ပဌမဇ္ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၂၆. ယဒေဝံ ‘‘သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတီ’’တိ ဧတေနေဝ ဥပစာရဝသေနပိ အပ္ပနာဝသေနပိ စိတ္တဿ သမာဓာနံ ကထိတံ သိယာ၊ ဧဝံ သန္တေ ‘‘သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိကာ ဒေသနာ ကိမတ္ထိယာတိ စောဒနာယ ‘‘သော ဝိဝိစ္စေဝ။ပေ။ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘သမာဟိတေ’’တိ ပဒဒွယံ ‘‘ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣမေဟိ သမ္ဗန္ဓိတွာ သမာဟိတတ္တာ တထာ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပရိဝိသေသဒဿနတ္ထန္တိ ဥပစာရသမာဓိတော၊ ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိတော စ ဥပရိ ပတ္တဗ္ဗဿ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ. ဥပစာရသမာဓိသမဓိဂမေနေဝ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝိသေသော သမဓိဂန္တုံ သက္ကာ၊ န ပန တေန ဝိနာ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိသမဓိဂမေပိ ပါမောဇ္ဇုပ္ပါဒါဒိကာရဏပရမ္ပရာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ ဒုတိယမဂ္ဂါဒိသမဓိဂမေ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပ္ပနာသမာဓိနာတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒိအပ္ပနာသမာဓိနာ. တဿ သမာဓိနောတိ ယော အပ္ပနာလက္ခဏော သမာဓိ ‘‘သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတီ’’တိ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တော၊ တဿ သမာဓိနော. ပဘေဒဒဿနတ္ထန္တိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝိဘာဂဿ စေဝ ပဌမာဘိညာဒိဝိဘာဂဿ စ ပဘေဒဒဿနတ္ထံ. ကရဇကာယန္တိ စတုသန္တတိရူပသမုဒါယဘူတံ စာတုမဟာဘူတိကကာယံ. သော ဟိ ဂဗ္ဘာသယေ ကရီယတီတိ ကတွာ ကရသင်္ခါတတော ပုပ္ဖသမ္ဘဝတော ဇာတတ္တာ ကရဇောတိ ဝုစ္စတိ. ကရောတိ ဟိ မာတု သောဏိတသင်္ခါတပုပ္ဖဿ၊ ပိတု သုက္ကသင်္ခါတသမ္ဘဝဿ စ နာမံ၊ တတော ဇာတော ပန အဏ္ဍဇဇလာဗုဇဝသေန ဂဗ္ဘသေယျကကာယောဝ. ကာမံ ဩပပါတိကာဒီနမ္ပိ ဟေတုသမ္ပန္နာနံ ယထာဝုတ္တသမာဓိသမဓိဂမော သမ္ဘဝတိ၊ တထာပိ ယေဘုယျတ္တာ၊ ပါကဋတ္တာ စ သွေဝ ကာယော ဝုတ္တောတိ. ကရောတိ ပုတ္တေ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ကရော၊ သုက္ကသောဏိတံ၊ ကရေန ဇာတော ကရဇောတိပိ ဝဒန္တိ.

နနု စ နာမကာယောပိ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန တထာ လဒ္ဓူပကာရောဝ သိယာ၊ အထ ကသ္မာ ယထာဝုတ္တော ရူပကာယောဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ? သဒ္ဒန္တရာဘိသမ္ဗန္ဓေန အဓိဂတတ္တာ. ‘‘အဘိသန္ဒေတီ’’တိအာဒိသဒ္ဒန္တရာဘိသမ္ဗန္ဓတော ဟိ ရူပကာယော ဧဝ ဣဓ ဘဂဝတာ ဝုတ္တောတိ အဓိဂမီယတိ တဿေဝ အဘိသန္ဒနာဒိကိရိယာယောဂျတ္တာတိ. အဘိသန္ဒေတီတိ အဘိသန္ဒနံ ကရောတိ၊ သော ဣမမေဝ ကာယံ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေနာတိ ဟိ ဘေဒဝသေန၊ သမုဒါယာဝယဝဝသေန စ ပရိကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓါ ဟေတုကိရိယာ ဧတ္ထ လဗ္ဘတိ၊ အဘိသန္ဒနံ ပနေတံ ဈာနမယေန ပီတိသုခေန ကရဇကာယဿ တိန္တဘာဝါပါဒနံ၊ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ စ လူခဘာဝဿာပနယနန္တိ အာဟ ‘‘တေမေတိ သ္နေဟေတီ’’တိ၊ အဝဿုတဘာဝံ၊ အလ္လဘာဝဉ္စ ကရောတီတိ အတ္ထော. အတ္ထတော ပန အဘိသန္ဒနံ နာမ ယထာဝုတ္တပီတိသုခသမုဋ္ဌာနေဟိ ပဏီတရူပေဟိ ကာယဿ ပရိပ္ဖရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တပီတိ သုခံ ကရောတီ’’တိ. တံသမုဋ္ဌာနရူပဖရဏဝသေနေဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တပီတိသုခတာ. ပရိသန္ဒေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘသ္တံ နာမ စမ္မပသိဗ္ဗကံ. ပရိပ္ဖရတီတိ သုဒ္ဓကိရိယာပဒံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမန္တတော ဖုသတီ’’တိ၊ သော ဣမမေဝ ကာယံ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန သမန္တတော ဖုဋ္ဌော ဘဝတီတိ အတ္ထော. ဖုသနကိရိယာယေဝေတ္ထ ဥပပန္နာ၊ န ဗျာပနကိရိယာ ဘိက္ခုဿေဝ သုဒ္ဓကတ္တုဘာဝတော. သဗ္ဗံ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဗ္ဗဝါ ယထာ ‘‘ဂုဏဝါ’’တိ၊ တဿ သဗ္ဗဝတော၊ ‘‘အဝယဝါဝယဝီသမ္ဗန္ဓေ အဝယဝိနိ သာမိဝစန’’န္တိ သဒ္ဒလက္ခဏေန ပနေတဿ ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ အဝယဝေန သမ္ဗဇ္ဈနတော အဝယဝီဝိသယောယေဝေသ သဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ မန္တွာ ဆဝိမံသာဒိကောဋ္ဌာသသင်္ခါတေန အဝယဝေန အဝယဝီဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဗ္ဗကောဋ္ဌာသဝတော ကာယဿာ’’တိ. ‘‘ကိဉ္စီ’’တိ ဧတဿ ‘‘ဥပါ။ပေ။ ဌာန’’န္တိ အတ္ထဝစနံ. ဥပါဒိန္နကသန္တတိပဝတ္တိဋ္ဌာနေတိ ကမ္မဇရူပသန္တတိယာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ အဖုဋံ နာမ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဆဝိမံသလောဟိတာနုဂတန္တိ ဆဝိမံသလောဟိတာဒိကမ္မဇရူပမနုဂတံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ကမ္မဇရူပံ၊ တတ္ထ တတ္ထ စိတ္တဇရူပဿာပိ ဗျာပနတော တေန တဿ ကာယဿ ဖုဋဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အဖုဋံ နာမ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၂၇. ဆေကောတိ ကုသလော၊ တံ ပန ကောသလ္လံ ‘‘ကံသထာလေ နှာနိယစုဏ္ဏာနိ အာကိရိတွာ’’တိအာဒိသဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနတော၊ ပကရဏတော စ နှာနိယစုဏ္ဏာနံ ကရဏေ၊ ပယောဇနေ၊ ပိဏ္ဍနေ စ သမတ္ထတာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ ‘‘ပဋိဗလော’’တိအာဒိနာ. ကံသသဒ္ဒေါ ပန ‘‘မဟတိယာ ကံသပါတိယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၁) သုဝဏ္ဏေ အာဂတော၊ ‘‘ကံသော ဥပဟတော ယထာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၃၄) ကိတ္တိမလောဟေ၊ ‘‘ဥပကံသော နာမ ရာဇာ မဟာကံသဿ အတြဇော’’တိအာဒီသု [ဇာ. အဋ္ဌ. ၄.၁၀.