿနဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဝါ အနေကာဓိဋ္ဌာနဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဝါ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဝိဿဇ္ဇန’’န္တိ ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိဝိဿဇ္ဇနဝိစယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော.

ဧဝံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ စေဝ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿေတွာ ပုစ္ဆာဝိစယော စေဝ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော စ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘သတ္တာဓိဋ္ဌာနဓမ္မာဓိဋ္ဌာနေသု ဧကတော ဒဿိတေသု ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေသု ကထံ ပုစ္ဆာဝိစယော စေဝ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော စ အမှေဟိ ဝိညာတဗ္ဗော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆံ နီဟရိတွာ တတ္ထ ဝိစယံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ယေ စ သင်္ခတဓမ္မာသေ’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာယံ ပန –

‘‘ဧဝံ အနုသန္ဓိပုစ္ဆမ္ပိ ဒဿေတွာ ဟေဋ္ဌာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ၊ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ စ ပုစ္ဆာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတာတိ ဣဒါနိ တာ သဟ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ သင်္ခတဓမ္မာသေ’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၁၄) –

ဝုတ္တံ. တဿာယံ အတ္ထော – ဣဓ သာသနေ ယေ အရဟန္တော သင်္ခတဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ ပုထူ ဗဟူယေဝ သတ္တ ဇနာ သေက္ခာ သီလာဒိသိက္ခမာနာ ဟောန္တိ၊ တေသံ အရဟန္တာဝဉ္စေဝ သေက္ခာနဉ္စ ဣရိယံ ပဋိပတ္တိံ မေံ မဟာ ပုဋ္ဌော နိပကော တွံ ဘဂဝါ ပဗြူဟိ မာရိသ ဣတိ အာယသ္မာ အဇိတော ပုစ္ဆန္တော အာဟာတိ.

၁၅. တဿံ ဂါထာယံ ‘‘ကိတ္တကာနိ ပုစ္ဆိတာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဒတ္ထာနုရူပံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ ပုစ္ဆိတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယေ စ ။ပေ။ မာရိသာ’’တိ ဂါထာယံ ယေ ပဉှာ ပုစ္ဆိတာ၊ တေ ပဉှာ တယော ဟောန္တိ၊ ‘‘ကိဿ ကေန ကာရဏေန တယော ဟောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကိဿ။ပေ။ ယောဂေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခာ အရိယာ စ အသေက္ခာ အရိယာ စ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပဟာနဉ္စာတိ သေခါသေခဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနာနိ၊ တေသံ ယောဂေါတိ သေခါ။ပေ။ ယောဂေါ၊ တေန သေခါ။ပေ။ ယောဂေန. ဧဝံ ပုစ္ဆာဝိဓိနာ ဟိ ယသ္မာ ‘‘ယေ စ သင်္ခတဓမ္မာသေ။ပေ။ မာရိသာ’’တိ ဂါထမာဟ၊ တသ္မာ တယော ပဉှာ ဟောန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

‘‘ယေ စ သင်္ခတဓမ္မာသေ’’တိ ဣမိနာ အသေက္ခာနံ အရဟတ္တံ ပုစ္ဆတိ၊ ‘‘ယေ စ သေက္ခာ ပုထူ ဣဓာ’’တိ ဣမိနာ သေက္ခာသေက္ခာနံ သေက္ခသိက္ခနံ ပုစ္ဆတိ၊ ‘‘တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ၊ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟိ မာရိသာ’’တိ ဣမိနာ သေက္ခာသေက္ခာနံ ဝိပဿနာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ပုစ္ဆတိ. ‘‘အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ အနေကာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ’’တိ ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိပုစ္ဆာဝိစယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော.

သတ္တဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆံ နီဟရိတွာ ပုစ္ဆာဝိစယော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘တဿံ ပုစ္ဆာယံ ကတမာ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထာတိ တဿံ ဂါထာယံ. ‘‘ကာမေသု။ပေ။ ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ. ကာမေသူတိ ကာမီယန္တီတိ ကာမာ၊ တေသု ကာမေသု. ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန ပဏ္ဍိတေဟိ နာဘိဂိဇ္ဈေယျ. မနသာ နာဝိလောသိယာတိ အာဝိလဘာဝကရေ ဗျာပါဒဝိတက္ကာဒယော စေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ပဏ္ဍိတော မနသာ အနာဝိလော သုပ္ပသန္နော ဘဝေယျ. ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အနိစ္စတာဒိနာ ပရိတုလိတတ္တာ အနိစ္စတာဒီသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ကုသလော ဆေကော. သတောတိ ကေသာဒီသု သရတီတိ သတော. ဘိက္ခူတိ သင်္ခတဓမ္မေ ဘယာဒိတော ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. ပရိဗ္ဗဇေတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဘာဝေန ကိလေသကာမဝတ္ထုကာမေ ပရိ သမန္တတော ဝဇ္ဇေယျ.

