၁. စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍံ

တိကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. တေနာတိ ဝေဒနာသဒ္ဒေန. သဗ္ဗပဒေဟီတိ တီဟိ ပဒေဟိ လဒ္ဓနာမော ဟောတိ အဝယဝဓမ္မေနာပိ သမုဒါယဿ အပဒိသိတဗ္ဗတော ယထာ ‘‘သမံ စုဏ္ဏ’’န္တိ. စောဒကော ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ အပ္ပဋိပဇ္ဇမာနော ဝိဘတ္တိအန္တဿေဝ ပဒဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘နနု သုခါယာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘အဓိပ္ပေတပ္ပကာရတ္ထဂမကဿာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ. တေန ‘‘ဝါကျံ ဣဓ ပဒန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဒဿေတိ. ဟေတုပဒသဟေတုကပဒါဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဟေတုပဒအဟေတုကပဒဟေတုသမ္ပယုတ္တပဒါနိ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တပဒမ္ပိ ဝါ သင်္ဂဏှာတိ.

ဥဘယေကပဒဝသေနာတိ ဥဘယပဒဝသေန ဟေတုဒုကသမ္ဗန္ဓော၊ ဧကပဒဝသေန သဟေတုကဒုကသမ္ဗန္ဓော. တထာတိ ဥဘယေကပဒဝသေန. ဧတ္ထ စ သဟေတုကဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကာတိအာဒိနာ ယထာ ဟေတုဂေါစ္ဆကေ ပဌမဒုကသမ္ဗန္ဓာ ဒုတိယတတိယဒုကာ၊ ပဌမဒုကဒုတိယဒုကသမ္ဗန္ဓာ စတုတ္ထဆဋ္ဌဒုကာ၊ ပဌမဒုကတတိယဒုကသမ္ဗန္ဓော ပဉ္စမော ဒုကော၊ ဧဝံ အာသဝဂေါစ္ဆကာဒီသုပီတိ နယံ ဒဿေတိ. သက္ကာ ဟိ ဣမိနာဝ နယေန တေသုပိ ဒုကန္တရသမ္ဗန္ဓော ဝိညာတုံ၊ ကေဝလံ ပန အာသဝဂေါစ္ဆကာဒီသု ဒုတိယဒုကတတိယဒုကသမ္ဗန္ဓော ဩသာနဒုကော၊ ကိလေသဂေါစ္ဆကေ စ ဒုတိယစတုတ္ထဒုကသမ္ဗန္ဓောတိ. ဓမ္မာနံ သာဝသေသနိရဝသေသဘာဝေန တိကဒုကာနံ သပ္ပဒေသနိပ္ပဒေသတာ ဝုတ္တာတိ ယေဟိ တိကဒုကာ သာဝသေသာတိ ပဒိဿန္တိ အပဒိဿန္တိ၊ တေ အသင်္ဂဟိတဓမ္မာပဒေသော. ဧဝံ သတိ ‘‘အသင်္ဂဟိတော’’တိ ဝိသေသနံ ကိမတ္ထိယန္တိ? ဧတဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏတ္ထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပဒိဿတိ ဧတေန သမုဒါယောတိ ပဒေသော၊ အဝယဝေါ. ‘‘သာမညဇောတနာ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီ’’တိ ယထာဓိပ္ပေတံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ‘‘အသင်္ဂဟိတော’’တိ အာဟ.

အနဝဇ္ဇတ္ထော အဝဇ္ဇဝိရဟတ္ထော. နာမံ သညာ၊ ကိရိယာ ကရဏံ၊ ပယောဇနံ ရထရထင်္ဂဝိဘာဝနေန တေသံ ပကာရတော ယောဇနံ. ကုသေန ဉာဏေန လာတဗ္ဗာတိ ကုသလာတိ အယမတ္ထော ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနံ တာဝ ဟောတု၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာနမ္ပီ’’တိအာဒိ. ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာပိ ဟိ ဉာဏေနေဝ ပဝတ္တိယန္တိ ဟိတသုခဟေတုဘူတာယ ပဝတ္တိယာ ပညဝန္တာနံ ပဋိပတ္တိဘာဝတော. န ဟိ အန္တရေန ယောနိသောမနသိကာရံ ကုသလုပ္ပတ္တိ အတ္ထီတိ. ‘‘ယဒိ ကုသလဿ ဥဘယဘာဂဂတံ သံကိလေသလဝနံ ပါကဋံ သိယာ၊ ကုသာ ဝိယ လုနန္တီတိ ကုသလာတိ အယမတ္ထော ယုတ္တော သိယာ’’တိ ကောစိ ဝဒေယျာတိ အာသင်္ကာယ အာဟ ‘‘သမ္မပ္ပဓာနဒွယံ ဝိယာ’’တိ.

န စာတိအာဒိနာ ‘‘သဘာဝံ ဓာရေန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ပရမတ္ထတော ကတ္တုကမ္မဿ စ ဘေဒေါ နတ္ထိ၊ ကပ္ပနာသိဒ္ဓေါ ဧဝ ပန ဘေဒေါတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ နာမဝသေန ဝိညာတာဝိညာတေတိ ယေသံ ‘‘ဓမ္မာ’’တိ ဣမိနာ ပရိယာယေန အဝိညာတာ သဘာဝါ၊ ‘‘သဘာဝံ ဓာရေန္တီ’’တိ ဣမိနာ စ ပရိယာယေန ဝိညာတာ၊ တေသံ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ပဌမော အတ္ထော သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မဝသေန ဝုတ္တော၊ ဒုတိယော သင်္ခတဝသေန၊ တတိယော သင်္ခတာသင်္ခတပညတ္တိဓမ္မဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ကုသလပဋိသေဓနံ ကုသလာဘာဝေါ ဧဝ. အဘာဝေါ ဟိ သတ္တာပဋိသေဓောတိ. ဓမ္မောတိ သဘာဝဓမ္မော. အကုသလဝစနေန န ကောစိ အတ္ထော သဘာဝဓမ္မဿ အဗောဓကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အထ သိယာ အကုသလဝစနေန ကောစိ အတ္ထော အသဘာဝဓမ္မဗောဓကတ္တေပိ ‘‘ပညတ္တိဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အနဗျာကတာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တတော စာယံ စတုက္ကော အာပဇ္ဇတိ၊ န တိကော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒုကစတုက္ကဘာဝေါ အနဗျာကတဝေါဟာရော စ နတ္ထိ၊ သော စ ဝုတ္တနယေန အဘာဝမတ္တဝစနေ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ. သဘာဝဓာရဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဓာရီယန္တိ ပစ္စယေဟီ’’တိ အယမတ္ထော သင်္ဂဟိတော. ဉေယျပရိယာယေန ပန ဓမ္မ-သဒ္ဒေနာယံ ဒေါသောတိ နနု အဉေယျပရိယာယေပိ ဓမ္မ-သဒ္ဒေ န ကောစိ ဒေါသောတိ? န၊ ဝုတ္တဒေါသာနတိဝတ္တနတော.

ပါရိသေသေနာတိ ဧတ္ထ နနု အယမကာရော န-အတ္ထတ္တယဿေဝ ဇောတကော၊ အထ ခေါ ‘‘အဟေတုကာ ဓမ္မာ၊ အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိ တံယောဂနိဝတ္တိယာ၊ ‘‘အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ’’တိ တံသမ္ဗန္ဓိဘာဝနိဝတ္တိယာ. ပစ္စယုပ္ပန္နဉှိ ပစ္စယသမ္ဗန္ဓီတိ အပ္ပစ္စယုပ္ပန္နတ္တာ အသမ္ဗန္ဓိတာ ဧတ္ထ ဇောတီယတိ. ‘‘အနိဒဿနာ ဓမ္မာ’’တိ တံသဘာဝနိဝတ္တိယာ. နိဒဿနဉှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ. အထ စက္ခုဝိညာဏံ နိဒဿနံ၊ တဂ္ဂယှဘာဝနိဝတ္တိယာ၊ တထာ ‘‘အနာသဝါ ဓမ္မာ’’တိ. ‘‘အပ္ပဋိဃာ ဓမ္မာ အနာရမ္မဏာ ဓမ္မာ’’တိ တံကိစ္စနိဝတ္တိယာ. ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ အစေတသိကာ ဓမ္မာ’’တိ တဗ္ဘာဝနိဝတ္တိယာ. တဒညတာ ဟိ ဧတ္ထ ပကာသီယတိ. ‘‘အမနုဿော’’တိ တဗ္ဘာဝမတ္တနိဝတ္တိယာ. မနုဿတ္တမတ္တံ နတ္ထိ အညံ သမာနန္တိ သဒိသတာ ဟေတ္ထ သူစိယတိ. ‘‘အသမဏော သမဏပဋိညော အပုတ္တော’’တိ တံသမ္ဘာဝနဂုဏနိဝတ္တိယာ. ဂရဟာ ဟိ ဧတ္ထ ဉာယတိ. ‘‘ကစ္စိ နု ဘောတော အနာမယာ၊ အနုဒရာ ကညာ’’တိ တဒပ္ပဘာဝနိဝတ္တိယာ. ‘‘အနုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ တံသဒိသဘာဝနိဝတ္တိယာ. အတီတာနဉှိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ ဥပါဒိဓမ္မာနဉ္စ ပစ္စယေကဒေသနိပ္ဖတ္တိယာ အာရဒ္ဓုပ္ပါဒဘာဝတော ကာလဝိနိမုတ္တဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥပ္ပန္နာနုကူလတာ၊ ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနန္တိ တဗ္ဗိဓုရဘာဝေါ ဧတ္ထ ဝိညာယတိ. ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ တဒပရိယောသာနနိဝတ္တိယာ. တံနိဋ္ဌာနဉှေတ္ထ ပကာသီယတီတိ ဧဝမနေကေသံ အတ္ထာနံ ဇောတကော၊ တတ္ထ ကိံ ဝုစ္စတေ အတ္ထဒွယမေဝ ဝတွာ ပါရိသေသေနာတိ? ဣတရေသံ ဧတ္ထ သုဝိဒူရဘာဝတော. န ဟိ ကုသလဝိပ္ပယုတ္တာဒီနံ ဓမ္မာနံ အကုသလဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ.

အကုသလသဒ္ဒဿ ဥစ္စာရဏာနန္တရံ ဝိနေယျာနံ ကုသလပဋိပက္ခဘူတေ အတ္ထေ ပဋိပတ္တိဘာဝတော တတ္ထ နိရုဠှတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ ကိစ္စဝိရောဓာဒီနမ္ပိ တဒန္တောဂဓတ္တာ၊ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တေပိ ဝိနာသကဝိနာသိတဗ္ဗဘာဝေါ ကုသလာကုသလေသု နိယတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တပ္ပဟေယျဘာဝတော’’တိ အာဟ. ဣတရထာ ကုသလာနမ္ပိ အကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေ အစ္စန္တံ သမုစ္ဆိန္နကုသလမူလတ္တာ အပါယပူရကာ ဧဝ သတ္တာ သိယုံ. ယံ ပန ‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၀) ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န တုမှာကံ၊ တံ ပဇဟထာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၃၃) ဝိယ တဒါရမ္မဏသံကိလေသပ္ပဟာနဝသေန ပရိယာယေန ဝုတ္တံ. ယထာဟ ‘‘န ဟိ ကုသလာ အကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ (ဓ. သ. မူလဋီ ၁).

ဖဿာဒိဝစနေဟိ တံနိဒ္ဒေသဘူတေဟိ. တဗ္ဗစနီယဘာဝေနာတိ တေဟိ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ အဘိဓေယျဘာဝေန. ယထာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာဒိအတ္ထာ ကုသလာဒိဝစနေဟိ၊ ဧဝံ အဝိပါကတ္ထာ အဗျာကတဝစနေန ဗောဓိတာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘အဗျာကတဝစနေနေဝ စာ’’တိ. ကာရဏံ အဝတွာတိ ဣဓ ဝုတ္တဘာဝေန အနုဝတ္တမာနတ္တာတိ ကာရဏံ အဝတွာ. အညာ။ပေ။ နိဝါရေတဗ္ဗောတိ ဧတေန ကုသလာကုသလသဒ္ဒါ ဝိယ ကုသလာကုသလသဘာဝါနံ တဒုဘယဝိပရီတသဘာဝါနံ ဓမ္မာနံ အဗျာကတသဒ္ဒေါ ဗောဓကောတိ ဒဿေတိ. န ဟိ အဝိပါကဝစနံ ဝုတ္တံ၊ အကုသလဝစနဉ္စ အဝုတ္တံ. ယတော အဝိပါကဝစနဿ အဓိကတဘာဝေါ အကုသလဿ စ တဗ္ဗစနီယဘာဝေန အကထိတဘာဝေါ သိယာ၊ တသ္မာ န အကုသလာနံ အဗျာကတတာတိ အယံ အကုသလာနံ အနဗျာကတဘာဝေ ယောဇနာ.

တံ ပရိဟရိတုန္တိ အဗျာကတနိဝတ္တနမာဟ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘သုခဝိပါကာနဝဇ္ဇာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အနဝဇ္ဇာ ဟိ ဗျဘိစာရိတာယ ဝိသေသိတဗ္ဗာတိ? န၊ သုခဝိပါကဝစနဿ ဝိသေသနဘာဝေန အဂ္ဂဟိတတ္တာ. သုခဝိပါကဝစနေန ဟိ ကုသလဘာဝေ သမတ္တော ဝိညာယတိ၊ အနဝဇ္ဇဝစနံ ပနေတ္ထ ကုသလာနံ အဂရဟိတဗ္ဗတာသင်္ခါတံ ကဉ္စိ ဝိသေသမာဟ. တေနေဝ စ တဿ ဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တဿ ပဝတ္တိသုခတာဒိဒဿနဘာဝံ သယမေဝ ဝက္ခတီတိ. မနောသမာစာရဝိသေသဘူတာ ဖလဓမ္မာ ဝိသေသေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါဝဇ္ဇာ နာမ ဟောန္တီတိ သမာစာရတ္တယဝသေန တသ္မိံ သုတ္တေ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ဝုတ္တတ္တာ စ တေ အနဝသေသတော သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိရဟိတာဝဇ္ဇမတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝဇ္ဇဝိနာသနဘာဝေါ ဒဿိတော ကဏှသုက္ကဓမ္မာနံ ဝဇ္ဈဃာတကဘာဝဿ နိယတတ္တာ. သဝိပါကတာ ဝိပါကဓမ္မတာ. သုခေါ ဝိပါကော ဧတေသန္တိ သုခဝိပါကာတိ ဣမိနာ သမာသေန ကုသလာနံ သုခဝိပါကဝန္တတာ ဝုတ္တာ. သာ စ နေသံ န တံသမင်္ဂိတာယ အသဟဝတ္တနတောတိ တဒုပ္ပါဒနသမတ္ထတာတိ ဝိညာယတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သုခဝိပါကဝိပစ္စနသဘာဝံ ဒဿေတီ’’တိ. ယုတ္တမေတန္တိ ပရမတ္ထတော ဘေဒါဘာဝေပိ ယထာဝုတ္တဝစနဝစနီယဘာဝသင်္ခါတော ဘေဒေါ တသ္မိံ အဘိဓေယျတ္ထဘူတေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပစာရေန ဟောတီတိ ယုတ္တမေတ္ထ လက္ခဏလက္ခိတဗ္ဗဘာဝေန ဘေဒဝစနံ. ဘဝတိ ဟိ သဒ္ဒတ္ထဝိသေသမတ္တေနပိ အဘိန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဘေဒဝစနံ ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ.

ဝိနာပိ ဘာဝါဘိဓာယိနာ သဒ္ဒေန ဘာဝပ္ပဓာနော နိဒ္ဒေသော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနဝဇ္ဇဝစနေန အနဝဇ္ဇတ္တံ အာဟာ’’တိ. ဧဝဉ္စေတ္ထ ပဒဝိဂ္ဂဟော ဂဟေတဗ္ဗော – န အဝဇ္ဇံ အနဝဇ္ဇံ၊ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခတာယ အဂရဟိတဗ္ဗသဘာဝေါ. သုခေါ ဝိပါကော အဿာတိ သုခဝိပါကံ၊ သုခဝိပါကဝိပစ္စနသမတ္ထတာ. အနဝဇ္ဇဉ္စ တံ သုခဝိပါကဉ္စာတိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကံ၊ တံ လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အနဝဇ္ဇံ၊ ဝိပစ္စနံ ဝိပါကော၊ သုခဿ ဝိပါကော သုခဝိပါကော၊ အနဝဇ္ဇဉ္စ သုခဝိပါကော စ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကံ ဧကတ္တဝသေန. တံ လက္ခဏံ ဧတေသန္တိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏာ. ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏံ ပဒဒွယပရိဂ္ဂဟေ၊ နနု ဧကေနေဝ ပဒေန ဣဋ္ဌပ္ပသိဒ္ဓိ. ယဒိပိ ‘‘အဝဇ္ဇရဟိတံ အနဝဇ္ဇ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပန ပက္ခေ အဗျာကတနိဝတ္တနတ္ထံ သုခဝိပါကဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ သုခဝိပါကဂ္ဂဟဏေ ပန ကတေ အနဝဇ္ဇဂ္ဂဟဏံ န ကတ္တဗ္ဗမေဝ. ‘‘အဝဇ္ဇပဋိပက္ခာ အနဝဇ္ဇာ’’တိ ဧတသ္မိံ ပန ပက္ခေ သုခဝိပါကဂ္ဂဟဏဉ္စာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘တတ္ထ အနဝဇ္ဇဝစနေနာ’’တိအာဒိ. တေန ပဝတ္တိသုခသုခဝိပါကတာအတ္တသုဒ္ဓိဝိသုဒ္ဓဝိပါကတာအကုသလအဗျာကတသဘာဝနိဝတ္တိရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝိသေသဒီပနတော ဧဝံ ဝိပုလပ္ပယောဇနတ္ထော ပဒဒွယပရိဂ္ဂဟောတိ ဒဿေတိ. သုခ-သဒ္ဒဿ ဣဋ္ဌပရိယာယတာ ဝိယ ‘‘နိဗ္ဗာနပရမံ သုခံ (ဓ. ပ. ၂၀၃-၂၀၄)၊ သုခါ ဝိရာဂတာ လောကေ (ဥဒါ. ၁၁)၊ တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၂၁၊ ၂၇၂) သင်္ခါရဒုက္ခူပသမပရိယာယတာပိ ဝိဇ္ဇတိ၊ တံအဝိပါကတာယ ပန ဣဓ သုခဝိပါကဘာဝေါ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သင်္ခါ။ပေ။ နတ္ထီ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တေဘူမကကုသလာနမ္ပိ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿယဘာဝေန ပဝတ္တိသဘာဝတ္တာ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗေ ကုသလာ သင်္ခါရဒုက္ခူပသမသုခနိပ္ဖါဒကာ သမ္ဘဝန္တိ၊ ယထာဝုတ္တသုခဿ ပန အဝိပါကဘာဝတော န ဧတေန ပဒေန ကုသလာနံ သုခဝိပါကတာ သမ္ဘဝတီတိ. ဝိပက္ကဘာဝမာပန္နေသု အရူပဓမ္မေသု နိရုဠှတ္တာ ဝိပါက-သဒ္ဒဿ ‘‘ယဒိ ပနာ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ.

ယထာသမ္ဘဝန္တိ သဟ အဝဇ္ဇေနာတိ သာဝဇ္ဇာ၊ ဂရဟိတဗ္ဗဘာဝယုတ္တာ. တေန နေသံ ဂရဟိတဗ္ဗသဘာဝံ ဒဿေတိ. အညေပိ အတ္ထိ ဒုက္ခဘာဝေန ဂရဟိတဗ္ဗသဘာဝါ အကုသလဝိပါကာတိ သာဝဇ္ဇဝစနမတ္တေန တေသမ္ပိ အကုသလတာပတ္တိဒေါသံ ဒိသွာ တံ ပရိဟရိတုံ ဒုက္ခဝိပါကဝစနမာဟ. အဝဇ္ဇ-သဒ္ဒေါ ဝါ ရာဂါဒီသု ဧကန္တာကုသလေသု နိရုဠှောတိ တံသဟဝတ္တိဓမ္မာနံ ဧဝ သာဝဇ္ဇဘာဝေ ကုသလာဗျာကတေဟိ အကုသလာနံ ဝိသေသော သာဝဇ္ဇဝစနေနေဝ ဒဿိတော. အဗျာကတေဟိ ပန ဝိသိဋ္ဌံ ကုသလာကုသလာနံ သာဓာရဏံ သဝိပါကတာလက္ခဏန္တိ တသ္မိံ လက္ခဏေ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ဒုက္ခဝိပါကလက္ခဏံ ဝုတ္တံ. ဣတော ပရံ ‘‘ဒုက္ခော ဝိပါကော ဧတေသန္တိ ဒုက္ခဝိပါကာ’’တိအာဒိနာ သုခဝိပါကအနဝဇ္ဇကုသလပဒါနံ ဌာနေ ဒုက္ခဝိပါကသာဝဇ္ဇအကုသလပဒါနိ ဌပေတွာ ယထာဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယောဇနာ စ သာဝဇ္ဇဝစနေန အကုသလာနံ ပဝတ္တိဒုက္ခတံ ဒဿေတိ၊ ဒုက္ခဝိပါကဝစနေန ဝိပါကဒုက္ခတံ. ပုရိမဉှိ အတ္တနော ပဝတ္တိသဘာဝဝသေန လက္ခဏဝစနံ၊ ပစ္ဆိမံ ကာလန္တရေ ဝိပါကုပ္ပါဒနသမတ္ထတာယာတိ. တထာ ပုရိမေန အကုသလာနံ အဝိသုဒ္ဓသဘာဝတံ ဒဿေတိ၊ ပစ္ဆိမေန အဝိသုဒ္ဓဝိပါကတံ. ပုရိမေန စ အကုသလေ ကုသလသဘာဝတော နိဝတ္တေတိ၊ ပစ္ဆိမေန အဗျာကတသဘာဝတော သဝိပါကတ္တဒီပကတ္တာ ပစ္ဆိမဿ. ပုရိမေန ဝါ အဝဇ္ဇဝန္တတာဒဿနတော ကိစ္စဋ္ဌေန ရသေန အနတ္ထဇနနရသတံ ဒဿေတိ၊ ပစ္ဆိမေန သမ္ပတ္တိအတ္ထေန အနိဋ္ဌဝိပါကရသတံ. ပုရိမေန စ ဥပဋ္ဌာနာကာရဋ္ဌေန ပစ္စုပဋ္ဌာနေန သံကိလေသပစ္စုပဋ္ဌာနတံ၊ ပစ္ဆိမေန ဖလဋ္ဌေန ဒုက္ခဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနတံ. ပုရိမေန စ အယောနိသောမနသိကာရံ အကုသလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ ပကာသေတိ. တတော ဟိ တေ သာဝဇ္ဇာ ဇာတာတိ. ပစ္ဆိမေန အကုသလာနံ အညေသံ ပဒဋ္ဌာနဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ. တေ ဟိ ဒုက္ခဝိပါကဿ ကာရဏံ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ စ ဒုက္ခ-သဒ္ဒေါ အနိဋ္ဌပရိယာယဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိဋ္ဌစတုက္ခန္ဓဝိပါကာ ဟိ အကုသလာ၊ န ဒုက္ခဝေဒနာဝိပါကာဝ. ဝိပါက-သဒ္ဒဿ ဖလပရိယာယဘာဝေ ပန နိဿန္ဒဝိပါကေန အနိဋ္ဌရူပေနပိ ဒုက္ခဝိပါကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဝိပါကဓမ္မတာပဋိသေဓဝသေန အဗျာကတာနံ အဝိပါကလက္ခဏာတိ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အဝိပါကာရဟသဘာဝါ’’တိ အာဟ. ဧဝံပကာရာနန္တိ အဘိညာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ.

ဆဟိ ပဒေဟိ တိကေသု၊ စတူဟိ ဒုကေသု ယထာက္ကမံ ဆ စတ္တာရော အတ္ထာ ဝုတ္တာ. ဆက္ကဘာဝေါ န ဘဝိဿတီတိ ဧတေန စတုက္ကဘာဝါဘာဝေါ ဒဿိတနယတ္တာ စောဒိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထဘေဒေါ ဥပပဇ္ဇတီတိ ကသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ နနု တီဟိ ဓမ္မသဒ္ဒေဟိ ဝုစ္စမာနော သဘာဝဓာရဏာဒိအတ္ထေန အဘိန္နော ဧဝ သော အတ္ထောတိ? န၊ ဇာတိအာဒိဘေဒေန ဘေဒသဗ္ဘာဝတော. ဘေဒကာ ဟိ ဇာတိအာဒယော. မာသပဒတ္ထတာယာတိ မာသ-သဒ္ဒါဘိဓေယျဘာဝေန. တဗ္ဗစနီယဘိန္နတ္ထာနန္တိ တေဟိ ကာလသဒ္ဒါဒီဟိ ဝတ္တဗ္ဗာနံ ဝိသိဋ္ဌတ္ထာနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယထာ ကာလသဒ္ဒါဒိအဘိဓေယျာနံ ကာလာဒိအတ္ထာနံ ဘိန္နသဘာဝါနမ္ပိ မာသ-သဒ္ဒါဘိဓေယျဘာဝေန အဘေဒေါ၊ ဧဝံ ဇာတိအာဒိဘေဒေန ဘိန္နာနမ္ပိ တေသံ တိဏ္ဏံ ဒွိန္နဉ္စ အတ္ထာနံ ဓမ္မ-သဒ္ဒါဘိဓေယျဘာဝေန နတ္ထိ ဘေဒေါ’’တိ. ဝိနိ။ပေ။ မာနာတိ ဓမ္မ-သဒ္ဒဿ ရူပါဘေဒေပိ ဘေဒကာရဏမာဟ. ဘိန္နဇာတိယတ္ထဝစနီယတာယ ဟိ တဿေဝတ္ထဘေဒေါတိ.

သာဓေတုန္တိ ဗောဓေတုံ. ဟောတု အသမ္ဗန္ဓော၊ ကာ နော ဟာနီတိ ကဒါစိ ဝဒေယျာတိ အာသင်္ကာယ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာ။ပေ။ နာမ ဟောန္တီ’’တိ. သော စာတိ သဘာဝဓာရဏပစ္စယဓရိယမာနတာသင်္ခါတော အတ္ထော န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ယထာဝုတ္တဿ အဘာဝဿ အပေက္ခာဝုတ္တိတာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ အပေက္ခာဝုတ္တိနော အန္တရေန အပေက္ခိတဗ္ဗံ လဘန္တိ. သတိပိ သဘာဝဓာရဏာဒိအတ္ထသာမညေ ကုသလဇာတိအာဒိဝိသိဋ္ဌဿေဝ တဿ ဣဓ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဧကတ္ထတာ န အနုညာတာတိ ဝုတ္တံ၊ ဝစနသိလေသဝသေန ဝါ. အထ ဝါတိအာဒိနာ တိဏ္ဏံ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ အဘာဝတ္တံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော နာနတ္ထတာဘာဝဒေါသံ ပရိဟရတိ.

