အဗျာကတပဒံ

အဟေတုကကုသလဝိပါကဝဏ္ဏနာ

၄၃၁. ကာမာဝစရ။ပေ။ အာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဥပစိတတ္တာ’’တိ ပဒံ သင်္ဂယှတိ ‘‘အသာဓာရဏကမ္မပစ္စယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဥပစိတတ္တာတိ လဒ္ဓါသေဝနတ္တာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တံ ပဌမဇဝနဿ န ယုဇ္ဇတိ အနာသေဝနတ္တာ. တထာ စ သတိ တဿ ဝိပါကဒါနမေဝ န သိယာတိ တတော အညထာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိပါကာဘိမုခန္တိ ဝိပါကဒါနာဘိမုခံ ကတောကာသံ. ကတောကာသတာ စ အနာဒိမှိ သံသာရေ အနေကေသံ ကမ္မာနံ ကတာနံ အတ္ထိတာယ ပရဿ ပဋိဗာဟနေန ဟောတီတိ ‘‘အညဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝဍ္ဎိတတာ စ သကမ္မဿ ဗလဒါနသမတ္ထတာဝသေန အတ္တနော ကာရဏေဟိ အဘိသင်္ခတတာ. အသာဓာရဏေန နာမံ ဥဒ္ဓဋံ ‘‘ဘေရီသဒ္ဒေါ ယဝင်္ကုရော’’တိ ယထာ. ဝိညာဏာနန္တိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ. ဝိသေသပစ္စယတ္တာတိ အဓိကပစ္စယတ္တာ.

စက္ခုသန္နိဿိတဉ္စ တံ ရူပဝိဇာနနဉ္စာတိ ဧတေန သမာနာဓိကရဏတံ သမာသဿ ဒဿေန္တော တတ္ထ စ ‘‘စက္ခုသန္နိဿိတ’’န္တိအာဒိပဒဒွယဿ နီလုပ္ပလသဒ္ဒါဒီနံ ဝိယ အညမညဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝမာဟ. အညဝိညာဏန္တိ ရူပါရမ္မဏံ မနောဝိညာဏံ. ရူပံယေဝါရမ္မဏန္တိ ပန အတ္ထေ ဒိဗ္ဗစက္ခုဝိညာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တံသဒိသာနံ တဒုပစာရံ ကတွာ ယထာ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ တာနိ ဧဝ ဩသဓာနီ’’တိ. ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝေ န ဈာနင်္ဂတာ နတ္ထီတိ ပဉ္စဝိညာဏေသု ဥပေက္ခာဒီနံ ဥပစရိတဈာနင်္ဂတံ သာဓေတိ. န ဟိ ဈာနင်္ဂါနံ ဈာနပစ္စယတံ ဝတွာ တေသံ ဈာနပစ္စယဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တောတိ. ယဒိ ဧဝံ ပဉ္စဝိညာဏေသု ဥပေက္ခာဒယော ဈာနရာသိဋ္ဌာနေ န ဝတ္တဗ္ဗာ သိယုန္တိ အာဟ ‘‘ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝေ’’တိအာဒိ. ဥပေက္ခာဒိဘာဝတောတိ ဥပေက္ခာသုခဒုက္ခေကဂ္ဂတာဘာဝတော. အညဋ္ဌာနာဘာဝတောတိ စိတ္တဋ္ဌိတိံ ဧဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၄၃၆. အကုသလံ ဘဝင်္ဂနိဿန္ဒေန ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဘဝင်္ဂေ အပဏ္ဍရေ တံမူလိကာ ကုတော အကုသလဿ ပဏ္ဍရတာတိ ‘‘အကုသလဿ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဏ္ဍရတာယ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ယဒိ အညကာရဏာ ပဏ္ဍရတာ၊ သဘာဝေါဝါယန္တိ စိတ္တဿ အကိလေသသဘာဝတာယ ဝုတ္တံ၊ န စေတ္ထ ဖဿာဒီနမ္ပိ ပဏ္ဍရတာပတ္တိ. ယတော ဓမ္မာနံ သဘာဝကိစ္စဝိသေသညုနာ ဘဂဝတာ ဝိညာဏံယေဝ တထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ.

၄၃၉. အနတိက္ကမနေန ဘာဝနာယ. ပသာဒဃဋ္ဋနံ ဝိသယဿ ယောဂျဒေသေ အဝဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ပသာဒံ ဃဋ္ဋေတွာ အာပါထံ ဂန္တွာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာဘူတေသု ပဋိဟညတီတိ ဧတ္ထ န သယံ ကိဉ္စိ ပဋိဟညတိ၊ နာပိ ကေနစိ ပဋိဟညီယတိ အဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝတ္တာ. ဝိသယဝိသယီဘူတံ ပန အဘိမုခဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုတာယ ဝိသိဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တံ ပဋိဟတပဋိဃာတကဘာဝေန ဝေါဟရီယတိ၊ တသ္မာ တေသု သပ္ပဋိဃဝေါဟာရော. ‘‘ဥပါဒါရူပံ ဃဋ္ဋေတီတိ ဧဝမာဒိ စ ဥပစာရဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဟာဘူတာရမ္မဏေန ပန ကာယပ္ပသာဒနိဿယဘူတေသု မဟာဘူတေသု ဃဋ္ဋိယမာနေသု ပသာဒေါပိ ဃဋ္ဋိတော ဧဝ နာမ ဟောတီတိ ဝတွာ ဝီမံသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ယထာဓိပ္ပေတေန ဧကဒေသသာမညေန ဥပမာဝစနတော နိဿိတနိဿယဃဋ္ဋနာနံ သတိပိ ပုဗ္ဗာပရဘာဝေ ဥပမတ္တေ ဥပမာဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဥဘယဃဋ္ဋနဒဿနတ္ထ’’န္တိ အာဟ.