ပုစ္ဆာဂါထာယံ ‘‘နိပကော’’တိ ပဒေန ပသံသိတေန ဘဂဝတာ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ ဝုတ္တာ၊ တဿ ဘဂဝတော ယေန အနာဝရဏဉာဏေန ဥက္ကံသဂတေန ပက္ကဘာဝေါ ဒဿိတော၊ တံ အနာဝရဏဉာဏံ တာဝ ကာယကမ္မာဒိဘေဒေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနာဝရဏဉာဏေန ဇာနိတွာ ကတံ သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အတီတေ အံသေတိ အတီတဘဝေ သပရက္ခန္ဓာဒိကေ ကောဋ္ဌာသေ အညာဏေန အပ္ပဋိဟတံ ဘဂဝတော ဉာဏဒဿနံ. အနာဂတေ အံသေတိ အနာဂတဘဝေ သပရက္ခန္ဓာဒိကေ ကောဋ္ဌာသေ. ပစ္စုပ္ပန္နေ အံသေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဘဝေ သပရက္ခန္ဓာဒိကေ ကောဋ္ဌာသေ.

‘‘ဉာဏဒဿနဿ ကတရသ္မိံ ပဋိဃာတော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆံ ဌပေတွာ ပဋိဃာတဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘ကော စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ သပရက္ခန္ဓာဒိကေ ကောဋ္ဌာသေ အညေသမ္ပိ ဉာဏဒဿနံ ဘဝေယျ၊ တဒနုသာရေန အတီတာနာဂတကောဋ္ဌာသေသုပိ ကတရသ္မိံ အညေသံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော ဘဝေယျာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆံ ဌပေတွာ ပဋိဃာတဝိသယံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကော စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကော စာတိ ကွ ကတရသ္မိံ သမယေ အညေသံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော ဘဝေယျာတိ ပုစ္ဆိ.

အနိစ္စေ၊ ဒုက္ခေ၊ အနတ္တနိယေ စ အညေသံ အညာဏံ ယံ အဒဿနံ အတ္ထိ၊ အညာဏာဒဿနသင်္ခါတော သဘာဝေါ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော ဘဝတိ၊ န သပရက္ခန္ဓာဒိဒဿနမတ္တပဋိဃာတော. ဧတေန အနိစ္စတော လက္ခဏတ္တယေ ပဝတ္တဿ ဉာဏဒဿနဿ အညေသံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊ ဘဂဝတော စ ဉာဏဒဿနဿ အညေဟိ အသာဓာရဏတံ ဒဿေတိ. ဘဂဝတော ဟိ လက္ခဏတ္တယဝိဘာဝနေန ဝေနေယျာ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓံ လဘန္တိ. ‘‘ဘဂဝတော ဉာဏဒဿနပဋိဃာတာဘာဝေန အညေသဉ္စ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတဘာဝေါ ကတမာယ ဥပမာယ အမှာကံ ပါကဋော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ဥပမာယ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ယထာ ဣဓာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဓ သတ္တလောကေ စက္ခုမာ ပုရိသော အာကာသေ တာရကာနိ ပဿေယျ၊ ဂဏနသင်္ကေတေန ‘‘ဧတ္တကာနီ’’တိ နော စ ဇာနေယျ ယထာ၊ ဧဝံ အညေသံ ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတော အယံ အညာဏဒဿနသဘာဝေါ ဘဝတိ.

ဘဂဝတော ပန တထာ အဘာဝတော ကေနစိ အညာဏေန အဒဿနေန အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏဒဿနံ ဘဝတီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဘဂဝတော ဉာဏဒဿနဿ အပ္ပဋိဟတဘာဝေါ ကသ္မာ အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အနာဝရဏဉာဏဒဿနာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိပကဿ။ပေ။ ဘဂဝတော အနာဝရဏဉာဏံ ကာယကမ္မာဒိဘေဒေဟိ အာစရိယေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတံ၊ အမှေဟိ စ ဉာတံ၊ ပစ္ဆာ ဂါထာယ ‘ဣရိယ’န္တိ ပဒေန ပုစ္ဆိတာ သေက္ခာသေက္ခပဋိပဒါ ကထံ ဝိဇာနိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ သေက္ခာသေက္ခပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ သေခေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇနေ. သေခေနာတိ သိက္ခနသီလေန ပုဂ္ဂလေန ရဇနီယေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု ဓမ္မေသု ဂေဓာ စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ၊ ပရိယုဋ္ဌာနီယေသု အာဃာတဝတ္ထူသု ဒေါသာ စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ.

