၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရအတ္ထဝိဘာဝနာ

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝိဘာဝနာ

၅. ဧဝံ ဟာရာဒယော သရူပတော အာစရိယေန ဥဒ္ဒေသတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ နိဒ္ဒေသတော စ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ အထ ကသ္မာ ပုန ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိအာဒိကော အာရဒ္ဓေါတိ စေ? ဝေနေယျာနံ တိဝိဓတ္တာ. ဝေနေယျာ ဟိ အတိတိက္ခပညော နာတိတိက္ခပညော မန္ဒပညောတိ တိဝိဓာ ဟောန္တိ. တေသဉှိ အတိတိက္ခပညဿာနုရူပံ ဟာရာဒယော ဥဒ္ဒေသတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ နာတိတိက္ခပညဿ အနုရူပံ နိဒ္ဒေသတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ဣဒါနိ မန္ဒပညဿာနုရူပံ ဟာရာဒယော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိအာဒိကော ဝိဘင်္ဂဝါရော အာရဒ္ဓေါ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧဝံ ဟာရာဒယောသုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သရူပတော နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသု ဟာရေ တာဝ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇိတုံ ‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅) ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ယေ ဟာရာဒယော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တတ္ထ ဟာရာဒီသု ကတမော ဒေသနာဟာရောတိ စေ? ယာ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာ (နေတ္တိ. ၄) ဝုတ္တာ၊ သာ အယံ ဂါထာ နိဒ္ဒေသဝသေန ဒေသနာဟာရော နာမ၊ တဿ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိ (နေတ္တိ. ၄) နိဒ္ဒေသဿ ဣဒါနိ မယာ ဝုစ္စမာနော ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီ’’တိအာဒိကော ဝိတ္ထာရသံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ပုစ္ဆံ ဌပေတွာ ‘‘ဣမံ ဒေသယတီ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတိ? အဿာဒံ အာဒီနဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီတိ စေ? အဿာဒံ ဒေသယတိ သံဝဏ္ဏေတိ ဝိတ္ထာရေတိ၊ အာဒီနဝံ ဒေသယတိ။ပေ။ ဝိတ္ထာရေတိ၊ နိဿရဏံ ဒေသယတိ။ပေ။ ဝိတ္ထာရေတိ၊ ဖလံ ဒေသယတိ။ပေ။ ဝိတ္ထာရေတိ၊ ဥပါယံ ဒေသယတိ။ပေ။ ဝိတ္ထာရေတိ၊ အာဏတ္တိံ ဒေသယတိ သံဝဏ္ဏေတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ ယောဇနော.

ဧတ္ထ စ ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော’’တိ သဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’တိအာဒိဂါထာယံ (နေတ္တိ. ၄) ဒဿိတာ ဣမေ အဿာဒါဒယော ကတ္ထ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’တိအာဒိဂါထာယံ (နေတ္တိ. ၄) ဒဿိတာ ဣမေ အဿာဒါဒယော ကတ္ထ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမီ’’တိ ပဋိညာတဗ္ဗေ ပါဠိဓမ္မေ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ယေ အဿာဒါဒယော အာဂတာ၊ တေ အယံ ဒေသနာဟာရော ဒေသယတီတိ အဓိပ္ပါယော.

တတ္ထ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိဉေယျာဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ပဝတ္တော၊ တထာပိ ဣဓ ပရိယတ္တိဓမ္မေယေဝ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတ္ထုဒ္ဒေသော ပန အဋ္ဌကထာယံ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅) ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဣဓ မယာ န ဝုတ္တော. ဝေါ-ကာရောပိ ဥပယောဂကရဏပဒပူရဏသမ္ပဒါနတ္ထေသု ဒိဿတိ စ၊ တထာပိ ဣဓ သမ္ပဒါနတ္ထေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခန္တိ ယာစန္တိ သီလက္ခန္ဓာဒယော၊ ပစ္စယေ ဝါ ကာယဝိညတ္တိယာတိ ဘိက္ခူ၊ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခန္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တီတိ ဝါ ဘိက္ခူ. ဘိက္ခဝေတိ တေ ဘိက္ခူ အာလပတိ၊ ကိမတ္ထာယာတိ အတ္တနော မုခါဘိမုခံ ကတွာ ဓမ္မဿဝနေ အတိဥဿာဟနေ နိယောဇေတုံ အာလပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ နာဟံ ဣဿရတာယ တုမှေ အညံ ကိဉ္စိ ကာရေယျာမိ၊ ဓမ္မံယေဝ ဒေသေဿာမိ၊ ဒေသေန္တော စ န အညေသံ ဓမ္မံ သုတွာ သုတမယဉာဏာနုသာရေန ဒေသေဿာမိ၊ အနာဝရဏဉာဏေန သဗ္ဗဉေယျဓမ္မေသု ပစ္စက္ခကာရိတာယ ဣဒါနိ မယာယေဝ ပဝတ္တိယမာနံ ဓမ္မံ အဟံ ဒေသေဿာမီတိ ပဋိဇာနာတိ. အာဒိမှိ ကလျာဏံ အာဒိကလျာဏံ၊ အာဒိ ကလျာဏမေတဿာတိ ဝါ အာဒိကလျာဏံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာဒိကလျာဏာဒယော စေတ္ထ အတ္ထကလျာဏာဒိဝသေန ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေနာဟ – ‘‘သီလေန အာဒိကလျာဏံ၊ သမာဓိနာ မဇ္ဈေကလျာဏံ၊ ပညာယ ပရိယောသာနကလျာဏံ. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏံ၊ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏံ၊ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏံ. အထ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဝိနယနေန အာဒိကလျာဏံ၊ ဝိပဉ္စိတညုဝိနယနေန မဇ္ဈေကလျာဏံ၊ နေယျပုဂ္ဂလဝိနယနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅).

အရီယတိ ဉာယတီတိ အတ္ထော၊ အရ-ဓာတုယာ နိပ္ပရိယာယတော ဉာဏပ္ပဓာနော အာရမ္မဏိကစိတ္တုပ္ပါဒေါ အတ္ထော၊ ဌာနူပစာရတော အတ္ထဿ ဉာတဗ္ဗဿ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိ အတ္ထော၊ ဣတိ-သဒ္ဒေန သာယေဝ သတ္တိ ပရာမသီယတိ၊ အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိသဟိတော အာရမ္မဏပစ္စယသင်္ခါတော ဉာတဗ္ဗော အတ္ထော တ-ပစ္စယဿ အတ္ထောတိ ဓာတုပစ္စယာနံ အတ္ထဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အသတိ ဘဝတီတိ ဝါ အတ္ထော၊ သဟ အတ္ထေန ယော ဓမ္မော ဝတ္တတီတိ သော ဓမ္မော သာတ္ထော၊ အတ္ထေန သမန္နာဂတော ဝါ ဓမ္မော သာတ္ထော၊ သင်္ကာသနာဒိဆအတ္ထပဒသမာယောဂတော ဝါ သာတ္ထော. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော နေတ္တိဝိသယတ္တာ. သမ္ပန္နံ ဗျဉ္ဇနံ ယဿ ဓမ္မဿာတိ သဗျဉ္ဇနော. သိထိလဓနိတဒီဃရဿဂရုလဟုသမ္ဗန္ဓဝဝတ္ထိတဝိမုတ္တနိဂ္ဂဟိတသမ္ပန္နတ္တာ၊ အကာရန္တာဒိဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိဧကဝစနာဒိသမ္ပန္နတ္တာ၊ ပမာဒလေခါဒိရဟိတတ္တာ စ အဝယဝေါ သမ္ပန္နော တံသမူဟတ္တာ ဓမ္မော သမ္ပန္နဗျဉ္ဇနော နာမ၊ အက္ခရာဒိဆဗျဉ္ဇနပဒသမာယောဂါ ဝါ သဗျဉ္ဇနော. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော. ဣမသ္မိံ အယံ ဦနော၊ သော နေတဗ္ဗော ပက္ခိပိတဗ္ဗောတိ ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ကေဝလပရိပုဏ္ဏော၊ သီလက္ခန္ဓသမာဓိက္ခန္ဓပညာက္ခန္ဓ- ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ဝါ ကေဝလပရိပုဏ္ဏော. ဣဓာယံ အတိရေကော၊ သော အပနေတဗ္ဗောတိ ဝတွာ အပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓေါ၊ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ၊ လောကာမိသနိရပေက္ခတာယ ပဝတ္တိယမာနတ္တာ ဝါ ပရိသုဒ္ဓေါ. သေဋ္ဌတ္တာ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မာနံ ဝါ သေဋ္ဌာနံ အရိယာနံ စရိယံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇဗြဟ္မစရိယမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယသာသနဗြဟ္မစရိယာဒီသု သာသနဗြဟ္မစရိယံ ပကာသယိဿာမိ၊ ပရိဒီပယိဿာမီတိ အတ္ထော.

‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ။ပေ။ ပကာသေဿာမီ’’တိ ပဋိညာတဗ္ဗေ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတေ အဿာဒါဒယော ဒေသနာဟာရော ဒေသယတိ သံဝဏ္ဏေတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ အာစရိယေန သာမညဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဒေသနာဟာရော ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတံ ဣမံ အဿာဒံ ဒေသယတိ၊ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတံ ဣမံ အာဒီနဝံ ဒေသယတီတိအာဒိ ဝိသေသော န ဝိညာတဗ္ဗော၊ ‘‘ကထံ ဝိညာတဗ္ဗော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတော အယံ အဿာဒေါ၊ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတော အယံ အာဒီနဝေါ’’တိ ဝိသေသံ နိယမေတွာ ဥပလက္ခဏနယေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ? ကာမံ ကာမယမာနဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဝိသယဝိသယိဘေဒေသု အဿာဒေသု ကတမော အဿာဒေါ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတောတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘ကာမံ ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတိ၊

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ၊ လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ. (သု. နိ. ၇၇၂၊ မဟာနိ. ၁) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယော ဝိသယဘူတော အဿာဒေါ အာဂတော၊ သော အယံ အဿာဒေတဗ္ဗော အဿာဒေါ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန –

‘‘ဧဝံ ဘဂဝတာ ဒေသိတော၊ ပကာသိတော စ သာသနဓမ္မော ယေသံ အဿာဒါဒီနံ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တော၊ တေ အဿာဒါဒယော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘူတာ ယတ္ထ ယတ္ထ ပါဌေ သဝိသေသံ ဝုတ္တာ၊ တတော တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ဥဒါဟရဏဝသေန ဣဓာနေတွာ ဒဿေတုံ ‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅) ဝုတ္တံ.

တတ္ထ အဿာဒီယတေတိ အဿာဒေါ၊ အဿာဒေတဗ္ဗော ဝတ္ထုကာမော. ကာမီယတေတိ ကာမော၊ ဝတ္ထုကာမော စ. တံ ကာမယတီတိ ကာမယမာနော၊ သတ္တော. တဿ ပီတိယာ ယုတ္တံ မနော ဧတဿာတိ ပီတိမနော. မနတိ ဇာနာတီတိအာဒိဝစနတ္ထေန မစ္စော. ကာမံ ကာမိတဗ္ဗံ ဝတ္ထု ကာမယမာနဿ တဿ သတ္တဿ ဧတံ ကာမိတဗ္ဗံ ဝတ္ထု သစေ သမိဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ သတိ သော သတ္တော အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ. ယော မစ္စော ယံ ဝတ္ထုံ ဣစ္ဆတိ၊ တံ ဝတ္ထုံ သော မစ္စော လဒ္ဓါ အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတီတိ ဂါထာယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘ကာမံ ။ပေ။ ပီတိမနော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ‘‘လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ လောဘနီယံ ဝတ္ထုံယေဝ လဒ္ဓါ ပီတိမနော န ဟောတိ၊ အထ ခေါ ပတ္ထေတဗ္ဗံ ပူဇေတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ လဒ္ဓါ မစ္စော ပီတိမနော စ ဟောတီတိ အတိရေကတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝိသယဘူတော အဿာဒေတဗ္ဗော အဿာဒေါ ဣဓ ပါဠိယံ ဂါထာယံ အာဂတောတိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ဒုက္ခဒေါမနဿာဒိဘေဒေသု အာဒီနဝေသု ကတမော အာဒီနဝေါ ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ? တဿ စေ ကာမယာနဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဒုက္ခဒေါမနဿာဒီသု အာဒီနဝေသု ကတမော အာဒီနဝေါ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတောတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော၊

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ. (သု. နိ. ၇၇၃၊ မဟာနိ. ၂) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယော ဒေါမနဿသင်္ခါတော အာဒီနဝေါ အာဂတော၊ သော အယံ ဒေါမနဿသင်္ခါတော အာဒီနဝေါ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယောတိ.