၄၅၅. ဒဿနာဒိပ္ပဝတ္တိဘာဝတောတိ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ အဒဿနာဒိတာယ သာ ဧတေသံ ဧဝ ဝိသေသော. အနညနိဿယမနောပုဗ္ဗင်္ဂမတာယာတိ အညနိဿယမနောပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာဘာဝတော. အညနိဿယဝိညာဏဿ အနန္တရပစ္စယတ္တာဘာဝေနာတိ ဣမိနာ ကိရိယာမနောဓာတုတောပိ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မနောဒွါရနိဂ္ဂမနမုခဘာဝါဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘နိဂ္ဂမနပဝေသမုခဘာဝါဘာဝတော’’တိ. တိဝိဓေနပိ ဟိ မနောဓာတုဝိညာဏဓာတူဟိ မနောဝိညာဏဓာတုယာ ဝိသေသော ဒဿိတောတိ. တတော ဧဝ ဝိဇာနနဝိသေသဝိရဟတောယေဝ. ယဒိ မနောဓာတု ‘‘မနောဝိညာဏ’’န္တိ န ဝုစ္စတိ၊ ဆဝိညာဏကာယာတိ ကထံ မနောဓာတုယာ တတ္ထ သင်္ဂဟော ဟောတီတိ? သင်္ဂဟော ဧဝ ပရိယာယဒေသနတ္တာ. အတ္ထိ ဟိ ဧသ ပရိယာယော ‘‘မနနမတ္တံ ဝိညာဏံ မနောဝိညာဏ’’န္တိ ယထာ ‘‘မနနမတ္တာ ဓာတု မနောဓာတူ’’တိ. အပိစ ဝတ္ထုကိစ္စေဟိ မနောဝိညာဏသဘာဂတ္တာ တဿ ဥပရမုပ္ပါဒဘာဝတော အန္တာဒိဘာဝတော စ မနောဝိညာဏကာယသင်္ဂဟိတာ မနောဓာတု၊ န သေသဝိညာဏကာယသင်္ဂဟိတာ အတံသဘာဂတ္တာ၊ ဣဓ ပန နိပ္ပရိယာယကတတ္တာ မနသော သမ္ဘူယ ဝိသိဋ္ဌမနောကိစ္စယုတ္တံ မနောဝိညာဏန္တိ တဒဘာဝတော ‘‘မနောဝိညာဏန္တိပိ န ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမမေဝတ္ထံ သာဓေတုံ ‘‘န ဟိ တံ ဝိညာဏံ မနတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန မနောဓာတုယာ နိပ္ပရိယာယတော မနောဝိညာဏကိစ္စဝိရဟံယေဝ ဒဿေတိ. ဒဿနာဒီနံ ပနာတိအာဒိနာ အညဝိညာဏဝိဓုရံ မနောဓာတုယာ စ သဘာဝံ ဒဿေတိ.

ယဒိ ဇနကသဒိသတာ နာမ မဟာဝိပါကေသု ဝိတက္ကာဒီနံ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒိတာ၊ တိဟေတုကတော နိဗ္ဗတ္တာနံ တိဟေတုကာနံ၊ ဒုဟေတုကတော နိဗ္ဗတ္တာနံ ဒုဟေတုကာနဉ္စ ဘဝတု သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒိတာ၊ တိဟေတုကတော ပန နိဗ္ဗတ္တဒုဟေတုကာနံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ. တံသောတပတိတတာ န သိယာ တဿာ အနာနန္တရတ္တာ. တတော ဧဝ ဟီတိအာဒိနာ ဝုတ္တသောတပတိတံ ဧဝါနန္တရေန ဝစနေန သမတ္ထယတိ. ယဒိ ဝိဇ္ဇမာနာနမ္ပိ မနောဓာတုအာဒီသု ဝိတက္ကာဒီနံ ပဉ္စဝိညာဏေသု ဝိယ အဂဏနူပဂဘာဝေါ၊ ဧဝံ သန္တေ ပဋ္ဌာနေ ကထံ တေသံ ဈာနပစ္စယတာဝစနံ. ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၁)၊ ‘‘ဝိပါကာဗျာကတာနိ ကိရိယာဗျာကတာနိ ဈာနင်္ဂါနိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဈာနပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၃၁) ဟိ ဝုတ္တံ. ပစ္စနီယေပိ ‘‘အဗျာကတံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဈာနပစ္စယာ၊ ပဉ္စဝိညာဏသဟိတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉၈) ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဧဝ ဥဒ္ဓဋာနိ၊ န မနောဓာတုအာဒီနီတိ အာဟ ‘‘ဈာနပစ္စယကိစ္စမတ္တတော’’တိအာဒိ. န ဟေတ္ထ ဈာနင်္ဂါနံ ဗလဝဒုဗ္ဗလဘာဝေါ အဓိကတော၊ အထ ခေါ ဈာနပစ္စယဘာဝမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆၉. သမာနဝတ္ထုကံ အနန္တရပစ္စယံ လဘိတွာတိ ဒဿနာဒိတော မနောဓာတုယာ စ ဗလဝဘာဝေ ကာရဏဝစနံ. ယထာရမ္မဏန္တိ အာရမ္မဏာနုရူပံ. ယဒိ သမာနနိဿယတာယ မနောဓာတုတော ဗလဝတရတ္တံ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတုယာ သောမနဿသဟဂတာယ၊ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ကထံ မဇ္ဈတ္တဝေဒနန္တိ အနုယောဂံ မနသိ ကတွာ တဿ ဗလဝဘာဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သန္တတိပရိဏာမနဗျာပါရဝိသေသာ န သောမနဿဝေဒနန္တိ ပရိဟာရံ ဝဒန္တော ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဝိပါကော ဝိယ အနုဘဝနမေဝ န ဟောတီတိ သတိ သမတ္ထတာယ ဝိပါကာနံ ဧကန္တေန အာရမ္မဏရသာနုဘဝနတာယ ဝုတ္တံ.

အဟေတုကကုသလဝိပါကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဋ္ဌမဟာဝိပါကစိတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉၈. ဝိပါကဓမ္မာနံ ကမ္မဒွါရံ ဝုတ္တံ ဒွါရကထာယံ ‘‘တေဘူမကကုသလာကုသလော ဧကူနတိံသဝိဓော မနော’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. မနောကမ္မဒွါရကထာ). ပယောဂေနာတိ အတ္တနာ ပရေဟိ ဝါ ကတေန ဥဿာဟနပယောဂေန. ကုသလာကုသလာနိ ဝိယ ယေသံ တံ တဒါရမ္မဏံ အနုဗန္ဓဘူတံ. ပဌမပဉ္စမစိတ္တာနံ အညမညဗလဝဒုဗ္ဗလဘာဝဝိစာရေန ဒုတိယဆဋ္ဌာဒီနမ္ပိ သော ဝိစာရိတော ဟောတီတိ ‘‘ဧတေသု ဗလဝံ ဒုဗ္ဗလဉ္စ ဝိစာရေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ သာလိအာဒီနံ ထဒ္ဓမုဒုဘူမိဝသေန တိဏာဒီနံ အနီဟရဏနီဟရဏဝသေန ဥတုအာဒိအဝသေသပစ္စယာနံ ဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိဝသေန စ ဖလဝိသေသယောဂေါ၊ ဧဝံ ကမ္မဿ သုဂတိဒုဂ္ဂတိဝသေန အဝိသုဒ္ဓဝိသုဒ္ဓပယောဂဝသေန ဥပပတ္တိယာ ဝိပတ္တိသမ္ပတ္တိဝသေန စ ဝိသိဋ္ဌဖလတာယ ပရိဏမနံ၊ ဧဝမေဝ ဂိမှဝဿကာလာဒီသု ဗီဇာနံ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝိယ တံတံကာလဝိသေသေန ကမ္မဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကာလဝသေန ပရိဏမတီ’’တိ. သုက္ကသောဏိတပစ္စယာနန္တိ ကမ္မဝိသေသပရိဘာဝိတသန္တာနုပ္ပန္နတာယ သုက္ကသောဏိတာနံ အာယုဝိသေသဟေတုဘာဝမာဟ သုက္ကသောဏိတဝသေနပိ ဝဏ္ဏာဒိဝိသေသဒဿနတော၊ ယေန ‘‘ပိတူနံ အာကာရံ ပုတ္တော အနုဝိဒဟတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တံမူလကာနန္တိ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိယကမ္မမူလကာနံ. အာဟာရာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိသမူပက္ကမာဒယော ပရိဂ္ဂဏှာတိ.

ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာဝဏ္ဏနာ

ယတော တိဟေတုကာဒိကမ္မတော. ယသ္မိဉ္စ ဌာနေတိ ပဋိသန္ဓိအာဒိဋ္ဌာနေ၊ သုဂတိဒုဂ္ဂတိယံ ဝါ. တိဟေတုကတော ဒုဟေတုကံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိသန္ဓိန္တိ အဓိပ္ပါယော. ပဝတ္တိဝိပါကံ ပန တိဟေတုကတော ဒုဟေတုကမ္ပိ ဣစ္ဆတိ ဧဝ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယံ ပုရိမာယ ဟေတုကိတ္တနလဒ္ဓိယာ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၄၉၈).

ယေ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ၊ ‘‘ဧကပုပ္ဖံ ယဇိတွာန၊ အသီတိ ကပ္ပကောဋိယော (ထေရဂါ. ၉၆). ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမီ’’တိ (အပ. ထေရ ၂.၄၆.၆၄) စ ဧဝမာဒိဝစနဿ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧကေနပိ ကမ္မေန အနေကာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီ’’တိ၊ ‘‘ဒိသွာ ကုမာရံ သတပုညလက္ခဏ’’န္တိအာဒိဝစနဿ (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၅) အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ကိန္နု ခေါ နာနာကမ္မေဟိ ဧကာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီ’’တိ သံသယပက္ခန္ဒာ၊ တေသံ ဗီဇင်္ကုရောပမာယ ‘‘ဧကသ္မာ ဧကာ၊ အနေကသ္မာ စ အနေကာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီ’’တိ ဝိနိစ္ဆိတတ္တာ ကမ္မပဋိသန္ဓိဝဝတ္ထာနတော သာကေတပဉှေ ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာယ ဥဿဒကိတ္တနဂဟဏဿ သမ္ဗန္ဓံ အာဟ ‘‘ကမ္မဝသေန။ပေ။ ဒဿေတု’’န္တိ. ပဋိသန္ဓိဇနကကမ္မဝသေန ပဋိသန္ဓိဝိပါကော ဧဝ အလောဘလောဘာဒိဂုဏဒေါသာတိရေကဘာဝဟေတူတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သော တေန ကမ္မေန ဒိန္နပဋိသန္ဓိဝသေန နိဗ္ဗတ္တော လုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ လောဘဝသေန၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ လောဘဒေါသ၊ လောဘမောဟ၊ ဒေါသမောဟ၊ လောဘဒေါသမောဟဝသေနာတိ တယော ဧကကာ၊ တယော ဒွိကာ၊ ဧကော တိကောတိ လောဘာဒိဒဿနဝသေန အကုသလပက္ခေယေဝ သတ္တ ဝါရာ. တထာ ကုသလပက္ခေ အလောဘာဒိဒဿနဝသေနာတိ စုဒ္ဒသ ဝါရာ လဗ္ဘန္တိ.