‘‘တေသု ဂေဓဒေါသေသု ကတမံ နိဝါရေန္တော ဘဂဝါ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ကတမံ ပဒမာဟာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ယာ ဣစ္ဆာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဂေဓဒေါသေသု. ဣစ္ဆာတိ ရာဂိစ္ဆာ. မုစ္ဆာတိ လောဘမောဟသဟဂတမောဟမုစ္ဆာ. ပတ္ထနာတိ ရာဂပတ္ထနာ. ပိယာယနာတိ တဏှာပိယာယနာဝ၊ န မေတ္တာပိယာယနာ. ကီဠနာတိ ဂေဓကီဠနာ. ဧတာနိ ဟိ ဂေဓပရိယာယဝစနာနိ. တံ ဂေဓသင်္ခါတံ ဣစ္ဆာဒိကံ နိဝါရေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ပကာရေန အာဟ.

ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတံ ဒေါသံ နိဝါရေန္တော ဘဂဝါ ‘‘မနသာနာဝိလော သိယာ’’တိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ပကာရေန အာဟာတိ ယောဇနာ. ဂေဓဒေါသာနံ ဝိသုံ ဝိသုံ နိဝါရေန္တော ဘဂဝါ ဒွေ ပဒါနိ အာဟာတိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တံ ကေန အတ္ထေန သဒ္ဒဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တထာ ဟိ သေခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရဇနီယေသု အဘိဂိဇ္ဈန္တော သေခေါ အနုပ္ပန္နံ လောဘပဓာနံ ကိလေသဉ္စ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဉ္စ ဖာတိံ အဘိဝဍ္ဎနံ ကရောတိ၊ ပရိယုဋ္ဌာနီယေသု အာဝိလော သေခေါ အနုပ္ပန္နံ ဒေါသပဓာနံ ကိလေသဉ္စ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဉ္စ ဖာတိံ ဝဍ္ဎနံ ကရောတိ၊ ဣတိ ဣမိနာ ပဋိက္ခေပအတ္ထေန တံ မမ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ကိံ ပန အနဘိဂိဇ္ဈန္တော၊ အနာဝိလော စ သေက္ခော အဂေဓဒေါသနိဝါရဏမေဝ ကရောတိ၊ ဥဒါဟု ဥတ္တရိပိ ပဋိပဒံ ပူရေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဥတ္တရိပိ ပဋိပဒံ ပူရေတိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ပန အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါတိ နတ္ထိ အာဝိလကရာ သင်္ကပ္ပါ ဗျာပါဒသင်္ကပ္ပဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပါ ဧတဿာတိ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ၊ ဣစ္ဆာဒိဂေဓဿ အဘာဝေန အနဘိဂိဇ္ဈန္တော ဝါယမတိ ကုသလဝါယာမံ ပဝတ္တေတိ. ‘‘ကထံ ဝါယမတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သော အနုပ္ပန္နာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သောတိ ဥပရိဘာဝနာမဂ္ဂဘာဝတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော သေက္ခော. အနုပ္ပန္နာနန္တိအာဒီနံ အတ္ထော သက္ကာ အဋ္ဌကထာဝစနေနေဝ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၁၅-၁၆) ဇာနိတုန္တိ န ဝိဘတ္တော.

၁၆. ယေနာတိ အသုဘာဒီနံ အနုဿရဏလက္ခဏေန ဣန္ဒြိယေန တဏှာမယိတဝတ္ထူသု ကာမတဏှာယ သဟဇာတံ ဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ အသုဘာဒိအနုဿရဏလက္ခဏံ ဣန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ. ယေန မဟဂ္ဂတဘာဝပ္ပတ္တေန အဝိက္ခေပေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ အဝိက္ခေပသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ. ယေန သမ္မပ္ပဓာနေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ သမ္မပ္ပဓာနသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ. ယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန ဣန္ဒြိယေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ။ပေ။ နာဓိဝါသေတိ၊ ဣဒံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု သဟ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ယာ သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနာဝိလဘာဝတော ဣဒံ သဒ္ဒဟနသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ. ဣမာနိ သေက္ခဿ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ.

