၂. ကောသိယဝဂ္ဂေါ

၁. ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၄၂. ပါဠိယံ ‘‘ကောသိယကာရကေ’’တိ ဧတ္ထ ကောသံ ကရောန္တီတိ ကောသကာရကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရာနံ ပါဏကာနံ ကောသတော နိဗ္ဗတ္တံ ကောသိယံ၊ တံ ကရောန္တီတိ ကောသိယကာရကာ၊ တန္တဝါယာ. သံဟနနံ သင်္ဃာတော၊ ဝိနာသောတိ အတ္ထော. ကောသိယမိဿကန္တိ ကောသိယတန္တုနာ မိဿံ. ‘‘အဝါယိမ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝါယိတွာ စေ ကရောန္တိ၊ အနာပတ္တိ. အနာပတ္တိ ဝိတာနံ ဝါတိအာဒိနာ ဝိတာနာဒီနံ အတ္ထာယ ကရဏေပိ တေနာကာရေန ပရိဘောဂေပိ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

ဧဝမ္ပိ မိဿေတွာ ကတမေဝ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဝါတေန အာဟရိတွာ ပါတိတေပိ အစိတ္တကတ္တာ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဿေတိ. ကောသိယမိဿကတာ၊ အတ္တနော အတ္ထာယ သန္ထတဿ ကရဏံ ကာရာပနံ၊ ပဋိလာဘော စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅၄၇. သုဒ္ဓကာဠကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၃. ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၂. ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒေ ပန ဒွေ ဘာဂါတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ကာဠကာနံ အဓိကဂ္ဂဟဏဿ ပဋိက္ခေပဝသေန သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ. တတိယံ ဩဒါတာနံ စတုတ္ထံ ဂေါစရိယာနန္တိ အယံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါ တေသံ အဓိကဂ္ဂဟဏေ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော၊ တသ္မာ ကာဠကာနံ ဘာဂဒွယတော အဓိကံ န ဝဋ္ဋတိ၊ သေသာနံ ပန ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အဓိကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကာဠကာနံယေဝ စ အဓိကဂ္ဂဟဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ကာဠကာနံ ဥပဍ္ဎံ ဩဒါတာနံ ဝါ ဂေါစရိယာနံ ဝါ ဥပဍ္ဎံ ဂဟေတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘အနာပတ္တိ ဗဟုတရံ ဩဒါတာနံ ဗဟုတရံ ဂေါစရိယာနံ အာဒိယိတွာ ကရောတိ၊ သုဒ္ဓံ ဩဒါတာနံ သုဒ္ဓံ ဂေါစရိယာနံ အာဒိယိတွာ ကရောတီ’’တိ ဣမိနာ တံ သမေတိ. ‘‘ကာဠကေ ဩဒါတေ စ ဌပေတွာ သေသာ ဂေါစရိယေသုယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ကာဠကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ဧကဿပိ ကာဠကလောမဿ အတိရေကဘာဝေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) တ္တံ၊ တံ ‘‘ဓာရယိတွာ ဒွေ တုလာ အာဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော တုလာဓာရဏာယ န သမေတိ. န ဟိ လောမေ ဂဏေတွာ တုလာဓာရဏာ ကရီယတိ၊ အထ ဂဏေတွာဝ ဓာရယိတဗ္ဗံ သိယာ၊ ကိံ တုလာဓာရဏာယ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော သိယာ – အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ ပုဗ္ဗေ တုလာယ ဓာရယိတွာ ဌပိတေသု ဧကမ္ပိ လောမံ တတ္ထ ပတေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ. အညထာ ဒုဗ္ဗိညေယျဘာဝတော ဒွေ တုလာ နာဒါတဗ္ဗာ၊ ဦနကတရာဝ အာဒါတဗ္ဗာ သိယုံ.

ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၇. ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒေ ပန ‘‘ယေသံ နော သန္ထတေ ဒါရကာ ဥဟဒန္တိပိ ဥမ္မိဟန္တိပိ၊ ယေသံ နော သန္ထတာ ဥန္ဒူရေဟိပိ ခဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ပါဠိပဒါနံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟဒ ကရီသောဿဂ္ဂေ၊ မိဟ သေစနေတိ ပနိမဿတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝစ္စမ္ပိ ပဿာဝမ္ပိ ကရောန္တီ’’တိ. ပဝါရဏာဥပေါသထပါဋိပဒဒိဝသေသု သန္ထတံ ကရိတွာ ပုန ဆဋ္ဌေ ဝဿေ ပရိပုဏ္ဏေ ပဝါရဏာဥပေါသထပါဋိပဒဒိဝသေသု ကရောန္တော ‘‘ဆဗ္ဗဿာနိ ကရောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တော ပန အတိရေကဆဗ္ဗဿာနိ ကရောတိ နာမ.

ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၆၅-၆. နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒေ ပန ပညာယိဿတီတိ သစေ သာ ကတိကာ မနာပါ ဘဝိဿတိ၊ မနာပတာယ ဘိက္ခုသံဃော သန္ဒိဿိဿတိ. သစေ အမနာပါ၊ အမနာပတာယ သန္ဒိဿိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော၊ အာရညကင်္ဂါဒီနိ တီဏိ ပါဠိယံ ပဓာနင်္ဂဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ သေသာနိပိ တေ သမာဒိယိံသုယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘သန္ထတေ စတုတ္ထစီဝရသညိတာယာ’’တိ. ဥဇ္ဈိတွာတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ.

၅၆၇. နိသီဒနသန္ထတတ္တာ နိဝါသနပါရုပနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သကိံ နိသိန္နဉ္စေဝ နိပန္နဉ္စာ’’တိ. ဝိဒတ္ထိမတ္တန္တိ သုဂတဝိဒတ္ထိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣဒဉ္စ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိတာနာဒီနံယေဝ အတ္ထာယ ကရဏေ အနာပတ္တိဝစနတော သစေ နိပဇ္ဇနတ္ထာယ ကရောန္တိ၊ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယတ္တာ ပန ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ နိသီဒနသန္ထတံ နာမ နိသီဒနစီဝရမေဝ၊ နာညန္တိ ဝဒန္တိ. နိသီဒနသိက္ခာပဒေပိ နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီတိ စ အဋ္ဌကထာယဉ္စဿ ‘‘သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တေ ပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရီယန္တိ၊ တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၅၃၁) ဝစနတော ဣဓာပိ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ စ ‘‘သန္ထတေ စတုတ္ထစီဝရသညိတာယာ’’တိ စ ဝစနတော တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ကေစိ ပန ‘‘နိသီဒနသန္ထတံ ဧဠကလောမာနိ သန္ထရိတွာ သန္ထတံ ဝိယ ကရောန္တိ၊ တံ အဝါယိမံ အနဓိဋ္ဌာနုပဂံ၊ နိသီဒနစီဝရံ ပန ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရေန ကရောတိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ၊ တံ ကရောန္တာ စ နန္တကာနိ သန္ထရိတွာ သန္ထတသဒိသံ ကရောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၇၁. ဧဠလောမသိက္ခာပဒေ ပန အာသုမ္ဘီတိ ဧတ္ထ ‘‘အသုမ္ဘီ’’တိ ပဌန္တိ. ကိလန္တာတိ ဣမိနာ ကိလန္တတာယ တေ ဩနမိတွာ ပါတေတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဒဿေတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿာတိ ဣဒံ ဝတ္ထုမတ္တဒီပနဝသေန ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပန ဓမ္မေန လဘိတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တိယောဇနပရမန္တိ စ ဂဟိတဋ္ဌာနတော တိယောဇနပ္ပမာဏံ ဒေသန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

၅၇၂. သဟတ္ထာတိ ကရဏတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဟတ္ထေနာ’’တိ. အသန္တေ ဟာရကေတိ ပါဠိယံ ဘိက္ခုနော အနုရူပတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဟာရကေ ဝိဇ္ဇမာနေ တိယောဇနဗ္ဘန္တရေ သဟတ္ထာ ဟရန္တဿ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ. တိယောဇနတော ဗဟိ ဗဟိတိယောဇနန္တိ အာဟ ‘‘တိယောဇနတော ဗဟိ ပါတေတီ’’တိ. တေန ဟရိတေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ သဥဿာဟတ္တာ အနာဏတ္တိယာ ဟဋတ္တာ စ. သတိပိ ဟိ သဥဿာဟဘာဝေ အာဏတ္တိယာ စေ ဟရတိ၊ အနာပတ္တိ ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ဝစနတော. အညော ဟရိဿတီတိ အဓိပ္ပါယာဘာဝတော ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သဥဿာဟတ္တာတိ တိယောဇနာတိက္ကမနေ သဥဿာဟတ္တာ. ဣဒဉ္စ ‘‘အညော ဟရိဿတီ’’တိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အစိတ္တကတ္တာတိ ဣဒံ ပန သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတံ သန္ဓာယ. အနာပတ္တိ ပါဠိယာ န သမေတီတိ ‘‘တိယောဇနံ ဟရတီ’’တိအာဒိပါဠိယာ၊ ဝိသေသတော ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ပါဠိယာ စ န သမေတိ.

သစေ သာမိကံ ဇာနာပေတွာ ဌပေတိ၊ အာဏတ္တိယာ ဟရာပေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘သာမိကဿ အဇာနန္တဿေဝါ’’တိ. အဂစ္ဆန္တေပီတိ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတယာနေပိ. ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောတိ ဘူမိယံ ဂစ္ဆန္တော. အညံ ဟရာပေတီတိ ဧတ္ထ အည-ဂ္ဂဟဏေန သာမညတော တိရစ္ဆာနဂတာပိ သင်္ဂဟိတာတိ အာဟ – ‘‘အညံ ဟရာပေတီတိ ဝစနတော အနာပတ္တီ’’တိ. သုင်္ကဃာတေ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အညံ ဟရာပေန္တဿ အာပတ္တိ. တတ္ထ အနာပတ္တီတိ အညဝိဟိတဿ ထေယျစိတ္တာဘာဝတော အနာပတ္တိ.

၅၇၅. ‘‘တံ ဟရန္တဿာတိ ပုန တိယောဇနံ ဟရန္တဿာ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တံ ပန မာတိကာဋ္ဌကထာယံ အင်္ဂေသု ‘‘ပဌမပ္ပဋိလာဘော သတိ ဣမိနာ ဝစနေန န သမေတိ. ‘‘ပဌမပ္ပဋိလာဘော’’တိ ဟိ ဣဒံ ဒုတိယပ္ပဋိလာဘော အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝိသေသာဘာဝတော အစ္ဆိန္နံ ပဋိလဘိတွာ ဟရန္တဿ ပုန တိယောဇနာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ အမှာကံ ခန္တိ. အညထာ အစ္ဆိန္နံ ပဋိလဘိတွာ ပုန တိယောဇနံ ဟရတီတိ ဝဒေယျ. ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. အနာပတ္တိ ကတဘဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္ဗလကောဇဝါဒိကတဘဏ္ဍမ္ပိ. ပကတိစီဝရေ လဂ္ဂလောမာနိ အာပတ္တိံ ဇနေန္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. တနုကပတ္တတ္ထဝိကန္တရေ အဃဋ္ဋနတ္ထံ ပက္ခိပန္တိ. ပက္ခိတ္တန္တိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေ ပက္ခိတ္တံ. နိဓာနမုခံ နာမာတိ ဣမိနာ ကတဘဏ္ဍသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. ဧဠကလောမာနံ အကတဘဏ္ဍတာ၊ ပဌမပ္ပဋိလာဘော၊ အတ္တနာ အာဒါယ ဝါ အညဿ အဇာနန္တဿ ယာနေ ပက္ခိပိတွာ ဝါ တိယောဇနာတိက္ကမနံ၊ အာဟရဏပစ္စာဟရဏံ၊ အဝါသာဓိပ္ပါယတာတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅၇၆. ဧဠကလောမဓောဝါပနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၈. ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၃-၅၈၄. ရူပိယသိက္ခာပဒေ ပန သတ္ထုဝဏ္ဏောတိ သတ္ထုနာ သမာနဝဏ္ဏော. သတ္ထုနော ဝဏ္ဏော သတ္ထုဝဏ္ဏော၊ သတ္ထုဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော အဿာတိ သတ္ထုဝဏ္ဏောတိ မဇ္ဈပဒလောပီသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပါကတိကော နာမ ဧတရဟိ ပကတိကဟာပဏော. ရုက္ခဖလဗီဇမယောတိ တိန္တိဏိကာဒိရုက္ခာနံ ဖလဗီဇေန ကတော. ဣစ္စေတံ သဗ္ဗမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဇာတရူပမာသကောတိ သုဝဏ္ဏကဟာပဏော.

ဂဏှေယျာတိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဒီယမာနံ ဝါ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဝါ နိပ္ပရိဂ္ဂဟံ ဒိသွာ သယံ ဂဏှေယျ. ‘‘ဣဒံ အယျဿ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မမ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အတ္ထိ၊ တံ တုယှံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဌိတံ ဝါ ကေဝလံ ဝါစာယ ဝါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ ‘‘တုယှ’’န္တိ ဝတွာ ပရိစ္စတ္တဿ ကာယဝါစာဟိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ စိတ္တေန သာဒိယနံ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနံ နာမ. ‘‘သာဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဂဏှိတုကာမော ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣဒံ ဂုတ္တဋ္ဌာန’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ပစ္စယပရိဘောဂံယေဝ သန္ဓာယ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီတိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ပရတော ‘‘ဣမံ ဂဏှာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတမေဝ ဟောတီတိ ယသ္မာ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါ ကပ္ပတိ၊ တသ္မာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. ယသ္မာ ပန ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါပိ န ကပ္ပတိ၊ တသ္မာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတန္တိ ဧတ္ထ စေတာပိတံ စေ၊ နတ္ထိ ပရိဘောဂုပါယော၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အကပ္ပိယဉှိ နိဿဂ္ဂိယံ ဝတ္ထုံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌမ္ပိ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ နိဿဂ္ဂိယံ ဝတ္ထုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီတိ နိဿဋ္ဌံ ဝိနာဝ ဥပါယံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ‘န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အာရာမိကာနံ ဝါ ပတ္တဘာဂန္တိ ဣဒံ ဂိဟီနံ ဟတ္ထဂတောပိ သောယေဝ ဘာဂေါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သစေ ပန တေန အညံ ပရိဝတ္တေတွာ အာရာမိကာ ဒေန္တိ၊ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. တတော ဟရိတွာတိ အညေသံ ပတ္တဘာဂတော ဟရိတွာ. ကသိဏပရိကမ္မန္တိ အာလောကကသိဏပရိကမ္မံ. မဉ္စပီဌာဒီနိ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘တတော ဂဟိတမဉ္စပီဌာဒီနိ ပရိဝတ္တေတွာ အညံ စေ ဂဟိတံ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဆာယာပီတိ ဘောဇနသာလာဒီနံ ဆာယာပိ. ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကန္တာတိ ဂေဟပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တာ၊ ဆာယာယ ဂတဂတဋ္ဌာနံ ဂေဟံ နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. မဂ္ဂေနပီတိ ဧတ္ထ ‘‘သစေ အညော မဂ္ဂေါ နတ္ထိ၊ မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကီတာယာတိ တေန ဝတ္ထုနာ ကီတာယ. ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ သစေ ဥပါသကော ‘‘အတိဗဟု ဧတံ ဟိရညံ၊ ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ အဇ္ဇေဝ န ဝိနာသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ သယံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတိ၊ အညေန ဝါ ဌပါပေတိ၊ ဧတံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ တတော ဥဒယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ တေန ဝတ္ထုနာ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၅၈၅. ပတိတောကာသံ အသမန္နာဟရန္တေန ပါတေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ နိရပေက္ခဘာဝဒဿနပရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ပတိတဋ္ဌာနေ ဉာတေပိဿ ဂူထံ ဆဍ္ဍေန္တဿ ဝိယ နိရပေက္ခဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသန္တသမ္ဘာဝနာယာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ အနရဟဿ ပရိဘောဂေါ. ဘဂဝတာ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ၊ န ဒုဿီလဿ. ဒါယကာနမ္ပိ သီလဝတော ဧဝ ပရိစ္စာဂေါ၊ န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော. ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ. ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ၊ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ‘‘သီလဝတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. စီဝရံ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ကာယတော မောစေတွာ မောစေတွာ ပရိဘောဂေ. ပုရေဘတ္တ။ပေ။ ပစ္ဆိမယာမေသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တထာ အသက္ကောန္တေန ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသဝသေန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ စတုက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဒွိက္ခတ္တုံ သကိံယေဝ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ.

သစဿ အပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟိယျော ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တံ၊ တံ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ။ပေ။ ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ၊ ဟိယျော ယော မယာ ပိဏ္ဍပါတော ပရိဘုတ္တော၊ သော နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိနာ သစေ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏံ န ကရေယျ၊ ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ. ဧဝံ ပန အသက္ကောန္တေန ပုရေဘတ္တာဒီသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ. သတိပစ္စယတာတိ သတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ၊ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ပရိဘောဂဿ စ ပစ္စဝေက္ခဏသတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ၊ ပစ္စဝေက္ခိတွာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဉ္စာတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘သတိံ ကတွာ’’တိအာဒိ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပစ္စဝေက္ခဏာ ယုတ္တာ၊ ဧဝံ သန္တေပိ. အပရေ ပနာဟု ‘‘သတိပစ္စယတာတိ သတိဘေသဇ္ဇပရိဘောဂဿ ပစ္စယဘာဝေ ပစ္စယေတိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေပီတိ ပစ္စယေ သတိပီ’’တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ. တထာ ဟိ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ န ပစ္စယသဗ္ဘာဝမတ္တေန.

နနု စ ‘‘ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ စ ကော ဝိသေသောတိ? ဝုစ္စတေ – ပုရိမေသု တာဝ တီသု ပစ္စယေသု ဝိသေသော ပါကဋောယေဝ၊ ဂိလာနပစ္စယေ ပန ယထာ ဝတိံ ကတွာ ရုက္ခမူလေ ဂေါပိတေ တဿ ဖလာနိပိ ရက္ခိတာနိယေဝ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလေ ရက္ခိတေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမ္ပိ နိပ္ဖန္နံ နာမ ဟောတိ. ဂိလာနပစ္စယံ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ သီလံ ဘိဇ္ဇမာနံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပန ပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမာဒီသု ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ အပစ္စဝေက္ခန္တဿေဝ ဘိဇ္ဇတိ. ပုရေဘတ္တဉှိ အပစ္စဝေက္ခိတွာပိ ဂိလာနပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ၊ ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏံ.