ဉာပကဟေတုဘာဝတော ဥပပတ္တိ ဣဓ ကာရဏန္တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ကာရဏံ နာမ ယုတ္တီ’’တိ. ပုနရုတ္တီတိအာဒိနာ နနု ‘‘ကုသလာဒီနမ္ပိ ဧကတ္တံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကတ္တာပတ္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ? သစ္စံ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ သာ ပန အဘာဝါပတ္တိယံ ဧဝ အန္တောဂဓာ နာနတ္တာဘာဝစောဒနာသာမညေန. ဘေဒါဘေဒနိဗန္ဓနတ္တာ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝဿ သော အစ္စန္တမဘိန္နေသု နိယမေန နတ္ထီတိ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာဘာဝေန အစ္စန္တာဘေဒံ ဒဿေတိ၊ န ပန အစ္စန္တံ အဘိန္နေသုယေဝ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာဘာဝံ. အထ ဝါ အစ္စန္တံ အဘိန္နေသု အဝိဝဋသဒ္ဒတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ ပဝတ္တာ. ကသ္မာ? ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗာဘာဝတောတိ ဧဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. အမိတ္တံ အဘိဘဝိတုံ သက္ကုဏာတီတိ သက္ကော၊ ဣန္ဒတီတိ ဣန္ဒော၊ ပုရိမေ ဒဒါတီတိ ပုရိန္ဒဒေါတိ ဧဝံ ကိရိယာဂုဏာဒိပရိဂ္ဂဟဝိသေသေန.

ဘေဒါဘေဒဝန္တေသူတိ ဝိသေသသာမညဝန္တေသု. နီလ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဥပ္ပလသဒ္ဒသမာယောဂေါ ရတ္တုပ္ပလသေတုပ္ပလာဒိဥပ္ပလဇာတိသာမညတော ဝိနိဝတ္တေတွာ နီလဂုဏယုတ္တမေဝ ဥပ္ပလဇာတိဝိသေသံ ဇောတေတိ. ဥပ္ပလ-သဒ္ဒေါပိ နီလ-သဒ္ဒသမာယုတ္တော ဘမရင်္ဂါရကောကိလာဒိဂတနီလဂုဏသာမညတော အဝစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥပ္ပလဝတ္ထုဂတမေဝ နီလဂုဏံ ပကာသေတီတိ ဝိသေသတ္ထသာမညတ္ထယုတ္တတာ ပဒဒွယဿ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဣမိနာ နယေန ဣတရတြာပိ ဘေဒါဘေဒဝန္တတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. တာယ တာယ အနုမတိယာတိ တေန တေန သင်္ကေတေန. တေ တေ ဝေါဟာရာတိ အစ္စန္တံ အဘိန္နေ အတ္ထေ ပရိယာယဘာဝေန အစ္စန္တံ ဘိန္နေ ယထာသကံ အတ္ထဝိဝရဏဘာဝေန ဘေဒါဘေဒဝန္တေ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေန တာ တာ သမညာ ပညတ္တိယော သိဒ္ဓါတိ အတ္ထော. သမာနေတိ ဧကသ္မိံ. ကုသလာဒိဘာဝန္တိ ကုစ္ဆိတသလနာဒိဘာဝံ. အဘိဓာနတ္ထောပိ ဟိ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာဒိအဘိဓေယျတ္ထော ဝိယ သဘာဝဓာရဏာဒိသာမညတ္ထံ ဝိသေသေတီတိ.

ဧတ္ထာဟ ‘‘ကိံ ပန ကာရဏံ တိကာ ဧဝ ပဌမံ ဝုတ္တာ၊ န ဒုကာ၊ တိကေသုပိ ကုသလတ္တိကောဝ၊ န အညော’’တိ? ဝုစ္စတေ – သုခဂ္ဂဟဏတော အပ္ပဘေဒတော စ တိကာ ဧဝ ပဌမံ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ တိကေဟိ ဗောဓိတေ ကုသလာဒိဘေဒေ တဗ္ဗိဘာဂဘိန္နာ ဟေတုအာဒယော ဝုစ္စမာနာ သုဝိညေယျာ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘တယော ကုသလဟေတူ’’တိအာဒိနာ ကုသလာဒိမုခေန ဟေတုအာဒယော ဝိဘတ္တာ၊ ကတိပယဘေဒါ စ တိကာ ဒွါဝီသတိပရိမာဏတ္တာ.

တေသု ပန သဗ္ဗသင်္ဂဟအသင်္ကရအာဒိကလျာဏဘာဝေန ပဌမံ ကုသလတ္တိကံ ဝုတ္တံ. နိရဝသေသာ ဟိ ရူပါရူပဓမ္မာ ကုသလတ္တိကေန သင်္ဂဟိတာ၊ န တထာ ဝေဒနာတ္တိကာဒီဟိ. နနု ဝိပါကတ္တိကာဒီဟိပိ နိရဝသေသာ ဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာတိ? သစ္စမေတံ၊ တေသု ပန အနဝဇ္ဇသာဝဇ္ဇဓမ္မာ န အသင်္ကရတော ဝုတ္တာ ယထာ ကုသလတ္တိကေ. နနု စ သံကိလိဋ္ဌသံကိလေသိကတ္တိကာဒီသုပိ တေ အသင်္ကရတော ဝုတ္တာတိ? ဧဝမေတံ၊ တေ ပန အကလျာဏဘူတေ ပါပဓမ္မေ အာဒိံ ကတွာ ဝုတ္တာ၊ န ဧဝမယံ. အယံ ပန ကလျာဏဘူတေ ပုဇ္ဇဘဝပရိနိဗ္ဗုတိနိပ္ဖါဒကေ ပုညဓမ္မေ အာဒိံ ကတွာ ဝုတ္တော. ဣတိ ဘဂဝါ သဏှသုခုမံ ရူပါရူပဒေသနံ အာရဘန္တော သဗ္ဗသင်္ဂဟအသင်္ကရအာဒိကလျာဏဂုဏယောဂတော ပဌမံ ကုသလတ္တိကံ ဒေသေတိ၊ ကိဉ္စ တဒညတ္တိကာနံ သုခဂ္ဂဟဏတော. တထာ ဟိ ကုသလတ္တိကမုခေန ‘‘ကာမာဝစရကုသလတော စတ္တာရော သောမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ’’တိအာဒိနာ ဝေဒနာတ္တိကာဒယော ဝိဘတ္တာတိ.

ကုသလတ္တိကေပိ စ ပဓာနပါသံသဥဘယဟိတဘာဝတော ကုသလာ ဓမ္မာ ပဌမံ ဝုတ္တာ. ကုသလာ ဟိ ဓမ္မာ သုခဝိပါကတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခတဓမ္မာနံ ဥတ္တမာ အဝဇ္ဇဝိဓမနတော ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဣဓလောကပရလောကေသု အတ္ထာဝဟာ နိဿရဏာဝဟာ စ၊ တသ္မာ ပဓာနာဒိဘာဝေန ပဌမံ ဝုတ္တာ၊ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ တဒနန္တရံ အကုသလာ၊ တဒုဘယဝိပရီတသဘာဝါ တဒနန္တရံ အဗျာကတာ ဝုတ္တာ. ကုသလဝသေန ဝါ အဿာဒေါ၊ အကုသလဝသေန အာဒီနဝေါ၊ အဗျာကတဓမ္မေသု နိဗ္ဗာနဝသေန နိဿရဏန္တိ ဣမိနာ အဿာဒါဒိက္ကမေန၊ ကုသလေသု ပတိဋ္ဌာယ ပဏ္ဍိတာ အကုသလေ ပဇဟန္တာ အဗျာကတဓမ္မဘူတမဂ္ဂဖလံ နိဗ္ဗာနဉ္စ သစ္ဆိကရောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပဋိပတ္တိက္ကမေန အယမနုပုဗ္ဗီ ဌပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ သေက္ခတ္တိကာဒီသု ဝိယ သရူပတော ပုရိမပဒဒွယပဋိက္ခေပဝသေန တတိယပဒံ န ဝုတ္တံ ‘‘နေဝကုသလာ နာကုသလာ’’တိ? ဝိသေသဒီပနတ္ထံ. ယထာ ဟိ သေက္ခာသေက္ခသဘာဝေသု ဓမ္မေသု ကောစိပိ ဓမ္မော တဒုဘယသဘာဝေန ကေနစိပိ ပရိယာယေန ကဒါစိ အဗျာကရဏီယော နာမ နတ္ထီတိ သေက္ခတ္တိကေ ပဒဒွယပဋိက္ခေပဝသေန ‘‘နေဝသေက္ခာ နာသေက္ခာ’’တွေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဧဝံ ဣဓ. ဣဓ ပန ကုသလသဘာဝါ ဧဝ ဓမ္မာ အဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ တထာ န ဗျာကရဏီယာ ဟောန္တီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒီပနတ္ထံ ‘‘အဗျာကတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝစနမတ္တေ ဧဝ ဝါ ဣဒံ နာနာကရဏံ ‘‘အဗျာကတာ နေဝကုသလာ နာကုသလာ’’တိ ဗျာကတ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလာနံ ဗောဓိတတ္တာတိ.

ဧတ္ထ စ အကုသလေသု တဏှာယ သဗ္ဗာကုသလေဟိ၊ တေဘူမကကုသလာကုသလေဟိ ဝါ သမုဒယသစ္စံ၊ တံတံအဝသိဋ္ဌတေဘူမကဓမ္မေဟိ ဒုက္ခသစ္စံ၊ လောကုတ္တရကုသလေန မဂ္ဂသစ္စံ၊ အဝသိဋ္ဌအဗျာကတဝိသေသေန နိရောဓသစ္စံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ၊ ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ၊ မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ. ကိဉ္စာပိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဘာဝတော သဘာဝဓမ္မနိဒ္ဓါရဏပဓာနာ အဘိဓမ္မကထာ၊ တေသံ ပန ကုသလာဒိဝိသေသေ နိဒ္ဓါရိတေ တဿ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗတာဒိပိ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၈၃၊ ဒီ. နိ. ၂.၉၀) ဧဝမာဒိဝစနတော ဟိ ကုသလာဒီနံ ဥပသမ္ပာဒနာဒိဒဿနပရံ ဘဂဝတော သာသနံ၊ တသ္မာ ကုသလာနံ ဥပသမ္ပာဒနံ အကုသလာနံ ပဟာနဉ္စ ဥပါယော၊ အဗျာကတဝိသေသဿ သစ္ဆိကိရိယာ ဖလံ၊ ကုသလာဒီနံ ဥပသမ္ပာဒနာဒိအတ္ထာ ဒေသနာ အာဏတ္တီတိ အယံ ဒေသနာဟာရော.

အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကောသလျသမ္ဘူတဋ္ဌေန စ ကုသလာ၊ တပ္ပဋိပက္ခတော အကုသလာ၊ တဒုဘယဝိပရီတတော အဗျာကတာ၊ သဘာဝဓာရဏာဒိအတ္ထေန ဓမ္မာတိ အနုပဒဝိစိနနံ ဝိစယော ဟာရော.

ပုဇ္ဇဘဝဖလပရိနိဗ္ဗုတိနိပ္ဖတ္တိ ကုသလေဟီတိ ယုဇ္ဇတိ သုခဝိပါကတ္တာ၊ အပါယဒုက္ခသံသာရဒုက္ခုပ္ပတ္တိ အကုသလေဟီတိ ယုဇ္ဇတိ အနိဋ္ဌဖလတ္တာ၊ တဒုဘယဖလာနံ အနုပ္ပတ္တိ အဗျာကတေဟီတိ ယုဇ္ဇတိ အဝိပါကဓမ္မတ္တာတိ အယံ ယုတ္တိ ဟာရော.

ကုသလာ ဓမ္မာ သုခဝိပါကဿ ပဒဋ္ဌာနံ၊ အကုသလာ ဒုက္ခဝိပါကဿ၊ အဗျာကတာ ကုသလာကုသလာဗျာကတဓမ္မာနန္တိ အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော.

ကုသလဂ္ဂဟဏေန ယေ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယာ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယာ။ပေ။ အရဏာ ဓမ္မာ၊ တေ ဗောဓိတာ ဘဝန္တိ ကုသလလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ အကုသလဂ္ဂဟဏေန ယေ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယာ သံကိလိဋ္ဌသံကိလေသိကာ။ပေ။ သရဏာ ဓမ္မာ၊ တေ ဗောဓိတာ ဘဝန္တိ အကုသလလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ အဗျာကတဂ္ဂဟဏေန ယေ အဝိပါကာရဟာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဝိပါကာ ဓမ္မာ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယာ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယာ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယာ။ပေ။ အရဏာ ဓမ္မာ၊ တေ ဗောဓိတာ ဘဝန္တိ အဗျာကတလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ အယံ လက္ခဏော ဟာရော.

‘‘ကုစ္ဆိတေ ပါပဓမ္မေ သလယန္တီ’’တိအာဒိနာ နိရုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ကုသလာဒိမုခေန ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာယ ‘‘ကထံ နု ခေါ သတ္တာ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဘာဂိနော ဘဝေယျု’’န္တိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယော၊ နိဒါနံ အသာဓာရဏတော ကုသလာဒိဘေဒေန ဗုဇ္ဈနကသတ္တာ. သာဓာရဏတော ပန ပါကဋမေဝ. ပဌမံ ကုသလတ္တိကဿ ဒေသနာ ဝိစာရိတာယေဝါတိ အယံ စတုဗျူဟော ဟာရော.

ကုသလဂ္ဂဟဏေန ကလျာဏမိတ္တပရိဂ္ဂဟော ယောနိသောမနသိကာရပရိဂ္ဂဟော စ. တတ္ထ ပဌမေန သကလံ ဗြဟ္မစရိယမာဝတ္တတိ၊ ဒုတိယေန စ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ. အကုသလဂ္ဂဟဏေန ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အဗျာကတဂ္ဂဟဏေန ပန သကလသံကိလေသဝေါဒါနပက္ခော ယထာရဟမာဝတ္တတီတိ အယံ အာဝတ္တော ဟာရော.

တတ္ထ ကုသလာ ဘူမိတော စတုဓာ ဝိဘတ္တာ၊ သမ္ပယုတ္တပဝတ္တိအာကာရာဒိတော ပန အနေကဓာ. အကုသလာ ဘူမိတော ဧကဓာ ဝိဘတ္တာ၊ သမ္ပယုတ္တာဒိတော အနေကဓာ. အဗျာကတာ ပန ဝိပါကကိရိယရူပနိဗ္ဗာနဝသေန စတုဓာ ဘူမိသမ္ပယုတ္တာဒိတော အနေကဓာ စ ဝိဘတ္တာတိ အယံ ဝိဘတ္တိ ဟာရော.

ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာနံ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနာယ ဝီတိက္ကမာဒိပ္ပဟာနာယ စ သံဝတ္တန္တိ၊ အကုသလာ ဓမ္မာ ကုသလာနံ အနုပသမ္ပဇ္ဇနာယ၊ အဗျာကတေသု အသင်္ခတဓာတု သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏာယာတိ အယံ ပရိဝတ္တော ဟာရော.

ကုသလာ အနဝဇ္ဇာ ပုညာနီတိ ပရိယာယဝစနံ၊ အကုသလာ သာဝဇ္ဇာ အပုညာနီတိ ပရိယာယ ဝစနံ၊ အဗျာကတာ အဝိပါကာရဟာ နေဝအာစယဂါမီ နအပစယဂါမီနောတိ ပရိယာယဝစနန္တိ အယံ ဝေဝစနော ဟာရော.

ကုသလာဒယော ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိအာဒိနာ ပဘဝဘူမိဝေဝစနပညတ္တိဝသေန ယထာသမ္ဘဝံ ပရိညာဒိပညတ္တိဝသေန စ ပညတ္တာတိ အယံ ပညတ္တိ ဟာရော.

အကုသလာနံ ကုစ္ဆိတာနံ ပါပဓမ္မာနံ သလနံ ကုသာနံ ဝိယ ကုသာနံ ဝါ ရာဂါဒီနံ လဝနံ ဧဝံဓမ္မတာတိ အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမုခေန အဝတရဏံ၊ တထာ ကုသေန လာတဗ္ဗာ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ စာတိ ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ။ပေ။ အဝတရဏံ၊ ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ ဝါ အာဒိအန္တဝန္တာ အနိစ္စန္တိကာ စာတိ အနိစ္စတာမုခေန အဝတရဏံ၊ အနိစ္စတာ ဧဝ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတာယ ဒုက္ခာတိ ဒုက္ခတာမုခေန အဝတရဏံ၊ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓမ္မာတိ အဗျာပါရတော သုညတာမုခေန အဝတရဏံ၊ ဧဝံ ကုသလာတိ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဒွါယတနာနိ ဒွေ ဓာတုယောတိအာဒိနာ ခန္ဓာယတနဓာတာဒိမုခေနပိ အဝတရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာ နယေန အကုသလာဗျာကတေသုပိ အဝတရဏံ ဒဿေတဗ္ဗန္တိ အယံ အဝတရဏော ဟာရော.

ကုသလာတိ အာရမ္ဘော၊ ဓမ္မာတိ ပဒသုဒ္ဓိ၊ နော အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. တထာ အကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာတိ၊ ဓမ္မာတိ ပန ပဒသုဒ္ဓိ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စာတိ အယံ သောဓနော ဟာရော.

ဓမ္မာတိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ဝိသေသဝစနံ ကုသလာကုသလာဗျာကတာတိ. တထာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ သာမညတော အဓိဋ္ဌာနံ၊ တံ အဝိကပ္ပေတွာ ကာမာဝစရံ သောမနဿသဟဂတန္တိအာဒိ ဝိသေသဝစနံ. အကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော.

ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ နဝမော ခဏော စတ္တာရိ စ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ ယောနိသောမနသိကာရော ဧဝ ဝါ ဟေတု၊ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဟေတု၊ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ယထာသမ္ဘဝံ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ ဟေတူတိ အယံ ပရိက္ခာရော ဟာရော.

ကုသလာတိ ပရိညေယျဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ ဘာဝေတဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စ. အကုသလာတိ ပရိညေယျဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ ပဟာတဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စ. အဗျာကတာတိ ပရိညေယျဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စ. ဓမ္မာတိ ပရိညာဒီနံ ပဝတ္တနာကာရဂ္ဂဟဏံ. တေန ပရိညေယျပ္ပဟာနဘာဝနာသစ္ဆိကရဏာနိ ဒီပိတာနီတိ တဒင်္ဂါဒိဝီတိက္ကမာဒိပ္ပဟာနာနိ လောကိယလောကုတ္တရာ စ ဘာဝနာ ဒဿိတာတိ အယံ သမာရောပနော ဟာရော.

ကာမဉ္စေတံ အဝိသေသတော သဘာဝဓမ္မကထနံ၊ ဝိသေသဝန္တော ပန ဓမ္မာ ဝိသေသတော နိဒ္ဓါရိတာ. တထာ ဟိ စိတ္တေနေဝ သမယော နိယမိတော၊ တသ္မာ ကုသလဂ္ဂဟဏေန ဝိသေသတော သာဓိဋ္ဌာနော သမထော ဝိပဿနာ စ ဒဿိတာတိ. တထာ တပ္ပဋိပက္ခတော အကုသလဂ္ဂဟဏေန သာဓိဋ္ဌာနာ တဏှာ အဝိဇ္ဇာ စ၊ အဗျာကတဂ္ဂဟဏေန သပရိဝါရာ စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိ စာတိ အယံ နန္ဒိယာဝတ္တဿ နယဿ ဘူမိ.

တထာ ကုသလဂ္ဂဟဏေန မူလဘာဝဝိသေသတော တီဏိ ကုသလမူလာနိ၊ တေသု စ အဒေါသေန သီလက္ခန္ဓော၊ အလောဘေန သမာဓိက္ခန္ဓော၊ အမောဟေန ပညာက္ခန္ဓော နီယတိ. တထာ အကုသလဂ္ဂဟဏေန တီဏိ အကုသလမူလာနိ၊ တေသု စ လောဘေန တဒေကဋ္ဌာ အကုသလာ ဓမ္မာ. တထာ ဒေါသမောဟေဟိ တံတဒေကဋ္ဌာ. အဗျာကတဂ္ဂဟဏေန အပ္ပဏိဟိတာနိမိတ္တသုညတာ နီယန္တီတိ အယံ တိပုက္ခလဿ နယဿ ဘူမိ.

တထာ ကုသလဂ္ဂဟဏေန ယတော ကောသလ္လတော သမ္ဘူတာ ကုသလာ၊ တံ ပညိန္ဒြိယံ. တံသဟဇာတာ တဒုပနိဿယာ စ သဒ္ဒဟနုဿဟနာပိလာပါဝိက္ခေပါ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနိ. တေဟိ စ သဗ္ဗေ သဒ္ဓမ္မာ ဗောဓိတာ ဘဝန္တိ. အကုသလဂ္ဂဟဏေန အကောသလ္လပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေသု ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တာဘိနိဝေသဘူတာ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ. အဗျာကတဂ္ဂဟဏေန ယထာဝုတ္တဣန္ဒြိယပစ္စယာနိ ယထာဝုတ္တဝိပလ္လာသပ္ပဟာနဘူတာနိ စ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဗောဓိတာနီတိ အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ ဘူမီတိ ဣမေ တယော အတ္ထနယာ.

တေဟိ စ သိဒ္ဓေဟိ ဒွေ ကမ္မနယာပိ သိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ. အယံ တိကော သဗ္ဗဓမ္မသင်္ဂဟိတသဗ္ဗဘာဂိယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣဒံ သာသနပဋ္ဌာနံ.

အယံ တာဝ နေတ္တိနယေန ကုသလတ္တိကဝဏ္ဏနာ.

ဧဝံ ဝေဒနာတ္တိကာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ စတုသစ္စနိဒ္ဓါရဏာဒိဝိဓိနာ သောဠသ ဟာရာ ပဉ္စ နယာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ၊ အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန န ဝိတ္ထာရယာမ. သက္ကာ ဟိ ဣမိနာ နယေန တေသု တေသု တိကဒုကေသု တံတံဟာရနယယောဇနာနုရူပဓမ္မနိဒ္ဓါရဏဝသေန တေ တေ ဟာရနယာ ဝိညုနာ နိဒ္ဒိသိတုန္တိ.

၂. တဉ္စ သုခိန္ဒြိယံ သုခဝေဒနာ ဧဝ ဟောတိ သာမညဿ ဘေဒပရိယာဒါနတော၊ ဘေဒဿ စ သာမညပရိစ္စာဂတောတိ အဓိပ္ပါယော. ယသ္မာ ပန ဝိသေသသာမညာနိ အဝယဝသမုဒါယာ ဝိယ အညမညတော ဘိန္နာနိ၊ တသ္မာ ‘‘န ပန။ပေ။ သမာနတ္ထတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တမေဝ နေသံ ဘိန္နတတွံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. တန္တိ သုခဟေတူနံ ကာရဏံ. တေန သုခဿ ကာရဏံ သုခဟေတု၊ သုခဿ ကာရဏကာရဏံ သုခမူလန္တိ ဒဿေတိ. သုခဟေတူနန္တိ ဧတ္ထ ဟေတု-သဒ္ဒေန ကာရဏဘာဝသာမညတော ဟေတုပစ္စယာ သင်္ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ပုညပဿဒ္ဓိအာဒီန’’န္တိ. ဧတ္ထ စ သုခမူလသုခဟေတူသု ဖလူပစာရေန၊ သုခါရမ္မဏသုခပစ္စယဋ္ဌာနေသု သုခသဟစရိယာယ၊ အဗျာပဇ္ဇနိဗ္ဗာနေသု ဒုက္ခာပဂမဘာဝေန သုခပရိယာယော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဋ္ဌာသူတိ သုခုပေက္ခာနံ ဝိပရိဏာမာညာဏသင်္ခါရဒုက္ခတာယ အနိဋ္ဌဘာဝေါပိ အတ္ထီတိ ဝိသေသေတိ. ဥပေက္ခမေဝ ဝါ အပေက္ခိတွာ ဝိသေသနံ ကတံ. သာ ဟိ အကုသလဝိပါကဘူတာ အနိဋ္ဌာပိ အတ္ထီတိ. ဧဝမာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါက’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၃) ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဣဋ္ဌပရိယာယော ဟိ ဧတ္ထ သုခ-သဒ္ဒေါတိ.

သင်္ခါရဒုက္ခာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဌိတိသုခံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခံ၊ အကုသလံ ကာယကမ္မံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါက’’န္တိအာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ယထာက္ကမံ သုခဝေဒနာ ဒုက္ခအနိဋ္ဌပရိယာယော ဟိ ဧတ္ထ ဒုက္ခ-သဒ္ဒေါတိ. ဒုက္ခဝေဒနာဒုက္ခဝတ္ထုအာဒီသု ဒုက္ခသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဝိပါကာဝိပါကဘေဒါယ သဗ္ဗာယပိ သုခဝေဒနာယ ဝသေန လက္ခဏဿ ဝုတ္တတ္တာ တဒုဘယာနုကူလမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သဘာဝတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိပါကာ သဘာဝတော ဣဋ္ဌဿ အနုဘဝနလက္ခဏာ. ဣတရာ သဘာဝတော သင်္ကပ္ပတော စ ဣဋ္ဌဿ ဣဋ္ဌာကာရဿ ဝါ အနုဘဝနလက္ခဏာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အသမာနပစ္စယေဟိ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိတော သမာနပစ္စယေဟိ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိ သာတိသယာတိ ဥက္ကံသဂတိဝိဇာနနဝသေန ‘‘သမာနပစ္စယေဟိ သဟုပ္ပတ္တိကာတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနံ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတသ္မာတိ ဥပ္ပါဒေါတိ ဒုဝိဓောပိ ဥပ္ပါဒေါ ဧကုပ္ပါဒါတိ ဧတ္ထ ဧကသေသနယေန သင်္ဂဟိတောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘သမာ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ. တေန တာနိ ဧကဝတ္ထုကာနီတိ ဧတဿ စ ‘‘ကပ္ပေန္တဿာ’’တိအာဒိနာ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ပုရိမဝိကပ္ပေ ဧကံ ဝတ္ထု နိဿယော ဧတေသန္တိ ယောဇနာ၊ န ဧကံယေဝ ဝတ္ထူတိ. ဧကေကဘူတဿ ဘူတတ္တယနိဿိတတ္တာ စတုဘူတနိဿိတတ္တာ စ ဥပါဒါရူပါနံ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ဧကံယေဝ ဝတ္ထု ဧတေသု နိဿိတန္တိ ယောဇနာ. နိဿယနိဿိတတာသင်္ခါတဥပကာရောပကတ္တဗ္ဗဘာဝဒီပနံ ဧကဝတ္ထုကဝစနန္တိ ဒုတိယဝိကပ္ပေ မဟာဘူတဝသေန ယောဇနာ ကတာ. ဣတရထာ ဧကံ ဝတ္ထု ဧတေသူတိ သမာသတ္ထဘာဝေန ဥပါဒါရူပါနမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ. ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပဋိစ္ဆနာနန္တိ ဣဒံ နိဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိရိယမနောဓာတုစက္ခုဝိညာဏာဒယောပိ ဟိ ဧကာရမ္မဏာဘိန္နဝတ္ထုကာ စာတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ. သန္တီရဏာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဇဝနတဒါရမ္မဏာနိ သင်္ဂယှန္တိ၊ ဧတာနိ စ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနိ စုတိအာသန္နာနိ ဣဓာဓိပ္ပေတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တာနိ ဟိ တဒုဒ္ဓံ ကမ္မဇရူပဿ အနုပ္ပတ္တိတော ဧကသ္မိံယေဝ ဟဒယဝတ္ထုသ္မိံ ဝတ္တန္တိ၊ ဣတရာနိ ပန ပုရိမပုရိမစိတ္တက္ခဏုပ္ပန္နေ ဟဒယဝတ္ထုသ္မိံ ဥတ္တရုတ္တရာနိ ပဝတ္တန္တီတိ. ဆသု ဝါ ဝတ္ထူသု ဧကံ ဟဒယဝတ္ထုယေဝ ဝတ္ထု ဧတေသန္တိ ဧဝံ ပန အတ္ထေ သတိ စုတိအာသန္နတော ဣတရေသံ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီနံ ဂဟဏံ သိယာတိ ဉာတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ကသ္မာ ပနေတ္ထ ကုသလတ္တိကာနန္တရံ ဝေဒနာတ္တိကောဝ ဝုတ္တော’’တိ? ကိသ္မိံ ပန ဝုစ္စမာနေ အယမနုယောဂေါ န သိယာ၊ အပိစ အဝယဝါနံ အနေကဘေဒတာဒဿနတ္ထာ တိကန္တရဒေသနာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ ကုသလတ္တိကေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ တိဓာ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ပုန တဒဝယဝါနံ ကုသလာဒီနမ္ပိ အနေကဘေဒဘိန္နတံ ဒဿေန္တေန တေသံ ဝေဒနာသမ္ပယောဂဝိဘာဂဝိဘာဝနတ္ထံ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကုသလာ ဟိ ဓမ္မာ သိယာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ သိယာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ. အကုသလာ ဓမ္မာ သိယာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ သိယာ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ သိယာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ၊ တထာ အဗျာကတာ သမ္ပယောဂါရဟာတိ. ဧဝံ ကုသလာဒိဓမ္မာနံ ပစ္စေကံ ဝေဒနာဘေဒေန ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ကုသလတ္တိကာနန္တရံ ဝေဒနာတ္တိကံ ဝတွာ ဣဒါနိ သုခသမ္ပယုတ္တာဒီနံ ပစ္စေကံ ဝိပါကာဒိဘေဒဘိန္နတံ ဒဿေတုံ ဝေဒနာတ္တိကာနန္တရံ ဝိပါကတ္တိကော ဝုတ္တော. သုခသမ္ပယုတ္တာ ဟိ ဓမ္မာ သိယာ ဝိပါကာ၊ သိယာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ၊ သိယာ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ. တထာ အဒုက္ခမသုခသမ္ပယုတ္တာ၊ ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တာ ပန သိယာ ဝိပါကာ၊ သိယာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာတိ ဣမိနာ နယေန အဝသေသတ္တိကာနံ ဒုကာနဉ္စ တဿ တဿ အနန္တရဝစနေ ပယောဇနံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗံ.