တတ္ထ ‘‘အလောဘဒေါသာမောဟာ၊ အလောဘာဒေါသမောဟာ၊ အလောဘဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော’’တိ အာဂတေဟိ ကုသလပက္ခေ တတိယဒုတိယပဌမဝါရေဟိ ဒေါသုဿဒမောဟုဿဒဒေါသမောဟုဿဒဝါရာ ဂဟိတာ. တထာ အကုသလပက္ခေ ‘‘လောဘာဒေါသမောဟာ၊ လောဘဒေါသာမောဟာ၊ လောဘာဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော’’တိ အာဂတေဟိ တတိယဒုတိယပဌမဝါရေဟိ အဒေါသုဿဒအမောဟုဿဒအဒေါသာမောဟုဿဒဝါရာ ဂဟိတာယေဝါတိ အကုသလကုသလပက္ခေ တယော တယော ဝါရေ အန္တောဂဓေ ကတွာ အဋ္ဌေဝ ဝါရာ ဒဿိတာ. ယေ ပန ဥဘယေသံ ဝေါမိဿတာဝသေနေဝ လောဘာလောဘုဿဒဝါရာဒယော အပရေ ဧကူနပညာသ ဝါရာ ဒဿေတဗ္ဗာ၊ တေ အသမ္ဘဝတော ဧဝ န ဒဿိတာ. န ဟိ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ အန္တရေန အဝတ္ထန္တရံ လောဘော ဗလဝါ အလောဘော စာတိ ယုဇ္ဇတိ. ပဋိပက္ခတောယေဝ ဟိ ဧတေသံ ဗလဝဒုဗ္ဗလဘာဝေါ၊ သဟဇာတဓမ္မတော ဝါ. တေသု လောဘဿ တာဝ ပဋိပက္ခတော အလောဘေန အနဘိဘူတတာယ ဗလဝဘာဝေါ၊ တထာ ဒေါသမောဟာနံ အဒေါသာမောဟေဟိ. အလောဘာဒီနံ ပန လောဘာဒိအဘိဘဝနတော သဗ္ဗေသဉ္စ သမာနဇာတိယံ သမဘိဘူယ ပဝတ္တိဝသေနေဝ သဟဇာတဓမ္မတော ဗလဝဘာဝေါ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘လောဘော ဗလဝါ၊ အလောဘော မန္ဒော၊ အဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော၊ ဒေါသမောဟာ မန္ဒာ’’တိ. သော စ တေသံ မန္ဒဗလဝဘာဝေါ ပုရိမူပနိဿယတော အာသယဿ ပရိဘာဝိတတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ပဌမဒုတိယေဟိ၊ သတ္တမပဌမေဟိ ဝါ ဝါရေဟိ တိဟေတုကကမ္မတော ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန တိဟေတုကဝိပါကော၊ ဣတရေဟိ တိဟေတုကဒုဟေတုကကမ္မတော ယထာသမ္ဘဝံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေန ဒုဟေတုကာဟေတုကဝိပါကာ ဒဿိတာတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣဓာတိ ဝိပါကုဒ္ဓါရမာတိကာယံ. တေန ဟေတုကိတ္တနံ ဝိသေသေတိ. ဇစ္စန္ဓာဒိဝိပတ္တိနိမိတ္တံ မောဟော၊ သဗ္ဗာကုသလံ ဝါ. ယံ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဝစနေန. ဂတိသမ္ပတ္တိယာ သတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေ ပဋိသန္ဓိမှိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ. အညတ္ထာတိ နိကန္တိပဋိသန္ဓိက္ခဏေသု. ကမ္မသရိက္ခကောတိ ဣဓ သာတိသယော သရိက္ခဘာဝေါ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရထာ တိဟေတုကဒုဟေတုကာပိ အညမညံ သရိက္ခာယေဝါတိ ဒဿိတမေတန္တိ. စက္ခုဝိညာဏာဒီနီတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဝိယ အပုဗ္ဗနိဿယပဝတ္တိနီ ဝိဇာနနဝိသေသရဟိတာ စ မနောဓာတု ဣဋ္ဌာဒိဘာဂဂ္ဂဟဏေ န သမတ္ထာတိ ‘‘ပါကဋာယေဝါ’’တိ န ဝုတ္တာ၊ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝါ သင်္ဂဟိတာ. တဒါရမ္မဏပစ္စယသဗ္ဗဇဝနဝတာတိ တဒါရမ္မဏဿ ပစ္စယဘူတသကလဇဝနပ္ပဝတ္တိသဟိတေန. ယံ သန္ဓာယ ‘‘ဣဓ ပရိပက္ကတ္တာ အာယတနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အညကာလေတိ အဗုဒ္ဓိပဝတ္တိကာလေ.

အနုလောမေတိ ဓမ္မာနုလောမေ. အာသေဝနပစ္စယာတိ အာသေဝနဘူတာ ပစ္စယာ. န မဂ္ဂေ အမဂ္ဂပစ္စယေ. သောပိ မောဃဝါရော လဗ္ဘေယျာတိ ယဒိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနမ္ပိ အာသေဝနပစ္စယော သိယာ၊ ယထာ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာသေဝနပစ္စယာ န (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၃) မဂ္ဂပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၁၄) အနုလောမပစ္စနီယေ၊ ပစ္စနီယာနုလောမေ စ ‘‘သုခါ။ပေ။ န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနပစ္စယာ’’တိ စ ဝုတ္တံ ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တဝသေန၊ ဧဝံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝသေန ‘‘အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပါဌော သိယာ၊ တထာ စ သတိ ဝါရဒွယဝသေန ဂဏနာယံ ‘‘အာသေဝနပစ္စယာ န မဂ္ဂေ ဒွေ. န မဂ္ဂပစ္စယာ အာသေဝနေ ဒွေ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န ပန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ န လဗ္ဘေယျာယံ မောဃဝါရောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနမ္ပိ ယဒိ အာသေဝနပစ္စယော သိယာ၊ ဒုတိယမောဃဝါရေ အတ္တနော ဝိယ တတိယစတုတ္ထဝါရေသုပိ သိယာ၊ တထာ သတိ အတ္တနာပိ ကုသလာကုသလာနံ သိယာ. န ဟိ။ပေ။ အဝုတ္တော အတ္ထိ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ အနဝသေသတော ဝုတ္တတ္တာ. ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ။ပေ။ အဝုတ္တော ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော. အကုသလဿ။ပေ။ ပစ္စယော’’တိ ဝစနာဘာဝတော. န ကေဝလံ အဝုတ္တော၊ အထ ခေါ ကုသလံ။ပေ။ ပဋိက္ခိတ္တောဝ. အထာပိ သိယာတိအာဒိ မဂ္ဂသောဓနတ္ထမေဝ ဝုစ္စတိ. သမာနဝေဒနာနံ ဧဝ အာသေဝနပစ္စယဘာဝဿ ဒဿနတော ‘‘အသမာနဝေဒနာနံ ဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ‘‘အာသေဝန ပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ သမာနဝေဒနာဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. အဘိန္နဇာတိကဿ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ အဘိန္နဝေဒနဿ စာတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ဝေဒနာတ္တိကေပိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အာသေဝနပစ္စယတ္တဿ အဘာဝါတိ ယောဇနာ. ကုသလတ္တိကာဒီသု ယထာဒဿိတပါဠိပ္ပဒေသေသုပီတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ. ဂဏနာယ ကာရဏဘူတာယ ဂဏနာယ နိဒ္ဓါရိယမာနာယ သတိ ဂဏနာယ ဝါ အဗ္ဘန္တရေ. ဒုတိယော မောဃဝါရော ဝီမံသိတဗ္ဗောတိ အာသေဝနပစ္စယတ္တာဘာဝါ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌာတုံ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဝိနာ အာသေဝနံ ဇဝနပ္ပဝတ္တိ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော.