ဧဝံ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ ဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ တေနေဝ ပသင်္ဂေန သဗ္ဗာပိ သုဒ္ဓိယော ဒဿေတုံ ‘‘စတုဗ္ဗိဓာ ဟိ သုဒ္ဓီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သုဒ္ဓိ၊ ယထာဓမ္မံ ဒေသနာဝ သုဒ္ဓိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ. ဝုဋ္ဌာနဿပိ စေတ္ထ ဒေသနာယ ဧဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဆိန္နမူလာပတ္တီနံ ပန အဘိက္ခုတာပဋိညာဝ ဒေသနာ. အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌော သံဝရောဝ သုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ. ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယာနံ ပရိယေဋ္ဌိ ဧဝ သုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ. စတူသု ပစ္စယေသု ဝုတ္တဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ သုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ. ဧသ တာဝ သုဒ္ဓီသု သမာသနယော. သုဒ္ဓိမန္တေသု သီလေသု ဒေသနာ သုဒ္ဓိ ဧတဿာတိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ပုန ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ သံဝရဘေဒံ သန္ဓာယာဟ. ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ၊ အကတွာတိ အတ္ထော. ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ၊ တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ၊ အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော အနုညာတေသုယေဝ စ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝဘာဝတော ဘိက္ခူဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗပစ္စယာ ဘဂဝတော သန္တကာ. ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ သာဓကန္တိ –

‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘဝထ၊ မာ အာမိသဒါယာဒါ. အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ၊ ‘ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ၊ နော အာမိသဒါယာဒါ’’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၉) –

ဧဝံ ပဝတ္တံ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သာဓကံ.

အဝီတရာဂါနံ တဏှာပရဝသတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ၊ တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန တဒုဘယမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပရိပူရေန္တိ. တေနာဟ – ‘‘တေ ဟိ တဏှာယ ဒါသဗျံ အတီတတ္တာ သာမိနော ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ. ယော ပနာယံ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ၊ သော ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာဏဏျပရိဘောဂေါ နာမ ဟောတိ. ယထာ ဟိ ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတဒေသံ ဂန္တုံ န လဘတိ၊ ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော နိဿရိတုံ န လဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ အာဏဏျပရိဘောဂေါတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တော၊ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ. သီလဝါပိ ဟိ ဣမာယ သိက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ သေက္ခောတွေဝ ဝုစ္စတိ. သဗ္ဗေသန္တိ အရိယာနံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ.

ကထံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဣမေ ပရိဘောဂါ သမ္ဘဝန္တီတိ? ဥပစာရဝသေန. ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿပိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ ပစ္စယဂေဓံ ပဟာယ တတ္ထ အနုပလိတ္တေန စိတ္တေန ပရိဘောဂေါ၊ သော သာမိပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ. သီလဝတော ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ ဒါယကာနံ မနောရထဿ အဝိရာဓနတော. တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ပရိဘောဂေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ တဿ သေက္ခသင်္ဂဟတော. သေက္ခသုတ္တဉှေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

လဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ နာမ လဇ္ဇိဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ. အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသုယေဝ အာသင်္ကာ န ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. အတ္တနော ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော. သောပိ နိဝါရေတဗ္ဗောတိ ယော ပဿတိ၊ တေန နိဝါရေတဗ္ဗော. ယသ္မာ အလဇ္ဇီပရိဘောဂေါ နာမ လဇ္ဇိနော ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ ဥဘိန္နမ္ပိ အလဇ္ဇီဘာဝတော၊ ‘‘အလဇ္ဇီပရိဘောဂေါ’’တိ ဣဒံ နာမမတ္တမေဝ န လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အာပတ္တိ ပန အတ္ထိယေဝါတိ ဝဒန္တီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ.

အဓမ္မိယောတိ အနေသနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော. ဓမ္မိယောတိ ဘိက္ခာစရိယာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော. သံဃဿေဝ ဒေတီတိ ဘတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓသလာကံယေဝ ဒေတိ. သစေ ပန လဇ္ဇီ အလဇ္ဇိံ ပဂ္ဂဏှာတိ။ပေ။ အန္တရဓာပေတီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ပဂ္ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဓမ္မဿ ပန သာသနဿ သောတူနဉ္စ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပုရိမနယေန ‘‘သော အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏာဒိနာ ဓမ္မဿ ပရိဘောဂေါ ဓမ္မပရိဘောဂေါ. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိယာ အဘာဝေပိ ထေရော တဿ အလဇ္ဇိဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပါပေါ ကိရာယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿ ပန သန္တိကေတိ မဟာရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ.