၃. ဝိပါကနိရုတ္တိဉ္စ လဘန္တီတိ တေသု ဝိပါကသဒ္ဒဿ နိရုဠှတံ ဒဿေတိ. သုက္ကကဏှာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အကဏှအသုက္ကဖဿာဒိဘာဝေါ ပရိဂ္ဂဟိတော. သတိ ပန ပါက-သဒ္ဒဿ ဖလပရိယာယဘာဝေ ရူပံ ဝိယ န နိဟီနော ပက္ကံ ဝိယ ဝိသိဋ္ဌော ပါကောတိ ဝိပါကောတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သဗျာပါရတာတိ သဥဿာဟတာ. သန္တာနေ သဗျာပါရတာတိ ဧတေန စိတ္တပ္ပယောဂသင်္ခါတေန ကိရိယာဘာဝေန ဝိပါကဓမ္မာနံ သန္တာနဝိသေသမာဟ ‘‘ယတော ယသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ ကုသလာကုသလာ စေတနာ၊ တံသန္တာနေ ဧဝ တဿာ ဝိပါကုပ္ပတ္တီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဗျာပါရတာ’’တိ ဧတေန အာဝဇ္ဇနဒွယံ ဝိပါကဉ္စ နိဝတ္တေတိ၊ ‘‘အနုပစ္ဆိန္နာဝိဇ္ဇာတဏှာမာနေ’’တိ ဣမိနာ အဝသိဋ္ဌံ ကိရိယံ နိဝတ္တေတိ. ဥဘယေနပိ အနုသယသဟာယသဥဿာဟတာလက္ခဏာ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာတိ ဒဿေတိ. လောကုတ္တရကုသလာနမ္ပိ ဟိ အနုသယာ ဥပနိဿယာ ဟောန္တိ၊ ယတော ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ။ပေ။ တသ္မိံ သမယေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၃၄၂) အရိယမဂ္ဂစေတနာယ အဝိဇ္ဇာဥပနိဿယတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂေ ပကာသိတာ. နိရုဿာဟသန္တဘာဝလက္ခဏာ ဝိပါကာ၊ ဥဘယဝိပရီတလက္ခဏာ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာတိ.

အဘိညာဒိကုသလာနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄) ဣမိနာ တိကေန သင်္ဂဟိတံ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါဘာဝေန အဝိပါကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. အပရာပရိယဝေဒနီယံ ပန သံသာရပ္ပဝတ္တိယံ အဟောသိကမ္မာဒိဘာဝံ န ဘဇတိ. ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗံ သင်္ဂဏှာတိ. ဥဘယမ္ပိ ‘‘ဝိပါကာနုပ္ပါဒနေ’’တိ ဝစနတော ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါဘာဝေန အနုပ္ပန္နဝိပါကမေဝ အဓိပ္ပေတံ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿပိ ပဝတ္တိဝိပါကဿ အနုဇာနနတော. ယေသံ ပန ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ အဝိပါကာ၊ တေသံ မတေန အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဿ အဟောသိကမ္မန္တိ ဧဝံပကာရဿေဝ ပရိဂ္ဂဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄. ‘‘ကထမာဒိန္နာ’’တိ အယမ္ပိ ပဉှော လဗ္ဘတိ. ‘‘ဖလဘာဝေနာ’’တိ ဟိ အာဒါနပ္ပကာရဝစနံ. ကေသဉ္စိ ဂေါတြဘုပစ္စဝေက္ခဏာဒီနံ ဥပေတကိရိယဘူတာနံ တံကတ္တုဘူတာနဉ္စ အတ္ထာနံ ဥပေတဗ္ဗသမ္ဗန္ဓဘာဝတော တဒဘိဓာယိနောပိ သဒ္ဒါ သမ္ဗန္ဓာ ဧဝါတိ ‘‘ဥပေတသဒ္ဒသမ္ဗန္ဓိနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပေတန္တိ ဟိ ဥပေတဗ္ဗတ္ထေ ဝုစ္စမာနေ အဝဿံ ဥပေတကိရိယာ ဥပေတာ စ ဉာယတီတိ. ‘‘ရူပဓာတုယာ ခေါ ပန၊ ဂဟပတိ၊ ယော ဆန္ဒော ယော ရာဂေါ ယာ နန္ဒီ ယာ တဏှာ ယေ ဥပယုပါဒါနာ၊ စေတသော အဓိဋ္ဌာနာ အဘိနိဝေသာ အနုသယာ’’တိအာဒီသု ‘‘ဥပယော’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဥပယ။ပေ။ ဒိဋ္ဌီဟီ’’တိ. ယထာသမ္ဘဝန္တိ ‘‘အာရမ္မဏကရဏဝသေနာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တအတ္ထေသု ယော ယော သမ္ဘဝတိ ယောဇေတုံ၊ သော သောတိ အတ္ထော. န ဝစနာနုပုဗ္ဗေနာတိ ‘‘ကိံ ပန တံ ဥပေတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝစနာနုပုဗ္ဗေန န ယောဇေတဗ္ဗော. သဗ္ဗပစ္စယုပ္ပန္နာနန္တိ သဗ္ဗတေဘူမကပစ္စယုပ္ပန္နာနံ. နာပဇ္ဇတိ သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာနတော ဝိသေသတ္ထိနာ စ ဝိသေသော အနုပယုဇ္ဇတီတိ တံ ပန ဝိသေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဗောဓနေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဥပေတံ ဒီပေတီတိ ယထာ ‘‘ပါစရိယော’’တိ ဧတ္ထ ပဂတော အာစရိယော ပါစရိယောတိ ပ-သဒ္ဒေါ ပဂတံ ဒီပေတိ၊ ဧဝံ ဥပ-သဒ္ဒေါ ဥပေတံ ဒီပေတိ ဧဝ၊ န စေတ္ထ ဂတာဒိအတ္ထာနံ ဧကန္တေန ပစ္စတ္တဝစနယောဂေါ ဣစ္ဆိတောတိ. အတိသဒ္ဒေါ ဝိယာတိ စ ဣဒံ သသာဓနကိရိယာဒီပနသာမညေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပစ္စယဘာဝေနာတိ ဧတေန ပုရိမနိဗ္ဗတ္တိံ ဝိသေသေတိ. တေန သဟဇာတဿပိ ဥပါဒါနဿ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ. သဟဇာတောပိ ဟိ ဓမ္မော ပစ္စယဘူတော ပုရိမနိပ္ဖန္နော ဝိယ ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ တယော မဟာဘူတာ’’တိ၊ ‘‘ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၅၃) စ. ဓာတုကထာယံ ပကာသိတန္တိ ‘‘ဥပပတ္တိဘဝေါ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကာဒသဟာယတနေဟိ သတ္တရသဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတော. ကတိဟိ အသင်္ဂဟိတော. န ကေဟိစိ ခန္ဓေဟိ ဧကေနာယတနေန ဧကာယ ဓာတုယာ အသင်္ဂဟိတော’’တိ (ဓာတု. ၆၇) ဧဝမာဒိံ သန္ဓာယာဟ. တသ္မာ ဧဝါတိ ဥပါဒိန္နသဒ္ဒါနပေက္ခတ္တာ ဧဝ. အဝိသေသေတွာတိ ဥပါဒိန္နာနုပါဒိန္နဝိသေသံ အကတွာ. ဥပါဒါနာနံ အာရမ္မဏဘာဝါနတိဝတ္တနတော ဥပါဒါနေဟိ ဥပါဒါတဗ္ဗာတိ ဝါ ဥပါဒါနိယာ၊ ဥပါဒါတုံ ဝါ အရဟန္တီတိ ဥပါဒါနိယာ၊ ဥပါဒါနေ နိယုတ္တာတိ ဝါ ဥပါဒါနိယာ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ.

၅. ဝိဗာဓနံ ပီဠနံ ကိလမနံ ဥပတာပေါ ပရိဠာဟော အပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝေါ. ဝိဒူသိတာ မလီနာ စ ယတော ကေစိ အကိလေသသဘာဝါပိ အနိဋ္ဌဖလာ ဂါရယှာ စ ဇာတာ.

၆. ‘‘သီလမတ္တကံ၊ ပရံ ဝိယ မတ္တာယာ’’တိအာဒီသု မတ္တာ-သဒ္ဒဿ ပမာဏဝါစကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မရိယာဒဝါစကော ဝါ မတ္တာ-သဒ္ဒေါ. ဝိစာရော ဟေတ္ထ ဈာနင်္ဂေသု ဟေဋ္ဌိမမရိယာဒေါ၊ န ပဌမဇ္ဈာနဥပစာရဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဝိတက္ကော. သာ ပန ဝိစာရမရိယာဒတာ ဝိတက္ကာဘာဝေန ဧတေသံ ဇာတာတိ အဝိတက္ကဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဝိတက္ကာ ဟုတွာ ဝိစာရမရိယာဒဈာနင်္ဂေသု ဝိစာရဟေဋ္ဌိမကောဋိကာတိ. အထ ဝါ ဤသဒတ္ထော မတ္တာ-သဒ္ဒေါ ‘‘မတ္တာသုခပရိစ္စာဂါ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၉၀) ဝိယ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဝိတက္ကရဟိတာ ဘာဝနာယ အတိသုခုမဘူတဝိစာရတ္တာ ဤသံ ဝိစာရာ စ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာတိ. န ဟိ ဣတော ပရံ ဝိစာရော အတ္ထီတိ. ယဒိ ဝိတက္ကဝိသေသရဟိတာ ဝိစာရမတ္တာ၊ ဧဝံ သန္တေ အဝိတက္ကဝစနံ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ ‘‘ဝိစာရမတ္တဝစနေနာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဝိစာရမတ္တတော အညေသမ္ပိ အဝိတက္ကာနံ အတ္ထိဘာဝဇောတနတ္ထံ အဝိတက္ကဝစနံ၊ အဝိတက္ကာ စ ဝိစာရမတ္တာ အဝိစာရာတိ နိဝတ္တေတဗ္ဗာ ဂဟေတဗ္ဗာ စ၊ ဧဝံ သတိ ဝိစာရမတ္တာ ဝိသေသနံ၊ အဝိတက္ကာ ဝိသေသိတဗ္ဗာတိ ဝိစာရမတ္တာဝိတက္ကာတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေါ’’တိအာဒိ. ယထာကာမန္တိ ဝတ္တုဣစ္ဆာနုရူပံ. ယေန ယေန ဟိ ပကာရေန ဓမ္မေသု နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗဘာဝါ လဗ္ဘန္တိ၊ တေန တေန ပကာရေန ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေါ သမ္ဘဝတီတိ. ပဒါနံ အနုက္ကမော ပဒါနုက္ကမော.

အဝိတက္ကာ သဝိတက္ကာ စ သဝိစာရာ အဝိစာရာ စာတိ အဝိတက္ကာသဝိစာရာ သဝိတက္ကာ အဝိစာရာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥဘယေကဒေသဒဿနမ္ပိ ဥဘယဒဿနန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ယဒိ သဝိတက္ကသဝိစာရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတရမ္ပိ ပကာသေတုန္တိ ဣဒံ ယထာ သဝိတက္ကသဝိစာရေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဝိတက္ကော အဝိတက္ကသဝိစာရတာယ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော’’တိ ဝုတ္တော၊ ဧဝံ ယထာဝုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေသု ဝိစာရော ‘‘သဝိတက္ကအဝိစာရော’’တိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝိတက္ကာဘာဝေန ဧတေ ဝိစာရမတ္တာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထံယေဝ မတ္တာ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တော. ဝိစာရမတ္တာတိ ဟိ ဝိစာရမတ္တဝန္တောတိ ဝိညာယမာနတ္တာ တဒညဝိသေသဝိရဟသာမညတော နိဝတ္တေတွာ ဝိတက္ကဝိသေသဝိရဟသင်္ခါတေ အဝိတက္က-သဒ္ဒေါ သန္နိဓာပိတော ဝိသေသေတိ ဒုတိယဇ္ဈာနဓမ္မေတိ. ယထာဟ ‘‘န ဝိစာရတော’’တိအာဒိ.

၇. ဝေဒယမာနာတိ အနုဘဝမာနာ. သုခါကာရေတိ ဣဋ္ဌာကာရေ၊ ဣဋ္ဌာနုဘဝနာကာရေ ဝါ. ဥဒါသိနာတိ နတိအပနတိရဟိတာ. သုခဒုက္ခာနံ အဝိရုဒ္ဓါ တေသံ ဗျဝဓာယိကာဘာဝတော. သုခဒုက္ခာနိ ဝိယ ဟိ သုခဒုက္ခာနံ အနန္တရံ ပဝတ္တနတော ဗျဝဓာယိကာဘူတာ န တေဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ န ပန သုခဒုက္ခာနိ အနန္တရာပဝတ္တိတော. ‘‘ဥပပတ္တိတော ဣက္ခတီတိ ဥပေက္ခာ’’တိ အယံ ပနတ္ထော ဣဓ ဥပေက္ခာ-သဒ္ဒဿ သဗ္ဗုပေက္ခာပရိယာဒါနတော န ဝုတ္တော. န ဟိ လောဘသမ္ပယုတ္တာဒိဥပေက္ခာ ဥပပတ္တိတော ဣက္ခတီတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပီတိသဟဂတာယေဝ န သုခသဟဂတာ၊ သုခသဟဂတာပိ န ပီတိသဟဂတာ ဧဝါတိ ပီတိသဟဂတာ သုခသဟဂတာ စ အညမညံ ဘိန္နာ၊ တသ္မာ. သတိပိ သုခသဟဂတာနံ ယေဘုယျေန ပီတိသဟဂတဘာဝေ ယေန သုခေန သမန္နာဂတာ သုခသဟဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ န ပီတိသဟဂတာ၊ တံ သုခံ နိပ္ပီတိကသုခန္တိ အယံ ဝိသေသော ဣမိနာ တိကေန ဒဿိတောတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ပီတိသဟဂတာတိ ဝတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

သိဒ္ဓေါတိ သာဝသေသံ နိရဝသေသဉ္စ သုခပီတိယော သင်္ဂဟေတွာ ပဝတ္တေဟိ ပဌမဒုတိယပဒေဟိ ယော ပီတိသဟဂတော ဓမ္မဝိသေသော၊ တံ သုခံ၊ ယော စ သုခသဟဂတော ဓမ္မဝိသေသော၊ သာ ပီတီတိ သတိပိ အညမညံ သံသဋ္ဌဘာဝေ ပဒန္တရသင်္ဂဟိတဘာဝဒီပနတောသိဒ္ဓေါ ဉာတော ဝိဒိတောတိ အတ္ထော. ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခံ အတိပဏီတသုခန္တိ ဩဠာရိကင်္ဂတော နီဟရိတွာ တဿ ပဏီတဘာဝံ ဒဿေတုံ အယံ တိကော ဝုတ္တော’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တဒေတံ သဗ္ဗေသံ သုခဝေဒနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဣဓ ‘‘သုခသဟဂတာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ‘‘သုခဘူမိယံ ကာမာဝစရေ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၂၈၃) ‘‘ကာမာဝစရကုသလတော စတ္တာရော သောမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၅၉၈) စ နိဒ္ဒေသော ပဝတ္တောတိ.

၈. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတံ သန္ဓာယာဟ၊ န နိဗ္ဗာနပဋိဝိဇ္ဈနံ၊ ဣတရထာ ဂေါတြဘုဿ ဒဿနဘာဝါပတ္တိ အစောဒနီယာ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. နနု စ ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏေန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါဝ ဒဿနန္တိ ဥက္ကံသဂတိဝိဇာနနေန နိဗ္ဗာနဿ ပဋိဝိဇ္ဈနမေဝ ဒဿနန္တိ ဂေါတြဘုဿ ဒဿနဘာဝါပတ္တိ န စောဒေတဗ္ဗာဝါတိ? န၊ ဒဿနသာမညဿေဝ သုယျမာနတ္တာ ဒဿနကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏာနဉ္စ ဘေဒေန ဝုတ္တတ္တာ. တတ္ထ ယဒိပိ ‘‘ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၈၂) ဝိယ အဘိန္နကာလဿပိ ဘိန္နကာလဿ ဝိယ ဘေဒေါပစာရဒဿနတော ဘေဒဝစနံ ယုတ္တံ၊ ဒဿနဝိသေသေ ပန အဓိပ္ပေတေ ဒဿနသာမညဝစနံ န ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿနသာမညမတ္တံ ဂဟေတွာ စောဒနာ ကတာတိ ‘‘နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတံ သန္ဓာယာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုတိယတတိယမဂ္ဂါနမ္ပိ ဓမ္မစက္ခုပရိယာယသဗ္ဘာဝတော ‘‘ဘာဝနာဘာဝံ အပ္ပတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ. သာ စ ဗဟုလံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တနေနာ’’တိ. တထာ ဟိ သတီတိ ‘‘ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနာ’’တိ ပဒဿ ဒဿနဘာဝနာပဋိက္ခေပဝသေနာတိ အတ္ထေ သတိ. နနု လောကိယသမထဝိပဿနာပိ ယထာဗလံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ပဟာယကာ၊ တတြ ကထမိဒံ ဝုတ္တံ၊ န စ အညော ပဟာယကော အတ္ထီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အညေဟီ’’တိအာဒိ.

၉. အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတုမတ္တေသူတိ အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတုကမတ္တေသု. သဗ္ဗော ကုသလာဗျာကတဓမ္မော ယထာဓိပ္ပေတတ္ထော. သမာသော န ဥပပဇ္ဇတိ အသမတ္ထဘာဝတော. ယေသန္တိ ယေ တတိယရာသိဘာဝေန ဝုတ္တာ ဓမ္မာ၊ အတ္ထော တေသံ. ဥဘိန္နန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတဗ္ဗတာယ ဒွေ ပဟာတဗ္ဗဟေတုသဒ္ဒါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ ‘‘နေဝဒဿနေန နဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံ အတ္ထီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. တေဟိ ဒဿနဘာဝနာပဒေဟိ ယုတ္တေန ပဟာတဗ္ဗဟေတုကပဒေန. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ဧဝံ ဒဿနဘာဝနာပဒေဟိ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကပဒဿ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇနတော. ဧဝဉှိ ပုရိမပဒဒွယ။ပေ။ ဒဿနမေတံ ဟောတီတိ. ဧဝန္တိ ဒဿနဘာဝနာဟိ နပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသန္တိ ဧဝံ အတ္ထေ သတိ. ‘‘ဟေတု။ပေ။ သိယာ’’တိ ဧတဿ ‘‘ပုရိမသ္မိဉှိ အတ္ထေ’’တိအာဒိနာ အဟေတုကာနံ အဂ္ဂဟိတဘာဝဒဿနဝသေန အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဒုတိယဿေဝ အတ္ထဿ ယုတ္တဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဂဟေတဗ္ဗတ္ထဿေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. သော ဟိ ‘‘ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထော.

၁၀. အညထာတိ အာရမ္မဏကရဏမတ္တေ အဓိပ္ပေတေ. ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဧတေန စတုကိစ္စသာဓကံ အာရမ္မဏကရဏံ ဝုစ္စတီ’’တိ? သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာနတော အရိယမဂ္ဂဓမ္မာနံယေဝ စ အပစယဂါမိဘာဝတော. ‘‘စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ အပစယဂါမိနော’’တိ (ဓ. သ. ၁၀၂၁) ဟိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘အရိယမဂ္ဂါနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ဧတေနေဝ ဝါ ဝိသေသုပလက္ခဏဟေတုဘူတေန ဝစနေန ယထာဝုတ္တော အာရမ္မဏကရဏဝိသေသော ဝိညာယတိ. ဥက္ကံသဂတိဝိဇာနနေန ဝါ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စဝေက္ခဏာဒီနန္တိ ဝေါဒါနာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ဟေတုဘာဝေနာတိ သမ္ပာပကဟေတုဘာဝေန. ဉာပကော ကာရကော သမ္ပာပကောတိ တိဝိဓော ဟိ ဟေတု၊ တထာ ဉာပေတဗ္ဗာဒိဘာဝေန ဖလံ. ယထာ နိရယာဒိမနုဿဘာဝါဒိဂါမိပဋိပဒါဘာဝတော အကုသလလောကိယကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ ‘‘အာစယဂါမိနော ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ န မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိလောကိယသမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိဓမ္မာ ဧဝ၊ ဧဝံ နိဗ္ဗာနဂါမိပဋိပဒါဘာဝတော လောကုတ္တရကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ ‘‘အပစယဂါမိနော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ န အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ ဧဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပုရိမပစ္ဆိမာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ အရိယမဂ္ဂဿေဝ နိဗ္ဗာနဂါမိပဋိပဒါဘာဝေါ ပရိဗျတ္တောတိ တဿေဝ အပစယဂါမိဘာဝေါ ယုတ္တော၊ တဒနုဝတ္တကတ္တာ ပန သေသဓမ္မေ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. အပစယေ ဒုက္ခပရိဇာနနာဒိနာ သာတိသယံ ဂမနံ ယေသန္တေ အပစယဂါမိနောတိ ‘‘မဂ္ဂါ ဧဝ အပစယဂါမိနော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရိမပစ္ဆိမာနန္တိ စ ဣမသ္မိံ တိကေ ပဌမပဒဒုတိယပဒသင်္ဂဟိတာနံ အတ္ထာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဇယံ ဝေရံ ပသဝတိ (ဓ. ပ. ၂၀၁)၊ စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌ’’န္တိအာဒီသု (ဣတိဝု. ၈၆၊ ၁၁၀၊ သု. နိ. ၁၉၅) ဝိယ သာနုနာသိကော အာစယ-သဒ္ဒေါတိ ‘‘အနုနာသိကလောပေါ ကတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘အာစိန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာစယ’’န္တိ ဗျတ္တယဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာစယာ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧတေန အပစိနန္တီတိ အပစယာ၊ အပစယာ ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ အယမတ္ထော နယတော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၁. လောကိယေသု အသေက္ခဘာဝါနာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ကသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ နနု –

‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ ဘိက္ခု တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ၊ အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ. သိက္ခတီတိ ခေါ ဘိက္ခု တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ (အ. နိ. ၃.၈၆). ယောပိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော အနုလောမပဋိပဒါယ ပရိပူရကာရီ သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ ‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ အညတရံ သာမညဖလံ အဓိဂမိဿာမီ’တိ၊ သောပိ သိက္ခတီတိ သေက္ခော’’တိ –

ဝစနတော ယထာဝုတ္တကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿပိ သီလာဒိဓမ္မာ သေက္ခာတိ ဝုစ္စန္တီတိ? န၊ ပရိယာယဘာဝတော. နိပ္ပရိယာယေန ဟိ သေက္ခာသေက္ခဘာဝေါ ယထာသမ္ဘဝံ မဂ္ဂဖလဓမ္မေသု ဧဝါတိ လောကိယေသု သေက္ခဘာဝါသင်္ကာဘာဝတော အသေက္ခဘာဝါနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘သီလသမာဓီ’’တိအာဒိ. အရဟတ္တဖလဓမ္မာပိ သိက္ခာဖလဘာဝေန ပဝတ္တနတော ဟေဋ္ဌိမဖလဓမ္မာ ဝိယ သိက္ခာသု ဇာတာတိအာဒိအတ္ထေဟိ သေက္ခာ သိယုံ၊ ဟေဋ္ဌိမဖလဓမ္မာပိ ဝါ သိက္ခာဖလဘာဝေန ပဝတ္တနတော အရဟတ္တဖလဓမ္မာ ဝိယ အသေက္ခာတိ စောဒနံ မနသိကတွာ ‘‘ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာကိစ္စတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘‘ဟေဋ္ဌိမဖလေသု ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘တံ ဧဝ သာလိံ ဘုဉ္ဇာမိ၊ သာ ဧဝ တိတ္တိရီ၊ တာနိ ဧဝ ဩသဓာနီ’’တိအာဒီသု တံသဒိသေသု တဗ္ဗောဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတေန စ သေက္ခသဒိသာ အသေက္ခာ ယထာ ‘‘အမနုဿော’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အညေ. အညတ္ထ ‘‘အရိဋ္ဌ’’န္တိအာဒီသု ဝုဒ္ဓိအတ္ထေပိ အ-ကာရော ဒိဿတီတိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ သေက္ခာ အသေက္ခာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော.

၁၂. ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာယာတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိတက္ကာဒိဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာပိ ဟေတ္ထ လဗ္ဘတီတိ. အကုသလဝိဒ္ဓံသနရသတ္တာ ဝါ ကုသလာနံ တတ္ထ သာတိသယကိစ္စယုတ္တတံ ပရိတ္တဓမ္မေဟိ မဟဂ္ဂတာနံ ပကာသေတုံ ‘‘ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပါကကိရိယေသု ဒီဃသန္တာနတာဝ၊ န ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာ ဝိပုလဖလတာ စာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိပုလံ ဖလံ ဝိပုလဖလ’’န္တိ ဧဝံ ပန အတ္ထေ ဂယှမာနေ ဝိပါကေသုပိ ဝိပုလဖလတာ လဗ္ဘတေဝ. သောပိ ဧကသေသနယေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. မဟန္တေဟိ ဂတာ ပဋိပန္နာတိ အယံ ပနတ္ထော တိဏ္ဏမ္ပိ သာဓာရဏောတိ. ဂုဏတော အယံ ဧတ္တကောတိ သတ္တာနံ ပမာဏံ ကရောန္တာ ဝိယ ပဝတ္တန္တီတိ ဩဠာရိကာ ကိလေသာ ‘‘ပမာဏကရာ’’တိ ဝုတ္တာ. တေဟိ ပရိတော ခဏ္ဍိတာ ပရိစ္ဆိန္နာတိ ပရိတ္တာ. သတိပိ ကေဟိစိ ပရိစ္ဆိန္နတ္တေ မဟာပမာဏဘာဝေန ဂတာ ပဝတ္တာတိ မဟဂ္ဂတာ. ပရိစ္ဆေဒကရာနံ ကိလေသာနံ သုခုမာနမ္ပိ အဂေါစရဘာဝတော တေဟိ န ကထဉ္စိပိ ပရိစ္ဆိန္နာ ဝီတိက္ကန္တာတိ အပရိစ္ဆိန္နာ အပ္ပမာဏာ၊ ယတော တေ ‘‘အပရိယာပန္နာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ.