ဂါထာယံ ပန ကာမယတိ ဣစ္ဆတီတိ ကာမယာနော. အထ ဝါ ယာယတိ ဂစ္ဆတီတိ ယာနော၊ ကာမေန ယာနော ကာမယာနော၊ တဿ. ဆန္ဒော ဇာတော ယဿ သော ဆန္ဒဇာတော၊ တဿ. ဝိဇ္ဈီယတေတိ ဝိဒ္ဓေါ၊ သလ္လတိ ပဝိသတီတိ သလ္လော၊ သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ သလ္လဝိဒ္ဓေါ. ကာမံ ကာမယာနဿ ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော ယေ ကာမာ လဘိတဗ္ဗာ၊ တေ ကာမာ ကေနစိ အန္တရာယေန ယဒါ ပရိဟာယန္တိ၊ တဒါ သော ဇန္တု ရုပ္ပတိ. ကီဒိသောဝ ရုပ္ပတိ? အယောမယသလ္လဝိဒ္ဓေါ မိဂေါ ရုပ္ပတိ ဣဝ၊ ပရိဟီနကာမော ဇန္တု ရုပ္ပတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ‘‘ရုပ္ပတီ’’တိဝစနေန ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဒေါမနဿဘူတော အာဒီနဝေါ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတောတိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဝသေန ဒုဝိဓေသု နိဿရဏေသု ကတမံ နိဿရဏံ ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ? ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဝသေန ဒုဝိဓေသု နိဿရဏေသု ကတမံ နိဿရဏံ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတန္တိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော၊

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ၊ သတော သမတိဝတ္တတီ’’တိ. (သု. နိ. ၇၇၄၊ မဟာနိ. ၃) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယံ သမတိဝတ္တနကရဏံ မဂ္ဂသင်္ခါတံ နိဿရဏံ အာဂတံ၊ တံ ဣဒံ မဂ္ဂသင်္ခါတံ သမတိဝတ္တနကရဏံ နိဿရဏံ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယန္တိ.

ဂါထာယံ ယောတိ ဈာနလာဘီ ဝါ အရိယော ဝါ. ကာမေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဝတ္ထုကာမော. တေသု ပဝတ္တဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဝါ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝါ ပရိဝဇ္ဇေတိ. ကိံ ပရိဝဇ္ဇေတိ ဣဝ ဝဇ္ဇေတိ? သပ္ပဿ သိရော သိရံ စက္ခုမာ ပုရိသော ဒိသွာ ပဒါ ပါဒေန ပရိဝဇ္ဇေတိ ဣဝ၊ ဧဝံ ပရိဝဇ္ဇေတိ. သတော သတိသမ္ပန္နော သော ပုဂ္ဂလော လောကေ ရူပါဒီသု ဝိသတ္တိကံ ဣမံ တဏှံ ယေန မဂ္ဂေန သမတိဝတ္တတိ သံ သုဋ္ဌု အတိက္ကမိတွာ ဝတ္တတိ၊ ဣဒံ မဂ္ဂသင်္ခါတံ သမတိဝတ္တနကရဏံ ဧကဒေသံ နိဿရဏံ နာမာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ပါဒါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အာကာရဿ ရဿံ ကတွာ ‘‘ပဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပါဒါတိ စ ပါဒေန ယထာ ‘‘အမောဟဘာဝါ အမောဟဘာဝေနာ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပါဒေနာ’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅).

ဧကဒေသော ဝိသယသင်္ခါတော အဿာဒေါ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတောတိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ဧကဒေသော ဝိသယိသင်္ခါတော အဿာဒေါ ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ? ခေတ္တံ ဝတ္ထု’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ? ခေတ္တံ ဝတ္ထု’’န္တိအာဒိ ကသ္မာ ဧဝံ အာရဒ္ဓံ၊ နနု ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ? ကာမံ ကာမယမာနဿာ’’တိအာဒိနာ အဿာဒေါ ဝိဘတ္တော? သစ္စံ၊ အဿာဒေါ ပန ဒုဝိဓော ဝိသယဝိသယိဝသေန၊ တသ္မိံ ဝိသယသင်္ခါတော အဿာဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တော၊ ဣဒါနိ ဝိသယိသင်္ခါတံ အဿာဒံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ? ခေတ္တံ ဝတ္ထု’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဝိသယဝိသယိဘေဒေသု အဿာဒေသု ကတမော အဿာဒေါ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတောတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘ခေတ္တံ ဝတ္ထုံ ဟိရညံ ဝါ၊ ဂဝါဿံ ဒါသပေါရိသံ၊

ထိယော ဗန္ဓူ ပုထူ ကာမေ၊ ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီ’’တိ. (သု. နိ. ၇၇၅၊ မဟာနိ. ၄) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယော အနုဂိဇ္ဈနသင်္ခါတော အဿာဒေါ အာဂတော၊ သော အယံ အနုဂိဇ္ဈနသင်္ခါတော ဝိသယိအဿာဒေါ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယောတိ.

ဂါထာယံ ခေတ္တန္တိ ခိပီယန္တိ ဗီဇာနိ ဧတ္ထ ဌာနေတိ ခေတ္တံ. ခိပန္တာနံ ဇနာနံ ခိပနကိရိယာ ခိပ-ဓာတုယာ မုချတ္ထော၊ ခိပနကိရိယာဇနကော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဖလူပစာရတ္ထော၊ တဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဥပနိဿယပစ္စယဘူတဿ ကေဒါရဿ ဝိရုဠှာပနသတ္တိ ဖလူပစာရတ္ထော၊ ဣတိ-သဒ္ဒေန သာ ဝိရုဠှာပနသတ္တိယေဝ ပရာမသီယတိ၊ တဿာ သတ္တိယာ ပတိဋ္ဌံ ကေဒါရသင်္ခါတံ ဌာနံ တ-ပစ္စယတ္ထော. ဧသ နယော တီသု ပိဋကေသု ဧဝရူပေသု စ ဝစနတ္ထေသု ယထာရဟံ နီဟရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗော. ဝပန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု. အပရဏ္ဏာဒီနံ ပတိဋ္ဌဟနံ ဝပ-ဓာတုယာ မုချတ္ထော၊ ဌာနဿ ပတိဋ္ဌာပနသတ္တိ ဖလူပစာရတ္ထော၊ ဣတိ-သဒ္ဒေန သာ ပတိဋ္ဌာပနသတ္တိ ပရာမသီယတိ. တဿာ သတ္တိယာ ပတိဋ္ဌဋ္ဌာနံ တ-ပစ္စယတ္ထော. ခေတ္တံ ပန ပုဗ္ဗဏ္ဏဝိရူဟနဋ္ဌာနံ၊ ဝတ္ထု အပရဏ္ဏဝိရူဟနဋ္ဌာနံ.

ဟိနောတိ ပဝတ္တတိ ပီတိသောမနဿန္တိ ဟိ၊ ကိံ တံ? ပီတိသောမနဿံ၊ ရာတိ ပဝတ္တေတိ ဇာတရူပန္တိ ရံ၊ ကိံ တံ? ဇာတရူပံ၊ ဟိံ ရန္တိ ဟိရံ၊ ဒုတိယာတပ္ပုရိသသမာသော. ဉာပေတိ တောသေတီတိ ဉံ၊ ကိံ တံ? ဇာတရူပံ. ဟိရံ ဟုတွာ ဉံ ဟိရညံ၊ ပဝတ္တမာနံ ပီတိသောမနဿံ ပဝတ္တေတွာ ဇနေ ဝိသေသေန တောသေတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တာဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယတ္ထော. ဂစ္ဆန္တိ ဝိသေသေနာတိ ဂါဝေါ၊ ရတ္တိန္ဒိဝံ အသန္တိ ဘက္ခန္တိ ဝိသေသေနာတိ အဿာ၊ ဂါဝေါ စ အဿာ စ ဂဝါဿံ. ဒါတဗ္ဗံ ပဌမံ ဒေန္တီတိ ဒါ၊ အသန္တိ ဘက္ခန္တီတိ အသာ၊ ဒတွာ အသာ ဒါသာ၊ သာမိကာနံ ဒါတဗ္ဗံ ပဌမံ ဒတွာ ပစ္ဆာ အသန္တိ ဘက္ခန္တီတိ အတ္ထော. သာမိကေဟိ ဝါ ဒိန္နံ အသန္တိ ဘက္ခန္တီတိ ဒါသာ၊ ဒုက္ခေန ကသိရေန အသန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဝါ ဒါသာ၊. မာတာပိတူနံ ဟဒယံ ပုရေန္တီတိ ပုရိသာ၊ ပုရံ ဟိတံ ဝါ ဣသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ ပုရိသာ. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္တိဘာဝံ ပုရေတိ ကမ္မန္တိ ပုရံ၊ ကိံ တံ? ဗလဝကမ္မံ၊ ပုရံ ဣသန္တိ သီလေနာတိ ဝါ ပုရိသာ. ပုရိသာ ဧဝ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္တိဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ. ‘‘ပုရိ ဥစ္စဋ္ဌာနေ သေန္တီတိ ဝါ ပုရိသာ. ပုရိသာ ဟိ မာတူနံ ပိတုဋ္ဌာနေ ဌိတာ’’တိ ဣမေ ဝစနတ္ထာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ယုတ္တာယေဝ အတ္ထသမ္ဘဝတော. ဒါသာ စ ပုရိသာ စ ဒါသပေါရိသံ၊ မဇ္ဈေ ဝုဒ္ဓိ. ဧတ္ထ စ ဒါသဂ္ဂဟဏေန ဒါသီပိ ဂဟိတာ. ဒါသာ ဒုက္ကဋဇနာ၊ ပုရိသာ သုခိတဇနာတိ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဌန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတ္ထ မာတုဂါမေ ပုတ္တဓီတာတိ ထိယော. နရသဒ္ဒဿ ဝိဂ္ဂဟတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ.

ဧကဒေသော ဒေါမနဿသင်္ခါတော အာဒီနဝေါ ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ အာဂတောတိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ဒုက္ခသင်္ခါတော အာဒီနဝေါ ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ? အဗလာ နံ ဗလီယန္တီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ? အဗလာ နံ ဗလီယန္တီ’’တိအာဒိ ကသ္မာ ဧဝံ အာရဒ္ဓံ၊ နနု ‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ? တဿ စေ ကာမယာနဿာ’’တိအာဒိနာ အာဒီနဝေါ ဝိဘတ္တောတိ? သစ္စံ၊ အာဒီနဝေါ ပန ဗဟုဝိဓော ဒုက္ခဒေါမနဿာဒိဝသေန၊ တသ္မိံ ဗဟုဝိဓေ အာဒီနဝေ ဧကဒေသော ဒေါမနဿသင်္ခါတော အာဒီနဝေါ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တော၊ ဣဒါနိ ဒုက္ခသင်္ခါတံ အာဒီနဝံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ? အဗလာ နံ ဗလီယန္တီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဒုက္ခဒေါမနဿာဒီသု အာဒီနဝေသု ကတမော အာဒီနဝေါ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတောတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘အဗလာ နံ ဗလီယန္တိ၊ မဒ္ဒန္တေနံ ပရိဿယာ၊

တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ နာဝံ ဘိန္နမိဝေါဒက’’န္တိ. (သု. နိ. ၇၇၆၊ မဟာနိ. ၅) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယော ဒုက္ခသင်္ခါတော ဧကဒေသော အာဒီနဝေါ အာဂတော၊ သော အယံ ဒုက္ခသင်္ခါတော ဧကဒေသော အာဒီနဝေါ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယောတိ.

ဂါထာယံ နတ္ထိ ဗလံ ဧတေသံ ကိလေသာနန္တိ အဗလာ. ကသ္မာ ကိလေသာ အဗလာ ဟောန္တီတိ? ကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ. နရန္တိ ခေတ္တာဒိကာမေ အနုဂိဇ္ဈန္တံ နရံ၊ သဒ္ဓါဗလာဒိဝိရဟတော ဝါ အဗလံ တံ နရံ ဗလီယန္တိ အဘိဘဝန္တိ. ကိဉ္စာပိ ကိလေသာ ကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ အဗလာ ဟောန္တိ၊ တထာပိ ကာမမနုဂိဇ္ဈန္တံ သဒ္ဓါဗလာဒိဝိရဟိတံ အဘိဘဝိတုံ သမတ္ထာ ဘဝန္တိ. မဒ္ဒန္တေနံ ပရိဿယာတိ ကာမဂိဒ္ဓံ ကာမေ ပရိယေသန္တံ၊ ကာမံ ရက္ခန္တဉ္စ ဧနံ နရံ ပရိ သမန္တတော ပရိပီဠေတွာ အယန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ပရိဿယာ၊ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော စေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ မဒ္ဒန္တိ. တတော တေဟိ ပရိဿယေဟိ အဘိဘူတံ နံ နရံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ အနွေတိ အနုဂစ္ဆတိ. ကိမိဝ အနွေတိ? ဥဒကံ ဘိန္နနာဝံ အနွေတိ ဣဝ၊ ဧဝံ အနွေတီတိ အတ္ထော.