ဧကသ္မိံယေဝ ဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ န ပါပုဏေယျုံ၊ အတ္တနော ဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ ပါပုဏိတုံ အရဟန္တိ၊ ‘‘ကတမံ ဣန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ ပဝတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝတော ဣဒံ ဣန္ဒြိယံ ဣမသ္မိံ ဝိသယေ ပဝတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ဣန္ဒြိယေသု စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ ပဝတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ သေသေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကိံ နု သေက္ခော ပညိန္ဒြိယေဝ အပ္ပမတ္တော’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ထောမိတော၊ ဥဒါဟု သဗ္ဗေဟိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေဟိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယပမုခေဟိ ဝုတ္တော ထောမိတော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ သေခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗတ္တိဒဿနေန သေခေါ ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗေဟိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ အပ္ပမတ္တောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ထောမိတော အနာဝိလတာယ မနသာတိ ယောဇနာ. ‘‘သေက္ခဿ အနာဝိလတာ ကေန သဒ္ဒဟိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ မနသာနာဝိလော သိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတာ ‘‘မနသာနာဝိလော သိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သေက္ခဿ အနာဝိလတာ တုမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗာတိ.

၁၇. သေက္ခဿ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ပဋိပဒါ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘ကထံ အသေက္ခဿ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ပဋိပဒါ ဉာတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ အသေက္ခဿ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ပဋိပဒံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု မတ္ထကပ္ပတ္တာယ ပဋိပဒါယ အသေက္ခော ကုသလော ဆေကတရောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော ထောမိတော အနာဝိလတာယ မနသာတိ. အသေက္ခဿ သဗ္ဗဓမ္မေသု ယံ ကောသလ္လံ ဒဿေတုကာမော၊ တဿ ကောသလ္လဿ ဝိသယဘူတေ သဗ္ဗဓမ္မေ တာဝ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘လောကော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တဓမ္မသင်္ခါတော လောကော နာမ ကိလေသလောကော၊ ဘဝလောကော၊ ဣန္ဒြိယလောကောတိ တိဝိဓော ဟောတီတိ ယောဇနာ. တတ္ထ ပရိတ္တဓမ္မဋ္ဌော ကိလေသဇနနဋ္ဌေန ကိလေသော၊ ကုသလာဒိပဝတ္တနဋ္ဌေန လောကော စာတိ ကိလေသလောကော. မဟဂ္ဂတဓမ္မဋ္ဌော ဘဝနဋ္ဌေန ဘဝေါ၊ ဝုတ္တနယေန လောကော စာတိ ဘဝလောကော. သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဓမ္မဋ္ဌော အာဓိပစ္စဋ္ဌယောဂဝသေန ဣန္ဒြိယဘူတော ဟုတွာ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိပတ္တနဋ္ဌေန လောကော စာတိ ဣန္ဒြိယလောကော.

‘‘တီသု လောကေသု ကတမေန ကတမော သမုဒါဂစ္ဆတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယာနိ ကော နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သော ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ကိလေသလောကသင်္ခါတေ ပရိတ္တဓမ္မေ၊ ဘဝလောကသင်္ခါတေ မဟဂ္ဂတဓမ္မေ စ တံတံသမ္ပာဒနဝသေန ဌိတော၊ သော ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ အတ္တသန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တေတိ.

‘‘ဣန္ဒြိယေသု အတ္တသန္တာနေသု ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တာပနဝသေန ဝုဍ္ဎာပိယမာနေသု ကာ ပညာ ဘဝတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣန္ဒြိယေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နေယျဿာတိ အဘိညေယျဿ. ပရိညာတိ ရူပါရူပဓမ္မေ သလက္ခဏတော၊ ပစ္စယတော စ ပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပဝတ္တပညာ. ‘‘သာ ပရိညာ ကတိဝိဓေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သာ ဒုဝိဓေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာ ပရိညာ ဒဿနပရိညာယ စ ဘာဝနာပရိညာယ စ ဒုဝိဓေန ဝိညူဟိ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ. ဒဿနပရိညာယာတိ စ ဒဿနမဂ္ဂပညာဇနိကာယ ဉာတပရိညာယာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒဿနပရိညာတိ ဉာတပရိညာ’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၁၇). ဘာဝနာပရိညာယာတိ ဘာဝနာမဂ္ဂပညာဇနိကာယ တီရဏပရိညာယ သဒ္ဓိံ ပဟာနပရိညာယာတိ အတ္ထော.