၁၄. တိတ္တိံ န ဇနေန္တိ သန္တတရတာယ အသေစနကဘာဝတော. ဧတ္ထ စ ‘‘ပမာဏကရေဟီ’’တိအာဒိကော အတ္ထဝိကပ္ပေါ ‘‘အတပ္ပကတ္ထေနာ’’တိအာဒိကာယ ဟီနတ္တိကပဒဝဏ္ဏနာယ ပရတော ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု လိခီယတိ၊ ယထာဌာနေ ဧဝ ပန အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗော.

၁၅. လောကိယသာဓုဇနေဟိပိ အတိဇိဂုစ္ဆနီယေသု အာနန္တရိယကမ္မနတ္ထိကဝါဒါဒီသု ပဝတ္တိ ဝိနာ ဝိပလ္လာသဗလဝဘာဝေန န ဟောတီတိ ‘‘ဝိပရိယာသဒဠှတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေနာတိ ‘‘ဝိပါကဒါနေ သတီ’’တိအာဒိနာ သတိပိ ကာလနိယမေ ဝိပါကုပ္ပါဒနေ သာသင်္ကဝစနေန. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေန နိယတတာယ အတိပ္ပသင်္ဂေါ ဒုန္နိဝါရော၊ တသ္မာ. ဗလဝတာ။ပေ။ ပဝတ္တီတိ ဧတေန အသမာနဇာတိကေန အနိဝတ္တနီယဝိပါကတံ၊ သမာနဇာတိကေန စ ဝိပါကာနုပ္ပါဒနေပိ အနန္တရံ ဝိပါကုပ္ပါဒနသမတ္ထတာယ အဝိဟန္တဗ္ဗတံ အနန္တရိကာနံ ဒဿေတိ. ယတော တေသံ ဝိပါကဓမ္မတာ ဝိယ သဘာဝသိဒ္ဓါ နိယတာနန္တရိယတာ. အညဿ။ပေ။ ဒါနတောတိ ဣမိနာပိ အသမာနဇာတိကာဒီဟိ အနိဝတ္တနီယဖလတံ ဧဝ ဝိဘာဝေတိ.

စောဒကော အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တော ‘‘နနူ’’တိအာဒိနာ အတိပ္ပသင်္ဂမေဝ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘နာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ. ဧကန္တေတိ အဝဿမ္ဘာဝိနိ. သန္နိယတတ္တာတိ သမ္ပာဒနေ ဇနနေ နိယတဘာဝတော. ဥပရတာ အဝိပစ္စနသဘာဝါသင်္ကာ ယေသု တာနိ ဥပရတာဝိပစ္စ။ပေ။ သင်္ကာနိ၊ တဗ္ဘာဝေါ ဥပ။ပေ။ သင်္ကတ္တံ၊ တသ္မာ. ‘‘န သမတ္ထတာဝိဃာတတ္တာတိ ဗလဝတာပိ အာနန္တရိယေန အနုပဟန္တဗ္ဗတံ အာဟ. ဥပတ္ထမ္ဘကာနိ အနုဗလပ္ပဒါယကာနိ ဟောန္တိ ဥပ္ပတ္တိယာ သန္တာနဿ ဝိသေသိတတ္တာ. တေန နေသံ ဝိပါကာနုပ္ပါဒနေပိ အမောဃဝုတ္တိတံ အာဟ.

၁၆. မဂ္ဂကိစ္စံ ပရိညာဒိ. အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာလောဘာဒေါသသင်္ခါတေဟိ မဂ္ဂဟေတူဟိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တခန္ဓသေသမဂ္ဂင်္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီနံ သဟေတုကဘာဝဒဿနတော တိဏ္ဏံ နယာနံ အသင်္ဂဟိတသင်္ဂဏှနဝသေနာတိ ဝုတ္တံ. ဟေတုဗဟုတာဝသေနာတိ ဗဟုဟေတုကဿ ပဌမနယဿ အနန္တရံ ဗဟုဟေတုကတာသာမညေန နိက္ခေပကဏ္ဍပါဠိယံ တတိယံ ဝုတ္တနယော ဣဓ အဋ္ဌကထာယံ ဒုတိယံ ဝုတ္တော. ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တမာနေသု နိရီဟကေသု ဓမ္မေသု ကေသဉ္စိ အနုဝတ္တနီယဘာဝေါ န ကေဝလံ ဓမ္မသဘာဝတောယေဝ၊ အထ ခေါ ပုရိမဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဝိသေသေနပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေနာ’’တိ. ပဝတ္တိဝိသေသော ဟိ ပုရိမပုရိမာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဥတ္တရုတ္တရေသု ဝိသေသာဓာနံ ဘာဝနာပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရောတိ. အနုဝတ္တယမာနောတိ ဂရုကာရယမာနော. ဥဒါဟရဏဝသေနာတိ နိဒဿနဝသေန၊ န နိရဝသေသဒဿနဝသေန. ယသ္မာ ပနာတိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တံ အတ္ထံ ပါဌန္တရေန သာဓေတိ. တတ္ထ ဟိ အဓိပတိပစ္စယဿ ပစ္စနီယေ ဌိတတ္တာ မဂ္ဂေါ အဓိပတိ မဂ္ဂါဓိပတီတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ. သမာနသဒ္ဒတ္ထဝသေနာတိ သတိပိ အညပဒတ္ထသမာနာဓိကရဏသမာသတ္ထဘေဒေ မဂ္ဂါဓိပတိသဒ္ဒတ္ထဘေဒါဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၁၇. ဥပ္ပန္န-သဒ္ဒေါ ဥပ္ပါဒါဒိံ ပဋိပဇ္ဇမာနော၊ ပတွာ ဝိဂတော စာတိ ဒုဝိဓေသု အတ္ထေသု ဥဘယေသမ္ပိ ဝါစကော၊ န ပုရိမာနံယေဝါတိ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ ဥပ္ပါဒါဒိပ္ပတ္တတာ. တေန အတီတာပိ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘သဗ္ဗော ဥပ္ပန္နဘာဝေါ’’တိ. ဥပ္ပန္နဓမ္မဘာဝေါ ‘‘ဥပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ ပဒေန ဂဟိတဓမ္မဘာဝေါ၊ ဝတ္တမာနဓမ္မဘာဝေါတိ အတ္ထော. ယော ဝါ ဥပ္ပါဒါဒိပ္ပတ္တော အတ္တနော စ သဘာဝံ ဓာရေတိ ပစ္စယေဟိ စ ဓာရီယတိ၊ သော ဥပ္ပန္နဓမ္မောတိ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေါ ဥပ္ပန္နဓမ္မဘာဝေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပ္ပန္နဓမ္မေ ဝတွာ ‘‘အနုပ္ပန္နာ’’တိ ဝစနံ န ယထာဓိဂတပဋိသေဓနန္တိ ကထမိဒံ ပစ္စေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နာတိ ပဒေန အတီတာပိ သင်္ဂဟိတာ. ယဒိ န သင်္ဂဟိတာ၊ နိဗ္ဗာနံ ဝိယ တေပိ နဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ တထာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ပန တေသံ မတိမတ္တမေဝ. အယံ ပန တိကော ဒွိန္နံ အဒ္ဓါနံ ဝသေန ပူရေတွာ ဒဿိတောတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝက္ခတီတိ. ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ အတီတာ နဝတ္တဗ္ဗာတိ န ဝုတ္တာတိ? ဓမ္မဝသေန အသင်္ဂဟိတတ္တာဘာဝတော. ဓမ္မဝသေန ဟိ အသင်္ဂဟိတံ နိဗ္ဗာနံ တတ္ထ နဝတ္တဗ္ဗံ ဇာတံ၊ န စ နိယောဂတော အတီတာ နာမ ဓမ္မာ ကေစိ အတ္ထိ၊ ယေ ဣဓ အသင်္ဂဟိတတ္တာ နဝတ္တဗ္ဗာ သိယုန္တိ. ဖလနိဗ္ဗတ္တိတော ကာရဏဿ ပုရေတရံ နိဗ္ဗတ္တိ ဣဓ ပရိနိဋ္ဌိတသဒ္ဒေန ဝုစ္စတိ၊ န တဿ ဟုတွာ ဝိဂတဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘အနာဂတေ ဝါ’’တိ. ယတော မေတ္တေယျဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဖလမ္ပိ ‘‘ဥပ္ပါဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

၂၀. ယဿ ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာတိအာဒိနာ ‘‘တေနာနန္ဒာ’’တိအာဒိပါဠိယာ ဟေဋ္ဌာပါဠိံ အတ္ထဝသေန ဒဿေတိ. အယဉှိ တတ္ထ ပါဠိ –

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတိ သန္နိသာဒေတိ ဧကောဒိံ ကရောတိ သမာဒဟတိ. ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ။ပေ။ သမာဒဟတိ. သော အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိ ကရောတိ၊ တဿ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော သုညတာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ။ပေ။ မုစ္စတိ. ဧဝံ သန္တမေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ သမ္ပဇာနာတိ အဇ္ဈတ္တံ ခေါ မေ သုညတံ မနသိကရောတော အဇ္ဈတ္တံ သုညတာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ။ပေ။ မုစ္စတီတိ၊ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သော ဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ သုညတံ။ပေ။ သော အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ၊ တဿ အာနေဉ္ဇံ မနသိကရောတော အာနေဉ္ဇာယ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ။ပေ။ မုစ္စတီတိ၊ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. တေနာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၈၈).

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တသုညတာဒီသူတိ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ စ သုညတာယ အာနေဉ္ဇေ စ. ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိနိမိတ္တေတိ ပါဒကဘူတပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိနိမိတ္တေ. အပဂုဏပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဟိ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ မနသိကရောတော တတ္ထ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ‘‘ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ ဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ‘‘ကာလေန အတ္တနော သန္တာနေ၊ ကာလေန ပရဿ သန္တာနေ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. တတော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတုကာမော ‘‘အရူပသမာပတ္တိယံ နု ခေါ ကထ’’န္တိ အာနေဉ္ဇံ မနသိ ကရောတိ၊ တတ္ထပိ န ပက္ခန္ဒတိ. ‘‘ဣဒါနိ မေ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတီ’’တိ ဝိဿဋ္ဌဝီရိယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပန သာဓုကံ ပုနပ္ပုနံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ၊ ဧဝမဿ ရုက္ခံ ဆိန္ဒတော ဖရသုမှိ အဝဟန္တေ ပုနပ္ပုနံ နိသိတနိသိတံ ကာရေတွာ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိဇ္ဇေ ဖရသု ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ မနသိကာရော ဝဟတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မိံယေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

အတ္ထတော စ အသမာနတ္တာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. နနု ယေသု အတ္ထေသု အဇ္ဈတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ၊ တေ သဗ္ဗေ ဒဿေတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္ထနိဒ္ဓါရဏတ္ထံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. စက္ခာဒီသု စ အဇ္ဈတ္တိက-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈတ္တာနံ အဗ္ဘန္တရတာဝိသေသမုပါဒါယ ပဝတ္တတိ၊ ယတော တေ အဇ္ဈတ္တအဇ္ဈတ္တာတိ ဝုစ္စန္တိ. အပိစ ‘‘ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနီ’’တိ ဣဒံ အဇ္ဈတ္တိက-သဒ္ဒဿ စက္ခာဒီနံ အဇ္ဈတ္တဘာဝဝိဘာဝနသဗ္ဘာဝတော ဣဓ ဥဒါဟရဏဝသေန ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ အဇ္ဈတ္တိကဒုကေ ‘‘အဇ္ဈတ္တာဝ အဇ္ဈတ္တိကာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ သတိ န ဧတ္ထ သဒ္ဒတော အသမာနတာပိ သိယာ၊ တသ္မာယေဝ ယထာဝုတ္တစောဒနံ ဝိသောဓေန္တော ‘‘အယံ ပနေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. တေနာတိ တသ္မာ. တံဝါစကဿာတိ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တဝါစကဿ သက္ကာ ဝတ္တုံ တဒတ္ထဿ အဇ္ဈတ္တဘာဝသဗ္ဘာဝတော.

‘‘န ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သောဘတိ သင်္ဂဏိကာရာမော သင်္ဂဏိကာရတော သင်္ဂဏိကာရာမတံ အနုယုတ္တော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၁၈၆) ပဗ္ဗဇိတာသာရုပ္ပဿ နေက္ခမ္မသုခါဒိနိကာမလာဘိတာယ အဘာဝဿ စ ဒဿနေန သင်္ဂဏိကာရာမတာယ၊ ‘‘နာဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ဧကံ ရူပမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယတ္ထ ရတ္တဿ ယထာဘိရတဿ ရူပဿ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ သောကပရိ။ပေ။ ဥပါယာသာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၈၆) ဧဝံ ရူပါဒိရတိယာ စ အာဒီနဝံ ဝတွာ သစေ ကောစိ ဒုပ္ပညဇာတိကော ပဗ္ဗဇိတော ဝဒေယျ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ခေတ္တေ ပဝိဋ္ဌာ ဂါဝိယော ဝိယ အမှေယေဝ ဂဏတော နီဟရတိ၊ ဧကီဘာဝေ နိယောဇေတိ၊ သယံ ပန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ ပရိဝုတော ဝိဟရတီ’’တိ၊ တဿ ဝစနောကာသုပစ္ဆေဒနတ္ထံ စက္ကဝါဠပရိယန္တာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ နိသိန္နောပိ တထာဂတော ဧကကောဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အယံ ခေါ ပနာ’’တိ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘တပ္ပဋိပက္ခဝိဟာရဒဿနတ္ထ’’န္တိ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သင်္ခတနိမိတ္တာနံ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ. သုညတန္တိ အနတ္တာနုပဿနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တဖလသမာပတ္တိံ. တေနေဝါဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဒုတိယေ ဝိကပ္ပေ ဌာန-သဒ္ဒေါ ကာရဏပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သစ္စကသုတ္တေနာတိ မဟာသစ္စကသုတ္တေန. တတ္ထ ဟိ –

‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ အနေကသတာယ ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတာ၊ အပိဿု မံ ဧကမေကော ဧဝံ မညတိ ‘မမေဝါရဗ္ဘ သမဏော ဂေါတမော ဓမ္မံ ဒေသေတီ’တိ. န ခေါ ပနေတံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာဝဒေဝ ဝိညာပနတ္ထာယ တထာဂတော ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ. သော ခေါ အဟံ၊ အဂ္ဂိဝေဿန၊ တဿာယေဝ ကထာယ ပရိယောသာနေ တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သန္နိသာဒေမိ၊ ဧကောဒိံ ကရောမိ၊ သမာဒဟာမိ ‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) –

အာဂတန္တိ.

၂၂. အညေဟိ အနိဒဿနေဟိ အညံ ဝိယ ကတွာ ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ. ဓမ္မသဘာဝသာမညေနာတိအာဒိနာ ကိဉ္စာပိ ရူပါယတနတော အညော နိဒဿနဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ၊ ဓမ္မသဘာဝေါ ပန အတ္ထိ. တတော စ ရူပါယတနဿ ဝိသေသော နိဒဿနဘာဝေန ကတောတိ တဒညဓမ္မဝိသေသကရော နိဒဿနဘာဝေါ ရူပါယတနတော အနညောပိ အညော ဝိယ ကတွာ ဥပစရိတောတိ ဒဿေတိ. အတ္ထဝိသေသော သာမညဝိသေသတ္ထဘေဒေါ. သယံ သမ္ပတ္တာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ နိဿယဝသေန သမ္ပတ္တာနံ ဃာနဇိဝှါကာယာနံ ဂန္ဓရသာနဉ္စ၊ ဣတရေသံ အသမ္ပတ္တာနံ. အညမညပတနံ အညမညဿ ယောဂျဒေသေ အဝဋ္ဌာနံ၊ ယေန ပဋိဟနနဘာဝေန. ဗျာပါရာဒီတိ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန အက္ခိပဋလာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ စ သံသီဒနလင်္ဃနာဒိပ္ပဝတ္တိမာဟ. ဝိကာရုပ္ပတ္တိ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ၊ ဝိသယဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဘာဝေန အနုဂ္ဂဟော ဥပဃာတော စာတိ အတ္ထော.

တိကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

၁-၆. သမာနဒေသဂ္ဂဟဏာနံ ဧကသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဂဟေတဗ္ဗာနံ၊ ဧကဝတ္ထုဝိသယာနံ ဝါ. အထ ဝါ သမာနဒေသာနံ ဧကဝတ္ထုကတ္တာ သမာနဂဟေတဗ္ဗဘာဝါနံ ဧကုပ္ပါဒိတောတိ အတ္ထော. ယေ ဓမ္မာ ဟေတုသဟဂတာ၊ တေ ဟေတူဟိ သဟ သင်္ဂယှန္တိ. ယော စ တေသံ သဟေတုကဘာဝေါ၊ သော သဟဇာတာဒီဟိ ဟေတူဟိ ကတောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သမာ။ပေ။ သဗ္ဘာဝ’’န္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနာဒိဟေတုဗျာပါရေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧကီဘာဝူပဂမနန္တိ ဧကကလာပဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ သံသဋ္ဌတာယ သမူဟဃနဘာဝေန ဒုဝိညေယျနာနာကရဏတံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဓမ္မနာနတ္တာဘာဝေပီတိ သဘာဝတ္ထဘေဒါဘာဝေပိ. ပဒတ္ထနာနတ္တေနာတိ နာနာပဒါဘိဓေယျတာဘေဒေန. ဧတေန ပကာရန္တရာပေက္ခံ ဒုကန္တရဝစနန္တိ ဒဿေတိ. အနေကပ္ပကာရာ ဟိ ဓမ္မာ. တေနေဝ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဝုတ္တံ. အယဉ္စ အတ္ထော တိကေသုပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေသံ ဝိနေယျာနံ ယေဟိ ပကာရဝိသေသေဟိ ဓမ္မာနံ ဝိဘာဝနေ ကတေ ပဋိဝေဓော ဟောတိ၊ တေသံ တပ္ပကာရဘေဒေဟိ ဓမ္မာနံ ဝိဘာဝနံ. ယေသံ ပန ယေန ဧကေနေဝ ပကာရေန ဝိဘာဝနေ ပဋိဝေဓော ဟောတိ၊ တေသမ္ပိ တံ ဝတွာ ဓမ္မိဿရတ္တာ တဒညနိရဝသေသပ္ပကာရဝိဘာဝနဉ္စ ဒေသနာဝိလာသောတိ အာဟ ‘‘ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရဇာနန’’န္တိအာဒိ. နနု ဧကေန ပကာရေန ဇာနန္တဿ တဒညပ္ပကာရဝိဘာဝနံ အဖလံ ဟောတီတိ? န ဟောတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပဘေဒဿ ဥပနိဿယတ္တာ. တေ ပကာရာ ဧတေသန္တိ တပ္ပကာရာ၊ တဗ္ဘာဝေါ တပ္ပကာရတာ. ဣမိနာ ဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ပကာရဝိသေသဿ ဝိဘာဝနံ ဒေသနာဝိလာသောတိ ဒဿေတိ.

အညတ္ထာပီတိ ‘‘အဟေတုကာ စေဝ ဓမ္မာ န စ ဟေတူ’’တိအာဒီသု. ယထာ ပဌမဒုကေကဒေသေ ဂဟေတွာ ဒုတိယတတိယဒုကေဟိ သဒ္ဓိံ ဆဋ္ဌဒုကနယေ ယောဇနာ ‘‘ဟေတူ ဓမ္မာ သဟေတုကာပိ အဟေတုကာပီ’’တိအာဒယော တယော ဒုကာ လဗ္ဘန္တိ၊ ဧဝံ ဒုတိယတတိယဒုကေကဒေသေ ဂဟေတွာ ပဌမဒုကေန သဒ္ဓိံ ယောဇနာယ ‘‘သဟေတုကာ ဓမ္မာ ဟေတူပိ န ဟေတူပိ၊ အဟေတုကာ ဓမ္မာ ဟေတူပိ န ဟေတူပိ၊ ဟေတုသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ဟေတူပိ န ဟေတူပိ၊ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ဟေတူပိ န ဟေတူပီ’’တိ စတ္တာရော ဒုကာ လဗ္ဘန္တိ၊ တေ ပန ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဒဿေတုန္တိ န ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အထ ဝါ ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ စတုတ္ထပဉ္စမေဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတေဟိ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ နိန္နာနာကရဏတော ဧတေ န ဝုတ္တာ. သန္နိဝေသဝိသေသမတ္တမေဝ ဟေတ္ထ ဝိသေသောတိ. တေနေဝ ဟိ နိန္နာနတ္ထတ္တာ ပါဠိယံ အာဂတဒုကေသု ယထာနိဒ္ဓါရိတဒုကာနံ ယထာသမ္ဘဝံ အဝရောဓနေန အဝုတ္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတေသု ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

အထ ဝါ ‘‘ဧတေန ဝါ ဂတိဒဿနေနာ’’တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနနယေန ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ အဟေတုကာ စာ’’တိအာဒီနံ သမ္ဘဝန္တာနံ ဒုကာနံ သင်္ဂဟေ သတိ ဧတေသမ္ပိ သင်္ဂဟော သိယာ. ယတော ဝါ ဒုကတော ပဒံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒုကန္တရံ ဝုစ္စတိ၊ တေန သတိ စ နာနတ္တေ ဒုကန္တရံ လဗ္ဘတိ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ဝိသေသော ယထာဝုတ္တဒုကေဟီတိ သံဝဏ္ဏနာသု န ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ယထာ သဟေတုကဒုကတော ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကဿ၊ ဟေတုသဟေတုကဒုကတော စ ဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကဿ ပဒတ္ထမတ္တတော နာနတ္တံ၊ န သဘာဝတ္ထတော. ဧဝံ သန္တေပိ သဟေတုကဟေတုသဟေတုကဒုကေ ဝတွာ ဣတရေပိ ဝုတ္တာ၊ ဧဝံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကာဒီဟိ သဘာဝတ္ထနာနတ္တာဘာဝေပိ ပဒတ္ထနာနတ္တသမ္ဘဝတော ဓမ္မနာနတ္တာဘာဝေပိ ပဒတ္ထနာနတ္တေန ဒုကန္တရံ ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဟေတုသဟဂတာ ဓမ္မာ၊ န ဟေတုသဟဂတာ ဓမ္မာ၊ ဟေတုသဟဇာတာ ဓမ္မာ၊ န ဟေတုသဟဇာတာ ဓမ္မာ. ဟေတုသံသဋ္ဌာ ဓမ္မာ၊ ဟေတုဝိသံသဋ္ဌာ ဓမ္မာ. ဟေတုသမုဋ္ဌာနာ ဓမ္မာ၊ န ဟေတုသမုဋ္ဌာနာ ဓမ္မာ. ဟေတုသဟဘုနော ဓမ္မာ၊ န ဟေတုသဟဘုနော ဓမ္မာ’’တိအာဒီနံ၊ တထာ ‘‘ဟေတူ စေဝ ဓမ္မာ ဟေတုသဟဂတာ စာ’’တိအာဒီနံ၊ ‘‘န ဟေတူ ခေါ ပန ဓမ္မာ ဟေတုသဟဂတာပိ၊ န ဟေတုသဟဂတာပီ’’တိအာဒီနဉ္စ သမ္ဘဝန္တာနံ အနေကေသံ ဒုကာနံ သင်္ဂဟော အနုညာတော ဝိယ ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဧတေန ဝါ ဂတိဒဿနေနာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ အာသဝဂေါစ္ဆကာဒီသုပိ အယမတ္ထော ယထာသမ္ဘဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. ဓမ္မာနံ ဝါ သဘာဝကိစ္စာဒိံ ဗောဓေတဗ္ဗာကာရဉ္စ ယာထာဝတော ဇာနန္တေန ဓမ္မသာမိနာ ယတ္တကာ ဒုကာ ဝုတ္တာ၊ တတ္တကေသု ဌာတဗ္ဗံ. အဒ္ဓါ ဟိ တေ ဒုကာ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ယေ ဘဂဝတာ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟေတုဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုကော ဆဋ္ဌဒုကေန နိန္နာနတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယော. တေသူတိ ပဌမဒုကတတိယဒုကေသု. ယဒိ ဒုကန္တရေဟိ ဒုကန္တရပဒေဟိ စ သမာနတ္ထတ္တာ ဧတေသံ ဒုကာနံ ဒုကန္တရပဒါနဉ္စ အဝစနံ၊ ဧဝံ သတိ ဆဋ္ဌဒုကေ ပဌမပဒမ္ပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ စတုတ္ထဒုကေ ဒုတိယပဒေန သမာနတ္ထတ္တာ. တထာ စ ဆဋ္ဌဒုကောယေဝ န ဟောတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘စတုတ္ထဒုကေ’’တိအာဒိ. ဒုကပူရဏတ္ထန္တိ ဣဒံ သမာနတ္ထတံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဒေသနာဝိသေသော ပန ဝိဇ္ဇတိယေဝ. အတ္ထန္တရတာဘာဝေပိ ပကာရဘေဒဟေတုကံ ဒုကန္တရဝစနန္တိ ဒဿိတော ဟိ အယမတ္ထောတိ. ဧတေန ဂတိဒဿနေနာတိ အတ္ထဝိသေသာဘာဝေပိ ဆဋ္ဌဒုကပူရဏသင်္ခါတေန နယဒဿနေန. ပဌမဒုကေ။ပေ။ ဒဿိတော ပါဠိယံ ဝုတ္တေဟိ စတုတ္ထပဉ္စမေဟိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတေဟိ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ၊ ဣဓ ဒဿိတေဟိ စတူဟိ. တေသူတိ ဒုတိယတတိယဒုကေသု. ပဌမဒုကပက္ခေပေန ဒဿိတော ပါဠိယံ ဆဋ္ဌဒုကေန ဣတရတြ စ ဣတရဒုကေဟီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၇-၁၃. ပစ္စယဘာဝမတ္တေန။ပေ။ အတ္ထိတန္တိ ဧတေန န ပဋိလဒ္ဓတ္တတာသင်္ခါတာ သသဘာဝတာဝ အတ္ထိတာ၊ အထ ခေါ ပဋိပက္ခေန အနိရောဓော အပ္ပဟီနတာ အနိပ္ဖါဒိတဖလတာ ကာရဏာသမုဂ္ဃါတေန ဖလနိဗ္ဗတ္တနာရဟတာ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သတီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ယေန ဝိနာ ယံ န ဟောတိ၊ တံ အတီတာဒိပိ ကာရဏံ သင်္ဂဟိတမေဝါတိ. တေနေဝါဟ ‘‘န သဟေတု။ပေ။ ကာလာနမေဝါ’’တိ. သမေ။ပေ။ ဒီပေတိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင်္ခတန္တိ. အယမေတေသံ ဝိသေသောတိ အယံ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တာနံ ပစ္စယဝန္တတာ အနေကပစ္စယနိပ္ဖါဒိတတာ စ ဒုကဒွယေ ပုရိမပဒတ္ထာနံ ဘေဒေါ၊ ဣတရေသံ ပန ပုရိမပဒသင်္ဂဟိတဓမ္မဝိဓုရသဘာဝတာယာတိ. အဝိနိ။ပေ။ ဌပနတောတိ ‘‘ဧတ္တကာ’’တိ ပဘေဒပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဓါရဏဝသေန အဘိဓမ္မမာတိကာယံ ဓမ္မာနံ အဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. သုတ္တန္တမာတိကာယံ ပန နိဒ္ဓါရိတသရူပသင်္ခါဝိသေသတ္တာ ဝိနိစ္ဆိတတ္ထပရိစ္ဆေဒါယေဝ အဝိဇ္ဇာဒယော ဝုတ္တာတိ. ‘‘ပထဝီအာဒိ ရူပ’’န္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ အနေကဟေတုကေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဟေတူနံ သဟေတုကဘာဝေါ ဝိယ သဗ္ဗေသံ ပထဝီအာဒီနံ ရူပိဘာဝေါ သိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ပုရိမ။ပေ။ ပဇ္ဇတီ’’တိ. န ဟိ တေသု နိယတော ကတ္ထစိ သံသာမိဘာဝေါတိ. အနိစ္စာနုပဿနာယ ဝါ လုဇ္ဇတိ ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတီတိ ဂဟေတဗ္ဗော လောကောတိ တံဂဟဏရဟိတာနံ လောကုတ္တရာနံ နတ္ထိ လောကတာ. တေနေဝါတိ ဒုက္ခသစ္စဘာဝေန ပရိညေယျဘာဝေနာတိ အတ္ထော.