၁၆၄ (အတ္ထတော သမာနံ)] ပဏ္ဏတ္တိမတ္တေ. ဣဓ ပန ယတ္ထ ကတ္ထစိ လောဟေတိ အာဟ ‘‘ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတဘာဇနေ’’တိ. နနု ဥပမာကရဏမတ္တမေဝိဒံ၊ အထ ကသ္မာ ကံသထာလကဿ သဝိသေသဿ ဂဟဏံ ကတန္တိ အနုယောဂံ ပရိဟရတိ ‘‘မတ္တိကာဘာဇန’’န္တိအာဒိနာ. ‘‘သန္ဒေန္တဿာ’’တိ ပရိမဒ္ဒေတွာ ပိဏ္ဍံ ကရောန္တဿေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ န ပန သန္ဒနက္ခမံ ဟောတိ၊ အနာဒရလက္ခဏေ စေတံ သာမိဝစနံ. ကိရိယန္တရဿ ပဝတ္တနက္ခဏေယေဝ ကိရိယန္တရဿ ပဝတ္တနဉှိ အနာဒရလက္ခဏံ. ‘‘ပရိပ္ဖေါသကံ ပရိပ္ဖေါသက’’န္တိ ဣဒံ ဘာဝနပုံသကန္တိ ဒဿေတိ ‘‘သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ’’တိ ဣမိနာ. ဖုသသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပရိသိဉ္စနေ ယထာ တံ ဝါတဝုဋ္ဌိသမယေ ‘‘ဒေဝေါ စ ထောကံ ထောကံ ဖုသာယတီ’’တိ၊ (ပါစိ. ၃၆၂) တသ္မာ တတော တတော နှာနိယစုဏ္ဏတော ဥပရိ ဥဒကေန ဗျာပနကရဏဝသေန ပရိသိဉ္စိတွာ ပရိသိဉ္စိတွာတိ အတ္ထော. အနုပသဂ္ဂေါပိ ဟိ သဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ ဝိယ ပကရဏာဓိဂတဿ အတ္ထဿ ဒီပကော၊ ‘‘သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ’’တိ ပန ဝစနံ ‘‘ပရိပ္ဖေါသကံ ပရိပ္ဖေါသက’’န္တိ ဧတဿ ‘‘သန္ဒေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနဘာဝဝိညာပနတ္ထံ. ဧဝမီဒိသေသု. ‘‘သန္ဒေယျာ’’တိ ဧတ္ထ သန္ဒ-သဒ္ဒေါ ပိဏ္ဍကရဏေတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပိဏ္ဍံ ကရေယျာ’’တိ. အနုဂတာတိ အနုပဝိသနဝသေန ဂတာ ဥပဂတာ. ပရိဂ္ဂဟိတာတိ ပရိတော ဂဟိတာ သမန္တတော ဖုဋ္ဌာ.

အန္တရော စ ဗာဟိရော စ ပဒေသော၊ တေဟိ သဟ ပဝတ္တတီတိ သန္တရဗာဟိရာ၊ နှာနိယပိဏ္ဍိ၊ ‘‘သမန္တရဗာဟိရာ’’တိပိ ပါဌော၊ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန အာဂမော. ယထာဝုတ္တေန ပရိဂ္ဂဟိတတာကာရဏေနေဝ သန္တရဗာဟိရော နှာနိယပိဏ္ဍိ ဖုဋာ ဥဒကသ္နေဟေနာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဥဒကသိနေဟေန ဖုဋာ’’တိ. သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တနံ သဗ္ဗတ္ထကံ၊ ဘာဝနပုံသကဉ္စေတံ၊ သဗ္ဗပဒေသေ ဟုတွာ ဧဝ ဖုဋာတိ အတ္ထော. ‘‘သန္တရဗာဟိရာ ဖုဋာ’’တိ စ ဣမိနာ နှာနိယပိဏ္ဍိယာ သဗ္ဗသော ဥဒကေန တေမိတဘာဝမာဟ၊ ‘‘န စ ပဂ္ဃရဏီ’’တိ ပန ဣမိနာ တိန္တာယပိ တာယ ဃနထဒ္ဓဘာဝံ. တေနာဟ ‘‘န စ ဗိန္ဒုံ ဗိန္ဒု’’န္တိအာဒိ. ဥဒကဿ ဖုသိတံ ဖုသိတံ၊ န စ ပဂ္ဃရဏီ သူဒနီတိ အတ္ထော၊ ‘‘ဗိန္ဒုံ ဥဒကံ’’ တိပိ ကတ္ထစိ ပါဌော၊ ဥဒကသင်္ခါတံ ဗိန္ဒုန္တိ တဿတ္ထော. ဗိန္ဒုသဒ္ဒေါ ဟိ ‘‘ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဓာရာဝယဝေ. ဧဝံ ပန အပဂ္ဃရဏတော ဟတ္ထေနပိ ဒွီဟိပိ တီဟိပိ အင်္ဂုလေဟိ ဂဟေတုံ၊ ဩဝဋ္ဋိကာယ ဝါ ကာတုံ သက္ကာ. ယဒိ ဟိ သာ ပဂ္ဃရဏီ အဿ၊ ဧဝံ သတိ သ္နေဟဝိဂမနေန သုက္ခတ္တာ ထဒ္ဓါ ဟုတွာ တထာ ဂဟေတုံ၊ ကာတုံ ဝါ န သက္ကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဩဝဋ္ဋိကာယာတိ ပရိဝဋ္ဋုလဝသေန၊ ဂုဠိကာဝသေန သာ ပိဏ္ဍိ ကာတုံ သက္ကာတိ အတ္ထော.