ဧကဒေသံ မဂ္ဂသင်္ခါတံ နိဿရဏံ ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ အာဂတန္တိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တံ၊ အမှေတိ စ ဝိညာတံ၊ ‘‘နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဧကဒေသံ နိဿရဏံ ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ? တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ‘‘တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ? တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော’’တိအာဒိ ကသ္မာ ဧဝံ အာရဒ္ဓံ၊ နနု ‘‘တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ? ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတီ’’တိအာဒိနာ နိဿရဏံ ဝိဘတ္တန္တိ? သစ္စံ၊ နိဿရဏံ ပန ဒုဝိဓံ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနဝသေန၊ တတ္ထ ဒုဝိဓေ နိဿရဏေ မဂ္ဂသင်္ခါတံ နိဿရဏံ ပုဗ္ဗေ ဝိဘတ္တံ၊ ဣဒါနိ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ နိဿရဏံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ နိဿရဏံ? တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု မဂ္ဂနိဗ္ဗာနေသု နိဿရဏေသု ဧကဒေသံ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ နိဿရဏံ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတန္တိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သတော၊ ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ၊

တေ ပဟာယ တရေ ဩဃံ၊ နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူ’’တိ. –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယံ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ နိဿရဏံ အာဂတံ၊ ဣဒံ နိဿရဏံ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယန္တိ.

ဂါထာယံ တသ္မာတိ ယသ္မာ ကာမဂိဒ္ဓံ နရံ ဒုက္ခံ အနွေတိ၊ တသ္မာ ဇန္တု သဒါ သဗ္ဗကာလေ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တေ ဇာဂရိယာနုယောဂေန သတော သတိသမ္ပန္နော ဟုတွာ ကာမာနိ ကိလေသကာမေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝါ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝါ ပရိဝဇ္ဇယေ ပရိဇဟေယျ. တေ ကာမေ အရိယမဂ္ဂေန ပဟာယ စတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရေယျ တရိတုံ သက္ကုဏေယျ. ကော တရတိ ဣဝ တရေယျ? နာဝါသာမိကော နာဝံ ယံ ပဝိသန္တံ ဥဒကံ သိတွာ ဗဟိ သိဉ္စိတွာ လဟုကာယ နာဝါယ အပ္ပကသိရေန တရိတွာ ပါရဂူ ပါရံ ဂစ္ဆတိ ဣဝ၊ ဧဝံ အတ္တနိ ပဝတ္တံ ကိလေသူဒကံ သိဉ္စိတွာ အရိယမဂ္ဂေန နီဟရိတွာ လဟုကေန အတ္တဘာဝေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗာနေန ပါရံ နိဗ္ဗာနံ သန္တိံ ဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ ကသ္မာ နိဿရဏံ ဟောတိ? သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏတော နိဿရဏံ နာမ.

ဣဒံ နိဿရဏံ ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတန္တိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တံ၊ အမှေဟိ စ ဝိညာတံ၊ ‘‘ကတမံ ဖလံ ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလံ? ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ရက္ခနနိပ္ဖါဒနမစ္စုတရဏာဒီသု ဖလေသု ကတမံ ဖလံ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတန္တိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ၊ ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေ၊

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ၊ န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၂၊ ၁၀၃) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာယံ ယံ အနတ္ထေဟိ ဓမ္မဿ ရက္ခနဖလံ အာဂတံ၊ ရက္ခာဝဟနဿ အဗ္ဘုဒယဿ ယဉ္စ နိပ္ဖါဒနံ ဖလံ အာဂတံ၊ ဣဒံ ရက္ခနနိပ္ဖါဒနံ ဖလံ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယန္တိ.

ဂါထာယံ ဓမ္မောတိ ယေန ပုဂ္ဂလေန ယော ဒါနာဒိပ္ပဘေဒေါ ပုညဓမ္မော နိဗ္ဗတ္တိတော၊ သော ဓမ္မော. ဓမ္မစာရိံ ဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကံ တံ ပုဂ္ဂလံ အနတ္ထေဟိ ရက္ခတိ. ကိမိဝ? ဝဿကာလေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ သတိ မဟန္တံ ကုသလေန ဓာရေတဗ္ဗံ ဆတ္တံ ဓာရေန္တံ ကုသလံ တံ ဇနံ ဝဿတေမနတော ရက္ခတိ ယထာ၊ ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗော ဓမ္မောပိ အတ္တသမ္မာပဏိဓာနေန အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ သုဋ္ဌု ဓမ္မံ ရက္ခန္တံယေဝ ရက္ခတိ၊ တာဒိသော ဓမ္မစာရီယေဝ ဒုဂ္ဂတိံ န ဂစ္ဆတိ. ဧသော အာနိသံသော သုစိဏ္ဏေ သုစိဏ္ဏဿ ဓမ္မေ ဓမ္မဿ အာနိသံသောတိ အတ္ထော.

ဧကဒေသံ ဖလံ ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတန္တိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တံ၊ အမှေဟိ စ ဉာတံ၊ ‘‘ကတမော ဥပါယော ကတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဥပါယော? သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမနိဗ္ဗိဒါဒီသု ဥပါယေသု ကတမော ဥပါယော တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတောတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ‘အနိစ္စာ’တိ။ပေ။၊

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ‘အနတ္တာ’တိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၇၇-၂၇၉) –

ဣဓ ပါဠိဂါထာသု ယော ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမနိဗ္ဗိဒါဉာဏသင်္ခါတော ဝိသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဟေတုဘာဝတော မဂ္ဂေါ အာဂတော၊ အယံ ဥပါယော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယောတိ.

ဂါထာသု သဗ္ဗေ နိရဝသေသာ ကမ္မစိတ္တောတုအာဟာရေဟိ သင်္ခရိတာ သင်္ခတသင်္ခါရာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ ဣတိ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊ အထ အနိစ္စေ ဒုက္ခသဘာဝေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ၊ ဧသော ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမော နိဗ္ဗိန္ဒနဉာဏသင်္ခါတော ဓမ္မော ဝိသုဒ္ဓိယာ မဂ္ဂေါတိ. ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒီသု သင်္ခါရာနံ သင်္ခတဓမ္မဘာဝေါ ပစ္စယာကာရဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၆ သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသ) ဝုတ္တောဝ၊ တံ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထံ အနောလောကေတွာ ဧကစ္စေ အာစရိယာ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏာရမ္မဏတ္တာ တေဘူမကဓမ္မာယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ သတိ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ နိစ္စာဒိဘာဝေါ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာနုရူပေါဝ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒုက္ခာတိ ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဘာဝေန ဒုက္ခာ. အနတ္တာတိ နိစ္စသာရသုခသာရအတ္တသာရရဟိတတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တာ၊ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန ဝါ အနတ္တာ.

ဧကဒေသော ဥပါယော ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတောတိ အာစရိယေန ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘ကတမာ အာဏတ္တိ ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ? စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိအာဒိဂါထာယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာသု ပါပဒုစ္စရိတပရိဝဇ္ဇနာဏတ္တိကလျာဏသုစရိတစရဏာဏတ္တိအာဒီသု ကတမာဏတ္တိ တတ္ထ တေသု ပါဠိဓမ္မေသု ကတ္ထ ပါဠိဓမ္မေ အာဂတာတိ ပုစ္ဆိတွာ –

‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ၊ ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ၊

ပဏ္ဍိတော ဇီဝလောကသ္မိံ၊ ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ. (ဥဒါ. ၄၃) –

ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ ယာ ပါပဒုစ္စရိတပရိဝဇ္ဇနာဏတ္တိ အာဂတာ၊ အယံ ပါပဒုစ္စရိတပရိဝဇ္ဇနာဏတ္တိ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယာတိ.

ဂါထာယံ စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိဇ္ဇမာနေ ပရက္ကမေ အာဝဟိတံ သရီရံ အာဝဟန္တောဝ ဟုတွာ ဝိသမာနိ ဘူမိပ္ပဒေသာနိ ဝါ ဝိသမေ ဟတ္ထိအာဒယော ဝါ ပရိဝဇ္ဇေတိ ဣဝ၊ ဧဝံ ဇီဝလောကသ္မိံ ပဏ္ဍိတော ပါပါနိ လာမကာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ပရိဝဇ္ဇေတိ. အာဏတ္တိ နာမ အာဏာရဟဿ ဓမ္မရာဇဿ ဘဂဝတော အာဏာ၊ သာ ဗဟုဝိဓာ၊ တသ္မာ ‘‘ကရေယျ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိဂါထာယံ သုစရိတစရဏာ အာဏတ္တိ.

‘‘ဥပေထ သရဏံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ တာဒိနံ၊

သမာဒိယထ သီလာနိ၊ တံ ဝေါ အတ္ထာယ ဟေဟိတီ’’တိ. (ထေရီဂါ. ၂၄၉-၂၅၀၊ ၂၈၉-၂၉၀) –

အာဒီသု ဂါထာသု သရဏဂမနာဏတ္တိသီလသမာဒါနာဏတ္တိအာဒိ အာဂတာတိ.

‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိအာဒိ ကသ္မာ ဧဝံ အာရဒ္ဓံ၊ နနု ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလံ? ဓမ္မော ဟဝေ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဥပါယော? သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမာ အာဏတ္တိ? စက္ခုမာ’’တိအာဒိနာ စ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဝိဘတ္တာတိ? သစ္စံ၊ ဝိသုံ ဝိသုံ ပန သုတ္တေသု အာဂတာ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဝိဘတ္တာ၊ ဣဒါနိ ဧကတော အာဂတာ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဝိဘဇိတုံ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တတ္ထ သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူတိ သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရလောကံ အတ္တတော သုညောတိ အဝသဝတ္တိတာသလ္လက္ခဏဝသေန ဝါ တုစ္ဆဘာဝသမနုပဿနဝသေန ဝါ ပဿာတိ ဣဒံ ဘဂဝတော ဝစနံ ဝိဓာနဘာဝတော အာဏတ္တိ နာမ. နိစ္စသာရသုခသာရအတ္တသာရာဒိရဟိတတ္တာ ‘‘မောဃရာဇာ’’တိ အာလပတိ၊ သဒ္ဓါသီလသုတစာဂါဒိရဟိတတ္တာ ဝါ မောဃော.

‘‘သဒါ သတော’’တိ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝုတ္တာယ သတိယာ သုညတာဒဿနဿ သမ္ပဇာနဟေတုဘာဝတော သတိယေဝ ဥပါယော၊ န သတိမာတိ ဧတ္ထ သတီတိ အဓိပ္ပါယော.

အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စာတိ ဧတ္ထ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ နာမ ‘‘ရူပံ အတ္တာ၊ ရူပဝါ အတ္တာ၊ ရူပသ္မိံ အတ္တာ၊ အတ္တနိ ရူပ’’န္တိအာဒိပ္ပကာရာ ဝီသတိဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ. မဂ္ဂေန ဦဟစ္စ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧဝံ ဝုတ္တဝိဓိနာ မစ္စုတရော မစ္စုနော ဝိသယာတိက္ကန္တော သိယာ ဘဝေယျ. ဧတ္ထ ယံ မစ္စုဝိသယံ တရဏံ အတိက္ကမနံ၊ တဿ အတိက္ကမနဿ ယဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါသမ္ပဇ္ဇနံ၊ ဣဒံ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ဖလံ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပုဗ္ဗေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဝိဘတ္တာပိ –

‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊ မောဃရာဇ သဒါ သတော၊

အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၂၅၊ မဟာနိ. ၁၈၆၊ စူဠနိ. ပိင်္ဂိယမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၄၄၊ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၈) –

ဧကဂါထာယံ ပုန ဧကတော ဝိဘဇနတော ဖလာဒီသု ဧကတော ဒဿိတေသု သဗ္ဗတ္ထ သုတ္တေသု ဝါ သဗ္ဗတ္ထ ဂါထာသု ဝါ ဖလာဒယော ဒဿေတဗ္ဗာ အဿာဒါဒယော ဝိယ ကတ္ထစိ နိဒ္ဓါရေတွာတိ ဝိသေသော ဝိဇာနိတဗ္ဗော. တေနာဟ အဋ္ဌကထာစရိယော ‘‘ယထာ ပန။ပေ။ ဧကတော ဥဒါဟရဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၅).