ဒုကဗဟုတာ အာပဇ္ဇတီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ဝီသတိ ဒုကာ ဝိဘတ္တာ၊ ‘‘အဝုတ္တောပိ ယထာလာဘဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ စ ဝက္ခတီတိ ဒုကဗဟုတာ ဣစ္ဆိတာ ဧဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ တံယေဝ ပန ဒုကဗဟုတံ အနိစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. အပိစ ဒုကဗဟုတာ အာပဇ္ဇတိ၊ သာ စ ခေါ ဝိညာဏဘေဒါနုသာရိနီ၊ တတြာပိ ကာမာဝစရကုသလတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနိ၊ တထာ မဟာကိရိယတော မနောဒွါရာဝဇ္ဇနန္တိ ဧဝံပကာရာနံ သဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏဝိညာဏာနံ အနာမသနတော န ဗျာပိနီတိ ဒဿေတိ ‘‘ဒုကဗဟုတာ’’တိအာဒိနာ. အဗျာပိဘာဝေ ပန ဒေါသံ ဒဿေန္တော ‘‘တထာ စ။ပေ။ သိယာ’’တိ အာဟ. နိဒ္ဒေသေန စ ဝိရုဒ္ဓန္တိ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ၊ န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ’’တိအာဒိနာ ရူပါယတနာဒီနံ ပစ္စေကစက္ခုဝိညာဏာဒိနာ ကေနစိ ဝိညေယျတံ၊ သောတဝိညာဏာဒိနာ ကေနစိ နဝိညေယျတဉ္စ ဒဿေန္တေန နိက္ခေပရာသိနိဒ္ဒေသေန ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ ပဒါနံ အတ္ထနာနတ္တတော ဒုကော ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ၊ တထာ အတ္ထုဒ္ဓါရနိဒ္ဒေသေနပိ အတ္ထတော န သမေတီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ တဿံ နိက္ခေပရာသိသံဝဏ္ဏနာယံ. ယော စ ပဋိသေဓော ကတော အတ္ထနာနတ္တတော ဒုကံ ဒဿေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ သမ။ပေ။ သေဓေတုန္တိ ဧတေန ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ၊ န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ’’တိ ဧတ္တကေသု နိဒ္ဒေသပဒေသု ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိ ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတီတိ ဒဿေတိ.

တထေဝါတိ ဥဘိန္နံ ကေစိန-သဒ္ဒါနံ အနိယမတော စက္ခုသောတာဒိနိဿယဝေါဟာရေန စက္ခုသောတဝိညာဏာဒိကော ဘိန္နသဘာဝေါယေဝ ဓမ္မော အတ္ထောတိ ဒဿနဝသေန. ရူပါယတနမေဝ ဟိ စက္ခုသောတဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျာဝိညေယျဘာဝတော ‘‘ကေနစိ ဝိညေယျံ ကေနစိ နဝိညေယျ’’န္တိ စ ဝုစ္စတီတိ. ယဒိ ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ ပက္ခေ ဒုကဗဟုတာ အာပဇ္ဇတီတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘န စေတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဝိညာတဗ္ဗဘေဒေနာတိ ဝိညာတဗ္ဗဝိသေသေန၊ ဝိညေယျေကဒေသေနာတိ အတ္ထော. ဒုကဘေဒေါတိ ဒုကဝိသေသော၊ ကေနစိ ဝိညေယျဒုကော၊ တပ္ပဘေဒေါယေဝ ဝါ. သမတ္တော ပရိယတ္တော ပရိပုဏ္ဏောတိ အတ္ထော. ယတ္တကာ ဝိညာတဗ္ဗာ တတ္တကာ ဒုကာတိ ဒုကဘေဒါပဇ္ဇနပ္ပကာရဒဿနံ. ဧဝဉ္စ သတီတိအာဒိနာ ဣမိဿာ သံဝဏ္ဏနာယ လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတိ. ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ၊ န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ’’တိ ရူပါယတနဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထဘေဒါဘာဝတော ကထမယံ ဒုကော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိညာဏနာနတ္တေနာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ပန သဗ္ဗဝိညာတဗ္ဗသင်္ဂဟေ ဒုကောသမတ္တော ဟောတိ၊ နိက္ခေပရာသိနိဒ္ဒေသော ကထံ နီယတီတိ အာဟ ‘‘ဧတဿ ပနာ’’တိအာဒိ.

ဧတ္ထ ပန ယထာ ဝိညာဏနာနတ္တေန ဝိညာတဗ္ဗံ ဘိန္ဒိတွာ ဒုကေ ဝုစ္စမာနေ သတိပိ ဝိညာတဗ္ဗာနံ ဗဟုဘာဝေ ယတ္တကာ ဝိညာတဗ္ဗာ၊ တတ္တကာ ဒုကာတိ နတ္ထိ ဒုကဗဟုတာ ဒုကသင်္ဂဟိတဓမ္မေကဒေသေသု ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိဒဿနဘာဝတော. ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ ပဒါနံ အတ္ထနာနတ္တေန ဒုကေ ဝုစ္စမာနေပိ ယတ္တကာနိ ဝိညာဏာနိ၊ တတ္တကာ ဒုကာတိ နတ္ထိ ဒုကဗဟုတာ ဒုကသင်္ဂ။ပေ။ ဘာဝတော ဧဝ. န ဟိ ဧကံယေဝ ဝိညာဏံ ‘‘ကေနစိ ကေနစီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကိန္တု အပရမ္ပီတိ သဗ္ဗဝိညာဏသင်္ဂဟေ ဒုကော သမတ္တော ဟောတိ၊ န စ ကတ္ထစိ ဒုကဿ ပစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ ဣန္ဒြိယဝိညာဏာနံ ဝိယ မနောဝိညာဏဿပိ ဝိသယဿ ဘိန္နတ္တာ. န ဟိ အတီတာရမ္မဏံ ဝိညာဏံ အနာဂတာဒိအာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ အနာဂတာရမ္မဏံ ဝါ အတီတာဒိအာရမ္မဏံ၊ တသ္မာ ယထာလဒ္ဓဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌေသု မနောဝိညာဏဘေဒေသု တဿ တဿ ဝိသယဿ အာလမ္ဗနာနာလမ္ဗနဝသေန ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. တေနေဝ စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မနောဝိညာဏေန ပန ကေနစိ ဝိညေယျဉ္စေဝ အဝိညေယျဉ္စာတိ အယမတ္ထော အတ္ထိ၊ တသ္မာ သော အဝုတ္တောပိ ယထာလာဘဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဘူမိဘေဒဝသေန ယထာလာဘံ ဒဿေဿတိ. ‘‘ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော’’တိ ဣဒမ္ပိ အနာမဋ္ဌဝိသေသံ မနောဝိညာဏသာမညမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ပါဠိ ပန ဣန္ဒြိယဝိညာဏေဟိ နယဒဿနဝသေန အာဂတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣမိဿာပိ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ‘‘ကေနစီ’’တိ ပဒံ အနိယမေန သဗ္ဗဝိညာဏသင်္ဂါဟကန္တိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ၊ နိဒ္ဒေသေန စ န ကောစိ ဝိရောဓော. စက္ခုဝိညေယျနသောတဝိညေယျဘာဝေဟိ ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာ၊ န ပန စက္ခုဝိညေယျာစက္ခုဝိညေယျဘာဝေဟိ ဝိသေသကာရဏာဘာဝတော. ကိဉ္စ ‘‘ယေ ဝါ ပနာ’’တိ ပဒန္တရသမ္ပိဏ္ဍနတောပိ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ။ပေ။ န တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁၀၁) ဧတ္တာဝတာ ဒုကပဒဒွယပ္ပဝတ္တိ ဒဿိတာတိ ဝိညာယတိ. ပဒန္တရဘာဝဒဿနတ္ထော ဟိ ယေဝါပန-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ. ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ၊ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိအာဒီသု (ယမ. ၁.မူလယမက.၁). အညထာ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ၊ န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ. ယေ တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ၊ န တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ’’တိ ပါဠိ အဘဝိဿ. ယံ ပန ဝဒန္တိ ‘‘ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ။ပေ။ န တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာတိ ဣမိနာ အတ္ထတော ဒွေ ဒုကာ ဝုတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ၊ တဒပိ စက္ခုဝိညေယျာစက္ခုဝိညေယျတံ သောတဝိညေယျာသောတဝိညေယျတဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘စက္ခုဝိညေယျနသောတဝိညေယျတံ သောတဝိညေယျနစက္ခုဝိညေယျတဉ္စာ’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတေန ပါဠိပဋိသေဓနဉ္စ နိဝါရိတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပဋိသေဓနဿေဝ အဘာဝတော. တထာ ယဿ အာရမ္မဏဿ ဝိဇာနနဘာဝေန ယော အတ္ထော ဝုစ္စမာနော အနိယမဒဿနတ္ထံ ‘‘ကေနစီ’’တိ ဝုတ္တော၊ သောယေဝ တတော အညဿ အဝိဇာနနဘာဝေန ဝုစ္စမာနော အနိယမဒဿနတ္ထံ ပုန ‘‘ကေနစီ’’တိ ဝုတ္တောတိ တဒတ္ထဒဿနေ တေနေဝါတိ အယံ ပဒတ္ထော န သမ္ဘဝတီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ. ဧဝမေတ္ထ ယထာ အဋ္ဌကထာ အဝဋ္ဌိတာ၊ တထာ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၄-၁၉. သန္တာနဿ အဇညမလီနဘာဝကရဏတော ကဏှကမ္မဝိပါကဟေတုတော စ အပရိသုဒ္ဓတ္တာ ‘‘အသုစိဘာဝေန သန္ဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာတိ ဝဏေ. ပဂ္ဃရဏက။ပေ။ သဒ္ဒေါတိ ဧတေန အာသဝေါ ဝိယ အာသဝေါတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂေါတြဘု။ပေ။ ဝုတ္တာနီတိ ဧတေန ဂေါတြဘုဂ္ဂဟဏံ ဥပလက္ခဏံ ယထာ ‘‘ကာကေဟိ သပ္ပိ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒဿေတိ. ဂေါတြဘုသဒိသာ ဂေါတြဘူတိ ပန အတ္ထေ သတိ ဂုဏပ္ပဓာနတ္ထာနံ ဧကေန သဒ္ဒေန အဝစနီယတ္တာ ဝေါဒါနာဒယောဝ ဝုတ္တာ ဘဝေယျုံ. အထ ဝါ ဂေါတြဘူတိ ဧကသေသေန သာမညေန ဝါ အယံ နိဒ္ဒေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဘိဝိဓိဝိသယံ အဝဓိန္တိ ဝိဘတ္တိံ ပရိဏာမေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ.

သမ္ပယုတ္တေဟိ အာသဝေဟိ တံသဟိတတာ အာသဝသဟိတတာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ သဟေတုကာနံ သမ္ပယုတ္တေဟိ ဟေတူဟိ သဟေတုကတာ၊ န ဧဝံ သာသဝါတိ ဝုတ္တဓမ္မာနံ သမ္ပယုတ္တေဟိ အာသဝေဟိ သာသဝတာ၊ အထ ခေါ ဝိပ္ပယုတ္တေဟီတိ. ဒုကန္တရေ အဝုတ္တပဒဘာဝေါယေဝေတ္ထ ဒုကယောဇနာယ ဉာယာဂတတာ. ယဒိ ဧဝံ ဟေတုဂေါစ္ဆကေ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဟေတုဂေါစ္ဆကေ ပနာ’’တိအာဒိ. ပဌမေ ဒုကေ ဒုတိယဿ ပက္ခေပေ ဧကောတိ စတုတ္ထဒုကမာဟ. ပဌမေ ဒုကေ တတိယဿ ပက္ခေပေ ဒွေတိ ‘‘အာသဝါ စေဝ ဓမ္မာ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာ စ၊ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာ စေဝ ဓမ္မာ နော စ အာသဝါ’’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ပဉ္စမဒုကမာဟ. ပဌမဿ ဒုတိယေ ဒုကေ ပက္ခေပေ ဧကောတိ ‘‘နော အာသဝါ ဓမ္မာ သာသဝါပိ အနာသဝါပီ’’တိ အယမေကော. တတိယေ ပဌမဿ ပက္ခေပေ ဒွေတိ ‘‘အာသဝါ ဓမ္မာ အာသဝသမ္ပယုတ္တာပိ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ နော အာသဝါဓမ္မာ အာသဝသမ္ပယုတ္တာပိ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ ဣမေ ဒွေ. တတိယေ ဒုတိယဿ ပက္ခေပေ ဧကောတိ ‘‘သာသဝါ ဓမ္မာ အာသဝသမ္ပယုတ္တာပိ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ ဧကော. ဒုတိယေ တတိယဿ ပက္ခေပေ ဧကောတိ ဆဋ္ဌဒုကမာဟ. တီဟီတိ စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌေဟိ. ဣတရေတိ တဒဝသိဋ္ဌာ ပဉ္စ. တေ ပန ပဌမေ တတိယဒုကဒုတိယပဒပက္ခေပေ ဧကော၊ ဒုတိယေ ပဌမဒုကဒုတိယပဒပက္ခေပေ ဧကော၊ တတိယေ ပဌမဿ ဧကေကပဒပက္ခေပေ ဒွေ၊ တတိယေ ဒုတိယဒုကပဌမပဒပက္ခေပေ ဧကောတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သာသဝါ ဓမ္မာ အာသဝါပိ နော အာသဝါပိ. အာသဝသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ အာသဝါပိ နော အာသဝါပိ. အာသဝဝိပ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ အာသဝါပိ နော အာသဝါပီ’’တိ ဧတေသမ္ပိ၊ ‘‘အာသဝသဟဂတာ ဓမ္မာ နော အာသဝသဟဂတာ ဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒီနဉ္စ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဂဟဏနယော စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧသ နယောတိ ယော ဧသ ပဌမဒုကေ ဒုတိယဒုကပက္ခေပါဒိကော ဥပါယော ဣဓ အာသဝဂေါစ္ဆကေ ဝုတ္တော၊ ဧသ နယော သံယောဇနဂေါစ္ဆကာဒီသု ဒုကန္တရနိဒ္ဓါရဏေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ပါဠိယံ အနာဂတဒုကာ သံယောဇနဂေါစ္ဆကေ တာဝ ‘‘သံယောဇနာ စေဝ ဓမ္မာ သံယောဇနဝိပ္ပယုတ္တာ စ၊ သံယောဇနဝိပ္ပယုတ္တာ စေဝ ဓမ္မာ နော စ သံယောဇနာ၊ သံယောဇနာ ဓမ္မာ သံယောဇနသမ္ပယုတ္တာပိ သံယောဇနဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ နော သံယောဇနာ ဓမ္မာ သံယောဇနသမ္ပယုတ္တာပိ သံယောဇနဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ နော သံယောဇနာ ဓမ္မာ သံယောဇနိယာပိ အသံယောဇနိယာပိ၊ သံယောဇနိယာ ဓမ္မာ သံယောဇနသမ္ပယုတ္တာပိ သံယောဇနဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ ပဉ္စ. ဧဝံ ဂန္ထဩဃယောဂဥပါဒါနဂေါစ္ဆကေသု ပစ္စေကံ ပဉ္စ. နီဝရဏဂေါစ္ဆကေ ပန နီဝရဏာနံ နီဝရဏဝိပ္ပယုတ္တဘာဝါဘာဝတော ‘‘နော နီဝရဏာ ဓမ္မာ နီဝရဏိယာပိ အနီဝရဏိယာပိ၊ နော နီဝရဏာ ဓမ္မာ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တာပိ နီဝရဏဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ နီဝရဏိယာ ဓမ္မာ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တာပိ နီဝရဏဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ တယော. တထာ ပရာမာသဂေါစ္ဆကေ ‘‘နော ပရာမာသာ ဓမ္မာ ပရာမဋ္ဌာပိ အပရာမဋ္ဌာပိ၊ နော ပရာမာသာ ဓမ္မာ ပရာမာသသမ္ပယုတ္တာပိ ပရာမာသဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ ပရာမဋ္ဌာ ဓမ္မာ ပရာမာသသမ္ပယုတ္တာပိ ပရာမာသဝိပ္ပယုတ္တာပီ’’တိ. ကိလေသဂေါစ္ဆကေ ‘‘နော ကိလေသာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာပိ အသံကိလေသိကာပိ၊ နော ကိလေသာ ဓမ္မာ သံကိလိဋ္ဌာပိ အသံကိလိဋ္ဌာပိ၊ နော ကိလေသာ ဓမ္မာ ကိလေသသမ္ပယုတ္တာပိ ကိလေသဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ သံကိလိဋ္ဌာပိ အသံကိလိဋ္ဌာပိ၊ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ ကိလေသသမ္ပယုတ္တာပိ ကိလေသဝိပ္ပယုတ္တာပိ၊ အသံကိလိဋ္ဌာ ဓမ္မာ သံကိလေသိကာပိ အသံကိလေသိကာပီ’’တိ ဆ ဒုကာတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၂၀-၂၅. ပစ္စယဘာဝေနာတိ သံယောဇနတ္ထံ ဒဿေတိ. ယထာသကံ ပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ဟိ ကာမရာဂါဒီနံ ဝဋ္ဋသံယောဇနန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ ကာမရာဂါဒီနံယေဝ သံယောဇနဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သတိပီ’’တိအာဒိ. အညေသန္တိ သံယောဇနေဟိ အညေသံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ. တပ္ပစ္စယဘာဝေတိ တေသံ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနံ ပစ္စယဘာဝေ. ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓံဘာဂိယဘာဝေန သင်္ဂဟိတာ ပရိစ္ဆိန္နာ ဩရ။ပေ။ သင်္ဂဟိတာ၊ တေဟိ ကာမရာဂါဒီဟိ ဝိသေသပစ္စယဘူတေဟိ. ကာမကမ္မဘဝါဒီနံ ကာမူပပတ္တိဘဝါဒိနိပ္ဖါဒနေပိ နိယမောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘တံတံ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. တေန သံယောဇနာနံ ဘာဝေ ယထာဝုတ္တနိယမာနံ ကမ္မူပပတ္တိဘဝါနံ ဘာဝံ ဒဿေတွာ တဒဘာဝေ အဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘န စာ’’တိအာဒိမာဟ. ဗန္ဓနံ အသေရိဘာဝကရဏံ အန္ဒုဗန္ဓနာဒယော ဝိယ. ဂန္ထကရဏံ အဝစ္ဆိန္နတာကရဏံ. စက္ကလကံ ပါဒပုဉ္ဆနရဇ္ဇုမဏ္ဍလံ. န စောဒေတဗ္ဗန္တိ ပညာစက္ခုနာ ပစုရဇနဿ ပဿိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ယထာဝုတ္တဝိသေသဿ သဒ္ဓေယျတံ အာဟ. တိဝိဓော ဟိ အတ္ထော ကောစိ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ ယော ရူပါဒိဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တဝေဒနီယော အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာကာရော၊ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သဘာဝလက္ခဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောစိ အနုမာနသိဒ္ဓေါ ယော ဃဋာဒီသု ပဋာဒီသု စ ပသိဒ္ဓေန ပစ္စယာယတ္တဘာဝေန ဃဋပဋ-သဒ္ဒါဒီနံ အနိစ္စတာဒိအာကာရော၊ ကောစိ ဩကပ္ပနသိဒ္ဓေါ ယော ပစုရဇနဿ အစ္စန္တမဒိဋ္ဌော သဒ္ဓါဝိသယော သဂ္ဂနိဗ္ဗာနာဒိ. တတ္ထ ယဿ သတ္ထုနော ဝစနံ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေ အနုမာနသိဒ္ဓေ စ အတ္ထေ န ဝိသံဝါဒေတိ အဝိပရီတပ္ပဝတ္တိယာ၊ တဿ ဝစနေန သဒ္ဓေယျတ္ထသိဒ္ဓီတိ တထာရူပေါ စ ဘဂဝါတိ ‘‘ဓမ္မာနံ သဘာဝ။ပေ။ န စောဒေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ ဧဝရူပေသု.

၂၆-၃၇. ယထာ သရဘေဟိ အတိက္ကမိတဗ္ဗာ ပဗ္ဗတရာဇိ သရဘနိယာ၊ ဧဝံ ဩဃနိယာတိ သဒ္ဒသိဒ္ဓီတိ အာဟ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိ.

၅၀-၅၄. ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟော ပရာမသနန္တိ ‘‘ပရတော’’တိ ဧတ္ထ န ဓမ္မသဘာဝတော အညထာမတ္တံ ပရန္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ အထ ခေါ တဗ္ဗိပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ပရတောတိ နိစ္စာဒိတော’’တိ.

၅၅-၆၈. ယဒိ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနံ၊ ကထမာရမ္မဏဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ဝိစိတ္တသညာယ သညိတ’’န္တိ၊ ပရိကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဒုဝိညေယျနာနတ္တတာယ နိရန္တရဘာဝူပဂမနံ သံသဋ္ဌဘာဝေါတိ ‘‘သုဝိညေယျနာနတ္တတ္တာ န သံသဋ္ဌတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံ အရူပက္ခန္ဓာနံ. ဣတရေဟိ ရူပနိဗ္ဗာနေဟိ. ကိံ ပန ကာရဏံ သမာနုပ္ပါဒနိရောဓာနံ ဧကကလာပဘူတာနံ အရူပဓမ္မာနမေဝ အညမညံ သံသဋ္ဌတာ ဝုစ္စတိ၊ န ပန တထာဘူတာနမ္ပိ ရူပဓမ္မာနန္တိ အာဟ ‘‘ဧသ ဟိ တေသံ သဘာဝေါ’’တိ. တေန ယဒိပိ ကေစိ အရူပဓမ္မာ ဝိသုံ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ၊ ဒန္ဓပ္ပဝတ္တိကတ္တာ ပန ရူပဓမ္မာနံယေဝ သုဝိညေယျနာနတ္တံ၊ န အရူပဓမ္မာနန္တိ တေသံ သံသဋ္ဌဘာဝေါ တဒဘာဝေါ စ ဣတရေသံ သဘာဝသိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတိ. သမူဟဃနတာယ ဝါ ဒုဗ္ဗိဘာဂတရတ္တာ နတ္ထိ အရူပဓမ္မာနံ ဝိသုံ အာရမ္မဏဘာဝေါတိ ဒုဝိညေယျနာနတ္တတ္တာ တေသံယေဝ သံသဋ္ဌတာ. အမုဉ္စိတွာ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ ဂဟေတဗ္ဗတော ဗုဒ္ဓိယာ.

၈၃-၁၀၀. ကာမတဏှာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ရူပဘဝေါ ရူပံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. အာရမ္မဏကရဏဝသေနာတိ ဧတေန ကာမရူပါရူပတဏှာနံ ဝိသယဘာဝေါ ယထာက္ကမံ ကာမရူပါရူပါဝစရတာယ ကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. အဝဿဉ္စေတမေဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ကာမာဝစရာဒိဘာဝေါ အပရိပုဏ္ဏဝိသယော သိယာ. ယဒိ ဟိ အာလမ္ဗိတဗ္ဗဓမ္မဝသေန ဘူမိပရိစ္ဆေဒေါ၊ ဧဝံ သတိ အနာရမ္မဏာနံ သင်္ဂဟော န သိယာ. အထ ဝိပါကဒါနဝသေန၊ ဧဝမ္ပိ အဝိပါကာနံ သင်္ဂဟော န သိယာ၊ တသ္မာ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပရိယာပန္နာနံ ဘူမိပရိစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ သတိ ကာမာဝစရာဒိဘာဝေါ ပရိပုဏ္ဏဝိသယော သိယာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧဝဉှိ သတီ’’တိအာဒိ. အပရိယာပန္နာနံ ပန လောကတော ဥတ္တိဏ္ဏဘာဝေန အနုတ္တရဘူမိတာ. အကာမာဝစရာဒိတာ နာပဇ္ဇတီတိ အဗျာပိတဒေါသံ ပရိဟရတိ၊ ကာမာဝစရာဒိတာ နာပဇ္ဇတီတိ အတိဗျာပိတဒေါသံ. နနု စ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ကာမတဏှာ ကတမာ၊ ကာမာဝစရဓမ္မာရမ္မဏာ တဏှာ၊ ကာမာဝစရဓမ္မာ ကတမေ၊ ကာမတဏှာဝိသယာတိ ဣတရီတရနိဿယတာ ဒေါသောတိ? န၊ အဝီစိအာဒိဧကာဒသောကာသနိန္နတာယ ကိဉ္စိ တဏှံ ကာမတဏှာဘာဝေန ဂဟေတွာ တံသဘာဝါယ ဝိသယဘာဝေန ကာမာဝစရဓမ္မာနံ ဥပလက္ခေတဗ္ဗတ္တာ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါဌေန သမတ္ထေန္တော ‘‘နိက္ခေပကဏ္ဍေပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိ ကာမတဏှာယ အာလမ္ဗိတဗ္ဗတ္တာ ကာမဓာတုပရိယာပန္နဓမ္မာ စ ကာမဘဝသင်္ခါတေ ကာမေ ဩဂါဠှာ ဟုတွာ စရန္တိ၊ နာညတ္ထာတိ ဧတ္ထာဝစရာတိ ဝုတ္တန္တိ. ဝိသေသတ္ထိနာ ဝိသေသော အနုပယုဇ္ဇတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘လောကဿ ဝသေန ပရိယာပန္နနိစ္ဆယတော’’တိ. တေန လောကိယဓမ္မေသု ပရိယာပန္န-သဒ္ဒဿ နိရုဠှတံ ဒဿေတိ ဘဂဝတော တဒုစ္စာရဏာနန္တရံ ဝိနေယျာနံ တဒတ္ထပဋိပတ္တိတော. ပရိစ္ဆေဒကာပေက္ခာ ပရိစ္ဆိန္နတာတိ ‘‘ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ တဏှာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ဟိ ဓမ္မာနံ ကာမာဝစရာဒိဘာဝံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ. ပရိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ‘‘ဥပါဒိန္နာ’’တိအာဒီသု ဥပ-သဒ္ဒေါ ဝိယ သသာဓနံ ကိရိယံ ဒီပေတီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နိယျာနကရဏသီလာ နိယျာနိကာ ယထာ ‘‘အပူပဘက္ခနသီလော အာပူပိကော’’တိ၊ နိယျာနသီလာ ဧဝ ဝါ. ရာဂဒေါသမောဟာဝ ဂဟိတာတိ ဉာယတိ၊ ဣတရထာ ပဟာနေကဋ္ဌတာဝစနံ နိပ္ပယောဇနံ သိယာ. ‘‘ရဏောဟတာ န ဇောတန္တိ၊ စန္ဒသူရိယာ သတာရကာ’’တိအာဒီသု ရဏ-သဒ္ဒဿ ရေဏုပရိယာယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သမ္ပဟာရပရိယာယတ္တာ ယုဒ္ဓ-သဒ္ဒဿ သမ္ပဟာရော စ ပဟရိတဗ္ဗာဓာရောတိ အကုသလသေနာဝ ‘‘သရဏာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဒုက္ခာဒီနန္တိ ဖလဘူတာနံ ဒုက္ခဝိဃာတဥပါယာသပရိဠာဟာနံ သဘာဂဘူတာယ စ မိစ္ဆာပဋိပဒါယ. တန္နိဗ္ဗတ္တကသဘာဝါနံ အကုသလာနန္တိ ဧတေန သဗ္ဗေသမ္ပိ အကုသလာနံ သရဏတံ ဒဿေတိ.