၅၈၆. ရာဇောရောဓာဒယောတိအာဒိ ‘‘ဣဒံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စေတနာမတ္တသမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ. အဿတိယာ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ အဿတိယာ ဒိန္နံ နာမ အပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒသန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒိ အဿတိယာ ဒိန္နံ ဘိက္ခုနာ ဝတ္ထသညာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ၊ တတော နေဝ ရူပိယံ ဒိန္နံ၊ နာပိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တံ ပန ဒါယကာနမေဝ ပဋိဒါတဗ္ဗံ. တေန အကပ္ပိယဝတ္ထုနာ တေ စေ ဒါယကာ သပ္ပိအာဒီနိ ကိဏိတွာန သံဃဿ တဿ စ ဘိက္ခုနော ဒေန္တိ၊ သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတိ ဒါယကာနံယေဝ သန္တကတ္တာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပုညကာမေဟိ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပုညကာမာ။ပေ။ ရူပိယေ အရူပိယသညီ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နံ ဝတ္ထသညာယ ဂဏှတောပိ နိဿဂ္ဂိယမေဝ. တေန ယဒိ တေ ဒါယကာ နော အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ၊ ဒါယကေ ပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ စေ ပရိစ္စတ္တံ၊ သံဃေ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. တဝ စောဠကံ ပဿာဟီဟိ ဣမိနာ ဂိဟိသန္တကေပိ ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိအကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝိဓာနံ ဘိက္ခုနော န ကပ္ပတီတိ ဒီပေတိ. ဧကပရိစ္ဆေဒါနီတိ ကိရိယာကိရိယဘာဝတော ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ. ဇာတရူပရဇတဘာဝေါ၊ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ ကဟာပဏာဒီသု အညတရဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၇. ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒေ ဇာတရူပါဒိစတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဣဓ ရူပိယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ဇာတရူပရဇတပရိဝတ္တန’’န္တိ. ပဋိဂ္ဂဟိတပရိဝတ္တနေတိ သာဒိတရူပိယဿ ပရိဝတ္တနေ၊ အသာဒိယိတွာ ဝါ ကပ္ပိယေန ဂါဟေန ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယပရိဝတ္တနေ.

၅၈၉. ဂ-ကာရဿ က-ကာရံ ကတွာ ‘‘သီသူပက’’န္တိ လိခိတံ၊ ပဒဘာဇနေ ဃနကတန္တိ ပိဏ္ဍံ ကတံ. သတ္ထုဝဏ္ဏောတိအာဒီသု ‘‘သတ္ထုဝဏ္ဏော စ ကဟာပဏော စ။ပေ။ ယေ စ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သမုစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ရူပိယေ ရူပိယသညီတိ သကသန္တကံ ဝဒတိ. ရူပိယံ စေတာပေတီတိ ပရသန္တကံ ဝဒတိ. ‘‘နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ ဝါ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ဝါ စေတာပေန္တဿပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ‘‘ရူပိယေ ရူပိယသညီ အရူပိယံ စေတာပေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိတ္တိကော ပါဠိယံ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ. တဿာနုလောမတ္တာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ရူပိယသံဝေါဟာရော နာမ န ကေဝလံ ရူပိယေန ရူပိယပရိဝတ္တနမေဝ၊ အထ ခေါ ‘‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ ရူပိယံ စေတာပေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အရူပိယေန ရူပိယစေတာပနမ္ပိ ရူပိယသံဝေါဟာရော နာမ ဟောတီတိ ဧတသ္မိံ ပက္ခေပိ ရူပိယေ သတိ ရူပိယသံဝေါဟာရောယေဝ ဟောတီတိ အယမတ္ထော အဝုတ္တောပိ ဝိညာယတီတိ. အရူပိယံ နာမ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကပ္ပိယဝတ္ထူနိ. ဧကန္တေန ရူပိယပက္ခေတိ ဧကေန အန္တေန ရူပိယပက္ခေတိ အယံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ဧကတော ရူပိယပက္ခေ’’တိ ဝါ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဧကရူပိယပက္ခေ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ တတ္ထာပိ ဧကတော ရူပိယပက္ခေတိ အယမေဝတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ကပ္ပိယဝတ္ထုနာ ကပ္ပိယဝတ္ထုနော ကယဝိက္ကယေပိ တာဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော ကယဝိက္ကယေ ကသ္မာ န ဟောတီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယော. ဣဒံ သိက္ခာပဒံ။ပေ။ အရူပိယေန စ ရူပိယစေတာပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒေ. တတ္ထာတိ ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေ. တေနေဝါတိ ကပ္ပိယဝတ္ထုနာယေဝ.