၆. ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘူတာ အဿာဒါဒယော ‘‘ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ အယံ အဿာဒေါ အာဂတော၊ ဣဓ ပါဠိဓမ္မေ အယံ အာဒီနဝေါ အာဂတော’’တိအာဒိနာ ဝိသေသတော နိဒဿနဝသေန သရူပတော အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ တေ အဿာဒါဒယော တိဏ္ဏံ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံ ပုဂ္ဂလာနံ သာမညတော ဘဂဝါ ကိံ နု ခေါ ဒေသေတိ၊ ဥဒါဟု ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ယထာလာဘံ ကိံ နု ဒေသေတီတိ အနုယောဂဿ သမ္ဘဝတော ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမံ ဒေသေတိ၊ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမံ ဒေသေတီတိ ပုဂ္ဂလဘေဒေန အဿာဒါဒယော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု အဿာဒါဒီသု. နိဿရဏံ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘဂဝါ ဒေသေတိ၊ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဣမေ ဒွေ ဝိပဉ္စိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘဂဝါ ဒေသေတိ၊ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဣမေ တယော နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ ဘဂဝါ ဒေသေတီတိ ယောဇနတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧဝံ အဿာဒါဒယော ဥဒါဟရဏဝသေန သရူပတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘တတ္ထ ဘဂဝါ’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညုဿာတိ ဥဂ္ဃဋီယတေ ပဋိဝိဇ္ဈီယတေ၊ ဌပီယတေ ဝါ သပ္ပဘေဒေါ ဝိတ္ထာရော အတ္ထောတိ ဥဂ္ဃဋိတော၊ ဇာနာတီတိ ဉူ၊ ဥဂ္ဃဋိတံ အတ္ထံ ဉူ ဥဂ္ဃဋိတညူ၊ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ သပ္ပဘေဒံ သဝိတ္ထာရံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော. ယော ပုဂ္ဂလော ဥဒ္ဒေသေနေဝ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေနေဝ အတ္ထံ ဉတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဟောတိ၊ သော ဥဂ္ဃဋိတညူ နာမ.

ဝိပဉ္စီယတေ ဝိတ္ထရီယတေ အတ္ထောတိ ဝိပဉ္စိတော၊ တံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ. ယော ပုဂ္ဂလော နိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တမေဝ အတ္ထံ ဉတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိပ္ပတ္တော၊ သော ဝိပဉ္စိတညူ နာမ.

ပဋိနိဒ္ဒေသေန အတ္ထော နေတဗ္ဗော ပါပေတဗ္ဗောတိ နေယျော. ယော ပုဂ္ဂလော ပဋိနိဒ္ဒေသေန ဝါ ပဋိလောမေန ဝါ ဝိဘတ္တံ ဧဝ အတ္ထံ ဉတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိပ္ပတ္တော၊ သော နေယျော နာမ. နိဿရဏဒေသနာယေဝ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပဋိဝေဓာဘိသမယော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ အာဒီနဝဒေသနာယ စေဝ နိဿရဏဒေသနာယ စ ဝိပဉ္စိတညုဿ ပဋိဝေဓာဘိသမယော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ အဿာဒဒေသနာယ စ အာဒီနဝဒေသနာယ စ နိဿရဏဒေသနာယ စ နေယျဿ ပဋိဝေဓာဘိသမယော သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗော.

ပဒပရမော ပနေတ္ထ ပဋိဝေဓာဘိသမယဘဇနာဘာဝတော န ဂဟိတော. တသ္မိဉ္စ အဂ္ဂဟိတေ အဿာဒေါ၊ အာဒီနဝေါ၊ နိဿရဏံ၊ အဿာဒါဒီနဝါ၊ အဿာဒနိဿရဏာနိ၊ အာဒီနဝနိဿရဏာနိ၊ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနိ စာတိ သတ္တသု ပဋ္ဌာနနယေသု တတိယဆဋ္ဌသတ္တမာဝ ဂဟိတာ၊ အဝသေသာ စတ္တာရော နယာ န ဂဟိတာ. ဝေနေယျဝိနယနာဘာဝတော ဟိ ဂဟဏာဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေနေယျဝိနယဉ္စ ဝေနေယျာနံ သန္တာနေ အရိယမဂ္ဂဿုပ္ပါဒနံ၊ န သာသနဝိနယနမတ္တံ၊ အရိယမဂ္ဂုပ္ပါဒနဉ္စ ယထာဝုတ္တေဟိ ဧဝ တီဟိ ပဒဋ္ဌာနနယေဟိ သိဇ္ဈတီတိ ဣတရေ နယာ ဣဓ န ဝုတ္တာ.

ယသ္မာ ပန ပေဋကေ (ပေဋကော. ၂၃) –

‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ?

‘ယာနိ ကရောတိ ပုရိသော၊ တာနိ ပဿတိ အတ္တနိ၊

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ၊ ပါပကာရီ စ ပါပက’န္တိ.

‘‘တတ္ထ ယံ ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ ပစ္စနုဘောတိ၊ အယံ အဿာဒေါ. ယံ ပါပကာရီ ပါပံ ပစ္စနုဘောတိ၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကဓမ္မာ. ကတမေ အဋ္ဌ? ‘လာဘော’တိအာဒိ (အ. နိ. ၈.၆). တတ္ထ လာဘော ယသော သုခံ ပသံသာ၊ အယံ အဿာဒေါ. အလာဘော အယသော ဒုက္ခံ နိန္ဒာ၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ၊ အဓိပ္ပါယော စ ဣဇ္ဈတိ၊

ခိပ္ပဉ္စ ပရမံ သန္တိံ၊ နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတီ’တိ. –

အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

‘‘ဒွတ္တိံသိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေယေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ။ပေ။ ဝိဝဋစ္ဆဒေါတိ သဗ္ဗံ လက္ခဏသုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၃.၁၉၉) အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

‘‘တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော၊

ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ၊ ဘာရနိက္ခေပနံ သုခံ.

‘နိက္ခိပိတွာ ဂရုံ ဘာရံ၊ အညံ ဘာရံ အနာဒိယ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’တိ. (သံ. နိ. ၃.၂၂) –

အယံ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ၊ ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ၊

တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ၊ အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျော’တိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၇၊ ထေရဂါ. ၇၈၇၊ ပေဋကော. ၂၃) –

အယံ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တေပိ နယာ ဣဓ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလာဒီသုပိ အယံ နယော လဗ္ဘတိယေဝ.

ယသ္မာ ပေဋကေ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ ပေဋကော. ၂၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉) – ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ? ‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပ္ပညော’တိ ဂါထာ၊ ဣဒံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ?

‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ၊ သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ၊

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော’တိ. (ဥဒါ. ၄၄) –

ဣဒံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ.

‘‘တတ္ထ ကတမော ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စ?

‘ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ၊ နဂရူပမံ စိတ္တမိဒံ ဌပေတွာ၊

ယောဓေထ မာရံ ပညာဝုဓေန၊ ဇိတဉ္စ ရက္ခေ အနိဝေသနော သိယာ’တိ. (ဓ. ပ. ၄၀) –

အယံ ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဖလာဒီနံ ဒုက္ခဝသေနာပိ ဥဒါဟရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမံ ဒေသေတိ၊ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမံ ဒေသေတီ’’တိ ယေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ အဿာဒါဒယော ယထာရဟံ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ တေ ပုဂ္ဂလာ ယာဟိ ပဋိပဒါဟိ ဘိန္နာ၊ တာ ပဋိပဒါ ကိတ္တိကာ ဘဝန္တိ၊ တာဟိ ဘိန္နာ ပုဂ္ဂလာ စ ကိတ္တိကာတိ ဝိစာရဏာယ သမ္ဘဝတော တာ ပဋိပဒါ၊ တေ စ ပုဂ္ဂလာ ဧတ္တကာတိ ဂဏနတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီသု ပုဂ္ဂလေသု. ယေ ပုဂ္ဂလာ ယာဟိ ပဋိပဒါဟိ ဘိန္နာ၊ တာ ပဋိပဒါ စတဿော ဘဝန္တိ၊ တေ စ ပုဂ္ဂလာ စတ္တာရောတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ကတမာ စတဿော? ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ၊ သုခါပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ၊ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ စာတိ စတဿော. ကတမေ စတ္တာရော? တဏှာစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော၊ တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော စာတိ စတ္တာရော.

ပဋိပဒါဘိညာဟိ ကတော ဝိဘာဂေါပိ ပဋိပဒါဟိ ကတော ဝိဘာဂေါ နာမ ဟောတိ အဝိနာဘာဝတောတိ မနသိ ကတွာ ‘‘စတဿော ပဋိပဒါဘိညာ’’တိ အဝတွာ ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. တာ ပနေတာ သမထဝသေနာပိ ဘိန္နာ၊ ဝိပဿနာဝသေနာပိ ဘိန္နာ. ကထံ သမထဝသေန? ပထဝီကသိဏာဒီသု သဗ္ဗပဌမံ ‘‘ပထဝီ ပထဝီ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တမနသိကာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဈာနဿ ဥပစာရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဝ ပဝတ္တာ ပညာ သမထဘာဝနာ ‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥပစာရတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပ္ပနာ၊ တာဝ ပဝတ္တာ ပညာ ‘‘အဘိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ ဟေဋ္ဌိမပညာတော အဓိဂတပညာဘာဝတော.

သာ စ ပဋိပဒါ ကဿစိ ဒုက္ခာ ကိစ္ဆာ ဟောတိ နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဓမ္မသမုဒါစာရဂ္ဂဟဏတာယ၊ ကဿစိ တဒဘာဝတော သုခါ အကိစ္ဆာ ဟောတိ၊ အဘိညာပိ ကဿစိ ဒန္ဓာ အသီဃပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ အဝိသဒဉာဏတာယ၊ ကဿစိ ခိပ္ပါ သီဃပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ ဝိသဒဉာဏတာယာတိ.

ကထံ ဝိပဿနာဝသေန? ယော ရူပါရူပမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသန္တော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဥပါဒါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ရူပါရူပံ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဟဧတဥံ သက္ကောတိ၊ တဿ ဒုက္ခာပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ ဝိပဿနာပရိဝါသေ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. တဗ္ဗိပရိယာယေန ဣတရာ ဒွေ ဟောန္တိ. ဝိပဿနာဝသေန ပန ဘိန္နာယေဝ ပဋိပဒါဘိညာယော ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ အဘိသမယာဓိကာရတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧဝံ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော၊ တေ ပုဂ္ဂလေ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘စတဿော ပဋိပဒါ’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၆) ဝုတ္တံ. ယောဇနာနယော ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

စတူဟိ ပဋိပဒါဘိညာဟိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ သဗ္ဗေဝ အနိယမတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ကိံ နု ခေါ နိယျန္တိ၊ ဥဒါဟု ‘‘ဣမာယ ပဋိပဒါဘိညာယ အယံ ပုဂ္ဂလော နိယျာတိ၊ ဣမာယ ပဋိပဒါဘိညာယ အယံ ပုဂ္ဂလော နိယျာတီ’’တိ နိယမတော စ နိယျာတီတိ ဝိစာရဏာယ သမ္ဘဝတော ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ဣမေဟိ နိဿယေဟိ ဥပနိဿယပစ္စယံ လဘိတွာ ဣမာယ ပဋိပဒါဘိညာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာတီ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာစရိတော မန္ဒော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ တဏှာစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟိ ဥပနိဿယပစ္စယံ လဘိတွာ သတိန္ဒြိယေန သတိန္ဒြိယာဓိကေန အရိယမဂ္ဂေန ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာတိ၊ တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော ဈာနေဟိ နိဿယေဟိ ဥပနိဿယပစ္စယံ လဘိတွာ သမာဓိန္ဒြိယေန သမာဓိန္ဒြိယာဓိကေန အရိယမဂ္ဂေန ဒုက္ခာပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာတိ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော သမ္မပ္ပဓာနေဟိ နိဿယေဟိ ဥပနိဿယပစ္စယံ လဘိတွာ ဝီရိယိန္ဒြိယေန ဝီရိယိန္ဒြိယာဓိကေန အရိယမဂ္ဂေန သုခါပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာတိ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော သစ္စေဟိ နိဿယေဟိ ဥပနိဿယပစ္စယံ လဘိတွာ ပညိန္ဒြိယေန ပညိန္ဒြိယာဓိကေန အရိယမဂ္ဂေန သုခါပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန –

‘‘စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာတိ ယထာဝုတ္တပဋိပဒါဝိဘာဂေနေဝ စတ္တာရော ပဋိပန္နကပုဂ္ဂလာ၊ တံ ပန ပဋိပဒါဝိဘာဂံ သဒ္ဓိံ ဟေတုပါယဖလေဟိ ဒဿေတုံ ‘တဏှာစရိတော’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၆) –

ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှာစရိတောတိ တဏှာယ နိဗ္ဗတ္တိတံ စရိတံ ဧတဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ တဏှာစရိတော. မန္ဒောတိ မန္ဒိယာယ အဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတောတိ မန္ဒော၊ မောဟာဓိကပုဂ္ဂလော. ဥဒတ္တောတိ ဥဒအတ္တော၊ ဥဠာရပညောတိ အတ္ထော. ဥဠာရံ ဖလံ ဒေတီတိ ဥဒေါ၊ ကော သော? ပဝိစယော၊ အတ္တနိ နိဗ္ဗတ္တောတိ အတ္တော၊ ဥဒေါ အတ္တော ယဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ ဥဒတ္တောတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော.