အဘိဓမ္မဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတ္တန္တိကဒုကမာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၁-၁၀၈. ဝိဇ္ဇာသဘာဂတာယ၊ န သင်္ကပ္ပါဒယော ဝိယ ဝိဇ္ဇာယ ဥပကာရကဘာဝတော. ‘‘အဘေဇ္ဇံ။ပေ။ ရုဟတီ’’တိ ဥဘယမ္ပိ အနဝသေသပ္ပဟာနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိပိ ပဟီယမာနာ ကိလေသာ တေန တေန ဩဓိနာ အနဝသေသမေဝ ပဟီယန္တိ၊ ယေ ပန အဝသိဋ္ဌာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ၊ တေ လောဘာဒိကိလေသဘာဝသာမညတော ပုန ဝိရုဠှာ ဝိယ ဟောန္တိ. အရဟတ္တမဂ္ဂေ ပန ဥပ္ပန္နေ န ဧဝံ အဝသိဋ္ဌာဘာဝတော. တဒုပစာရေန နိဿယဝေါဟာရေန. ကုသလေဟိ တာပေတဗ္ဗာတိ ဝါ တပနိယာ၊ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ဗာဓိတဗ္ဗာ ပဟာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. သမာနတ္ထာနိ အဓိဝစနာဒီနံ သင်္ခါဒိဘာဝတော. ‘‘သဗ္ဗေဝ ဓမ္မာ အဓိဝစနပထာ’’တိအာဒိနာ အဓိဝစနာဒီနံ ဝိသယဘာဝေ န ကောစိ ဓမ္မော ဝဇ္ဇိတော၊ ဝစနဘာဝေါ ဧဝ စ အဓိဝစနာဒီနံ ဝက္ခမာနေန နယေန ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဉ္စ ဝစနံ အဓိဝစနာဒိဘာဝံ ဘဇတီ’’တိ.

၁၀၉-၁၁၈. အညံ အနပေက္ခိတွာ သယမေဝ အတ္တနော နာမကရဏသဘာဝေါ နာမကရဏဋ္ဌောတိ၊ တေန အရူပဓမ္မာနံ ဝိယ ဩပပါတိကနာမတာယ ပထဝီအာဒီနမ္ပိ နာမဘာဝေါ သိယာတိ အာသင်္ကာယ နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘နာမန္တရာနာပဇ္ဇနတော’’တိ အာဟ. န ဟိ ဝိနာ ပထဝီအာဒိနာမေနပိ ရူပဓမ္မာ ဝိယ ကေသာဒိနာမေဟိ ဝိနာ ဝေဒနာဒိနာမေဟိ အညေန နာမေန အရူပဓမ္မာ ပိဏ္ဍာကာရတော ဝေါဟရီယန္တီတိ. ယံ ပန ပရဿ နာမံ ကရောတိ၊ တဿ အညာပေက္ခံ နာမကရဏန္တိ နာမကရဏသဘာဝတာ နတ္ထီတိ သာမညနာမာဒိကရဏာနံ နာမဘာဝေါ နာပဇ္ဇတိ. ယဿ စညေဟိ နာမံ ကရီယတိ၊ တဿ နာမကရဏသဘာဝတာယ အဘာဝေါယေဝါတိ နတ္ထိ နာမဘာဝေါ. ယေ ပန အနာပန္နနာမန္တရာ သဘာဝသိဒ္ဓနာမာ စ၊ တေ ဝေဒနာဒယောဝ နာမံ နာမာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္တနာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဖဿာဒီနံ အာရမ္မဏာဘိမုခတာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ အပ္ပဝတ္တိယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိနာဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ. အဓိဝစနသမ္ဖဿော မနောသမ္ဖဿော၊ သော နာမမန္တရေန ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပါကဋောတိ နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တော. ရုပ္ပနသဘာဝေနာတိ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပကာသကပကာသိတဗ္ဗဘာဝေနပိ ဟိ ဝိနာပိ နာမေန ရူပဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ. အထ ဝါ ပကာသကပကာသိတဗ္ဗဘာဝေါ ဝိသယိဝိသယဘာဝေါ စက္ခုရူပါဒီနံ သဘာဝေါ၊ သော ရုပ္ပနသဘာဝေ သာမညေ အန္တောဂဓောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁၁၉-၁၂၃. ဣတော ပုဗ္ဗေ ပရိကမ္မန္တိအာဒိနာ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကုသလတာ ဝိယ သမာပတ္တိကုသလတာပိ ဈာနလာဘီနံယေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ‘‘ဣတရေသမ္ပိ အနုဿဝဝသေန သမာပတ္တီနံ အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒပညာ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ သီလဝိသောဓနာဒိနာ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတီတိ ဇာနနကပညာ သဟ ပရိကမ္မေန အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒဇာနနကပညာ’’တိ ကေစိ. ဝုဋ္ဌာနေ ကုသလဘာဝေါ ဝုဋ္ဌာနဝသိတာ. ပုဗ္ဗေတိ သမာပဇ္ဇနတော ပုဗ္ဗေ.

၁၂၄-၁၃၄. သောဘနေ ရတော သုရတော၊ တဿ ဘာဝေါ သောရစ္စန္တိ အာဟ ‘‘သောဘနကမ္မရတတာ’’တိ. သုဋ္ဌု ဝါ ဩရတော ဝိရတော သောရတော၊ တဿ ဘာဝေါ သောရစ္စန္တိ. အယံ ပနတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော ဧဝ. အပ္ပဋိသင်္ခါနံ မောဟော. ကုသလဘာဝနာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဝဍ္ဎနာ. သညာဏံ ဥပလက္ခဏံ. သဝိဂ္ဂဟံ သဗိမ္ဗကံ. ဥပလက္ခေတဗ္ဗာကာရံ ဓမ္မဇာတံ၊ အာရမ္မဏံ ဝါ. အဝိက္ခေပေါတိ စိတ္တဝိက္ခေပပဋိပက္ခော. ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ ဟိ ပဟာနဝုဋ္ဌာနေန စ အဝိက္ခေပေါ ဝိက္ခေပံ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီတိ.

၁၃၅-၁၄၂. ကာရဏသီလံ လောကိယံ. ဖလသီလံ လောကုတ္တရံ တေန သိဇ္ဈတီတိ ကတွာ၊ လောကိယဿပိ ဝါ သီလဿ ကာရဏဖလဘာဝေါ ပုဗ္ဗာပရဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမ္ပန္နသမုဒါယဿ ပရိပုဏ္ဏသမူဟဿ. အကုသလာ သီလာ အကုသလာ သမာစာရာ. သီလသမ္ပဒါ သီလသမ္ပတ္တိ သီလဂုဏာတိ အတ္ထော. သဟောတ္တပ္ပံ ဉာဏန္တိ ဩတ္တပ္ပဿ ဉာဏပ္ပဓာနတံ အာဟ၊ န ပန ဉာဏဿ ဩတ္တပ္ပသဟိတတာမတ္တံ. န ဟိ ဩတ္တပ္ပရဟိတံ ဉာဏံ အတ္ထီတိ. အဓိမုတ္တတာ အဘိရတိဝသေန နိရာသင်္ကာပဝတ္တိ. နိဿဋတာ ဝိသံယုတ္တတာ. ဧတ္ထ စ အဓိမုတ္တတာနိဿဋတာဝစနေဟိ တဒုဘယပရိယာယာ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော ဧကသေသနယေန ဣဓ ‘‘ဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တဿ စ အဓိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စာ’’တိ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဥပ္ပါဒေါ၊ န ဥပ္ပါဒေါတိ အနုပ္ပါဒေါ၊ တဗ္ဘူတေ အနုပ္ပါဒပရိယောသာနေ ဝိမောက္ခန္တေ အနုပ္ပါဒဿ အရိယမဂ္ဂဿ ကိလေသာနံ ဝါ အနုပ္ပဇ္ဇနဿ ပရိယောသာနေတိ ဌာနဖလေဟိ အရိယဖလမေဝ ဥပလက္ခီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မာတိကာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁. အပ္ပေတုန္တိ နိဂမေတုံ. ‘‘ပဒဘာဇနီယံ န ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒဘာဇနီယာဝစနေန အပ္ပနာဝရောဓံ သာဓေတွာ ပဒဘာဇနီယာဝစနဿ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘သရူပေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဖဿော ဟောတီ’’တိအာဒီသု ဟောတိ-သဒ္ဒေါ အတ္ထိ-သဒ္ဒေန အနာနတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုတိယေန ဟောတိ-သဒ္ဒေနာ’’တိ. ပုဗ္ဗေ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယေန ဝတွာ ယထာဝုတ္တဿ ပါဠိပ္ပဒေသဿ အပ္ပနာဝရောဓော သမတ္ထိတောတိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တော ‘‘သင်္ခေပေနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဉာတုံ ဣစ္ဆိတောတိ လက္ခဏဿ ပုစ္ဆာဝိသယတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယေန ကေနစီတိ ဒဿနာဒိဝိသေသယုတ္တေန၊ ဣတရေန ဝါ. အဝတ္ထာဝိသေသော ဟိ ဉာဏဿ ဒဿနတုလနတီရဏာနိ. ‘‘အဒိဋ္ဌတ’’န္တိအာဒီသု အာဟာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗတ္ထ စ လက္ခဏဿာတိ. တဉှေတ္ထ အဓိကတန္တိ. အဒိဋ္ဌံ ဇောတီယတိ ဧတာယာတိ ဧတေန ဒိဋ္ဌံ သံသန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ. ဝိမတိံ ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ ဝိမတိစ္ဆေဒနာတိ ဧတာသမ္ပိ သဒ္ဒတ္ထော နယတော ဒဿိတော၊ အတ္ထတော ပန သဗ္ဗာပိ တထာပဝတ္တံ ဝစနံ၊ တဒုပ္ပါဒကော ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အညမညတော ပဘိဇ္ဇတီတိ ပဘေဒေါ၊ ဝိသေသော၊ တေန ပဘေဒေန. ဓမ္မာနံ ဒေသနန္တိ ကိဉ္စာပိ သမယဘူမိဇာတိအာရမ္မဏသဘာဝါဒိဝသေန အနဝသေသပ္ပဘေဒပရိဂ္ဂဟတော နိဒ္ဒေသဒေသနာဝ ဝတ္တုံ ယုတ္တာ၊ တထာပိ ကုသလာဒိမာတိကာပဒသင်္ဂဟိတဝိသေသောယေဝ ဣဓ ပဘေဒေါတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဘေဒ။ပေ။ ဒေသနံ အာဟာ’’တိ. တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကုသလ။ပေ။ ဒီပေတွာတိ ဖဿော ဟောတိ။ပေ။ အဝိက္ခေပေါ ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရ ဖဿပဉ္စမကရာသိဝဏ္ဏနာ). ‘‘ဖဿော ဖုသနာ’’တိအာဒိနာ စ ပဘေဒဝန္တောဝ သာတိသယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ န ပန မာတိကာယံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါတိ ပဘေဒဝန္တဒဿနံ နိဒ္ဒေသော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိအာဒိနာ ‘‘ပဘေဒေ။ပေ။ ဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဣမဿ ဝါကျဿ ပိဏ္ဍတ္ထမာဟ. ယဒိ ဓမ္မာ ဧဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ စ၊ ကသ္မာ ကုသလာတိ ပဘေဒဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တေ ပနာ’’တိအာဒိ. န ဟိ ပဘေဒေဟိ ဝိနာ ပဘေဒဝန္တော အတ္ထီတိ. ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ဧတေန ‘‘ဖဿော ဟောတီ’’တိ၊ ‘‘ဖဿော ဖုသနာ’’တိ စ အာဒိနာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနံ ကုသလဘာဝေါ ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ဝိဿဇ္ဇနေပီ’’တိ အာဟ. ဣမသ္မိဉှီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော. တေန ယသ္မာ ဓမ္မာဝ ဒေသေတဗ္ဗာ၊ တေ စ ကုသလာ။ပေ။ ဘေဒါ ဒေသေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာတိ ဧဝံ ဝါ ယောဇနာ. ဓမ္မာနမေဝါတိ အဝဓာရဏဖလံ ဒဿေတိ ‘‘အဝေါဟာရဒေသနာတော’’တိ. အတ္ထာနဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေန ‘‘ဖဿော ဖုသနာ’’တိ ဧဝမာဒိသဘာဝနိရုတ္တိံ ယထာဝုတ္တဓမ္မာဒိဉာဏဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘ဣတိ ဧဝံ အယံ ပဝတ္တေတဗ္ဗော နိဝတ္တေတဗ္ဗော စာ’’တိ တထာ တထာ ဝိဓေတဗ္ဗဘာဝေါ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာ၊ တာယ ယုတ္တော ဣတိ။ပေ။ ယုတ္တော၊ တဿ ဝိဓေတဗ္ဗဿာတိ အတ္ထော၊ ဝိသေသနတ္တာ ပဘေဒဿာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣတိကတ္တဗ္ဗတာယုတ္တဿ ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ ဥဒ္ဒေသော ဓမ္မပ္ပဓာနော၊ တသ္မာ တတ္ထ ဓမ္မဿ ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ အယံ ပဒါနုက္ကမော ကတော. ပုစ္ဆာ သံသယိတပ္ပဓာနာ အနိစ္ဆိတနိစ္ဆယနာယ ပဝတ္တေတဗ္ဗတ္တာ. တေန သဗ္ဗဓမ္မေသု သမုဂ္ဃါဋိတဝိစိကိစ္ဆာနုသယာနမ္ပိ ပုစ္ဆာ ဒေသေတဗ္ဗပုဂ္ဂလဂတသံသယာပတ္တိံ အတ္တနိ အာရောပေတွာ သံသယာပန္နေဟိ ဝိယ ပဝတ္တီယတီတိ ဒဿေတိ. ကာမာဝစရာဒိဘေဒေါ ဝိယ ကုသလာဒိဘာဝေန ကုသလာဒိဘေဒေါ ဓမ္မဘာဝေန နိယတောတိ ဓမ္မာတိ ဝုတ္တေ နိစ္ဆယာဘာဝတော ‘‘ကုသလာ နု ခေါ အကုသလာ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ သံသယော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကုသလာဒိဘေဒေါ ပန သံသယိတော’’တိ. ဓမ္မဘာဝေါ ပန ကုသလာဒီသု ဧကန္တိကတ္တာ နိစ္ဆိတောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘န စ ဓမ္မဘာဝေါ သံသယိတော’’တိ. တေန သံသယိတော နိစ္ဆေတဗ္ဗဘာဝေန ပဓာနော ဧတ္ထ ကုသလဘာဝေါ၊ န တထာ ဓမ္မဘာဝေါတိ ဓမ္မာ ကုသလာတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

စိတ္တုပ္ပါဒသမယေတိ စိတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနသမယေ. ‘‘အထ ဝိဇ္ဇမာနေ’’တိ ဧတ္ထ အထ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ ‘‘ပစ္ဆာ’’တိ. ဘောဇနဂမနာဒီဟိ သမယေကဒေသနာနတ္တံ ဒဿေတွာ အဝသေသနာနတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘သမဝါယာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသိတာတိ ဧတေန ‘‘နိယမိတာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တစိတ္တဝိသေသိတဗ္ဗတော သမယတောတိ အတ္ထော. ယထာဓိပ္ပေတာနန္တိ ကာမာဝစရာဒိဝိသေသယုတ္တာနံ. ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသိတဗ္ဗောပိ သမယော ယေန စိတ္တေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ဝိသေသီယတိ၊ တဿေဝ စိတ္တဿ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ ဧတ္ထ သယံ ဝိသေသနဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနဘူတံ စိတ္တံ အတ္တနာ ဝိသေသိတဗ္ဗသမယဿ ဥပကာရတ္ထံ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ။ပေ။ စိတ္တ’’န္တိ ဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ. ဥပကာရောတိ စ အညမညံ အဝစ္ဆေဒကာဝစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရိမဓမ္မာနံ ဘင်္ဂသမကာလံ၊ ဘင်္ဂါနန္တရမေဝ ဝါ ပစ္ဆိမဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိ ပုရိမပစ္ဆိမာနံ နိရန္တရတာ ကေနစိ အနန္တရိတတာ. ယာယ ဘာဝပက္ခဿ ဗလဝဘာဝေန ပဋိစ္ဆာဒိတော ဝိယ ဟုတွာ အဘာဝပက္ခော န ပညာယတီတိ တဒေဝေတန္တိ ဂဟဏဝသေန ပစုရဇနော ဝိပရိယေသိတော၊ သောယမတ္ထော အလာတစက္ကေန သုပါကဋော ဟောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧကီဘူတာနမိဝါ’’တိ. ဧကသမူဟဝသေန ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ သမူဟဃနတာ၊ ဒုဗ္ဗိညေယျကိစ္စဘေဒဝသေန ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ ကိစ္စဃနတာတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ အနေကေသံ ဓမ္မာနံ ကာလသဘာဝဗျာပါရာရမ္မဏေဟိ ဒုဗ္ဗိညေယျဘေဒတာယ ဧကီဘူတာနမိဝ ဂဟေတဗ္ဗတာ ယထာက္ကမံ သန္တတိဃနတာဒယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဟကာရီကာရဏသန္နိဇ္ဈံ သမေတီတိ သမယော၊ သမဝေတီတိ အတ္ထောတိ သမယ-သဒ္ဒဿ သမဝါယတ္ထတံ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္စယသာမဂ္ဂိ’’န္တိ အာဟ. သမေတိ သမာဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဒါဓာရပုဂ္ဂလေဟီတိ သမယော၊ ခဏော. သမေန္တိ ဧတ္ထ၊ ဧတေန ဝါ၊ သမာဂစ္ဆန္တိ ဓမ္မာ သဟဇာတဓမ္မေဟိ ဥပ္ပါဒါဒီဟိ ဝါတိ သမယော၊ ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိမတ္တတာယ အတ္ထတော အဘူတောပိ ဟိ ကာလော ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အဓိကရဏံ ကရဏံ ဝိယ စ ပရိကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓေန ရူပေန ဝေါဟရီယတီတိ. သမံ၊ သဟ ဝါ အဝယဝါနံ အယနံ ပဝတ္တိ အဝဋ္ဌာနန္တိ သမယော၊ သမူဟော ယထာ ‘‘သမုဒါယော’’တိ. အဝယဝသဟာဝဋ္ဌာနမေဝ ဟိ သမူဟော. ပစ္စယန္တရသမာဂမေ ဧတိ ဖလံ ဧတသ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝတ္တတိ စာတိ သမယော၊ ဟေတု ယထာ ‘‘သမုဒယော’’တိ. သမေတိ သမ္ဗန္ဓော ဧတိ သဝိသယေ ပဝတ္တတိ၊ သမ္ဗန္ဓာ ဝါ အယန္တိ ဧတေနာတိ သမယော၊ ဒိဋ္ဌိ. ဒိဋ္ဌိသံယောဇနေန ဟိ သတ္တာ အတိဝိယ ဗဇ္ဈန္တီတိ. သမယနံ သင်္ဂတိ သမောဓာနန္တိ သမယော၊ ပဋိလာဘော. သမဿ နိရောဓဿ ယာနံ၊ သမ္မာ ဝါ ယာနံ အပဂမော အပ္ပဝတ္တီတိ သမယော၊ ပဟာနံ. အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဧတဗ္ဗော အဘိသမေတဗ္ဗော အဓိဂန္တဗ္ဗောတိ အဝိပရီတော သဘာဝေါ အဘိသမယော. အဘိမုခဘာဝေန သမ္မာ ဝါ ဧတိ ဂစ္ဆတိ ဗုဇ္ဈတီတိ အဘိသမယော၊ အဝိရာဓေတွာ ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝါဝဗောဓော. ဧတ္ထ စ ဥပသဂ္ဂါနံ ဇောတကမတ္တတ္တာ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝါစကော သမယ-သဒ္ဒေါ ဧဝါတိ သဥပသဂ္ဂေါပိ ဝုတ္တော. တာနေဝါတိ ပီဠနာဒီနေဝ. ဝိပ္ဖါရိကတာ သေရိဘာဝေန ကိရိယာသု ဥဿာဟနပရိနိပ္ဖန္နော.

ကေသုစီတိ အကုသလဝိပါကာဒီသု. ခဏဿ အသမ္ဘဝေါ တေန ဝိနာဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘နနူ’’တိအာဒိ. ဓမ္မေနေဝါတိ ဝိသေသန္တရရဟိတေန. တံယေဝ ဟိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ ‘‘န တဿ ပဝတ္တိတ္ထာ’’တိအာဒိနာ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါတိ ကာလေန လောကော ပဝတ္တတိ နိဝတ္တတီတိ ဝါ ကာလော နာမ ဘာဝေါ ဝတ္တနလက္ခဏော ဘာဝါနံ ပဝတ္တိဩကာသဒါယကောတိ ဝါ ယေန တေန ပကာရေန. ဣဓ ဥတ္တမဟေတုနော သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထီတိ ဟေတုဟေတုသာဓာရဏဟေတူယေဝ ပဋိသေဓေတိ. တပ္ပစ္စယတံ အနေကပစ္စယတံ.

ပကတိဿရဝါဒဂ္ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဇာပတိပုရိသကာလဝါဒါဒယောပိ ‘‘ဧကကာရဏဝါဒေါ’’တိ. ဝါ-သဒ္ဒေန ဝါ တေသမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဝယဝ။ပေ။ ဒါယော ဝုတ္တော အဝယဝဓမ္မေန သမုဒါယဿ အပဒိသိတဗ္ဗတ္တာ၊ ယထာ ‘‘သမံ စုဏ္ဏံ၊ အလင်္ကတော ဒေဝဒတ္တော’’တိ စ. အနိပ္ဖါဒနံ နိပ္ဖါဒနာဘာဝေါ အဟေတုဘာဝေါ. နိပ္ဖါဒေတုံ အသမတ္ထဿ ပန ပစ္စယန္တရာနံ သဟဿေပိ သမာဂတေ နတ္ထေဝ သမတ္ထတာတိ အာဟ ‘‘နိပ္ဖါဒနသမတ္ထဿာ’’တိ. ဧတ္ထ စ သဟကာရီကာရဏာယတ္တာ ဖလုပ္ပါဒနာ ပစ္စယဓမ္မာနံ အညမညာပေက္ခာတိ ဝုတ္တာတိ အပေက္ခာ ဝိယာတိ အပေက္ခာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

နိဗျာပါရေသု အဗျာဝဋေသု. ဧကေကသ္မိန္တိ အဋ္ဌကထာယံ အာမေဍိတဝစနဿ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌတံ ဒဿေတိ. သတိ စ အာမေဍိတေ သိဒ္ဓေါ ဗဟုဘာဝေါတိ. အန္ဓသတံ ပဿတီတိ စ ပစ္စတ္တဝစနံ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မဝသေန ပရိဏာမေတွာ ‘‘အန္ဓသတေ’’တိ အာဟ. တထာ ဧကေကသ္မိန္တိ ဣမိနာ ဝိသုံ အသမတ္ထတာ ဇောတိတာတိ အန္ဓသတံ ပဿတီတိ သမုဒိတံ ပဿတီတိ အတ္ထတော အယမတ္ထော အာပန္နောတိ အာဟ ‘‘အန္ဓသတံ သဟိတံ ပဿတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. အညထာတိ ယထာရုတဝသေန အတ္ထေ ဂယှမာနေ. ယသ္မာ အသာ။ပေ။ သိဒ္ဓေါ သိဝိကုဗ္ဗဟနာဒီသု၊ တသ္မာ နာယမတ္ထော သာဓေတဗ္ဗော. ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ သုပါကဋဘာဝေန အသာဓေတဗ္ဗတံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိသု’’န္တိအာဒိမာဟ.

ဧတေနုပါယေနာတိ ယောယံ ခဏသင်္ခါတော သမယော ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဒုလ္လဘဘာဝံ ဒီပေတိ. အတ္တနော ဒုလ္လဘတာယာတိ ဧတ္ထ ခဏတ္ထော ဝါ သမယ-သဒ္ဒေါ ခဏသင်္ခါတော သမယောတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဧတေန ဥပါယဘူတေန နယဘူတေန. ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထာယံ ယောဇနာ – သမဝါယ။ပေ။ ဝုတ္တိံ ဒီပေတိ သယံ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဘာဝတော၊ သမဝါယတ္ထော ဝါ သမယ-သဒ္ဒေါ သမဝါယသင်္ခါတော သမယော. သော ယာယ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ သတီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ပကာသနဝသေန ဓမ္မာနံ အနေကဟေတုတော ဝုတ္တိံ ဒီပေတိ. ကာလ။ပေ။ ပရိတ္တတံ ဒီပေတိ အတ္တနော အတိပရိတ္တတာယ. သမူဟ။ပေ။ သဟုပ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ သယံ ဓမ္မာနံ သမုဒါယဘာဝတော. ဟေတု။ပေ။ ဝုတ္တိတံ ဒီပေတိ သတိ ဧဝ အတ္တနိ အတ္တနော ဖလာနံ သမ္ဘဝတောတိ. အတ္ထပက္ခေ စ သဒ္ဒပက္ခေ စ ယသ္မိံ အတိပရိတ္တေ ကာလေ ယသ္မိံ ဓမ္မသမုဒါယေ ယမှိ ဟေတုမှိ သတီတိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဉာပနဝသေန တဒါဓာရာယ တဒဓီနာယ စ ကုသလဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတံ အနေကေသံ သဟုပ္ပတ္တိံ ပရာဓီနပ္ပတ္တိဉ္စ ဒီပေတီတိ.