အပိစေတ္ထ ‘‘ယံ ဇဝနဘာဝပ္ပတ္တံ၊ တံ ဆိန္နမူလကရုက္ခပုပ္ဖံ ဝိယာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၆၆) ဝက္ခမာနတ္တာ အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလာနံ ပဝတ္တမာနဿ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ ကိရိယဘာဝေါ န သိယာ၊ ဝုတ္တော စ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ မနောဝိညာဏဓာတု ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ ကိရိယာ နေဝ ကုသလာ နာကုသလာ န စ ကမ္မဝိပါကာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာတိ ဇဝနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ဒွိက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိတွာ၊ န ဇဝနဘာဝေနာ’’တိ၊ ‘‘အာသေဝနံ လဘိတွာတိ စ အာသေဝနံ ဝိယ အာသေဝန’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓော၊ ဝိပ္ဖါရိကဿ ပန သတော ဒွိက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိယေဝေတ္ထ အာသေဝနသဒိသတာ. ဝိပ္ဖါရိကတာယ ဟိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တဉ္စဿ ဝုစ္စတိ. ဝိပ္ဖါရိကမ္ပိ ဇဝနံ ဝိယ အနေကက္ခတ္တုံ အပ္ပဝတ္တိယာ ဒုဗ္ဗလတ္တာ န နိပ္ပရိယာယတော အာသေဝနပစ္စယဘာဝေန ပဝတ္တေယျာတိ န ဣမဿ ပါဌေ အာသေဝနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ပရိယာယတော ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဖလစိတ္တေသု မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္န’’န္တိ. အယမေတ္ထ အတ္တနောမတိ. အယမ္ပိ ပေါရာဏကေဟိ အသံဝဏ္ဏိတတ္တာ သာဓုကံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော.

ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာဝဇ္ဇနာနံ အနတ္ထန္တရဘာဝတော ‘‘အာဝဇ္ဇနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဋ္ဌာနေပီတိ အဓိပ္ပါယော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ အာဝဇ္ဇနာယေဝ အတ္ထတော ဥပေက္ခာသဟဂတာဟေတုကကိရိယမနောဝိညာဏဓာတုဘာဝတော၊ တသ္မာ. တံ အာဝဇ္ဇနာ ဝိယ သတိ ဥပ္ပတ္တိယံ ကာမာဝစရကုသလာကုသလကိရိယဇဝနာနံ ဧကန္တတော အနန္တရပစ္စယဘာဝေနေဝ ဝတ္တေယျ၊ နော အညထာတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနတော’’တိအာဒိမာဟ. စတုန္နန္တိ မုဉ္ဆာမရဏာသန္နဝေလာဒီသု မန္ဒီဘူတဝေဂတာယ စတ္တာရိပိ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. အယမေတဿ သဘာဝေါတိ အာရမ္မဏမုခေနပိ စိတ္တနိယာမံယေဝ ဒဿေတိ. ယဒိပိ ‘‘ဇဝနာပါရိပူရိယာ။ပေ။ ယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဝသေန ပဌမမောဃဝါရတော ဧတဿ န ကောစိ ဝိသေသော. တေနေဝါဟ ‘‘အယမ္ပိ။ပေ။ ရေတဗ္ဗော’’တိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တေယေဝ ပဝတ္တိယံ ‘‘ဘဝင်္ဂ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ န တဿ ဟေတုဝသေန ဘေဒေါတိ ‘‘သဟေတုကံ ဘဝင်္ဂံ အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၁၀၂) န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဝုတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ သဟေတုကံ ဘဝင်္ဂန္တိ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ.

သဘာဝကိစ္စေဟိ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယဘာဝေါ၊ သဘာဝကိစ္စာနံ ဝါ ဖလဘူတာနံ ပစ္စယဘာဝေါ သဘာဝကိစ္စပစ္စယဘာဝေါ. အပ္ပဋိသိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ‘‘ဒုဟေတုကသောမနဿသဟဂတအသင်္ခါရိကဇဝနာဝသာနေ ဧဝါ’’တိ ဣမဿ အတ္ထဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ. ယထာ စ အဟေတုကဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ တိဟေတုကဇဝနာဝသာနေ အဟေတုကဒုဟေတုကတဒါရမ္မဏံ အပ္ပဋိသိဒ္ဓံ၊ ဧဝံ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိကဿ တိဟေတုကဇဝနာနန္တရံ ဒုဟေတုကတဒါရမ္မဏံ၊ ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကဿ စ ဒုဟေတုကာနန္တရံ အဟေတုကတဒါရမ္မဏံ အပ္ပဋိသိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘တိဟေတုကကမ္မံ တိဟေတုကမ္ပိ ဒုဟေတုကမ္ပိ အဟေတုကမ္ပိ ဝိပါကံ ဒေတီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၄၉၈) ဟိ ဝုတ္တံ. ပရိပုဏ္ဏဝိပါကဿာတိ ဣမိနာပိ တိဟေတုကဇဝနတော ယထာဝုတ္တတဒါရမ္မဏဿ အပ္ပဋိသိဒ္ဓံယေဝ သာဓေတိ. န ဟိ ပစ္စယန္တရသာမဂ္ဂိယာ အသတိ တဒါရမ္မဏံ သဗ္ဗံ အဝိပစ္စန္တံ ကမ္မံ ပရိပုဏ္ဏဝိပါကံ ဟောတီတိ. မုခနိဒဿနမတ္တမေဝ ယထာဝုတ္တတဒါရမ္မဏပ္ပဝတ္တိယာ အဝိဘာဝိတတ္တာ. တိဟေတုကာဒိကမ္မဿ ဟိ ဥက္ကဋ္ဌဿ တိဟေတုကကမ္မဿ သောဠသ၊ ဣတရဿ ဒွါဒသ၊ ဥက္ကဋ္ဌဿေဝ ဒုဟေတုကကမ္မဿ ဒွါဒသ၊ ဣတရဿ အဋ္ဌာတိ ဧဝံ သောဠသဝိပါကစိတ္တာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပရိပုဏ္ဏဝိပါကဿ ပဋိသန္ဓိဇနကကမ္မဿ ဝသေန ဝိပါကဝိဘာဝနာယ မုခနိဒဿနမတ္တမေဝေတံ၊ တသ္မာ.