ပဌမာယ ပဋိပဒါယ ဟေတု နာမ တဏှာစရိတတာ၊ မန္ဒပညတာ စ၊ ဥပါယော သတိန္ဒြိယံ၊ သဗ္ဗာသမ္ပိ ဖလံ နိယျာနမေဝ. ဒုတိယာယ ပဋိပဒါယ ဟေတု နာမ တဏှာစရိတတာ၊ ဥဒတ္တပညတာ စ၊ ဥပါယော ဝီရိယိန္ဒြိယံ. တတိယာယ ပဋိပဒါယ ဟေတု နာမ ဒိဋ္ဌိစရိတတာ၊ မန္ဒပညတာ စ၊ ဥပါယော သမာဓိန္ဒြိယံ. စတုတ္ထိယာ ပဋိပဒါယ ဟေတု နာမ ဒိဋ္ဌိစရိတတာ၊ ဥဒတ္တပညတာ စ၊ ဥပါယော ပညိန္ဒြိယန္တိ ဟေတုပါယဖလာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ နာမ၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော စေဝ တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော စ ဝိပဉ္စိတညူ နာမ၊ တဏှာစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော နေယျော နာမ၊ တသ္မာ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿရဏံ ဒေသယတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိဝေနေယျတ္တယဿ ဘေဒဒဿနေန နိဿရဏံ ဒေသယတိ၊ ‘‘အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ၊ အဿာဒဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတီ’’တိ ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော. ‘‘တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိနာ ပဋိပဒါဘေဒဒဿနေန ‘‘တဏှာစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော၊ တဏှာစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော ပုဂ္ဂလော၊ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္တော ပုဂ္ဂလော’’တိ စတုဓာ ဘိန္နံ တဏှာစရိတမန္ဒာဒိကံ ပုဂ္ဂလစတုက္ကံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ စတူဟိ ပဋိပဒါဘိညာဟိ စတုဓာ ဘိန္နံ တဏှာစရိတမန္ဒစတုက္ကံ အတ္ထနယယောဇနာယ ဒုတိယာယ ဝိသယံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘော တဏှာစရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှာယ သမာဓိပဋိပက္ခတ္တာ တဏှာစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ဥဘော ပုဂ္ဂလာ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာယ ဥပနိဿယံ လဘိတွာ ရာဂဝိရာဂါယ မဂ္ဂပညာယ နိယျန္တိ စေတောဝိမုတ္တိယာ သေက္ခဖလဘာဝါယ. သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟိတေနေဝ သမ္မာသမာဓိနာ နိယျာနံ ဘဝတိ၊ န သမ္မာသမာဓိနာ ဧဝ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌိစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ဥဘော ပုဂ္ဂလာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေန သမထေန အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ မဂ္ဂပညာယ နိယျန္တိ ပညာဝိမုတ္တိယာ အသေက္ခဖလဘာဝါယာတိ စတ္တာရောပိ ပုဂ္ဂလာ ဒုဝိဓာယေဝ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ရာဂဝိရာဂါယာတိ ရဉ္ဇတီတိ ရာဂေါ၊ သော ဝိရဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ဝိရာဂါ၊ ရာဂဿ ဝိရာဂါ ရာဂဝိရာဂါ၊ တာယ ရာဂဝိရာဂါယ. စေတောတိ စိတ္တပ္ပဘေဒေန စ သမာဓိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉.). ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ၊ စေတသာ စိတ္တေန သမာဓိနာ ဝိမုစ္စတီတိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ စေတော ဧဝ ဝါ ဝိမုတ္တိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ အနာဂါမိဖလသမာဓိ. အနာဂါမိပုဂ္ဂလော ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ နိယျာတိ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယာတိ အဝိန္ဒိယံ ကာယဒုစ္စရိတာဒိံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ၊ ဝိန္ဒိယံ ဝါ ကာယသုစရိတာဒိံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ နိရုတ္တိနယေန. ဝိရဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ဝိရာဂါ၊ အဝိဇ္ဇာယ ဝိရာဂါ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ၊ တာယ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါယ. ပကာရေဟိ ဇာနာတီတိ ပညာ၊ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ၊ ပညာယ ဝိမုစ္စတီတိ ပညာဝိမုတ္တိ၊ ပညာ ဧဝ ဝါ ဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိ၊ အရဟတ္တဖလပညာ၊ တာယ ပညာဝိမုတ္တိယာ.

‘‘တေသု ကတမေ ပုဂ္ဂလာ ကေန အတ္ထနယေန ဟာတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော ‘‘တတ္ထ ယေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု ‘‘ဥဘော တဏှာစရိတာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တေသု ပုဂ္ဂလေသု ယေ ဥဘော တဏှာစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ပုဂ္ဂလာ သမထ။ပေ။ နိယျန္တိ၊ တေ ဥဘော တဏှာစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ပုဂ္ဂလာ နန္ဒိယာဝဋ္ဋေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ ဂမေတဗ္ဗာ နေတဗ္ဗာ. ယေ ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ပုဂ္ဂလာ ဝိပဿနာ။ပေ။ သမထေန နိယျန္တိ၊ တေ ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ မန္ဒဥဒတ္တာ ပုဂ္ဂလာ သီဟဝိက္ကီဠိတေန နယေန ဟာတဗ္ဗာ ဂမေတဗ္ဗာ နေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၇. ‘‘တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရေန ဒုက္ခာပဋိပဒါဘေဒေန တဏှာစရိတမန္ဒာဒိဘေဒေါ ပုဂ္ဂလော ဝိဘတ္တော၊ အမှေဟိ စ ဉာတော၊ ‘‘တဿ ဝိဘတ္တာနန္တရံ သွာယံ ဒေသနာဟာရော ကတ္ထ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ကေနစိ အာကာရေန သမ္ဘဝတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝတော ‘‘သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတီ’’တိအာဒိမာဟ. နဝမက္ခဏသမ္ပန္နဿ သတ္ထာ ယံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ တသ္မိံ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ယာ ဝီမံသာဒိကာ သုတမယာဒိကာ တိဿော ပညာ ဝိဘတ္တာ၊ တာဟိ ပညာဟိ ယေ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒယော တယော ပုဂ္ဂလာ ဝိဘတ္တာ၊ ဣတိ ဝိဘတ္တာကာရေန အယံ ဒေသနာဟာရော သတ္ထာရာ ဒေသေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သမ္ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

တတ္ထ သွာယံ ဟာရောတိ ဒေသနာဟာရေန ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ ဒဿိတော၊ သော အယံ ဒေသနာဟာရော. ကတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ ကတ္ထ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သံဝဏ္ဏနာဘာဝေန သမ္ဘဝတီတိ. ယဿာတိ ယော သော ဝေနေယျော ပစ္စန္တဇာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ဝိမုတ္တော၊ သဝနဓာရဏာဒီဟိ စ သမ္ပတ္တီဟိ သမန္နာဂတော၊ တဿ ဝေနေယျဿ. သတ္ထာတိ သဒေဝကံ လောကံ သာသတိ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ. ဓမ္မန္တိ ဒေသိတံ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗံ ဓမ္မံ. ဒေသယတီတိ သင်္ခေပနယဝိတ္ထာရနယေဟိ ဘာသတိ. အညတရောတိ ဘဂဝတော သာဝကေသု ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ သမတ္ထော သာဝကော. ဂရုဋ္ဌာနိယောတိ ဂါရဝဿ ဌာနဘူတေဟိ သီလသုတစာဂါဒိဂုဏဝိသေသေဟိ ယုတ္တော မာနိတော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗဝစနော. သဗြဟ္မစာရီတိ သမံ၊ သဟ ဝါ ဗြဟ္မံ သတ္ထုသာသနံ စရတိ ပဋိပဇ္ဇတီတိ သဗြဟ္မစာရီ. သဒ္ဓံ လဘတိ ‘‘ယော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ သော သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ သတ္ထရိ၊ ‘‘သွာက္ခာတော ဝတာယံ ဓမ္မော သာတ္ထော သဗျဉ္ဇနော ဧကန္တပရိပုဏ္ဏော ဧကန္တပရိသုဒ္ဓေါ အတ္ထာဝဟော ဟိတာဝဟော သုခါဝဟော ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗတ္တကော၊ အမှေဟိ စ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဒေသိတေ ဓမ္မေ စ အစလသဒ္ဓံ လဘတိ၊ သဒ္ဒဟနံ အတ္တနော သန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပါဒေတိ. တထာ ‘‘ယော သာဝကော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ သော သာဝကော သင်္ခေပတော ဝါ ဝိတ္ထာရတော ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ သမတ္ထော ဝတ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ မာနိတော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗဝစနော’’တိ ဒေသကေ သာဝကေ စ ‘‘တာဒိသေန သာဝကေန ဒေသိတော ယော ဓမ္မော၊ သော ဓမ္မော သာတ္ထော သဗျဉ္ဇနော ဧကန္တပရိပုဏ္ဏော ဧကန္တပရိသုဒ္ဓေါ အတ္ထာဝဟော ဟိတာဝဟော သုခါဝဟော ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗတ္တကော၊ အမှေဟိ စ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ သာဝကေန ဒေသိတဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ သဒ္ဒဟနံ အတ္တနော သန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗေ သတ္ထာရာ ဒေသိတဓမ္မေ စေဝ သာဝကေန ဒေသိတဓမ္မေ စ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝေနေယျဿ ယာ ဝီမံသာ၊ ဝီမံသန္တဿ ယာ ဥဿာဟနာ၊ ဥဿဟန္တဿ ယာ တုလနာ၊ တုလယန္တဿ ယာ ဥပပရိက္ခာ၊ သာ အယံ ဝီမံသာဒိကာ ပညာ သဒ္ဓါနုသာရေန ပဝတ္တနတော သုတမယီ ပညာ နာမ. တတ္ထ ဝီမံသနံ ဝိမံသာ၊ ပါဠိယာ၊ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဝီမံသာ. ဝီမံသတီတိ ဝါ ဝီမံသာ၊ ပဒံ ပဒန္တရေန၊ ပဒတ္ထံ ပဒတ္ထန္တရေန ဝိစာရဏကာ ပညာ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဥဿာဟနာဒီသုပိ ဘာဝသာဓနကတ္တုသာဓနာနိ ကာတဗ္ဗာနိ. ဥဿာဟနာ စ ဥဿာဟေန ဥပတ္ထမ္ဘိကာ ဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယသာဓိကာ ပညာ စ၊ န ဝီရိယံ၊ ဧတ္ထ စ ယာ သုတမတ္တေယေဝ ပဝတ္တာ၊ ဝီမံသာဒိဘာဝံ အပ္ပတ္တာ နိဝတ္တာ၊ သာ သုတမယီ ပညာ န ဟောတိ. ယာ စ သုတွာ ဝီမံသိတွာ ဥဿာဟနာဒိဘာဝံ အပ္ပတ္တာ နိဝတ္တာ၊ ယာ စ သုတွာ ဝီမံသိတွာ ဥဿဟိတွာ တုလနာဒိဘာဝံ အပ္ပတ္တာ နိဝတ္တာ၊ ယာ စ သုတွာ ဝီမံသိတွာ ဥဿဟိတွာ တုလယိတွာ ဥပပရိက္ခနဘာဝံ အပ္ပတ္တာ နိဝတ္တာ၊ သာပိ ပညာ န သုတမယီ ပညာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယာ ပန သုတွာ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝီမံသာ၊ ဝီမံသန္တဿ ဥဿာဟနာ၊ ဥဿဟန္တဿ တုလနာ၊ တုလယန္တဿ ဥပပရိက္ခာ ဟောတိ၊ အယံ သုတမယီ ပညာ နာမ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

သုတမယီ ပညာ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘ကတမာ စိန္တာမယီ ပညာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော သုတမယိယာ ပညာယ ဝိဘဇနာနန္တရံ စိန္တာမယိံ ပညံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တထာ သုတေန နိဿယေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုတန္တိ သုယျတေ ပရိယတ္တိဓမ္မောတိ သုတော၊ သဝနံ ပရိယတ္တိဓမ္မဿာတိ ဝါ သုတံ၊ ဒုဝိဓမ္ပိ သုတံ. နိဿယေန ဥပနိဿာယာတိ အတ္ထော. ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ‘‘သုတေန နိဿယေနာ’’တိ ကရဏဝစနံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဣဒံ ပါဏာတိပါတာဒိဝိရမနံ သီလနဋ္ဌေန သီလံ၊ အယံ ဧကဂ္ဂတာ သမာဒဟနဋ္ဌေန သမာဓိ၊ ဣမာနိ ဘူတုပါဒါနိ ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပါနိ၊ ဣမေ ဖဿာဒယော နမနဋ္ဌေန နာမာနိ၊ ဣမေ ရူပါဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓာ’’တိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပီဠနာဒိသဘာဝဿ ဝီမံသနာဘူတာ ပညာ ဝီမံသာ နာမ. တေသံယေဝ သီလသမာဓိအာဒီနံ သီလတိ ပတိဋ္ဌဟတိ ဧတ္ထာတိ သီလန္တိအာဒိဝစနတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ သဘာဂလက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနံ တုလေတွာ ဝိယ ဂဟဏပညာ တုလနံ နာမ. တေသံယေဝ သီလသမာဓိအာဒီနံ ဓမ္မာနံ သဘာဝလက္ခဏံ အဝိဇဟိတွာ အနိစ္စတာဒုက္ခတာဒိနမနရုပ္ပနာဒိသပ္ပစ္စယသင်္ခတာဒိအာကာရေ ဝိတက္ကေတွာ ဥပပရိက္ခဏပညာ ဧဝ ဥပပရိက္ခာ နာမာတိ ဝိသေသတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သုတဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယဝသေန ပဝတ္တနတော သုတမယီ ပညာ ဥဿာဟနာ ဇာတာ ဝိယ န စိန္တာမယီ ပညာ စိန္တိတဿ ဓာရဏပရိစယဝသေန အပ္ပဝတ္တနတောတိ ‘‘ဥဿာဟနာ’’တိ န ဝုတ္တံ.

သုတမယီ ပညာ စေဝ စိန္တာမယီ ပညာ စ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘ကတမာ ဘာဝနာမယီ ပညာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ကာရဏဘူတာနံ ဒွိန္နံ သုတမယိစိန္တာမယိပညာနံ ဒဿနာနန္တရံ ဖလဘူတံ ဘာဝနာမယိံ ပညံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣမာဟိ ဒွီဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟီတိ သုတမယိစိန္တာမယိပညာဟိ ကာရဏဘူတာဟိ. သုတမယိပညာယ ဝါ စိန္တာမယိပညာယ ဝါ ဥဘယတ္ထ ဝါ ဌိတောယေဝ ယောဂါဝစရော ဝိပဿနံ အာရဘတီတိ. မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿာတိ ရူပါရူပေသု ပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန သင်္ခါရေသု အနိစ္စတာဒိဝသေန မနသိကာရေန သမ္မာ ပကာရေဟိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿ. ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ- ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာဒနေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကန္တဿ ယောဂါဝစရဿ သန္တာနေ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတံ ယံ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒိပိ ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ‘‘ဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဘာဝနာဝသေန ပန ပဝတ္တနတော ‘‘ဘာဝနာမယီ ပညာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဘူမီတိ ပဌမမဂ္ဂဖလာနိ၊ သေသာနိ ‘‘ဘာဝနာဘူမီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

၈. အမှာကာစရိယ တုမှေဟိ ‘‘ယဿ သတ္ထာ ဝါ’’တိအာဒိနာ သုတမယိပညာဒိကာ ဝိဘတ္တာ၊ ဧဝံ သတိ သုတေန ဝိနာ စိန္တာမယီ ပညာ နာမ န ဘဝေယျ၊ မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန သုတေန ဝိနာ စိန္တာမယီ ပညာ ဟောတွေဝါတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ တသ္မိံ သင်္ဂဟေတွာ ပကာရန္တရေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘ပရတောဃောသာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ပရတောဃောသာတိ ပရတော ပဝတ္တော ဒေသနာဃောသော ပစ္စယော ဧတိဿာတိ ပရတောဃောသာ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာတိ ပတိ ဝိသုံ အတ္တနိယေဝ သမုဋ္ဌိတာ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ တေသံ တေသံ စိန္တေတဗ္ဗာနံ ရူပါဒီနံ ဓမ္မာနံ ရုပ္ပနနမနာဒိသဘာဝပရိဂ္ဂဏှနာဒိနာ ဥပါယေန ပဝတ္တမနသိကာရာ စိန္တာမယီ ပညာ နာမ၊ ဣမိနာ သာဝကာပိ သာမညတော ဂဟိတာ၊ တထာပိ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံယေဝ ဝုတ္တတ္တာ သာဝကာ ဣဓ ဂဟိတာ၊ တသ္မာ ပုရိမနယော ယုတ္တတရော. ပရတောတိ ဓမ္မဒေသကတော ပဝတ္တေန ဓမ္မဒေသနာဃောသေန ဟေတုနာ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန၊ ယောနိသောမနသိကာရေန စ ဟေတုနာ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တနတော ဘာဝနာမယီ ပညာ နာမ၊ ဣမိနာ သာဝကာပိ သာမညတော ဂဟိတာ၊ တထာပိ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံယေဝ ဝုတ္တတ္တာ သာဝကာ ဣဓ ဂဟိတာ၊ တသ္မာ ပုရိမနယော ယုတ္တတရော. ပရတောတိ ဓမ္မဒေသကတော ပဝတ္တေန ဓမ္မဒေသနာဃောသေန ဟေတုနာ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတေန၊ ယောနိသောမနသိကာရေန စ ဟေတုနာ ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တနတော ဘာဝနာမယီ ပညာ နာမာတိ ဝိဘဇိတွာ ပဏ္ဍိတေဟိ ဉေယျာတိ ဝိတ္ထာရေန ဂမ္ဘီရတ္ထံ ဉာတုံ ဣစ္ဆန္တေဟိ ‘‘ဧဝံ ပဋိပဒါဝိဘာဂေနာ’’တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၉) အဋ္ဌကထာဝစနေန ဇာနိတဗ္ဗော.

သုတမယိပညာဒိကာ တိဿော ပညာ အာစရိယေန နာနာနယေဟိ ဝိဘတ္တာ၊ အမှေဟိ စ ဉာတာ၊ ‘‘တာသု ယဿ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ ပညာ အတ္ထိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ကောနာမော၊ ယဿ ဧကာပိ နတ္ထိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ကောနာမော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝတော ယဿ အယံ ပညာ၊ ဣမာ ဝါ အတ္ထိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ဣတ္ထန္နာမော၊ ယဿ နတ္ထိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ဣတ္ထန္နာမောတိ ပဋိပဒါပညာပ္ပဘေဒေန ပုဂ္ဂလံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘ယဿ ဣမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ယဿ အတိတိက္ခပညဿ သုတမယီ ပညာ စေဝ စိန္တာမယီ ပညာ စ ဣမာ ဒွေ ပညာ အတ္ထိ၊ အယံ အတိတိက္ခပညော ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဇာနနတော ဥဂ္ဃဋိတညူ နာမ. ယဿ နာတိတိက္ခပညဿ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေဟိ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ၊ စိန္တာမယီ ပညာ နတ္ထိ၊ အယံ နာတိတိက္ခပညော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေဟိ ဇာနနတော ဝိပဉ္စိတညူ နာမ. ယဿ မန္ဒပညဿ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေဟိ နေဝ သုတမယီ ပညာ အတ္ထိ၊ န စိန္တာမယီ ပညာ စ၊ အယံ မန္ဒပညော ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသေဟိ ဇာနနတော နိရဝသေသဝိတ္ထာရဒေသနာယ နေတဗ္ဗတော နေယျော နာမာတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ ဣမာ ပညာ ဥဒ္ဓဋာ၊ တမေဝ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘ယဿာ’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၈) ဝုတ္တံ.

၉. ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဿာ’’တိအာဒိနာ ဒေသနံ ဝိဘာဝေတိ၊ ‘‘တတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိနာ ပဋိပဒါဝိဘာဂေဟိ၊ ‘‘သွာယံ ဟာရော’’တိအာဒိနာ ဉာဏဝိဘာဂေဟိ စ ဒေသနာဘာဇနံ ဝေနေယျတ္တယံ အာစရိယေန ဝိဘတ္တံ၊ အမှေဟိ စ ဉာတံ၊ ‘‘ယာယ ဒေသနာပါဠိယာ ဒေသနာဟာရံ ယောဇေတုံ ပုဗ္ဗေ ‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန ယာ ပါဠိဒေသနာ နိက္ခိတ္တာ၊ သာ ပါဠိဒေသနာ ဒေသနာဟာရေန နိဒ္ဓါရိတေသု အဿာဒါဒီသု အတ္ထေသု ကိမတ္ထံ ဒေသယတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမံ အတ္ထံ ဒေသယတီ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သာယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တတ္ထ သာယံ ဓမ္မဒေသနာတိ ယာ ဓမ္မဒေသနာ အာဒိကလျာဏာဒိကာ ပုဗ္ဗေ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန နိက္ခိတ္တာ၊ သာယံ ဓမ္မဒေသနာ အဿာဒါဒီသု ကိမတ္ထံ ဒေသယတီတိ ကထေတုကာမတာယ ပုစ္ဆတိ၊ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒေသယတီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ တာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဝတ္တိပဝတ္တကနိဝတ္တိနိဝတ္တနုပါယဘာဝေန အဝိပရီတဘာဝတော ‘‘သစ္စာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

ယဿံ ဒေသနာယံ သစ္စာနိ ဒေသနာဟာရေန နိဒ္ဓါရိတာနိ၊ သာ ဒေသနာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒေသယတီတိ ယုတ္တံ ဟောတု. ယဿံ ဒေသနာယံ အဿာဒါဒယော နိဒ္ဓါရိတာ၊ သာ ဒေသနာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒေသယတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဟေဋ္ဌာ စ အဿာဒါဒယော နိဒ္ဓါရိတာ၊ တသ္မာ ‘‘အဿာဒါဒယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ‘‘အာဒီနဝေါ ဖလဉ္စ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒေသနာဟာရေန သံဝဏ္ဏနာနယေန ဒေသနာယံ နိဒ္ဓါရိတော အာဒီနဝေါ စေဝ ဖလဉ္စ ဒုက္ခသစ္စံ ဟောတိ၊ အဿာဒေါ သမုဒယသစ္စံ၊ နိဿရဏံ နိရောဓသစ္စံ၊ ဥပါယော စေဝ အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂသစ္စံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒေသယတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ.

တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခံ၊ တေ စ အနိစ္စာဒီဟိ ပီဠိတတ္တာ အာဒီနဝါယေဝ. ဖလန္တိ ဒေသနာယ ဖလံ လောကိယံ၊ န လောကုတ္တရံ၊ တသ္မာ ဒုက္ခန္တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. အဿာဒေါတိ တဏှာဿာဒဿ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အဿာဒေါ သမုဒယော’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ. အဿာဒေကဒေသော ဒုက္ခမေဝ၊ အဿာဒေကဒေသော ဒုက္ခဉ္စေဝ သမုဒယော စ. သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂေါ စ ဘဂဝတော အာဏတ္တိ စ ဒေသနာယ ဖလာဓိဂမဿ ဥပါယဘာဝတော ‘‘ဥပါယော၊ အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နိဿရဏေကဒေသောပိ မဂ္ဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယာ ဒေသနာ ဝိသေသတော ဒေသယတိ၊ ကတမာ သာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဝိသေသံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဣဒံ ဓမ္မစက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုစ္စမာနံ ဓမ္မစက္ကံ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိသေသတော ဒေသယတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

‘‘ယာ ဒေသနာ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိသေသတော ဒေသယတိ၊ တဿာ ဒေသနာယ ဓမ္မစက္ကဘာဝံ ကိံ ဘဂဝါ အာဟာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဇာတိပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ. ၁၄) တဏှာဝဇ္ဇံ ဇာတိအာဒိကံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန၊ ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဘာဝေန စ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. မေတိ မယာ ပဝတ္တိတန္တိ ယောဇနာ. ဘိက္ခဝေတိ သဝနေ ဥဿာဟံ ဇနေတုံ အာလပတိ. ဗာရာဏသိယန္တိ ဗာရာဏသီနဂရဿ အဝိဒူရေ. ဣသိပတနေတိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဣသနတော ဂဝေသနတော ‘‘ဣသီ’’တိ ဝေါဟရိတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပတနဋ္ဌာနေ. မိဂဒါယေတိ မိဂါနံ အဘယဒါနဋ္ဌာနေ ကာရိတေ အဿမေဝ.

အနုတ္တရန္တိ ဥတ္တရိတရာဘာဝေန အနုတ္တရံ အနတိသယံ. ဓမ္မစက္ကန္တိ သတိပဋ္ဌာနာဒိကေ သဘာဝဓာရဏာဒိနာ အတ္ထေန ဓမ္မော စေဝ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ. အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ အပ္ပဋိသေဓနီယံ. ကသ္မာ? ဇနကဿ ဘဂဝတော ဓမ္မိဿရတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ၊ ဇညဿ စ အနုတ္တရတ္တာ ကောဏ္ဍညာဒီနဉ္စေဝ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋိယာ စ စတုသစ္စပဋိဝေဓသာဓနတော စ. ‘‘ကေန အပ္ပဋိဝတ္တိယ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သမဏေန ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမဏေနာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇမတ္တူပဂတေန. ဗြာဟ္မဏေနာတိ ဇာတိဗြာဟ္မဏေန. ပရမတ္ထာနဉှိ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ပဋိသေဓနေ စိတ္တုပ္ပါဒါနုပ္ပဇ္ဇနမ္ပိ နတ္ထိ. ဒေဝေနာတိ ဆကာမာဝစရဒေဝေန. ဗြဟ္မုနာတိ ရူပဗြဟ္မာ ဂဟိတာ. ‘‘သမဏေန ဝါ ။ပေ။ ဗြဟ္မုနာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ‘‘ကေနစီ’’တိ ဝုတ္တဝစနေန အဝသေသခတ္တိယဂဟပတိပရိသဇနာ သင်္ဂဟိတာ. တသ္မာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိသမဏစာတုမဟာရာဇိကတာဝတိံသမာရဗြဟ္မပရိသာ အဋ္ဌဝိဓာပိ ပဋိသေဓေတုံ အသမတ္ထာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တသမူဟေ ဓမ္မစက္ကာဓာရေ.

‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဂါထာနုရူပံ ဓမ္မစက္ကသုတ္တေ ပဒါနိ ဝိဘဇန္တော ‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဓမ္မစက္ကဒေသနာယံ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃ အာဒယော၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀). ‘‘အပရိမာဏာ အက္ခရာ အပရိမာဏာ ပဒါ’’တိ အဝတွာ ‘‘အပရိမာဏာ ပဒါ အပရိမာဏာ အက္ခရာ’’တိ ဥပ္ပဋိပါဋိဝစနေဟိ ယေဘုယျေန ပဒသင်္ဂဟိတာနီတိ ဒဿေတိ. ပဒါ၊ အက္ခရာ၊ ဗျဉ္ဇနာတိ စ လိင်္ဂဝိပလ္လာသာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. ဧတဿေဝ အတ္ထဿာတိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရဿ စတုသစ္စသင်္ခါတဿ အတ္ထဿေဝ သင်္ကာသနာ ပကာသနာ ပကာသနာကာရော ပညတ္တာကာရောတိ အာကာရဝန္တအာကာရသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. သင်္ကာသနာကာရောတိ စ သင်္ကာသနီယဿ အတ္ထဿ အာကာရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဣတိပီတိ ဣတိ ဣမိနာ ပကာရေနပိ၊ ဣမိနာ ပကာရေနပိ ဣဒံ ဇာတိအာဒိကံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အယန္တိ ကာမတဏှာဒိဘေဒါ အယံ တဏှာ. ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တနဿ ဟေတုဘာဝတော ဒုက္ခသမုဒယော. အယန္တိ သဗ္ဗသင်္ခတတော နိဿဋာ အယံ အသင်္ခတာ ဓာတု. ဒုက္ခနိရောဓောတိ ဇာတိအာဒိပ္ပဘေဒဿ ဒုက္ခဿ အနုပ္ပါဒနနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဒုက္ခနိရောဓော. အယန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌာဒိကော အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယော မဂ္ဂေါ. ဒုက္ခနိရောဓဘူတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဂတတ္တာ၊ ဒုက္ခနိရောဓပ္ပတ္တိယာ ပဋိပဒါဘာဝတော စ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ’’တိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနပဒအတ္ထပဒါနိ ဝိဘဇိတွာ တေသံ အညမညံ ဝိသယိဝိသယဘာဝေန သမ္ဗန္ဓဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဘဂဝါ ကိံ သာမညေဟိ အက္ခရာဒီဟိ သင်္ကာသေတိ ဝါ ပကာသေတိ ဝါ၊ ဥဒါဟု ယထာရဟံ သင်္ကာသေတိ ပကာသေတီတိအာဒိဝိစာရဏာယ သမ္ဘဝတော ဝိသယဝိသယိဘာဝေန သမ္ဗန္ဓဘာဝံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိ ကသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ နနု ‘‘ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိအာဒီသု ပဒေနေဝ ဒုက္ခသစ္စတ္ထတ္တာဒိကော သင်္ကာသိတဗ္ဗောတိ? သစ္စံ၊ ပဒါဝယဝဿ ပန အက္ခရဿ ဂဟဏမုခေနေဝ အက္ခရသမုဒါယဿပိ ပဒဿ ဂဟဏံ ဟောတိ၊ ပဒေ ဂဟိတေ စ ဒုက္ခသစ္စတ္ထာဒိကာဝဗောဓော ဟောတွေဝ၊ ဧဝံ သတိ ပဒေနေဝ သိဇ္ဈနတော အက္ခရော ဝိသုံ န ဂဟေတဗ္ဗောတိ? န၊ ဒုက္ခသစ္စတ္ထာဒိကာဝဗောဓဿ ဝိသေသုပ္ပတ္တိဘာဝတော. ဒု-ဣတိ အက္ခရေန ဟိ အနေကုပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ကုစ္ဆိတတ္ထော ဂဟိတော၊ ခ-ဣတိ အက္ခရေန ဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝဝိရဟေန တုစ္ဆတ္ထောတိ ဧဝမာဒိကာဝဗောဓဿ ဝိသေသုပ္ပတ္တိ ဘဝတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဒတ္ထဂဟဏဿ ဝိသေသာဓာနံ ဇာယတီ’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၉). ပဒပရိယောသာနေ ဝါကျပရိယောသာနာဘာဝတော အက္ခရေဟိ သံခိတ္တေန ဒီပိယမာနော အတ္ထော ပဒေဟိ ပကာသိတောဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဒေဟိ ပကာသေတီ’’တိ. ဝါကျပရိယောသာနေ ပန သင်္ကာသိတော ပကာသိတော အတ္ထော ဝိဝရိတော ဝိဝဋော ကတောဝါတိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတီ’’တိ. ပကာရေဟိ စ ဝါကျဘေဒေ ကတေ သော အတ္ထော ဝိဘတ္တော နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာကာရေဟိ ဝိဘဇတီ’’တိ. ဝါကျာဝယဝါနံ ပဒါနံ ပစ္စေကံ နိဗ္ဗစနဝိဘာဂေ ကတေ သော အတ္ထော ပါကဋော ကတောဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတီ’’တိ. ကတနိဗ္ဗစနေဟိ ဝါကျာဝယဝေဟိ ဝိတ္ထာရဝသေန နိရဝသေသတော ဒေသိတေဟိ ဝေနေယျသတ္တာနံ စိတ္တေ ပရိသမန္တတော တောသနံ ဟောတိ၊ ပညာတေဇနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတီ’’တိ.

‘‘ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒီသု ‘‘ဘဂဝါ ဧဝါ’’တိ ဝါ ‘‘အက္ခရေဟိ ဧဝါ’’တိ ဝါ အဝဓာရဏေ ယောဇိတေ ‘‘သာဝကော န သင်္ကာသေတိ၊ ပဒါဒီဟိ န သင်္ကာသေတီ’’တိ အတ္ထော ဘဝေယျ၊ သာဝကော စ သင်္ကာသေတိ၊ ပဒါဒီဟိ စ သင်္ကာသေတိ. ကတ္ထ အဝဓာရဏံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ စေ? ‘‘ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိယေဝါ’’တိ အဝဓာရဏံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ သာဝကေန သင်္ကာသိတော ဝါ ပဒါဒီဟိ သင်္ကာသိတော ဝါ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော ဟောတိ. အတ္ထပဒါနဉ္စ အက္ခရာဒိနာနာဝိသယတာ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. တေန ဧကာနုသန္ဓိကေ သုတ္တေ ဆဠေဝ အတ္ထပဒါနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ၊ အနေကာနုသန္ဓိကေ သုတ္တေ အနုသန္ဓိဘေဒေန ဝိသုံ ဝိသုံ ဆ ဆ အတ္ထပဒါနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ.

‘‘ဆသု ဗျဉ္ဇနပဒေသု ကတမေန ဗျဉ္ဇနပဒေန ကတမံ ကိစ္စံ သာဓေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ကိစ္စံ၊ ဣမိနာ ဣဒံ ကိစ္စံ သာဓေတီ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ အက္ခရာဒီသု ဗျဉ္ဇနပဒေသု. ဥဂ္ဃဋေတီတိ ဥဂ္ဃဋနကိစ္စံ သာဓေတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ဒေသနာဝ ဥဂ္ဃဋနကိစ္စံ သာဓေတိ၊ ဘဂဝါ ပန ဒေသနာဇနကတ္တာ ဥဂ္ဃဋနကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဝုစ္စတိ. သေသေသုပိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘ဥဂ္ဃဋနကိစ္စသာဓိကာ ဒေသနာယေဝ ကိံ ဝိပဉ္စနဝိတ္ထာရဏကိစ္စသာဓိကာ ဒေသနာဇနကတ္တာ၊ ဥဒါဟု ဝိသုံ ဝိသုံ ကိစ္စသာဓိကာ အညာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝတော ဝိသုံ ဝိသုံ ကိစ္စသာဓိကာ အညာ ဒေသနာတိ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ အာဒီ’’တိအာဒိမာဟ. အထ ဝါ ‘‘ကတမာ ဥဂ္ဃဋနာ၊ ကတမာ ဝိပဉ္စနာ၊ ကတမာ ဝိတ္ထာရဏာ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ အာဒီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ဥဂ္ဃဋနာဒိကိစ္စသာဓိကာသု ဒေသနာသု. ဥဂ္ဃဋနာတိ ဥဂ္ဃဋနကိစ္စသာဓိကာ ဒေသနာ အာဒိဒေသနာ ဟောတိ. ဝိပဉ္စနာတိ ဝိပဉ္စနကိစ္စသာဓိကာ ဒေသနာ မဇ္ဈေဒေသနာ ဟောတိ. ဝိတ္ထာရဏာတိ ဝိတ္ထာရဏကိစ္စသာဓိကာ ဒေသနာ ပရိယောသာနဒေသနာ ဟောတီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