ဒဠှဓမ္မာ ဓနုဂ္ဂဟာတိ ဒဠှဓနုနော ဣဿာသာ. ဒဠှဓနု နာမ ဒွိသဟဿထာမံ ဝုစ္စတိ. ဒွိသဟဿထာမန္တိ စ ယဿ အာရောပိတဿ ဇိယာဗဒ္ဓေါ လောဟသီသာဒီနံ ဘာရော ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ ယာဝ ကဏ္ဍပ္ပမာဏာ ဥက္ခိတ္တဿ ပထဝိတော မုစ္စတိ. သိက္ခိတာတိ ဒသဒွါဒသဝဿာနိ အာစရိယကုလေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပါ. ကတဟတ္ထာတိ ဓနုသ္မိံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝါ. ကောစိ သိပ္ပမေဝ ဥဂ္ဂဏှာတိ၊ ကတဟတ္ထော န ဟောတိ၊ ဣမေ ပန န တထာတိ ဒဿေတိ. ကတုပါသနာတိ ရာဇကုလာဒီသု ဒဿိတသိပ္ပါ. စတုဒ္ဒိသာ ဌိတာ အဿူတိ ဧကသ္မိံယေဝ ပဒေသေ ထမ္ဘံ ဝါ ရုက္ခံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဧကံယေဝ နိဿာယ စတုဒ္ဒိသာဘိမုခါ ဌိတာ သိယုန္တိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝုတ္တဇဝနပုရိသဿာတိ န ဧဝရူပေါ ပုရိသော ကောစိ ဘူတပုဗ္ဗော အညတြ ဗောဓိသတ္တေန. သော ဟိ ဇဝနဟံသကာလေ ဧဝရူပမကာသိ. သုတ္တေ ပန အဘူတပရိကပ္ပနဝသေန ဥပမာမတ္တံ အာဟဋံ. တပ္ပရဘာဝါတိ တပ္ပရဘာဝတော ဟေတုသင်္ခါတဿ သမယဿ ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပနေ ဧကန္တဗျာဝဋသဘာဝတောတိ အတ္ထော. ယေ ပန ‘‘တပ္ပရဘာဝေါ’’တိ ပဌန္တိ၊ တေသံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိဒီပနတော တပ္ပရဘာဝေါ ဟေတုသင်္ခါတဿ သမယဿ၊ တသ္မာ တဿ ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပနတာ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. သမုဒါယာယတ္တတာဒီပနေ တပ္ပရော၊ တဒေကဒေသာယတ္တတာဒီပနေ တပ္ပရော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတပ္ပရဘာဝတော’’တိ.

နနု စ တံ တံ ဥပါဒါယ ပညတ္တော ကာလော ဝေါဟာရမတ္တကော၊ သော ကထံ အာဓာရော တတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မာနန္တိ အာဟ ‘‘ကာလောပိ ဟီ’’တိအာဒိ. ယဒိ ကိရိယာယ ကိရိယန္တရလက္ခဏံ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏံ၊ ကာ ပနေတ္ထ လက္ခဏကိရိယာတိ အာဟ ‘‘ဣဟာပီ’’တိအာဒိ. လက္ခဏဘူတဘာဝယုတ္တောတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ သတ္တာသင်္ခါတာယ လက္ခဏကိရိယာယ ယုတ္တော သမယော၊ တသ္မာ တတ္ထ ဘူမိနိဒ္ဒေသောတိ.

ဥဒ္ဒါနတောတိ ယဒိ သင်္ခေပတောတိ အတ္ထော. နနု စ အဝသိဋ္ဌကိလေသာဒယော ဝိယ ကိလေသကာမောပိ အဿာဒေတဗ္ဗတာယ ဝတ္ထုကာမေ သမဝရုဒ္ဓေါ ဉာဏံ ဝိယ ဉေယျေတိ သင်္ခေပတော ဧကောယေဝ ကာမော သိယာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိလေသကာမော’’တိအာဒိ. သဟိတဿာတိ ဝိသယဝိသယိဘာဝေန အဝဋ္ဌိတဿ. ‘‘ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ’’တိ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗေ ကာမာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ‘‘စတုန္နံ အပါယာန’’န္တိအာဒိနာ ပန ဝိသယဿ ဝိသေသိတတ္တာ ဩရမ္ဘာဂိယကိလေသဘူတော ကာမရာဂေါ ဣဓ ကိလေသကာမောတိ ဂဟိတောတိ ‘‘တေနာ’’တိအာဒိမာဟ. စောဒကော တဿ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တော ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိနာ အနုယုဉ္ဇတိ. ဣတရော ပန ‘‘ဗဟလကိလေသဿာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ.

ကာမာဝစရဓမ္မေသု ဝိမာနကပ္ပရုက္ခာဒိပ္ပကာရေသု ပရိတ္တကုသလာဒီသု ဝါ. နနု စ ‘‘စတုန္နံ အပါယာန’’န္တိ ဝိသယဿ ဝိသေသိတတ္တာ ရူပါရူပဓာတုဂ္ဂဟဏဿ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ? န၊ ‘‘ဥဒ္ဒါနတော ဒွေ ကာမာ’’တိ နိရဝသေသတော ကာမာနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌေပိ ဟိ ကာမသမုဒါယေ ယထာ တဒေကဒေသောဝ ဂယှတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဝိဓော’’တိအာဒိမာဟ. ကာမရာဂေါ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ. ကာမတဏှာ ကာမာဝစရဓမ္မဝိသယာ တဏှာ. နိရောဓတဏှာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ. ဣဓာတိ ဧကာဒသဝိဓေ ပဒေသေ. ယဒိ အနဝသေသပ္ပဝတ္တိ အဓိပ္ပေတာ၊ ‘‘ဒုဝိဓောပေသော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဝတ္ထုကာမေကဒေသဿ ဣဓ အပ္ပဝတ္တနတောတိ အနုယောဂေန ယေဘုယျဘာဝတော အနဝသေသော ဝိယ အနဝသေသောတိ ဝါ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝတ္ထုကာမောပီ’’တိအာဒိမာဟ. အနဝသေသသဒိသတာ စေတ္ထ သဘာဝဘိန္နဿ ကဿစိ အနဝသေသတော. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ကိလေသကာမဝတ္ထုကာမာနံ အနဝသေသပရိပုဏ္ဏဘာဝေန အဘိလက္ခိတတ္တာတိ အတ္ထော. စာသဒ္ဒဿ ရဿတ္တံ ကတန္တိ ကာမာဝစရသဒ္ဒေ ဟေတုကတ္တုအတ္ထော အန္တောနီတောတိ ဒဿေတိ.

ဝိသယေတိ ဝတ္ထုသ္မိံ အဘိဓေယျတ္ထေတိ အတ္ထော. နိမိတ္တဝိရဟေတိ ဧတေန ရုဠှီသု ကိရိယာ ဝိဘာဂကရဏာယ၊ န အတ္တကိရိယာယာတိ ဒဿေတိ. ကုသလဘာဝန္တိ ဇာတကဗာဟိတိကသုတ္တအဘိဓမ္မပရိယာယေန ကထိတံ ကုသလတ္တံ. တဿာတိ သုခဝိပါကဘာဝဿ. တဿ ပစ္စုပဋ္ဌာနတံ ဝတ္တုကာမတာယာတိ ဧတေန ‘‘အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကလက္ခဏ’’န္တိ ဧတ္ထ သုခသဒ္ဒေါ ဣဋ္ဌပရိယာယော ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ. သညာပညာကိစ္စံ သညာဏကရဏပဋိဝိဇ္ဈနာနိ၊ တဒုဘယဝိဓုရာ အာရမ္မဏူပလဒ္ဓိ ‘‘ဝိဇာနာတီ’’တိ ဣမိနာ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘သညာ။ပေ။ ဂဟဏ’’န္တိ. နနု စ ဖဿာဒိကိစ္စတောပိ ဝိသိဋ္ဌကိစ္စံ စိတ္တန္တိ? သစ္စမေတံ၊ သော ပန ဝိသေသော န တထာ ဒုရဝဗောဓော၊ ယထာ သညာပညာဝိညာဏာနန္တိ သညာပညာကိစ္စဝိသိဋ္ဌလက္ခဏတာယ ဝိညာဏလက္ခဏမာဟ. အနန္တရဓမ္မာနံ ပဂုဏဗလဝဘာဝဿ ကာရဏဘာဝေန ပဝတ္တမာနော သန္တာနံ စိနောတိ နာမ. တထာပဝတ္တိ စ အာသေဝနပစ္စယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘အာသေဝနပစ္စယဘာဝေန စိနောတီ’’တိ.

စိတ္တကတမေဝါတိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏကတမေဝ. နာနတ္တာဒီနံ ဝဝတ္ထာနန္တိ ဧတ္ထ ဝဝတ္ထာနံ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝဝတ္ထာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ အသင်္ကရဘာဝေါ. တေန စ ဓမ္မော နိစ္ဆိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိစ္ဆိတတာ’’တိ. လိင်္ဂနာနတ္တာဒီနီတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိပုရိသသဏ္ဌာနဝသေန လိင်္ဂနာနတ္တံ. ဒေဝမနုဿတိရစ္ဆာနာဒိဝသေန ဣတ္ထိလိင်္ဂဿ ပုထုတ္တံ၊ တထာ ပုရိသလိင်္ဂဿ. ဒေဝါဒိဘေဒေ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ပစ္စေကံ နာနတ္တကာယတာသင်္ခါတဿ အညမညဝိသဒိသသဘာဝဿ ဒေသာဒိဘေဒဘိန္နဿ စ ဝိသေသဿ ဝသေန ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တထာ ပုရိသလိင်္ဂေ. လိင်္ဂနိဗ္ဗတ္တကဿ ဝါ ကမ္မဿ ယထာဝုတ္တနာနတ္တာဒိဝသေန လိင်္ဂဿ နာနတ္တာဒီနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. လိင်္ဂနာနတ္တာဒီသု ပဝတ္တတ္တာ သညာဒီနံ နာနတ္တာဒီနိ. တေနေဝါဟ ‘‘ကမ္မနာနတ္တာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တာနိ ဟိ တာနီ’’တိ. အပဒါဒိနာနာကရဏဒဿနေန လိင်္ဂနာနတ္တံ ဒဿိတံ. တသ္မိဉ္စ ဒဿိတေ သညာနာနတ္တာဒယော ဒဿိတာ ဧဝါတိ အာဝတ္တတိ ဘဝစက္ကန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနာဂ။ပေ။ ဃဋေန္တော’’တိ. ဣတ္ထိလိင်္ဂပုရိသလိင်္ဂါဒိ ဝိညာဏာဓိဋ္ဌိတဿ ရူပက္ခန္ဓဿ သန္နိဝေသဝိသေသော. သညာသီသေန စတ္တာရော ခန္ဓာ ဝုတ္တာ. ဝေါဟာရဝစနေန စ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝေါဟရိတဗ္ဗဘာဝေန ပဝတ္တိ ဒီပိတာ၊ ယာ သာ တဏှာဒိဋ္ဌိအဘိနိဝေသဟေတူတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘လိင်္ဂါဒိ။ပေ။ ယောသာနာနီ’’တိ အာဟ.

‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလဘာဂိယာ၊ သဗ္ဗေတေ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ (အ. နိ. ၁.၅၆-၅၇)၊ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၊ ၂) စ ဧဝမာဒိဝစနတော စိတ္တဟေတုကံ ကမ္မန္တိ အာဟ ‘‘ကမ္မဉှိ စိတ္တတော နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ. ယထာသင်္ချန္တိ ကမ္မတော လိင်္ဂံ လိင်္ဂတော သညာတိ အတ္ထော. န ပုရိမဝိကပ္ပေ ဝိယ ကမ္မတော လိင်္ဂသညာ လိင်္ဂတော လိင်္ဂသညာတိ ဥဘယတော ဥဘယပ္ပဝတ္တိဒဿနဝသေန. ‘‘ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထာယံ ပုရိသောတိ ဝါ’’တိ ဘေဒဿ ဝိသေသိတတ္တာ ဣတ္ထာဒိဘာဝေန ဝေါဟရိတဗ္ဗဘာဝေါ ဣဓ ဘေဒေါတိ ‘‘ဣတ္ထိပုရိသာဒိဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဒ္ဓဒွယဝသေနာတိ အတီတပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓဒွယဝသေန. ဂုဏာဘိဗျာပနံ ကိတ္တီတိ အာဟ ‘‘ပတ္ထဋယသတ’’န္တိ. ကမ္မနာနာကရဏေန ဝိနာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တနာနာကာရဏာဘာဝတော ‘‘ကမ္မဇေဟိ။ပေ။ နာနာကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဝိပစ္စနောကာသော အဋ္ဌာနဘူတာ၊ ဂတိကာလောပိ ဝါ. ကာမာဝစရံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ရူပဓာတုယာ စက္ခုဝိညာဏာဒိံ ဇနေတွာ အနောကာသတာယ တဒါရမ္မဏံ အဇနေန္တံ ဧတ္ထ နိဒဿေတဗ္ဗံ. ဧကစ္စစိတ္တကရဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ စက္ခာဒိဝေကလ္လေန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အဇနကံ ကမ္မဝိညာဏံ အဝသေသပစ္စယဝိကလေ အနောဂဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဒပိ ကာလဂတိပယောဂါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတန္တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဟကာရီကာရဏဝိကလံ ဝိပါကဿ အစ္စန္တံ ဩကာသမေဝ န လဘတိ၊ ဣတရံ ဝိပါကေကဒေသဿ လဒ္ဓေါကာသန္တိ၊ ဣဒမေတေသံ နာနတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဝိပါကဿ ဩကာသလာဘေ သတိ သဟာယကာရဏဝိကလတာဝ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ.

ဘဝတု တာဝ ဘဝိတွာ အပဂတံ ဘူတာပဂတံ၊ အနုဘဝိတွာ အပဂတံ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘အနုဘူတဘူတာ’’တိအာဒိ. တေန အနုဘူတ-သဒ္ဒေန ယော အတ္ထော ဝုစ္စတိ၊ တဿ ဘူတ-သဒ္ဒေါယေဝ ဝါစကော၊ န အနု-သဒ္ဒေါ၊ အနု-သဒ္ဒေါ ပန ဇောတကောတိ ဒဿေတိ. သာခါဘင်္ဂသဒိသာ ဟိ နိပါတောပသဂ္ဂါတိ. ကိရိယာဝိသေသကတ္တဉ္စ ဥပသဂ္ဂါနံ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတုသဒ္ဒါနံ တေဟိ ဝတ္တဗ္ဗဝိသေသဿ ဇောတနဘာဝေနေဝ အဝစ္ဆိန္ဒနန္တိ ယတ္တကာ ဓာတုသဒ္ဒေန အဘိဓာတဗ္ဗာ အတ္ထဝိသေသာ၊ တေသံ ယံ သာမညံ အဝိသေသော၊ တဿ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာပနံ တဿ တဿ ဝိသေသဿ ဇောတနမေဝါတိ အာဟ ‘‘သာမည။ပေ။ ဝိသေသီယတီ’’တိ. အနုဘူတ-သဒ္ဒေါ ဗဟုလံ ကမ္မတ္ထေ ဧဝ ဒိဿတီတိ တဿ ဣဓ ကတ္တုအတ္ထဝါစိတံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဘူတသဒ္ဒေါ စာ’’တိအာဒိမာဟ. သတိပိ သဗ္ဗေသံ စိတ္တုပ္ပါဒါနံ သဝေဒယိတဘာဝတော အာရမ္မဏာနုဘဝနေ၊ သဝိပလ္လာသေ ပန သန္တာနေ စိတ္တာဘိသင်္ခါရဝသေန ပဝတ္တိတော အဗျာကတေဟိ ဝိသိဋ္ဌော ကုသလာကုသလာနံ သာတိသယော ဝိသယာနုဘဝနာကာရောတိ အယမတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝတ္တုံ အဓိပ္ပါယဝသေနာ’’တိ အာဟ. ဘူတာပဂတဘာဝါဘိဓာနာဓိပ္ပါယေနာတိ ကုသလာကုသလဿ အာကဍ္ဎနုပါယမာဟ.

ဥပ္ပတိတကိစ္စနိပ္ဖါဒနတော ဥပ္ပတိတသဒိသတ္တာ ‘‘ဥပ္ပတိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါတိ အနာဂတဿပိ တဿေဝ ဥပ္ပန္န-သဒ္ဒေန ဝုတ္တတာယ ကာရဏမာဟ. ဧတ္ထ စ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာရမ္မဏရသာနုဘဝနံ သာတိသယန္တိ အကုသလဉ္စ ကုသလဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓတာသာမညေန ‘‘သဗ္ဗသင်္ခတံ ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘ဝိပါကာနုဘဝနဝသေန တဒါရမ္မဏံ. အဝိပက္ကဝိပါကဿ သဗ္ဗထာ အဝိဂတတ္တာ ဘဝိတွာ ဝိဂတတာမတ္တဝသေနကမ္မဉ္စ ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ တတ္ထ ဩကာသကတုပ္ပန္နန္တိ ဝိပါကမေဝါဟ. ဣဓ ပန ကမ္မမ္ပီတိ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဘဝတိ ဧတ္ထ ကိလေသဇာတန္တိ ဘူမီတိ ဝုတ္တာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယာတိ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတာယ ဥပါယံ ဒဿေတိ. ဧတေနာတိ ကမ္မံ. ဧတဿာတိ ဝိပါကော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာတိ အဝိနောဒိတတ္တာ. သဘူမိယန္တိ သကဘူမိယံ. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အဒတွာ. ခဏတ္တယေကဒေသဂတံ ခဏတ္တယဂတန္တိ ဝုတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တဿ ဥဒါဟရဏဿ ဥပစာရဘာဝမာဟ. တေန ဥပ္ပန္နာ ဓမ္မာ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ ဣဒမေတ္ထ ဥဒါဟရဏံ ယုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပဓာနေနာတိ ပဓာနဘာဝေန. ဒေသနာယ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ လောကိယဓမ္မေ ဒေသေတဗ္ဗေ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ဒေသနာ ဘဂဝတာ ဥစိတာတိ ဒဿေတိ. ဓမ္မသဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယာတိ လောကိယဓမ္မာနံ အယံ သဘာဝေါ ယဒိဒံ တေ စိတ္တဇေဋ္ဌကာ စိတ္တပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပဝတ္တန္တီတိ ဒဿေတိ. တေန တေသံ တထာဒေသနာယ ကာရဏမာဟ၊ သဗ္ဗေ အကုသလာ ဓမ္မာ စိတ္တဝဇ္ဇာတိ အတ္ထော. ကေစီတိ ပဒကာရာ. ဖဿာဒယောပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ရာဂါဒယော သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ကာလဘေဒါဘာဝေပိ ပစ္စယဘာဝေန အပေက္ခိတော ဓမ္မော ပုရိမနိပ္ဖန္နော ဝိယ ဝေါဟရီယတီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ဥပ္ပန္နော ဝိယာ’’တိ. အနုပစရိတမေဝဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အနန္တရပစ္စယမန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ခီဏာ ဘဝနေတ္တီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဒီ. နိ. ၂.၁၅၅၊ နေတ္တိ. ၁၁၄) နေတ္တိဘူတာယ တဏှာယ ယုတ္တံ စိတ္တံ နာယကန္တိ အာဟ ‘‘တဏှာသမ္ပယုတ္တံ ဝါ’’တိ.

‘‘ယံ တသ္မိံ သမယေ စေတသိကံ သာတ’’န္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ သောမနဿဝေဒနာ သာတသဘာဝါတိ အာဟ ‘‘သဘာဝဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ. နိပ္ပရိယာယေန မဓုရ-သဒ္ဒေါ ရသဝိသေသပရိယာယော၊ ဣဋ္ဌဘာဝသာမညေန ဣဓ ဥပစာရေန ဝုတ္တောတိအာဟ ‘‘မဓုရံ ဝိယာ’’တိ. ပရမတ္ထတော တဏှာဝိနိမုတ္တော နန္ဒိရာဂေါ နန္ဒိရာဂဘာဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ ‘‘န ဧတ္ထ သမ္ပယောဂဝသေန သဟဂတဘာဝေါ အတ္ထီ’’တိ၊ ‘‘နန္ဒိရာဂသဟဂတာ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. တေန ဝိညာယတိ ‘‘သဟဂတသဒ္ဒေါ တဏှာယ နန္ဒိရာဂဘာဝံ ဇောတေတီ’’တိ. အဝတ္ထာဝိသေသဝါစကော ဝါ သဟ-သဒ္ဒေါ ‘‘သနိဒဿနာ’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ သဗ္ဗာသုပိ အဝတ္ထာသု နန္ဒိရာဂသဘာဝါဝိဇဟနဒီပနဝသေန နန္ဒိရာဂဘာဝံ ဂတာ နန္ဒိရာဂသဟဂတာတိ တဏှာ ဝုတ္တာ. ဂတ-သဒ္ဒဿ ဝါ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အတ္ထန္တရာဘာဝတော နန္ဒိရာဂသဘာဝါ တဏှာ ‘‘နန္ဒိရာဂသဟဂတာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ နန္ဒိရာဂသဘာဝါတိ အတ္ထော. ဣဓာပီတိ ဣမိဿံ အဋ္ဌကထာယံ. ဣမသ္မိမ္ပိ ပဒေတိ ‘‘သောမနဿသဟဂတ’’န္တိ ဧတသ္မိမ္ပိ ပဒေ. အယမေဝတ္ထောတိ သံသဋ္ဌော ဧဝ. ယထာဒဿိတသံသဋ္ဌသဒ္ဒေါတိ အတ္ထုဒ္ဓါရပ္ပသင်္ဂေန ပါဠိတော အဋ္ဌကထာယ အာဂတသံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ. သဟဇာတေတိ သဟဇာတတ္ထေ.

ကာလဝိသေသာနပေက္ခော ကမ္မသာဓနော အာဘဋ္ဌ-သဒ္ဒေါ ဘာသိတပရိယာယောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဘာသိတဗ္ဗတာ အနာဘဋ္ဌတာ’’တိ. ပါဠိယန္တိ ဣမိဿာ ပဌမစိတ္တုပ္ပါဒပါဠိယံ. အဘာသိတတ္တာ ဧဝါတိ အသင်္ခါရိကဘာဝဿ အဝုတ္တတ္တာ ဧဝ. ကာရဏပရိယာယတ္တာ ဝတ္ထုသဒ္ဒဿ ပစ္စယဘာဝသာမညတော ဒွါရဘူတဓမ္မာနမ္ပိ သိယာ ဝတ္ထုပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒွါရံ ဝတ္ထူတိ ဝုတ္တ’’န္တိ. တေန ဝတ္ထု ဝိယ ဝတ္ထူတိ ဒဿေတိ. မနောဒွါရဘူတာ ဓမ္မာ ယေဘုယျေန ဟဒယဝတ္ထုနာ သဟ စရန္တီတိ ဒွါရေန။ပေ။ ဟဒယဝတ္ထု ဝုတ္တန္တိ အာဟ ယထာ ‘‘ကုန္တာ ပစရန္တီ’’တိ. သကိစ္စဘာဝေနာတိ အတ္တနော ကိစ္စဘာဝေန၊ ကိစ္စသဟိတတာယ ဝါ. အညာသာဓာရဏောတိ သ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ. သကော ဟိ ရသော သရသောတိ.

အနန္တရစိတ္တဟေတုကတ္တာ စိတ္တဿ ဧကသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ၊ သဟဇာတစိတ္တဖဿဟေတုကတ္တာ စေတသိကာနံ ဒွိသမုဋ္ဌာနတာ. ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဓမ္မာ၊ ဖုဋ္ဌော ဘိက္ခဝေ ဝေဒေတိ၊ ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ၊ ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၃) ဟိ ဝုတ္တံ.

သုခုမရဇာဒိရူပန္တိ အဏုတဇ္ဇာရိရူပမာဟ. ပရမာဏုရူပေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဝတ္ထုပရိတ္တတာယာတိ ဧတေန အနေကကလာပဂတာနိ ဗဟူနိယေဝ ရူပါယတနာနိ သမုဒိတာနိ သံဟစ္စကာရိတာယ သိဝိကုဗ္ဗဟနဉာယေန စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ န ဧကံ ကတိပယာနိ ဝါတိ ဒဿေတိ. နနု စ ဧဝံ သန္တေ စက္ခုဝိညာဏံ သမုဒါယာရမ္မဏံ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ သမုဒါယဿေဝ အဘာဝတော. န ဟိ ပရမတ္ထတော သမုဒါယော နာမ ကောစိ အတ္ထိ. ဝဏ္ဏာယတနမေဝ ဟိ ယတ္တကံ ယောဂျဒေသေ အဝဋ္ဌိတံ၊ သတိ ပစ္စယန္တရသမာယောဂေ တတ္တကံ ယထာဝုတ္တေန ဉာယေန စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ အဝိကပ္ပကတ္တာ တဿ. တဒဘိနိဟဋံ ပန မနောဝိညာဏံ အနေကက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပုရိမသိဒ္ဓကပ္ပနာဝသေန သမူဟာကာရေန သဏ္ဌာနာဒိအာကာရေန စ ပဝတ္တတီတိ ကိံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဧကံ ဝဏ္ဏာယတနံ အာရမ္မဏံ၊ ဥဒါဟု အနေကာနီတိ န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. န ဟိ ပစ္စက္ခဝိသယေ ယုတ္တိမဂ္ဂနာ ယုတ္တာ. ကိဉ္စ ဘိယျော အစ္ဆရာသင်္ဃာတက္ခဏေန အနေကကောဋိသင်္ခါယ စိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ပဝတ္တနတော စိတ္တဿ လဟုပရိဝတ္တိတာယ သမာနေပိ ဃဋသရာဝါဒိဝဏ္ဏာနံ ယောဂျဒေသာဝဋ္ဌာနေ ပုရိမမနသိကာရာနုရူပံ ‘‘ဃဋော’’တိ ဝါ ‘‘သရာဝေါ’’တိ ဝါ ပဌမံ တာဝ ဧကော မနောဝိညာဏသန္တာနေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ ပစ္ဆာ ဣတရော စက္ခုဝိညာဏဝီထိယာ ဗျဝဟိတေနာတိ အဝိသေသဝိဒုတာယ ပန ဃဋသရာဝါဒိဗုဒ္ဓိယာ အဘေဒါပတ္တိပရိကပ္ပနာတိ. ဤဒိသီပေတ္ထ စောဒနာ အစောဒနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ခဏပရိတ္တတာယာတိ ပဗန္ဓက္ခဏဿ ဣတ္တရတာယ. ပဗန္ဓဝသေန ဟိ ပစ္စေကံ ရူပါရူပဓမ္မာ ဝိရောဓိအဝိရောဓိပစ္စယသမာယောဂေ လဟုံ ဒန္ဓဉ္စ နိရုဇ္ဈနတော ပရိတ္တကာလာ ဒီဃကာလာ စ ဟောန္တိ၊ သဘာဝလက္ခဏဝသေန ပန ဧကပရိစ္ဆေဒါ ဧဝါတိ. ယထာ စ ရူပါယတနံ၊ ဧဝံ ဣတရာနိပိ. သဒ္ဒါဒယောပိ ဟိ ဝတ္ထုပရိတ္တတာဒိဘာဝေန လဗ္ဘန္တီတိ. အစ္စာသန္နာဒိတာယာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနာဝဇ္ဇနံ ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နတာတိ ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဝိသယိဓမ္မံ ဝိသေသတော သိနောတိ ဗန္ဓတီတိ ဝိသယောတိ အနညတ္ထဘာဝါပေက္ခော ဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ဝိသယော အနညတ္ထဘာဝေနာ’’တိ. န ဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒယော ရူပါယတနာဒိတော အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တန္တီတိ. ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါစရော၊ ဂေါစရော ဝိယာတိ ဂေါစရောတိ သမ္ဗဟုလစာရိတာပေက္ခော ဂေါစရောတိ အာဟ ‘‘ဂေါစရော တတ္ထ စရဏေနာ’’တိ. ဗဟုလဉှိ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ရူပါဒယော ဂယှန္တိ၊ န တထာ မနောဝိညာဏေနာတိ. တေသန္တိ မနောဝိညာဏေန ဂယှမာနာနံ ရူပါယတနာဒီနံ. ‘‘ဝစနဿ အနုပပတ္တိတော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ပဉ္စဒွါရေ ပဝတ္တမနောဝိညာဏဓာတုံ သန္ဓာယ တေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီတိ ဝစနံ ဥပပဇ္ဇတိယေဝါတိ? န၊ နိယမာဘာဝတော. န ဟိ ပဉ္စဒွါရာဘိနိဟဋံယေဝ မနော ဣဓ ‘‘မနော’’တိ ဝုတ္တန္တိ နိယမဟေတု အတ္ထီတိ၊ ဧတံယေဝ ဝါ စောဒနံ မနသိ ကတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဒိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိအာဒိဝစနတော ပုဗ္ဗေနိဝါသအတီတာနာဂတံသဉာဏာဒယောပိ ဣဓ သမ္ဘဝန္တိ. ဣတရထာတိ ရူပံ သဒ္ဒန္တိအာဒိနာ.