ဧဝဉ္စ ကတွာတိ နာနာကမ္မတော တဒါရမ္မဏုပ္ပတ္တိယံ ဣတော အညထာပိ သမ္ဘဝတောတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပေက္ခာ။ပေ။ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ ကေန ကိစ္စေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? တဒါရမ္မဏကိစ္စံ တာဝ န ဟောတိ ဇဝနာရမ္မဏဿ အနာလမ္ဗဏတော၊ နာပိ သန္တီရဏကိစ္စံ တထာ အပ္ပဝတ္တနတော၊ ပဋိသန္ဓိစုတီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ ပါရိသေသတော ဘဝင်္ဂကိစ္စန္တိ ယုတ္တံ သိယာ. န ဟိ ပဋိသန္ဓိဘူတံယေဝ စိတ္တံ ‘‘ဘဝင်္ဂ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ.

တန္နိန္နန္တိ အာပါထဂတဝိသယနိန္နံ အာဝဇ္ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အညဿ ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနာဒိကဿ ဝိယ. ဧတဿပိ သာဝဇ္ဇနတာယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. အတဒတ္ထာတိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန နိရောဓံ ပစ္စာမသတိ. ဥပ္ပတ္တိယာတိ ဥပ္ပတ္တိတော. တန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနံ. တဿ နိရောဓဿ. တထာ စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ‘‘အနန္တရပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. ယထာဝုတ္တာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ. ဝေါဒါနံ ဒုတိယမဂ္ဂါဒီနံ ပုရေစာရိကဉာဏံ. ဧတေသန္တိ အရိယမဂ္ဂစိတ္တမဂ္ဂါနန္တရဖလစိတ္တာနံ. ဧတဿာတိ ယထာဝုတ္တဝိပါကစိတ္တဿ.

ဥပနိဿယတော တဿေဝ စက္ခုဝိညာဏာဒိဝိပါကဿ ဒဿနတ္ထံ စက္ခာဒီနံ ဒဿနာဒိအတ္ထတော ဒဿနာဒိဖလတော၊ ဒဿနာဒိပ္ပယောဇနတော ဝါ. ပုရိမစိတ္တာနိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိ. ဝတ္ထန္တရရဟိတတ္တေ ဒဿေတဗ္ဗေ ဝတ္ထန္တရေ ဝိယ အာရမ္မဏန္တရေပိ န ဝတ္တတီတိ ‘‘ဝတ္ထာရမ္မဏန္တရရဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ယဒိ ဝိပါကေန ကမ္မသရိက္ခေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ သတိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ အဟေတုကဝိပါကာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝ သိယာ တေသံ အကမ္မသရိက္ခကတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘အဟေတုကာနံ ပနာ’’တိ. အဘိနိပါတမတ္တန္တိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ ကိစ္စမာဟ. တေ ဟိ အာပါထဂတေသု ရူပါဒီသု အဘိနိပါတနမတ္တေနေဝ ဝတ္တန္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. ကုသလေသု ကုသလာကုသလကိရိယေသုပိ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနာ သသင်္ခါရိကာသင်္ခါရိကတာ အညမညံ အသရိက္ခတ္တာ ပဟာနာဝဋ္ဌာနတော စ ဝိရုဒ္ဓါ ဝိယာတိ ဝိပါကေသု သာ တဒနုကူလာ သိယာ၊ သာ ပန မူလာဘာဝေန န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာနံ သဝိသယာဘိနိပတနမတ္တာဒိဝုတ္တီနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘န သသင်္ခါရိကဝိရုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ. ဥဘယေနပိ တေသံ နိဗ္ဗတ္တိံ အနုဇာနာတိ ယထာ ‘‘ကဋတ္တာရူပါန’’န္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဝိပါကဓမ္မဓမ္မော ဝိပါကဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော. ဝိပါကဓမ္မဓမ္မေ ခန္ဓေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ၊ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၉၃) ဝိပါကတ္တိကေ ဝိယ သိယာ ကုသလတ္တိကေပိ ပါဠီတိ ကတွာ ‘‘ကုသလတ္တိကေ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘သေက္ခာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ ကုသလံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿန္တိ၊ ကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကုသလံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ အဝစနန္တိ အဓိပ္ပါယေန တတ္ထ ယုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိပ္ဖါရိကဉှီ’’တိအာဒိနာ.

ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတောပိ ကိရိယမယစိတ္တတာယ ကိရိယဇဝနဿ ဝိပ္ဖါရိကကိရိယဘာဝေါ န သက္ကာ နိသေဓေတုန္တိ နိဒဿနဘာဝေန ပဏ္ဏပုဋမုပနီတံ အသမာနံ. ကိရိယဇဝနာနန္တရံ တဒါရမ္မဏာဘာဝဿ ပါဠိယံ အဝစနမ္ပိ အကာရဏံ လဗ္ဘမာနဿပိ ကတ္ထစိ ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အဝစနတော. တထာ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ အကုသလနိဒ္ဒေသေ လဗ္ဘမာနောပိ အဓိပတိ န ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ကိရိယဇဝနာနန္တရံ တဒါရမ္မဏာဘာဝေါ ဝီမံသိတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ. သတိပိ ကိရိယမယတ္တေ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တာနံ ခီဏာသဝါနံ ဇဝနစိတ္တံ န ဣတရေသံ ဝိယ ဝိပ္ဖါရိကံ၊ သန္တသဘာဝတာယ ပန သန္နိသိန္နရသံ သိယာတိ တဿ ပဏ္ဏပုဋံ ဒဿိတံ. ဓမ္မသင်္ဂဟေ အကုသလနိဒ္ဒေသေ အဓိပတိနော ဝိယ ပဋ္ဌာနေ ကိရိယဇဝနာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဿ လဗ္ဘမာနဿ အဝစနေ န ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ တတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတနယတ္တာ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၄၂၉). န စေတ္ထ ဒဿိတနယတ္တာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မေဟိ ကုသလာကုသလေဟိ အတံသဘာဝါနံ နယဒဿနဿ အယုဇ္ဇမာနကတ္တာ. အပိစ တတ္ထ ဝီမံသာယ ကေသုစိ သဗ္ဗေသဉ္စ အဓိပတီနံ အဘာဝတော ဧကရသံ ဒေသနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဒ္ဓဋော’’တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဣဓ ပန န တာဒိသံ အဝစနေ ကာရဏံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘အဝစနေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အဓိပ္ပါယေနာတိ အကုသလာနန္တရံ သဟေတုကတဒါရမ္မဏံ နတ္ထီတိ တဿ ထေရဿ မတိမတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ သဟေတုကော ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၉၈) ဝစနတော ပန အကုသလာနန္တရံ သဟေတုကတဒါရမ္မဏမ္ပိ ဝိဇ္ဇတိယေဝါတိ ဥပ္ပတ္တိံ ဝဒန္တဿ ယုတ္တဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