‘‘ဥဂ္ဃဋိယန္တော ဥဒ္ဒိသိယမာနော ပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော ဓမ္မဝိနယော ကတမံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ ဝိပဉ္စိယန္တော နိဒ္ဒိသိယမာနော ပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော ဓမ္မဝိနယော ကတမံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ ဝိတ္ထာရိယန္တော ပဋိနိဒ္ဒိသိယမာနော ပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော ဓမ္မဝိနယော ကတမံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘သောယံ ဓမ္မဝိနယော’’တိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧဝံ ‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’တိအာဒီနံ ဆန္နံ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတုံ ‘သောယံ ဓမ္မဝိနယော’တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၉) ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိယန္တော ဥဒ္ဒိသိယမာနော ဥဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော သော အယံ ဓမ္မဝိနယော ဥဂ္ဃဋိတညုပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ တေန ဥဂ္ဃဋိတညုနော ပုဂ္ဂလဿ ဝိနယနေန နံ ဥဂ္ဃဋိယန္တံ ဥဒ္ဒိသိယမာနံ ဥဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတံ ဝိနယံ ‘‘အာဒိကလျာဏော’’တိ အာဟု. ဝိပဉ္စိယန္တော နိဒ္ဒိသိယမာနော နိဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော သော အယံ ဓမ္မဝိနယော ဝိပဉ္စိတညုပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ၊ တေန ဝိပဉ္စိတညုပုဂ္ဂလဿ ဝိနယနေန နံ ဝိပဉ္စိယန္တံ နိဒ္ဒိသိယမာနံ နိဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတံ ဝိနယံ ‘‘မဇ္ဈေကလျာဏော’’တိ အာဟု. ဝိတ္ထာရိယန္တော ပဋိနိဒ္ဒိသိယမာနော ပဋိနိဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော သော အယံ ဓမ္မဝိနယော နေယျံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနေတိ ဝိနယနံ ဇနေတိ၊ တေန နေယျဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိနယနေန နံ ဝိတ္ထာရိယန္တံ ပဋိနိဒ္ဒိသိယမာနံ ပဋိနိဒ္ဒေသပရိယတ္တိအတ္ထဘူတံ ဝိနယံ ‘‘ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ အာဟူတိ ယောဇနတ္ထောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အထ ဝါ ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိနာ ဆန္နံ ပဒါနံ ဗျာပါရော ဒဿိတော၊ ဧဝံ သတိ အတ္ထော နိဗျာပါရော သိယာ၊ အတ္ထော စ နိပ္ပရိယာယတော သဗျာပါရောယေဝါတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘သောယံ ဓမ္မဝိနယော’’တိအာဒိ. ဧတေန အတ္ထောယေဝ မုချတော ဝေနေယျတ္တယဿ ဝိနယနကိစ္စံ သာဓေတိ၊ အတ္ထဝါစကော ပန သဒ္ဒေါ ဌာနူပစာရတော ဝေနေယျတ္တယဿ ဝိနယနကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဒဿေတိ. ပဒပရမဿ ပန သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပတိဋ္ဌာနာဘာဝတော သော ဣဓ န ဝုတ္တော. သေက္ခဂ္ဂဟဏေန ဝါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ဝိယ နေယျဂ္ဂဟဏေန ပဒပရမဿ ပုဂ္ဂလဿာပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အက္ခရေဟီတိအာဒီသု ကရဏတ္ထေ ကရဏဝစနံ၊ န ဟေတွတ္ထေ. အက္ခရာဒီနဉှိ ဥဂ္ဃဋနာဒီနိ ပယောဇနာနိယေဝ ဟောန္တိ၊ န ဥဂ္ဃဋနာဒီနံ အက္ခရာဒီနိ ပယောဇနာနီတိ ‘‘အန္နေန ဝသတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ န ဟေတုအတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟိ အန္နေန ဟေတုနာ ဝသတိ၊ ဝသနေန ဟေတုနာ အန္နံ လဒ္ဓန္တိ ဝသနကိရိယာယ ဖလံ ဝသနကိရိယာယ ဟေတုဘာဝေန ဂဟိတံ. ‘‘အဇ္ဈေသနေန ဝသတီ’’တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တေနာဟ ‘‘ယဒတ္ထာ စ ကိရိယာ၊ သော ဟေတူ’’တိ (နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၉). တတ္ထ ယဒတ္ထာတိ သော အန္နာဒိကော အတ္ထော ယဿာ ဝသနာဒိကိရိယာယာတိ ယဒတ္ထာ၊ ဝသနာဒိကိရိယာ၊ သော အန္နာဒိကော အတ္ထော တဿာ ဝသနာဒိကိရိယာယ ဟေတူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀. ‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ပါဠိယာ ဒွါဒသပဒသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ တိဝိဓကလျာဏတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဆအတ္ထပဒဆဗျဉ္ဇနပဒဘေဒေန သမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထပဒဗျဉ္ဇနပဒကလျာဏတံ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော’’တိအာဒိမာဟ. အထ ဝါ ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တာနုရူပံ ‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ပါဠိယာ ဒွါဒသပဒတာ ဒဿေတွာ ‘‘အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ ဝုတ္တာနုရူပံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စာ’’တိအာဒိနာ တဿာ ပါဠိယာ တိဝိဓကလျာဏတာ ဒဿိတာ၊ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တာနုရူပံ တဿာ ပါဠိယာ ဆအတ္ထပဒဗျဉ္ဇနပဒသမ္ပန္နတံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တိဿံ ဒေသနာဟာရဝိသယသင်္ခါတာယံ ပါဠိယံ ဆပ္ပဒါနိ အတ္ထော. ကတမာနိ ဆပ္ပဒါနိ? သင်္ကာသနာ၊ ပကာသနာ၊ ဝိဝရဏာ၊ ဝိဘဇနာ၊ ဥတ္တာနီကမ္မံ၊ ပညတ္တိ ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ. အတ္ထော ယဿ အတ္ထိ တသ္မာ သာတ္ထံ. တတ္ထာတိ တိဿံ ဒေသနာဟာရဝိသယသင်္ခါတာယံ ပါဠိယံ ဆပ္ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနံ. ကတမာနိ ဆပ္ပဒါနိ? အက္ခရံ၊ ပဒံ၊ ဗျဉ္ဇနံ၊ အာကာရော၊ နိရုတ္တိ၊ နိဒ္ဒေသော ဣမာနိ ဆပ္ပဒါနိ. ဗျဉ္ဇနံ ယဿ အတ္ထီတိ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တေနာတိ တဿာ ပါဠိယာ တိဝိဓကလျာဏဆအတ္ထပဒသမ္ပန္နဆဗျဉ္ဇနပဒသမ္ပန္နဋ္ဌေန၊ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ သုဒ္ဓ’’န္တိ ဘဂဝါ အာဟာတိ အတ္ထော.

ကေဝလသဒ္ဒဿ သကလာဒိအတ္ထဝါစကတ္တာ အဓိပ္ပေတတ္ထံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကေဝလန္တိ လောကုတ္တရံ န မိဿံ လောကိယေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အဓိပ္ပေတတ္ထေ ဧကောပိ အတ္ထော ဦနော နတ္ထိ၊ ဝါစကသဒ္ဒေသုပိ အနတ္ထကော ဧကောပိ သဒ္ဒေါ အဓိကော နတ္ထီတိ ပရိပုဏ္ဏံ အနူနံ အနတိရေကံ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ သဒ္ဒဒေါသအတ္ထဒေါသာဒိဝိရဟတော ဝါ ပရိသုဒ္ဓံ၊ ရာဂါဒိမလဝိရဟတော ဝါ ပရိယောဒါတာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဝိသေသာနံ ဥပဋ္ဌိတဋ္ဌာနတ္တာ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိယောဒါတံ. နိဂ္ဂတံ မလံ ဧတဿ ဓမ္မဿာတိ နိမ္မလံ. သဒ္ဒဒေါသာဒိဝိရဟတော ဝါ ရာဂါဒိဝိရဟတော ဝါ သဗ္ဗမလေဟိ အပဂတံ ပရိ သမန္တတော ဩဒါတန္တိ ပရိယောဒါတံ. ဥပဋ္ဌိတန္တိ ဥပတိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗဝိသေသာတိ ဥပဋ္ဌိတံ ယထာ ‘‘ပဒက္ကန္တ’’န္တိ. ပဒက္ကန္တံ ပဒက္ကန္တဋ္ဌာနံ. ဝိသိသန္တိ မနုဿဓမ္မေဟီတိ ဝိသေသာ၊ သဗ္ဗေ ဝိသေသာ သဗ္ဗဝိသေသာ၊ သဗ္ဗတော ဝါ ဝိသေသာတိ သဗ္ဗဝိသေသာ၊ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာ. တေသံ သဗ္ဗဝိသေသာနံ ဥပဋ္ဌိတန္တိ ယောဇနာ. ဣဒန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. တထာဂတဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပဒန္တိ တထာဂတပဒံ. ပဒန္တိ စ ပဋိပတ္တိဂမနေန ဝါ ဒေသနာဂမနေန ဝါ ကိလေသဂ္ဂဟဏံ. ဩတ္ထရိတွာ ဂမနဋ္ဌာနံ ဣတိပိ ဝုစ္စတိ ပဝုစ္စတိ၊ တထာဂတေန ဂေါစရာသေဝနေန ဝါ ဘာဝနာသေဝနေန ဝါ နိသေဝိတံ ဘဇိတံ ဣတိပိ ဝုစ္စတိ၊ တထာဂတဿ မဟာဝဇိရဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏဒန္တေဟိ အာရဉ္ဇိတံ အာရဉ္ဇိတဋ္ဌာနံ ဣတိပိ ဝုစ္စတိ၊ အတော တထာဂတပဒါဒိဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ဧတံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ ဣတိ ပညာယတိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဗြဟ္မုနော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဿ ဘဂဝတော စရိယံ၊ ဗြဟ္မံ ဝါ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ စရိယံ ဗြဟ္မစရိယံ. ပညာယတီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ ပကာရေဟိ ဉာယတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘ဣမဿ သိက္ခတ္တယဿ သင်္ဂဟဿ သာသနဿ ပရိပုဏ္ဏဘာဝပရိသုဒ္ဓဘာဝသင်္ခါတံ တထာဂတပဒဘာဝံ!တထာဂတပဒဘာဝံ၊ တထာဂတနိသေဝိတဘာဝံ၊ တထာဂတအာရဉ္ဇိတဘာဝံ၊ တေဟိ ပကာရေဟိ ဉာပိတဘာဝံ ကထံ မယံ နိက္ကင်္ခါ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တဗ္ဘာဝဒီပကေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တေန ဝစနေန တုမှေဟိ နိက္ကင်္ခေဟိ ဇာနိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယဒိ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတိ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ စ အာကာရေဟိ စ ဝိပဉ္စယတိ၊ နိရုတ္တီဟိ စ နိဒ္ဒေသေဟိ စ ဝိတ္ထာရေတိ၊ ဧဝံ သတိ အာစရိယေန ရစိတေန ဒေသနာဟာရေန ပယောဇနံ န ဘဝတိ၊ ဒေသနာဟာရေန န ဝိနာ ဘဂဝတော ဒေသနာယမေဝ အတ္ထသိဇ္ဈနတောတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ‘‘ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ယောဂီန’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ယောဂီနန္တိ ယုဇ္ဇန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယန္တိ ယောဂိနော၊ တေသံ ယောဂီနံ. တေန မယာ ရစိတေန ဒေသနာဟာရေန သံဝဏ္ဏိတာ အယံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဥဂ္ဃဋနာဒိကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဒေသနာဟာရော ယောဂီနံ သာတ္ထကောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဒေသနာဟာရဿ အဿာဒါဒိဒေသနာဟာရဘာဝေါ ကေန အမှေဟိ ဇာနိတဗ္ဗော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ‘‘တေနာဟ အာယသ္မာ။ပေ။ ဒေသနာဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေန အဿာဒါဒိဒေသနာဟာရဘာဝေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ။ပေ။ ဒေသနာဟာရော’’တိ ယံ ဝစနံ အာဟ၊ တေန ဝစနေန တုမှေဟိ ဒေသနာဟာရဿ ယောဂီနံ အဿာဒါဒိဒေသနာဟာရဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော သဒ္ဒဟိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ကိံ ပန ဧတ္တာဝတာ ဒေသနာဟာရော ပရိပုဏ္ဏော၊ အညော နိယုတ္တော နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘နိယုတ္တော ဒေသနာဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဿံ ဒေသနာယံ အဿာဒါဒယော ယေန ဒေသနာဟာရေန နိဒ္ဓါရိတာ၊ တဿံ ဒေသနာယံ သော ဒေသနာဟာရော နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇိတောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

ဣတိ ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေ သတ္တိဗလာနုရူပါ ရစိတာ

ဝိဘာဝနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဏ္ဍိတေဟိ ပန အဋ္ဌကထာဋီကာနုသာရေန ဂမ္ဘီရတ္ထော ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝိဘာဝနာ

၁၁. ယေန ယေန သံဝဏ္ဏနာဝိသေသဘူတေန ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေန အဿာဒါဒယော သုတ္တတ္ထာ အာစရိယေန ဝိဘတ္တာ၊ သော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသဘူတော ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေါ ပရိပုဏ္ဏော၊ ‘‘ကတမော ဝိစယော ဟာရော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု သောဠသသု ဒေသနာဟာရာဒီသု ဟာရေသု ကတမော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဝိစယော ဟာရော ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ နာမာတိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ယံ ပုစ္ဆိတဉ္စ ဝိဿဇ္ဇိတဉ္စာ’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသဂါထာယ ဣဒါနိ မယာ ဝုစ္စမာနော ‘‘အယံ ဝိစယော ဟာရော ကိံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိကော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ နာမာတိ ယောဇနာ.