ပုန ကပ္ပိယဘာဝံ နေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ‘‘မဟာအကပ္ပိယော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတုန္တိ ဣဒံ ပဉ္စန္နံယေဝ သဟဓမ္မိကာနံ အန္တရေ ပရိဝတ္တနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဂိဟီဟိ ပန ဂဟေတွာ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဒိန္နံ သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ ပန ဣမိနာဝ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ တေန စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ.

ယေ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာပိ တေန ပရိဝတ္တိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ. တေ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ယသ္မာ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ ဥပရူပရိ အညံ အညံယေဝ ကတံ၊ တသ္မာ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော ဣဓ နိဿဇ္ဇိတုံ အဝတွာ ‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတောယေဝ ‘မူလေ မူလသာမိကာနံ၊ ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’တိ စ န ဝုတ္တ’’န္တိ. ယဒိ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ သန္တေ ဣဓာပိ အဝသာနဝတ္ထုံ ဂဟေတွာ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ယော ပန ရူပိယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ။ပေ။ ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာပိ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ယဒိ တံ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋေယျ၊ ‘‘မူလေ မူလသာမိကာနံ၊ ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’’တိ န ဝဒေယျ. အပရေ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ယဒိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ဟောတိ၊ ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တဿပိ ယထာ ဝဋ္ဋတိ၊ တထာ ဒဿနတ္ထံ ‘မူလေ မူလသာမိကာန’န္တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဒုတိယပတ္တသဒိသောယေဝါတိ ဣမိနာ ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ကပ္ပတီတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ’’တိ. အထ မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ တာဝ အကပ္ပိယော ဟောတု၊ သေသာနံ ပန ကသ္မာ န ကပ္ပတီတိ မညမာနော ပုစ္ဆတိ ‘‘ကသ္မာ သေသာနံ န ကပ္ပတီ’’တိ. ကာရဏမာဟ ‘‘မူလဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ. ပတ္တဿ ကပ္ပိယဘာဝေပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတမူလဿ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ တေန ဂဟိတပတ္တော သေသာနမ္ပိ န ကပ္ပတိ. ယဒိ ဟိ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတမူလံ သံဃမဇ္ဈေ နိဿဋ္ဌံ သိယာ၊ တေန ကပ္ပိယေန ကမ္မေန အာရာမိကာဒီဟိ ဂဟေတွာ ဒိန္နပတ္တော ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကံ ဌပေတွာ သေသာနံ ဝဋ္ဋတိ. အပရေ ပန ‘‘မူလံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂဟိတပတ္တောပိ ယဒိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌော၊ သေသာနံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ ‘‘မူလဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘သံဃဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ.

ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာတိ ဣမိနာ ရူပိယသံဝေါဟာရော အနေန ကတောတိ ဒဿေတိ. အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာနေန ရူပိယသံဝေါဟာရမတ္တမေဝ ကတံ၊ န မူလံ သမ္ပဋိစ္ဆိတံ၊ တသ္မာ ဝိနယကမ္မဝသေန သံဃဿ နိဿဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အညေသံ ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိံယေဝ စ အတ္ထေ ပမာဏံ ဒဿေန္တော ‘‘မဟာသုမတ္ထေရဿ ကိရာ’’တိအာဒိမာဟ. အပရေ ပန ‘‘ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာတိ ဣမိနာ ကေဝလံ ဂိဟိသန္တကဘာဝေန ဌိတေ ဒုဗ္ဗိစာရိတမတ္တံ ဝုတ္တံ၊ န ရူပိယသံဝေါဟာရာပဇ္ဇနံ၊ တသ္မာ ရူပိယသံဝေါဟာရာဘာဝတော သော ပတ္တော နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ တဿ န ကပ္ပတိ၊ အနိဿဋ္ဌောပိ အညေသံ ကပ္ပတိ. အနိဿဋ္ဌဿေဝ စ အညေသံ ကပ္ပိယဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘မဟာသုမတ္ထေရဿ ကိရာ’တိအာဒိဝတ္ထူနိ ဥဒါဟဋာနိ. သံဃဿ နိဿဇ္ဇီတိ ဣဒဉ္စ အညေသံ ကပ္ပိယတ္တာ ကေဝလံ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဝိနယကမ္မဝသေန သံဃဿ နိဿဋ္ဌဘာဝံ. ဣမဿ စ အတ္ထဿ သပ္ပိဿ ပူရေတွာတိ ဣဒံ ဝစနံ သာဓက’’န္တိ ဝဒန္တိ.