န ဧတ္ထ ကာရဏံ ဒိဿတီတိ ဧတေန တိဟေတုကဇဝနာနန္တရံ တိဝိဓမ္ပိ တဒါရမ္မဏံ ယုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ယေန အဓိပ္ပါယေနာတိ ပဌမထေရေန တာဝ ဧကေန ကမ္မုနာ အနေကတဒါရမ္မဏံ နိဗ္ဗတ္တမာနံ ကမ္မဝိသေသာဘာဝါ တံတံဇဝနသင်္ခါတပစ္စယဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌံ ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဇဝနဝသေန တဒါရမ္မဏဿ သသင်္ခါရာဒိဝိဓာနံ ဝုတ္တံ၊ ဝိပါကေန နာမ ကမ္မသရိက္ခေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န ကမ္မဝိရုဒ္ဓသဘာဝေန. အညထာ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ ဧဝမဓိပ္ပါယေန ဒုတိယတ္ထေရော ကမ္မဝသေနေဝ တဒါရမ္မဏဝိသေသံ အာဟ. ဉာဏဿ ဇစ္စန္ဓာဒိဒုဂ္ဂတိဝိပတ္တိနိမိတ္တပဋိပက္ခတာ ဝိယ သုဂတိဝိပတ္တိနိမိတ္တပဋိပက္ခတာပိ သိယာတိ မညမာနော တတိယတ္ထေရော ‘‘တိဟေတုကကမ္မတော ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိမ္ပိ နာနုဇာနာတီ’’တိ ဣမိနာ နယေန တေသု ဝါဒေသု အဓိပ္ပါယာဝိရောဓဝသေန ယုတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. မဟာပကရဏေ အာဂတပါဠိယာတိ ‘‘သဟေတုကော ဓမ္မော အဟေတုကဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၁၀၂) ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘သဟေတုကံ ဘဝင်္ဂံ အဟေတုကဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သဟေတုကာ ခန္ဓာ ဝုဋ္ဌာနဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒိနာ ပဋ္ဌာနေ သဟေတုကဒုကာဒီသု အာဂတပါဠိယာတိ အတ္ထော.

ကာမာဝစရကုသလဝိပါကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ

၄၉၉. တသ္မိံ ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဆန္ဒာဒီနန္တိ ဧတေန ဝိပါကဇ္ဈာနေ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဘာဝဿ အဝိဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတိ. န ဟိ ကုသလဇ္ဈာနံ ဝိယ ဝိပါကဇ္ဈာနံ ပရိကမ္မဝသေန နိဗ္ဗတ္တတီတိ. န စေတ္ထ ပဋိပဒါဘေဒေါ ဝိယ ကုသလာနုရူပေါ ဝိပါကဿ အာရမ္မဏဘေဒေါပိ န ပရမတ္ထိကော သိယာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဧကန္တေန သာရမ္မဏတ္တာ အရူပဓမ္မာနံ ဝိပါကဿ စ ကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏတာယ အညတြာပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. နာနာက္ခဏေသု နာနာဓိပတေယျန္တိ ‘‘ယသ္မိံ ခဏေ ယံ ဈာနံ ယဒဓိပတိကံ၊ တတော အညသ္မိံ ခဏေ တံ ဈာနံ ဧကန္တေန တဒဓိပတိကံ န ဟောတီ’’တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထဇ္ဈာနဿေဝါတိ စ ပဋိပဒါ ဝိယ အဓိပတယော န ဧကန္တိကာတိ ဣမမေဝတ္ထံ ဒဿေတိ.

ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

လောကုတ္တရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ

၅၀၅. တဏှာဝိဇ္ဇာဒီဟိ အာဟိတဝိသေသံ လောကိယကမ္မံ ဝိပါကုပ္ပါဒနသမတ္ထံ ဟောတိ၊ န အညထာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာဒီဟိ အဘိသင်္ခတ’’န္တိ. ဣတရဿာတိ သုညတာပ္ပဏိဟိတနာမရဟိတဿ. ယော သုဒ္ဓိကပဋိပဒါယ ဝိဘာဝိတော၊ ယော စ သုတ္တန္တပရိယာယေန အနိမိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝါဟ ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာနန္တရဿပိ မဂ္ဂဿာ’’တိအာဒိ. ဝဠဉ္ဇန။ပေ။ ဘေဒေါ ဟောတိ မဂ္ဂါဂမနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘မဂ္ဂါနန္တရဖလစိတ္တသ္မိံ ယေဝါ’’တိ ဝစနံ အပေက္ခိတွာ ‘‘သုညတာဒိနာမလာဘေ သတီ’’တိ သာသင်္ကံ အာဟ. အနိမိတ္တနာမဉ္စ လဘတိ မဂ္ဂါဂမနတော ဖလဿ နာမလာဘေ ဝိသေသာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. တာဒိသာယ ဧဝါတိ ယာဒိသာ မဂ္ဂေ သဒ္ဓါ၊ တာဒိသာယ ဧဝ ဖလေ သဒ္ဓါယ.

၅၅၅. ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ နိယျာနိကာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ’’တိ ဝစနတော (ဓ. သ. ၁၂၉၅၊ ၁၆၀၉) အနိယျာနိကပဒနိဒ္ဒေသေ စ ‘‘စတူသု ဘူမီသု ဝိပါကော’’တိ (ဓ. သ. ၁၆၁၀) ဝုတ္တတ္တာ န နိပ္ပရိယာယေန ဖလံ နိယျာနသဘာဝံ၊ နိယျာနသဘာဝဿ ပန ဝိပါကော ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနဝသေန ပဝတ္တမာနော ပရိယာယတော တထာ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘နိယျာနိကသဘာဝဿာ’’တိအာဒိ. ပဉ္စင်္ဂိကော စာတိ ဧတေန မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ သဗ္ဗဝါရေသုပိ ဖလဿ မဂ္ဂပရိယာယော အာဂတောတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဟိ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ ဝိရတီသု တဒဝသိဋ္ဌာနံ ပဉ္စန္နံ ကာရာပကင်္ဂါနံ အတိရေကကိစ္စတာဒဿနတ္ထံ ပါဠိယံ ပဉ္စင်္ဂိကောပိ မဂ္ဂေါ ဥဒ္ဓဋောတိ. ဧဝံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါပီတိ ယထာ မဂ္ဂေါ၊ ဧဝံ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေသု ဖလေသု စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဥဒ္ဓဋာတိ အတ္ထော.

လောကုတ္တရဝိပါကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကိရိယာဗျာကတကထာဝဏ္ဏနာ

၅၆၈. ပုရိမာ ပဝတ္တီတိ မဟာကိရိယစိတ္တပ္ပဝတ္တိံ အာဟ. တာယ ဟိ ခီဏာသဝေါ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣဒံ ပန စိတ္တံ ဝိစာရဏပညာရဟိတ’’န္တိ. ဧဝန္တိ ယထာ သောတဒွါရေ၊ ဧဝံ ဃာနဒွါရာဒီသုပိ မဟာကိရိယစိတ္တေဟိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိသယေ ဣဒမတ္ထိကတာယ ပရိစ္ဆိန္နာယ ဣဒံ စိတ္တံ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတိ. ပဉ္စဒွါရာနုဂတံ ဟုတွာ လဗ္ဘမာနန္တိ ပဉ္စဒွါရေ ပဝတ္တမဟာကိရိယစိတ္တာနံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကဘာဝေန ဣမဿ စိတ္တဿ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ပဉ္စဒွါရေ ဧဝ ဝါ ဣဒမေဝ ပဝတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘လောလုပ္ပ။ပေ။ ဘူတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စဒွါရေ ပဌမံ ဣမိနာ စိတ္တေန သောမနဿိတော ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟာကိရိယစိတ္တေဟိ တံ တံ အတ္ထံ ဝိစိနောတီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ. ပုဗ္ဗေယေဝ ပန မနောဒွါရိကစိတ္တေန ပဓာနသာရုပ္ပဋ္ဌာနာဒိံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပဉ္စဒွါရေ တာဒိသဿေဝ တာဒိသေသု ရူပါဒီသု ဣဒံ စိတ္တံ ပဝတ္တတီတိ ဝဒန္တိ. အယမ္ပိ အတ္ထော ပဉ္စဒွါရေ ဧဝ ပဝတ္တံ လောလုပ္ပတဏှာပဟာနာဒိပစ္စဝေက္ခဏာဟေတု ယထာဝုတ္တကာရဏဘူတံ ဇာတန္တိ ဧဝံ ယောဇေတွာ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဧဝဉ္စ သတိ ဣမဿ စိတ္တဿ ပစ္စယဘူတာ ပုရိမာ ပဝတ္တီတိ ဣဒမ္ပိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

ဧတ္ထ စ ပဉ္စဒွါရေ ဣမိနာ စိတ္တေန သောမနဿုပ္ပါဒနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န ဟာသုပ္ပါဒနံ ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တာနံ အဝိညတ္တိဇနကတ္တာ၊ မနောဒွါရေ ပန ဟာသုပ္ပါဒနံ ဟောတိ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ပဉ္စဒွါရေ ‘‘သောမနဿိတော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ မနောဒွါရေ စ ‘‘ဟာသယမာန’’န္တိ. ဣမိနာ ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တေန ပဝတ္တိယမာနမ္ပိ ဘဂဝတော သိတကရဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသသဗ္ဗညုတညာဏာနံ အနုဝတ္တကတ္တာ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိယေဝါတိ. ဧဝံ ပန ဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေ သတိ န ကောစိ ပါဠိအဋ္ဌကထာနံ ဝိရောဓော၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေသံ ဉာဏာနံ စိဏ္ဏပရိယန္တေ ဣဒံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝဿဉ္စ ဧတံ ဧဝံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ အာဝဇ္ဇနစိတ္တဿပိ ဘဂဝတော ပဝတ္တိ န ယုဇ္ဇေယျ. တဿပိ ဟိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဘာဝဿ နိစ္ဆိတတ္တာ၊ န စ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တေ တံသမုဋ္ဌိတာယ ဝိညတ္တိယာ ကာယကမ္မာဒိဘာဝံ အာဝဇ္ဇနဘာဝေါ ဝိဗန္ဓတီတိ.

တတော ဧဝါတိ မူလာဘာဝေန န သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ. ‘‘အဟေတုကာနံ ဈာနင်္ဂါနိ ဗလာနိ စာ’’တိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ဈာနင်္ဂါနိ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ. ယဒိ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ ဗလဘာဝဿ ဣမသ္မိံ အဟေတုကဒွယေ ဗလာနိ အနုဒ္ဒိဋ္ဌာနိ အသင်္ဂဟိတာနိ စ၊ အထ ကသ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. သမ္မာ နိယျာနိကသဘာဝါနံ ကုသလာနံ ပဋိဘာဂဘူတော ဝိပါကောပိ ဖလံ ဝိယ တံသဘာဝေါ သိယာတိ သဟေတုကဝိပါကစိတ္တာနိ အဂ္ဂဟေတွာ ကိရိယစိတ္တကတတ္တာ ဝါ ‘‘မဟာကိရိယစိတ္တေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ မဟာကိရိယစိတ္တေသုစာတိ စ-သဒ္ဒေန သဟေတုကဝိပါကစိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၅၇၄. ‘‘ဣန္ဒြိယ ။ပေ။ ဣမဿာနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ တေသံ ဉာဏာနံ ကာမာဝစရတ္တာ. ဣတရေသံ မဟဂ္ဂတတ္တာ ‘‘ပရိကမ္မာနန္တရာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၇၇. အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ သော ဧဝ ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ပရပရိကပ္ပိတော ဝိယ နိစ္စောတိ အတ္တဘာဝေါ. အတ္တာတိ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ဂဟေတဗ္ဗာကာရေန ဘဝတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္တဘာဝေါ.

ကိရိယာဗျာကတကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.