‘‘သာ ဒုဝိဓေနာ’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော အတ္ထော အတိသင်္ခေပေါ န သက္ကာ ဝိညာတုံ၊ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယဒါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒါတိ ဗလဝဝိပဿနုပ္ပဇ္ဇနကာလေ. သေခေါတိ သိက္ခနသီလတာယ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော စေဝ သောတာပန္နာဒိကော စ. ဉေယျန္တိ ဉာတဗ္ဗံ ရူပါဒိကံ သင်္ခါရံ. ပရိဇာနာတီတိ ပရိဂ္ဂဟာဒိဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဇာနာတိ နိဗ္ဗိဒါဉာဏသဟဂတေန. တဿာတိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ စေဝ သောတာပန္နာဒိကဿ စ. ဒွေ ဓမ္မာတိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ဗလဝဝိပဿနာဓမ္မော စေဝ သောတာပန္နာဒိကဿ စ ဗလဝဝိပဿနာဓမ္မော စ. ယထာက္ကမံ ဒဿနကောသလ္လံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဉ္စေဝ ဘာဝနာကောသလ္လံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒိကဉ္စ သန္တာနေ ပဝတ္တာပနဝသေန ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘ပုဗ္ဗေ ယံ ဉာဏံ ‘နေယျဿ ပရိညာ’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဉာဏံ ကတိဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တံ ဉာဏံ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ပေ... သစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘တာသု ဝိပဿနာဘေဒေန ဘိန္နာသု ပဉ္စသု အဘိညာဒီသု ကတမာ အဘိညာ၊ ကတမာ ပရိညာ၊ ကတမံ ပဟာနံ၊ ကတမာ ဘာဝနာ၊ ကတမာ သစ္ဆိကိရိယာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ အဘိညာဒီသု. ယံ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ ဉာဏန္တိ ရူပဓမ္မာနံ ကက္ခဠာဒိသလက္ခဏေ၊ အရူပဓမ္မာနံ ဖုသနာဒိသလက္ခဏေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဝတ္တံ ယံ ဉာဏံ ဟေတုဖလဇာနနဟေတုဇာနနသင်္ခါတာ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ စေဝ ဟေတုဖလဇာနနသင်္ခါတာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ စ ဘဝတိ. အယံ သလက္ခဏေန သဒ္ဓိံ ဟေတုဖလဇာနနာ ပညာ အဘိညာ နာမ.

ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အဘိညာဉာဏေန အဘိဇာနိတွာ. ယာ ပရိဇာနနာတိအာဒီသု ‘‘ဣဒံ အနဝဇ္ဇံ ကုသလံ၊ ဣဒံ သာဝဇ္ဇံ အကုသလံ၊ ဣဒံ အကုသလဝိပါကဇနကံ သာဝဇ္ဇံ၊ ဣဒံ ကုသလဝိပါကဇနကံ အနဝဇ္ဇံ၊ ဣဒံ သံကိလိဋ္ဌံ ကဏှံ၊ ဣဒံ အသံကိလိဋ္ဌံ သုက္ကံ၊ ဣဒံ ကုသလံ အနဝဇ္ဇာဒိကံ သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ အကုသလံ သာဝဇ္ဇာဒိကံ န သေဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ အနိစ္စာဒိတော ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ဂဟိတာ သမ္မသိတာ ဣမေ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ သင်္ခတဓမ္မာ ဣဒံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဖလံ အာနိသံသံ အနုက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ. တန္နိဗ္ဗတ္တဝိပဿနာယ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဥပစာရံ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ ဧဝံ အနုက္ကမေန ဂဟိတာနံ ပဝတ္တိတာနံ တေသံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ အယံ သစ္စာနုဗောဓပဋိဝေဓော အတ္ထောတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယာ ပရိဇာနနာ ပဝတ္တာ၊ သာ အယံ ပရိဇာနနာ ပရိညာ နာမာတိ ယောဇေတွာ၊ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ပရိညာပညာယ ပရိဇာနိတွာ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ဘာဝေတဗ္ဗာ၊ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ စ တယော ဓမ္မာ အဝသိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ. ‘‘ယေ အကုသလာ၊ တေ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ ယာ ပရိဇာနနာ ပညာ ပဝတ္တာ၊ ဣဒံ ပဟာနံ ပဟာနဉာဏံ. ‘‘ယေ ကုသလာ၊ တေ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ယာ ပရိဇာနနာ ပညာ ပဝတ္တာ၊ သာ ဘာဝနာပညာ. ‘‘ယံ အသင်္ခတံ၊ ဣဒံ သစ္ဆိကိရိယ’’န္တိ ယာ ပရိဇာနနာ ပညာ ပဝတ္တာ၊ သာ သစ္ဆိကိရိယာပညာတိ ယောဇေတွာ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယေန အဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

အဘိညာဒယော ပဉ္စဝိဓာ ပညာ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘တာဟိ ပရိညာဟိ ဇာနန္တော ပုဂ္ဂလော ‘ကိ’န္တိ ဝုစ္စတိ ထောမီယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ယော ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဇာနာတိ၊ အယံ ဇာနန္တော ပုဂ္ဂလော ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကုသလတ္တာ ဆေကတ္တာ ‘‘အတ္ထကုသလော’’တိ ဝုစ္စတိ ထောမီယတိ၊ ပစ္စယဓမ္မေသု ကုသလတ္တာ ‘‘ဓမ္မကုသလော’’တိ စ စတုန္နံ ဧကတ္တာဒီနံ နယာနံ ယုတ္တတာယ ကောဝိဒတ္တာ ‘‘ကလျာဏတာကုသလော’’တိ စ ဖလသမာပတ္တီသု ကောဝိဒတ္တာ ‘‘ဖလတာကုသလော’’တိ စ ဝဍ္ဎီသု ကောဝိဒတ္တာ ‘‘အာယကုသလော’’တိ စ အဝဍ္ဎီသု ကောဝိဒတ္တာ ‘‘အပါယကုသလော’’တိ စ အစ္စာယိကေ ကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ သတိ တဿ ကိစ္စဿ၊ ဘယဿ ဝါ တိကိစ္ဆနသမတ္ထေ ဌာနုပ္ပတ္တိယကာရဏေ ကောဝိဒတ္တာ ‘‘ဥပါယကုသလော’’တိ စ မဟန္တေသု အဘိက္ကမာဒီသု သတိသမ္ပဇညာယ သမ္ပန္နတ္တာ ‘‘မဟတာ ကောသလ္လေန သမန္နာဂတော’’တိ စ ဝုစ္စတိ ထောမီယတိ. ‘‘တဿ အသေက္ခဿ အတ္ထာဒီသု ကုသလဘာဝေါ ကထံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော ကထံ အမှေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဝိညာတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ကတ္ထ ပဝတ္တေန သတိသဟိတေန ဉာဏေန သမ္ပန္နော သတော ကိမတ္ထံ ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမေသု ပဝတ္တေန သတိသဟိတဉာဏေန သမ္ပန္နော သတော ဣမမတ္ထံ ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေနာတိ ယော အဘိက္ကမာဒီသု ပဝတ္တေန သတိသဟိတဉာဏေန သမန္နာဂတော သတော အသေက္ခဘိက္ခု၊ တေန အသေက္ခဘိက္ခုနာ ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခတ္တာ အညပယောဇနာဘာဝတော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ အဘိက္ကန္တေ။ပေ။ တုဏှီဘာဝေန သတေန သတိသဟိတေန သမ္ပဇာနေန ဉာဏေန ဝိဟာတဗ္ဗံ စတုဣရိယာပထပရိဝတ္တနသင်္ခါတံ ဝိဟရဏံ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ.

‘‘ယာ သေက္ခာသေက္ခပဋိပဒါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ဣမာ သေက္ခာသေက္ခပဋိပဒါ သင်္ခေပတော ကတိဝိဓာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဣမာ ပဋိပဒါသင်္ခါတာ စရိယာ သင်္ခေပတော ပုဂ္ဂလဝသေန ဒွေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမာ ဒွေ စရိယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယာ စရိယာ ဘာဝေတဗ္ဗကုသလာဒိဘေဒေန ဝါ အတ္ထကောသလ္လာဒိဘေဒေန ဝါ အဘိက္ကမာဒီသု သတိသမ္ပဇညဘေဒေန ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ဣမာ စရိယာ ဒွေတိ ဘဂဝတာ အနုညာတာ အနုဇာနနဝသေန ဒေသိတာ၊ ဝိသုဒ္ဓါနံ အရဟန္တာနံ ဧကာ စရိယာ၊ ဝိသုဇ္ဈန္တာနံ သေက္ခာနံ ဧကာ စရိယာတိ ပုဂ္ဂလဝသေန ဒွေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

‘‘အသေက္ခောယေဝ ကသ္မာ ‘သတော အဘိက္ကမတီ’တိအာဒိနာ ဝုစ္စတိ ထောမီယတိ၊ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ ‘သတော အဘိက္ကမတီ’တိအာဒိနာ ဝုစ္စတိ ထောမီယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကတကိစ္စာနိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အရဟတော ဣန္ဒြိယာနိ ကတကိစ္စာနိ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ကတကိစ္စတ္တာ ယံ ပုစ္ဆံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ တံ သဗ္ဗံ စတုဗ္ဗိဓံ ဒုက္ခဿ ပရိညာဘိသမယေန ဗောဇ္ဈိတဗ္ဗံ။ပေ။ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန ဗောဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဘဝေ. စတုဗ္ဗိဓံ ဣဒံ ဗောဇ္ဈံ ဗောဇ္ဈိတဗ္ဗံ ယော အသေက္ခော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ ဧဝံ ပရိညာဘိသမယာဒိနာ ဇာနာတိ၊အယံ အသေက္ခော နိပ္ပရိယာယေန ‘‘ရာဂဿ ခယာယ၊ ဒေါသဿ ခယာယ၊ မောဟဿ ခယာယ သတော အဘိက္ကမတိ၊ သတော ပဋိက္ကမတီ’’တိ ဝုစ္စတိ ထောမီယတိ. သေက္ခောပိ ယထာဝုတ္တံ ဗောဇ္ဈံ ဗောဇ္ဈိတဗ္ဗံ အတ္တနော ပရိညာဘိသမယာဒိနာ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ ‘‘သတော။ပေ။ မောဟဿာ’’တိ ဝုစ္စတိ ထောမီယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကေ ဝိသုဇ္ဈန္တာ? သေက္ခာ’’တိ.

‘‘ကသ္မာ သေက္ခာသေက္ခာနံ သတိသမ္ပဇညေန အဘိက္ကမနာဒိဘာဝေါ၊ ရာဂါဒီနဉ္စ ခယဘာဝေါ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ. ‘‘ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမ’န္တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. ၁၅) မနာပိကေသု ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈနဘာဝေါ၊ အမနာပိကေသု ကာမေသု မနသာ အနာဝိလဘာဝေါ၊ သဗ္ဗဓမ္မေသု ကုသလဘာဝေါ၊ သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတဿ ပရိဗ္ဗဇနဘာဝေါ အာစရိယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော နာဘိဂိဇ္ဈနဘာဝါဒိကော ကသ္မာ အမှေဟိ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တေနာဟ ကာမေသု။ပေ။ ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ. ဣမိဿာ ဂါထာယပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယော ပုဗ္ဗေ ဧကာဓိဋ္ဌာနာဒိဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေ အဇိတသုတ္တံ နီဟရိတွာ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ကတမော သုတ္တန္တရေသု ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ အဇိတသုတ္တေ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယနယာနုသာရေန သုတ္တန္တရေသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ နီဟရိတွာ ပုစ္ဆာဝိစယဝိဿဇ္ဇနဝိစယာ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန –

ဧတ္တာဝတာ စ မဟာထေရော ဝိစယဟာရံ ဝိဘဇန္တော အဇိတသုတ္တဝသေန ပုစ္ဆာဝိစယံ၊ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သုတ္တန္တရေသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာနံ နယံ ဒဿေန္တော ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ အာဟာ’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၁၇) –

ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝန္တိ အဇိတသုတ္တေ (သု. နိ. ၁၀၃၈ အာဒယော၊ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၅၇၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) ဝုတ္တပုစ္ဆာဝိစယာနုသာရေန ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တသုတ္တံ နီဟရိတွာ ပုစ္ဆာဝိစယော ဝိဘဇေတဗ္ဗော၊ ဧဝံ အဇိတသုတ္တေ (သု. နိ. ၁၀၃၈ အာဒယော၊ စူဠနိ. ဝတ္ထုဂါထာ ၅၇ အာဒယော၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) ဝုတ္တဝိဿဇ္ဇနဝိစယာနုသာရေန သုတ္တန္တရေသုပိ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တသုတ္တံ နီဟရိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော ဝိဘဇေတဗ္ဗော.

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘ကတမော သုတ္တအနုဂီတိဝိစယော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သုတ္တဿ စ အနုဂီတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုတ္တဿာတိ နီဟရိတသုတ္တဿ. အနုဂီတီတိ သုတ္တန္တရဒေသနာသင်္ခါတာ အနုဂီတိ. အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာတိ တဿာ အနုဂီတိယာ အတ္ထတော၊ ဗျဉ္ဇနတော စ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗသုတ္တေန သမာနာ သဒိသီ ကာတဗ္ဗာ၊ တသ္မိံ ဝါ သံဝဏ္ဏိယမာနသုတ္တေ အနုဂီတိ သုတ္တတ္ထတော၊ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာ. ‘‘အတ္ထတော အသမာနေ ကော နာမ ဒေါသော အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ အတ္ထာပဂတံ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သမ္ဖပ္ပလာပံ ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထတော အသမာနေ ဒေါသော ဝုတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ဗျဉ္ဇနတော အသမာနေ ပန ကော နာမ ဒေါသော အာပဇ္ဇတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဒုန္နိက္ခိတ္တဿ ပဒဗျဉ္ဇနဿ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ သဒေါသတ္တာ အနုဂီတိယာ ဝါ သုတ္တေန အတ္ထဗျဉ္ဇနူပေတံ သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ.

အနုဂီတိဝိစယော အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ကတမော သုတ္တဿ ဝိစယော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ သုတ္တဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သုတ္တဉ္စာတိ နိဒ္ဓါရိတသုတ္တဉ္စ. ‘‘ဣဒံ နိဒ္ဓါရိတသုတ္တံ နာမ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ အာဟစ္စဝစနံ ကိံ၊ ဥဒါဟု သင်္ဂါယန္တေဟိ ဝုတ္တံ အနုသန္ဓိဝစနံ ကိ’’န္တိ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ နိဒ္ဓါရိတသုတ္တံ နီတတ္ထံ ကိံ၊ ဥဒါဟု နေယျတ္ထံ ကိ’’န္တိ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ နိဒ္ဓါရိတသုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ ကိံ၊ ဥဒါဟု ဝါသနာဘာဂိယံ ကိ’’န္တိ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ နိဒ္ဓါရိတသုတ္တံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ ကိံ၊ ဥဒါဟု အသေက္ခဘာဂိယံ ကိ’’န္တိ ပဝိစိနိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပဝိစိနိတွာ ယဒိ အာဟစ္စဝစနံ ဘဝေ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အာဟစ္စဝစန’’န္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဒိ အသေက္ခသုတ္တံ ဘဝေ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အသေက္ခသုတ္တ’’န္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဉာတန္တိ အတ္ထော.

‘‘သုတ္တံ ပဝိစိနိတွာ သုတ္တဿ အတ္ထဘူတာနိ သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ကတ္ထ ပဒေသေ ပဿိတဗ္ဗာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆံ ဌပေတွာ ဣမသ္မိံ ပဒေသေ ပဿိတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကုဟိံ ဣမဿ သုတ္တဿ သဗ္ဗာနိ။ပေ။ ပရိယောသာနေ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမဿ သုတ္တဿာတိ ယံ သုတ္တံ ဝိစိနိတုံ နိဒ္ဓါရိတံ၊ ဣမဿ သုတ္တဿ စတုသစ္စဝိနိမုတ္တဿ သုတ္တတ္ထဿ အဘာဝတော သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ တဿေဝ သုတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေ ပဿိတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော.

ယထာဝုတ္တံ သုတ္တဝိစယံ နိဂမေန္တော ‘‘ဧဝံ သုတ္တံ ပဝိစေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. ‘‘န ယထာဝုတ္တပုစ္ဆာဒီနံ ပဝိစေတဗ္ဗဘာဝေါ အမှေဟိ ဇာနိတဗ္ဗော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘တေနာဟ။ပေ။ အနုဂီတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေန ယထာဝုတ္တပုစ္ဆာဒီနံ ဝိစေတဗ္ဗဘာဝေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ။ပေ။ အနုဂီတီ’’တိအာဒိကံ ယံ ဝစနံ အာဟ၊ တေန ဝစနေန ဝိစေတဗ္ဗဘာဝေါ တုမှေဟိ ဇာနိတဗ္ဗော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ယထာဝုတ္တပ္ပကာရော စ ဝိစယော ဟာရော ပရိပုဏ္ဏော ကိံ၊ ဥဒါဟု အညောပိ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော အတ္ထိ ကိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘နိယုတ္တော ဝိစယော ဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုစ္ဆာဝိစယဝိဿဇ္ဇနဝိစယပုဗ္ဗာပရဝိစယအနုဂီတိဝိစယသုတ္တဝိစယာ သရူပတော ဝိဘတ္တာ၊ တေဟိ အဝသေသော အဿာဒါဒိဝိစယောပိ ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတွာ ယုတ္တော ယုဉ္ဇိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣတိ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေ သတ္တိဗလာနုရူပါ ရစိတာ

ဝိဘာဝနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဏ္ဍိတေဟိ ပန အဋ္ဌကထာဋီကာနုသာရေန ဂမ္ဘီရတ္ထော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.