၅၉၁. ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏရူပိယသံဝေါဟာရေသု ယေန ဧကေကမေဝ ကတံ၊ တေန တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ယေန ပန ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယေနေဝ သံဝေါဟာရော ကတော၊ တေန ကထံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? နယိဒံ ဒုက္ကရံ၊ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ နာနပ္ပကာရကံ ရူပိယသံဝေါဟာရံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဧဝမေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ‘‘ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေပိ ‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိအာဒိတ္တိကဿ အဝသာနပဒေ အနာပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ ကပ္ပိယဝတ္ထုဝသေနေဝ ဣဒံ တိကံ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘အရူပိယဂ္ဂဟဏေန ကပ္ပိယဝတ္ထုဒုက္ကဋဝတ္ထူနံ သင်္ဂဟောတိ ပုရိမပဒဒွယံ ကပ္ပိယဝတ္ထုဒုက္ကဋဝတ္ထူနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ အဝသာနပဒမေဝ ကပ္ပိယဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ အနာပတ္တိမိဿိတေ အဝသာနတ္တိကေ သညာနာနတ္တံ ဌပေတွာ ဝတ္ထုနာနတ္တဿ အဘာဝတော. ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ပန ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော စေတာပနံ နေဝ ဣဓ၊ န တတ္ထ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ ဝစနမေတ္ထ သာဓကံ. ယံ အတ္တနော ဓနေန ပရိဝတ္တတိ၊ တဿ ဝါ ဓနဿ ဝါ ရူပိယဘာဝေါ စေဝ၊ ပရိဝတ္တနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ ဒွေ အင်္ဂါနိ.

ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၃. ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ ဇာနာဟီတိ ဧတ္ထ ဥပဓာရေဟီတိ အတ္ထော၊ သုဋ္ဌု ဥပဓာရေတွာ ဂဏှ၊ ဣဒံ န မနာပန္တိ ပုန ဒါတုံ န သက္ခိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော.

၅၉၄-၅၉၅. ကယန္တိ ပရဘဏ္ဍဿ ဂဟဏံ. ဝိက္ကယန္တိ အတ္တနော ဘဏ္ဍဿ ဒါနံ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ဣမံ ဒေဟီ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ ကယိတံ နာမ ပရဿ ဟတ္ထတော ဂဟိတံ ဝုစ္စတိ၊ ဝိက္ကီတဉ္စ ပရဿ ဟတ္ထေ ဒိန္နံ၊ တသ္မာ ‘‘ကယိတဉ္စ ဟောတိ ပရဘဏ္ဍံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကရောန္တေန၊ ဝိက္ကီတဉ္စ အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ပရဟတ္ထဂတံ ကရောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ပါဠိယံ ပရတော ‘‘ကယိတဉ္စ ဟောတိ ဝိက္ကယိတဉ္စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ပရဟတ္ထဂတံ ပရဘဏ္ဍံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ဣမန္တိအာဒိဝစနာနုရူပတော ပနာ’’တိအာဒိ. ဣမိနာတိ ဟိ သကသန္တကံ ဝုတ္တံ. တဒနုရူပတော ပါဠိယံ ပဌမံ အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ဒဿိတံ၊ န ကယဝိက္ကယပဒါနုရူပတော. တဉှိ ဝိပရီတတော ပရသန္တကဂ္ဂဟဏံ ပုရက္ခတွာ ဌိတံ.

ကာမံ သေသဉာတကေပိ ‘‘ဣမံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတော ဝိညတ္တိ န ဟောတိ၊ သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနဿပိ ပန အဘာဝံ ဒဿေတုကာမော ‘‘မာတရံ ပန ပိတရံ ဝါ’’တိ အာဟ. ဝိညတ္တိ န ဟောတီတိ ဣဒံ ဝိသုံ ဝိညာပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဧဝံ ဝဒန္တော အညာတကံ ဝိညာပေတိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘အညာတကံ ‘ဣမံ ဒေဟီ’တိ ဝဒတော ဝိညတ္တီ’’တိ. အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဒိန္နံ အညာတကဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတန’’န္တိ. တိဿော အာပတ္တိယောတိ အညာတကဝိညတ္တိသဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနကယဝိက္ကယာပတ္တိသင်္ခါတာ တိဿော အာပတ္တိယော.

ဣမံ နာမ ကရောဟီတိ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဘုတ္တောသိ၊ ဣဒါနိ ကသ္မာ န ကရောသီတိ ဝတ္ထုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ သတိယေဝ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုမှိ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ၊ အသတိပိ ပန တသ္မိံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိဘုတ္တေတိ သပ္ပိအာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ အတ္တနော ဓနေန ပရိဝတ္တေတိ၊ ယေန စ ပရိဝတ္တေတိ၊ တေသံ ကပ္ပိယဝတ္ထုတာ၊ အသဟဓမ္မိကတာ၊ ကယဝိက္ကယာပဇ္ဇနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော ကောသိယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.