ဘောဇန ။ပေ။ ဥဿာဟာဒီဟီတိ ဣဒံ ယာယ ကမ္မညတာယ ရူပကာယဿ ကလ္လတာ ဟောတိ၊ တဿာ ပစ္စယနိဒဿနံ. ဘောဇနေ ဟိ သမ္မာပရိဏတေ သပ္ပါယေ စ ဥတုဘောဇနေ သမ္မုပယုတ္တေ သမ္မာပယောဂသင်္ခါတေ ကာယိကစေတသိကဝီရိယေ စ သမာရဒ္ဓေ လဟုတာဒိသဗ္ဘာဝေန ကာယော ကမ္မက္ခမော ဟောတိ သဗ္ဗကိရိယာနုကူလောတိ. အထ ဝါ ဘောဇန။ပေ။ ဥဿာဟာဒီဟီတိ ဣဒံ ကာယဿ ကလျတာယ ဝိယ ဥပဒ္ဒုတတာယပိ ကာရဏဝစနံ. ဝိသမဘောဇနာပရိဏာမာဒိတော ဟိ ကာယဿ ဥပဒ္ဒဝကရာ ဝါတာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. အနုဝတ္တန္တဿာတိ ပဒံ ‘‘ဇယံ ဝေရံ ပသဝတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၂၀၁) ဝိယ ဟေတုအတ္ထဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇာဂရဏနိမိတ္တဉှိ ဣဓ အနုဝတ္တနံ အဓိပ္ပေတန္တိ. အထ ဝါ အနုဝတ္တန္တဿာတိ ဣဒံ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန အာပါထဂမနုပနိဿယာနံ ကလျတာဒိနိဗ္ဗတ္တာနံ ကာယိကသုခါဒီနံ သမ္ဘဝဒဿနံ. ကာယကလျတာဒိံ အနနုဝတ္တန္တဿ ဟိ ယထာဝုတ္တဥပနိဿယာဘောဂါဘာဝေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ အာပါထဂမနံ န သိယာတိ. ယထာနုဘူတေ ရူပါဒိဝိသယေ စိတ္တဿ ဌပနံ အာဝဇ္ဇနံ စိတ္တပဏိဒဟနံ. ယထာနုဘူတေန ရူပါဒိနာ သဒိသံ အသဒိသံ သမ္ဗန္ဓဉ္စ သဒိသာသဒိသသမ္ဗန္ဓံ၊ တဿ ဒဿနာဒိ သဒိသာသဒိသသမ္ဗန္ဓဒဿနာဒိ၊ စိတ္တပဏိဒဟနဉ္စ သဒိသာသဒိသ။ပေ။ ဒဿနာဒိ စ စိတ္တ။ပေ။ ဒဿနာဒယော တေ ပစ္စယာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဓာတုက္ခောဘာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒေဝတူပသံဟာရာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တံသဒိသတာ ဒိဋ္ဌသုတသဒိသတာ. တံသမ္ပယုတ္တတာ ဒိဋ္ဌသုတပဋိဗဒ္ဓတာ. ကေနစိ ဝုတ္တေတိ ဣမိနာ သဒ္ဓါယ အနုဿဝနိဗ္ဗတ္တတံ အာဟ. အာကာရဝိစာရဏန္တိ တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဥပဋ္ဌာနာကာရဝိစာရဏံ. ကတ္ထစိ အတ္ထေ.

နိယမိတဿာတိ ကုသလမေဝ မယာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ နိယမိတဿ. ပသာဒသိနေဟာဘာဝေါ ဒေါသဗဟုလတာယ ဟောတီတိ လူခပုဂ္ဂလာ ဒေါသဗဟုလာတိ အာဟ.

အာယတနဘာဝတောတိ ကာရဏဘာဝတော.

ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုသ္မိန္တိ ဧတေန ‘‘ဝိနာပိ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေန စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ ဒါနမယံ ကုသလံ ဥပစိတံ ဟောတီ’’တိ ကေသဉ္စိ အတိဓာဝနံ နိဝတ္တိတံ ဟောတီတိ.

ဓမ္မသဝနဿ ဃောသနံ ဓမ္မသဝနဃောသနံ. တဿာတိ ‘‘သဒ္ဒဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ သဒ္ဒဝတ္ထူနံ ဌာနကရဏဘေရိအာဒီနံ သသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိကရဏဿ. စိန္တနံ တထာ တထာ စိတ္တုပ္ပါဒနံ. အညတ္ထာတိ သုတ္တေသု. အပရတ္ထာတိ အဘိဓမ္မပဒေသု. အပရိယာပန္နာတိ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ‘‘ပရိဘောဂရသော’’တိအာဒိကာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ပရတော ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု လိခီယတိ၊ ယထာဌာနေယေဝ ပန အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. တတ္ထ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ လက္ခဏပညတ္တိယော အညာယတနတ္တာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ အသင်္ဂဟိတာ ဓမ္မာယတနေနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

‘‘ဧကဒွါရိကကမ္မံ အညသ္မိံ ဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ရူပါဒီသု ဧကာရမ္မဏံ စိတ္တံ ယထာ န အညာရမ္မဏံ ဟောတိ စိတ္တဝိသေသဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ ဧဝံ ကမ္မဝိသေသေ အဓိပ္ပေတေ ကာယဒွါရာဒီသု ဧကဒွါရိကကမ္မံ အညသ္မိံ ဒွါရေ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ တတ္ထေဝ ပရိယောသိတတ္တာ၊ အထ ကမ္မသာမညံ အဓိပ္ပေတံ၊ ရူပါဒီသု ဧကာရမ္မဏန္တိ ဣဒံ ဥဒါဟရဏံ န သိယာတိ? န၊ အသဒိသဘာဝဝိဘာဝနဝသေန ဥဒါဟဋတ္တာ၊ ဣတရထာ မနောဝိညာဏဘူတံ ဣဒံ စိတ္တံ ဆသုပိ ဝိသယေသု ပဝတ္တနတော အနိဗဒ္ဓါရမ္မဏန္တိ အာရမ္မဏံ သဒိသူဒါဟရဏဘာဝေန ဝုစ္စေယျ အာရမ္မဏံ ဝိယ ဒွါရမ္ပိ အနိဗဒ္ဓန္တိ. ယသ္မာ ပန သတိပိ ကမ္မာနံ ဒွါရန္တရစရဏေ ယေဘုယျေန ဝုတ္တိယာ တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိယာ စ ဒွါရကမ္မာနံ အညမညံ ဝဝတ္ထာနံ ဝက္ခတိ၊ တသ္မာ ပါဏာတိပါတာဒိဘာဝသာမညေန ကမ္မံ ဧကတ္တနယဝသေန ဂဟေတွာ တဿ ဝစီဒွါရာဒီသု ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော ကမ္မဿ အနိဗဒ္ဓတ္တာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကာယဒွါရာဒီသု ဧကဒွါရိကကမ္မံ အညသ္မိံ ဒွါရေ န နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ရူပါဒီသု ပန ဧကာရမ္မဏံ စိတ္တံ တေနေဝါရမ္မဏေန ပရိစ္ဆိန္နန္တိ ဝိသိဋ္ဌမေဝ ဂဟိတန္တိ အာရမ္မဏမေဝ နိဗဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တန္တိ စိတ္တဝိသေသော ဧဝ ဂဟိတော၊ န စိတ္တသာမညံ. ‘‘နနု စ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ။ပေ။ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝါ ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိ အာရမ္မဏမ္ပိ အနိယမေနေဝ ဝုတ္တန္တိ? သစ္စမေတံ၊ တတ္ထ ပန ယံ ရူပါဒီသု ဧကာရမ္မဏံ စိတ္တံ၊ တံ တေန ဝိနာ နပ္ပဝတ္တတိ၊ ကမ္မံ ပန ကာယဒွါရိကာဒိဘေဒံ ဝစီဒွါရာဒီသု န နပ္ပဝတ္တတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဇောတနတ္ထံ ပါဠိယံ အာရမ္မဏမေဝ ဂဟိတံ၊ ဒွါရံ န ဂဟိတန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အာရမ္မဏမေဝ နိဗဒ္ဓ’’န္တိအာဒိနာ. ဝစီဒွါရေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ ပါဏာတိပါတာဒီတိ အတ္ထော.

ကာမာဝစရကုသလံ

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

ကမ္မဒွါရာနန္တိအာဒိနာ ပကာသေတဗ္ဗဿ သရူပံ ပကာသနုပါယဉ္စ ဒဿေတိ. နိယတရူပရူပဝသေနာတိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ နိဒ္ဒိဋ္ဌနိယတရူပရူပဝသေန. အညထာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနိကကာယေ ဟဒယဝတ္ထုပိ ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ. ဧကသန္တတိပရိယာပန္နော ဥပါဒိန္နကကာယော ဣဓ ဂဟိတောတိ စက္ခာယတနာဒီတိ ဝုတ္တေသု ဧကော ဘာဝေါ ဟဒယဝတ္ထု စ ဂဟိတန္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘စက္ခာယတနာဒီနိ ဇီဝိတပရိယန္တာနီ’’တိ သန္နိဝေသဿ ဝိဘာဝိတတ္တာ.

ဝိပ္ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ စလနာကာရာဝ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတာတိ ကဒါစိ အာသင်္ကေယျာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပဌမဇဝနသမုဋ္ဌိတာ’’တိ အာဟ. ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန စာလေတုန္တိ ဧတေန ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိ စလနံ၊ တံနိမိတ္တေ စ ကတ္တုဘာဝေါ ဥပစရိတောတိ ဒဿေတိ၊ အညထာ ခဏိကတာ အဗျာပါရတာ စ ဓမ္မာနံ န သမ္ဘဝေယျာတိ. တဒဘိမုခဘာဝဝိကာရဝတီတိ တံဒိသမဘိမုခေါ တဒဘိမုခေါ၊ တဿ ဘာဝေါ တဒဘိမုခဘာဝေါ၊ သော ဧဝ ဝိကာရော၊ တံသမင်္ဂိနီ ဝါယောဓာတု တဒဘိမုခဘာဝဝိကာရဝတီ. ဣဒါနိ တဒဘိမုခဘာဝဝိကာ ရဿ ဝိညတ္တိဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဓိပ္ပါယသဟဘာဝီ’’တိအာဒိ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိအာဒိနာ ဣမိဿာ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတိ. တတ္ထ အာဝဇ္ဇနဿာတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿ. ယတော ဗာတ္တိံသာတိအာဒိနာ တဿ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကတာ န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုန္တိ ဒဿေတိ.

ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထောတိ ဧတေန ယထာဝုတ္တဝါယောဓာတုယာ ထမ္ဘနစလနသင်္ခါတကိစ္စနိပ္ဖါဒနေ တဿ အာကာရဝိသေသဿ သဟကာရီကာရဏဘာဝမာဟ. အနိဒဿနသပ္ပဋိဃတာဒယော ဝိယ မဟာဘူတာနံ အဝတ္ထာဝိသေသမတ္တံ သော အာကာရဝိသေသောတိ ပရမတ္ထတော န ကိဉ္စိ ဟောတီတိ ‘‘ပရမတ္ထတော အဘာဝံ ဒဿေတီ’’တိ အာဟ. ပရမတ္ထတော စိတ္တသမုဋ္ဌာနဘာဝေါ ပဋိသေဓိတော. ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဘာဝဿ ပန သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထီတိ ယထာဝုတ္တဝိကာရဿ ပရမတ္ထတော သဗ္ဘာဝေ နကုတောစိသမုဋ္ဌိတတ္တာ အပ္ပစ္စယတ္တံ အာပန္နံ. န ဟိ ရူပံ အပ္ပစ္စယံ အတ္ထိ၊ အပ္ပစ္စယတ္တေ စ သတိ နိစ္စဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇော အတ္ထော သဘာဝဓမ္မော နိစ္စော အတ္ထိ. စိတ္တသမုဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝိယာတိ ဝိညတ္တိယာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဥပါဒါရူပဘာဝေါ ဥပစာရသိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတိ.

ဝိညတ္တိယာ ကရဏဘူတာယ. ယံ ကရဏန္တိ ယံ စိတ္တကိရိယံ စိတ္တဗျာပါရံ. ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတတ္တန္တိ ဣဒမေသ ကာရေတီတိ ယဒေတံ အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနံ၊ ဧတံ ဝိညတ္တိဝိကာရရဟိတေသု ရုက္ခစလနာဒီသု န ဒိဋ္ဌံ၊ ဟတ္ထစလနာဒီသု ပန ဒိဋ္ဌံ၊ တသ္မာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဝိနိမုတ္တော ကောစိ ဝိကာရော အတ္ထိ ကာယိကကရဏသင်္ခါတဿ အဓိပ္ပါယဿ ဉာပကောတိ ဝိညာယတိ. ဉာပကော စ ဟေတု ဉာပေတဗ္ဗမတ္ထံ သယံ ဉာတောယေဝ ဉာပေတိ၊ န သဗ္ဘာဝမတ္တေနာတိ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရံ ဝိကာရဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဝိညာယတိ. တထာ ဟိ ဝိသယဘာဝမာပန္နော ဧဝ သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ပကာသေတိ၊ နေတရော. တေနေဝါဟ ‘‘န ဟိ ဝိညတ္တီ’’တိအာဒိ. ယဒိ ပန စိတ္တဇရူပါနံ စလနာကာရော ဝိညတ္တိ၊ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝိပ္ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏာရမ္မဏတ္တာ တေနပိ သာ ဂဟိတာ သိယာတိ အာသင်္ကာယ နိဝတ္တနတ္ထံ အာဟ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဿာ’’တိအာဒိ.

တာလပဏ္ဏာဒိရူပါနီတိအာဒိနာပိ ဝိညတ္တိယာ ဝိညာတဗ္ဗတံ မနောဝိညာဏေနေဝ စ ဝိညာတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. သဉ္ဇာနာတိ ဧတေနာတိ သညာဏံ၊ တဿ ဥဒကာဒိနော သညာဏံ တံသညာဏံ၊ တဿ အာကာရော တံသညာဏာကာရော၊ ဥဒကာဒိသဟစာရိပ္ပကာရော စ သော တံသညာဏာကာရော စာတိ ဥဒကာ။ပေ။ ကာရော၊ တံ ဂဟေတွာ ဇာနိတွာ. တဒါကာရဿာတိ ဥဒကာဒိဉာပနာကာရဿ. ယဒိ ယထာဝုတ္တဝိကာရဂ္ဂဟဏံယေဝ ကာရဏံ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿ၊ အထ ကသ္မာ အဂ္ဂဟိတသင်္ကေတဿ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏံ န ဟောတီတိ? န ကေဝလံ ဝိကာရဂ္ဂဟဏမေဝ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿ ကာရဏံ၊ ကိဉ္စရဟီတိ အာဟ ‘‘ဧတဿ ပနာ’’တိအာဒိ.

အထ ပနာတိအာဒိနာ ဝိညတ္တိယာ အနုမာနေန ဂဟေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. သာဓိပ္ပါယ။ပေ။ နန္တရန္တိ အဓိပ္ပါယသဟိတဝိကာရေန သဟဇာတဝဏ္ဏာယတနဂ္ဂဟဏသင်္ခါတဿ စက္ခုဒွါရိကဝိညာဏသန္တာနဿ အနန္တရံ. အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဿာတိ အဓိပ္ပါယဝဝတ္ထာပကဿ တတိယဝါရေ ဇဝနဿ. အဓိပ္ပါယသဟဘူ ဝိကာရာဘာဝေ အဘာဝတောတိ ဧတေန ယထာဝုတ္တဝိကာရံ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏေန အနုမိနောတိ. ဧဝံ သတီတိအာဒိနာ ယထာနုမိတမတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. တတ္ထ ဥဒကာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝါတိ တာလပဏ္ဏာဒီနံ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓာနုဂ္ဂဟိတေန ဥဒကာဒီနံ တတ္ထ အတ္ထိဘာဝဝိဇာနနေနေဝ. ယထာ တာလပဏ္ဏာဒီနံ ဥဒကာဒိသဟစာရိပ္ပကာရတံ သညာဏာကာရော ဝိညာတောယေဝ ဟောတိ နာနန္တရိယကတ္တာ၊ ဧဝံ ဝိပ္ဖန္ဒမာနဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏာနန္တရေန ပုရိမသိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓာနုဂ္ဂဟိတေန ဂန္တုကာမတာဒိအဓိပ္ပါယဝိဇာနနေနေဝ ဝိညတ္တိ ဝိညာတာ ဟောတိ တဒဘာဝေ အဘာဝတောတိ ဥပမာယောဇနာ.

သဘာဝဘူတန္တိ အနွတ္ထဘူတံ. ဒွိဓာတိ ဝိညာပနတော ဝိညေယျတော စ. ကာယဝိညတ္တိယာ တထာပဝတ္တမာနာယ စေတနာသင်္ခါတဿ ကမ္မဿ ကာယကမ္မဘာဝေါ နိပ္ဖဇ္ဇတိ တာယ ဥပလက္ခိတဗ္ဗတ္တာ၊ န ပန စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု ကေနစိ ပစ္စယဘာဝတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မိံ ဒွါရေ သိဒ္ဓါ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဝစီဒွါရုပ္ပန္နာပိ ပါဏာတိပါတာဒယော သင်္ဂဟိတာတိ တေသံ သင်္ဂဟိတဘာဝံ ဒဿေတိ. အထ ဝါ ကာယဒွါရုပ္ပန္နာယ ကာယကမ္မဘူတာယ စေတနာယ ဝသေန ‘‘တေန ဒွါရေန ဝိညာတဗ္ဗဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဿာယေဝ ဒွါရန္တရုပ္ပန္နာယ ဝသေန ‘‘တေန ဒွါရေန နာမလာဘတော’’တိ. မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဿပိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကဘာဝေါ နိစ္ဆိတောတိ ‘‘ဧကာဒသန္နံ ကိရိယစိတ္တာန’’န္တိ အာဟ.

ဒွါရန္တရစာရိနောတိ ဒွါရန္တရဘာဝေန ပဝတ္တနကာ. ဒွါရသမ္ဘေဒါတိ ဒွါရာနံ သင်္ကရဏတော. ဒွါရာနဉှိ ဒွါရန္တရဘာဝပ္ပတ္တိယာ သတိ ကာယဒွါရဿ ဝစီဒွါရာဒိဘာဝေါ၊ ဝစီဒွါရဿ စ ကာယဒွါရာဒိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ တံတံဒွါရုပ္ပန္နကမ္မာနမ္ပိ သင်္ကရော သိယာ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မသမ္ဘေဒေါပီ’’တိ. ဧဝံ သတိ ကာယကမ္မံ။ပေ။ ဝဝတ္ထာနံ န သိယာ. ယဒိ ကမ္မာနိ ကမ္မန္တရစာရီနိ ဟောန္တိ၊ ကာယကမ္မာဒိကဿ ဝစီကမ္မာဒိကဘာဝါပတ္တိတော ‘‘ကမ္မသမ္ဘေဒါ ဒွါရသမ္ဘေဒေါပီ’’တိ ကာယကမ္မံ ကာယကမ္မဒွါရန္တိ အညမညဝဝတ္ထာနံ န သိယာတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘ကမ္မာနမ္ပိ ကမ္မန္တရစရဏေ ဧသေဝ နယော’’တိ. ကမ္မန္တရစရဏံ ကမ္မန္တရူပလက္ခဏတာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဒွါရဘာဝေနာ’’တိ. ဒွါရန္တရစရဏံ ဒွါရန္တရုပ္ပတ္တိ. ဒွါရေတိ အတ္တနော ဒွါရေ. အညသ္မိန္တိ ဒွါရန္တရေ. ကမ္မာနီတိ တံတံဒွါရိကကမ္မာနိ. အညာနီတိ အညဒွါရိကကမ္မာနိ. ဒွါရေ ဒွါရာနိ န စရန္တီတိ ဒွါရန္တရဘာဝေန နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ ဒွါရန္တရံ ဝါ န သင်္ကမန္တိ. ကိဉ္စာပိ ဝိညတ္တိယာ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယေသု ယေန ကေနစိ ပစ္စယေန စေတနာယ ပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထိ၊ တထာ ပန ဝိညတ္တိယာ ပဝတ္တမာနာယ ဧဝ ပါဏာတိပါတာဒိ ဟောတိ၊ နာညထာတိ သိယာ ဝိညတ္တိယာ ဟေတုဘာဝေါ စေတနာယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွါရေဟိ ကာရဏဘူတေဟီ’’တိ. ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မန္တိ ကမ္မဝဝတ္ထာနဿေဝ ဝါ ကာရဏဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွါရေဟိ ကာရဏဘူတေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိပိ ‘‘ဒွါရေဟိ ကမ္မာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ’’တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ ကမ္မေဟိပိ ဒွါရာနိ ဝဝတ္ထိတာနီတိ အယမတ္ထောပိ သိဒ္ဓေါယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဒွါရစာရီဟီတိ ဒွါရာနံ သယံ ဝဝတ္ထိတဘာဝမာဟ၊ န ပန အဝဝတ္ထာနံ၊ ဝဝတ္ထာနမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒါနိ တံ ဝဝတ္ထာနံ ဝိဘာဝေတိ ကမ္မာနပေက္ခာတိအာဒိနာ. တတ္ထ သမယနိယမိတေန စိတ္တေန သမယော ဝိယ ဒွါရနိယမိတေဟိ ကမ္မေဟိ ဒွါရာနိ နိယမိတာနီတိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော.

ဧဝံသဘာဝတ္တာတိ ဒွါရဘူတေဟိ ကာယာဒီဟိ ဥပလက္ခဏီယသဘာဝတ္တာ. အာဏတ္တိ။ပေ။ မာနဿာတိ ကာယဝစီကမ္မာနံ ဝစီကာယဝိညတ္တီဟိ ပကာသေတဗ္ဗတံ အာဟ. ကာယာဒီဟီတိ ကာယဝစီဝိညတ္တီဟိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒွါရန္တရေ စရန္တာနိပိ ကမ္မာနိ သကေန ဒွါရေန ဥပလက္ခိတာနေဝ စရန္တိ၊ တသ္မာ. နာပိ ကမ္မံ ဒွါရဿာတိ ယသ္မိံ ဒွါရန္တရေ ကမ္မံ စရတိ၊ တဿ ဒွါရဿ အနတ္တနိယဿ. တံတံဒွါရမေဝါတိ သကဒွါရမေဝ. ကမ္မဿာတိ သကသကကမ္မဿ. ယဒိ ကမ္မေဟိ ဒွါရာနိ ဝဝတ္ထိတာနိ၊ ‘‘ကမ္မဿ အနိဗဒ္ဓတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကထံ နီယတီတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ပနာ’’တိအာဒိ.

သာတိ ဝိညတ္တိ. တဿာတိ ကမ္မဿ. ကေနစိ ပကာရေနာတိ စတုဝီသတိယာ ပစ္စယပ္ပကာရေသု ကေနစိ ပကာရေန. တံသဟဇာတာတိ ဧတေန ကာယဝိညတ္တိယာ သဗ္ဘာဝေယေဝ ကာယကမ္မဿ သဗ္ဘာဝေါ၊ နာညထာတိ ပရိယာယေန ဝိညတ္တိယာ ကမ္မဿ ကာရဏဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေန ဝုတ္တာ’’တိ. ယထာဝုတ္တနိယမေနာတိအာဒိနာ ကမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေ ဗျဘိစာရာဘာဝမာဟ. တတ္ထ ယထာဝုတ္တနိယမေနာတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဝဝတ္ထာနယုတ္တိသင်္ခါတေန နိယမေန. ဒွါရစရဏေတိ အညဒွါရစရဏေ.

ကာယကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစီကမ္မဒွါရကထာဝဏ္ဏနာ

စတူဟိ အင်္ဂေဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတိ၊ နော ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဓမ္မံယေဝ၊ ပိယံယေဝ၊ သစ္စံယေဝ ဘာသတိ၊ နော အလိက’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၃၊ သု. နိ. သုဘာသိတသုတ္တ) ယာနိ အင်္ဂါနိ သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ စေတနာသဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဘာသိတဘာသနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာပဝတ္တာတိ သုဘာသိတဘာသနာဒိဘာဝေန ပဝတ္တာ. သဟ သမ္ဘူတတ္တာတိ သဟေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ. န ဟိ ဝစီဝိညတ္တိ သဒ္ဒရဟိတာ အတ္ထိ. တထာ ဟိ ‘‘ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝါစာဂိရာ ဗျပထော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၃၆) နာတိသုခုမံယေဝ သဒ္ဒဝါစံ ဝတွာ ‘‘ယာ တာယ ဝါစာယ ဝိညတ္တီ’’တိ၊ တာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဝစီဝိညတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ ရူပါယတနံ ဝိယ ဝတ္ထုပရိတ္တတာဒိနာ သဒ္ဒါယတနမ္ပိ အနိန္ဒြိယဂေါစရော အတ္ထီတိ စ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ယာ တာယ။ပေ။ ဝိညာယတီ’’တိ အာဟ.

ဣဒါနိ အဝိသေသေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ သောတဝိညာဏာရမ္မဏတာ ပါဠိယံ ဝုတ္တာတိ ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရသဒ္ဒေါ န သောတဝိညေယျောတိ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပါဠိယာ ဝိရောဓံ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သင်္ဂဟကာရဿ အဓိပ္ပါယေ ဌတွာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒဿ ပဋိသေဓေတဗ္ဗတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော အဓိပ္ပါယေ ဌတွာ တံ ပရိဟရိတုံ ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. သင်္ဃဋ္ဋနာကာရေန ပဝတ္တာနံ ဘူတာနံ သဒ္ဒဿ နိဿယဘာဝတော သင်္ဃဋ္ဋနေန သဟေဝ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တပ္ပစ္စယဘာဝေါတိ ဥပါဒိန္နကဃဋ္ဋနဿ ပစ္စယဘာဝေါ. စိတ္တဇပထဝီဓာတုယာ ဥပါဒိန္နကဃဋ္ဋနေ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထော စိတ္တသမုဋ္ဌာနမဟာဘူတာနံ ဧကော အာကာရဝိသေသော အတ္ထိ. တဒါကာရတ္တာ ဟိ တေသံ ပထဝီဓာတု ဥပါဒိန္နကံ ဃဋ္ဋေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဝုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဝုတ္တနယံ ‘‘တဗ္ဗိကာရာန’’န္တိအာဒိနာ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ အညမညဿ ပစ္စယဘာဝေါ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ အတ္ထော. အညမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝိဓာနန္တိ ‘‘န စိတ္တသမုဋ္ဌာနာတိ ဧတေန ပရမတ္ထတော အဘာဝံ ဒဿေတီ’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ ဝုတ္တဝိဓာနံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တဝိဓာနံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝါတိ.