၃. ပတ္တဝဂ္ဂေါ

၁. ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၈-၆၀၂. ပတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဘဏ္ဍန္တိ ဝိက္ကေတဗ္ဗဘဏ္ဍံ. ယသ္မာ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ သဏ္ဌာနဇာတိရူပါယတနကာရဏပမာဏဂုဏပသံသာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘မဟန္တံ သပ္ပရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၄၂) ဟိ သဏ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော၊ ဟီနော အညော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၄၀၂) ဇာတိ. ‘‘ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၃၀၃) ရူပါယတနံ.

‘‘န ဟရာမိ န ဘဉ္ဇာမိ၊ အာရာ သိင်္ဃာမိ ဝါရိဇံ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန၊ ဂန္ဓတ္ထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၄၊ ဇာ. ၁.၆.၁၁၆) –

အာဒီသု ကာရဏံ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၆၀၂) ပမာဏံ. ‘‘ကဒါ သညုဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ ဣမေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၇) ဂုဏော. ‘‘ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃) ပသံသာ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာတိ တီဏိ ပတ္တဿ ပမာဏာနီ’’တိ.

အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘မာသာနံ အဍ္ဎတေရသပလာနိ ဂဏှာတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ ဆပသတာ နာဠီ’’တိ ကေစိ. ‘‘အဋ္ဌပသတာ’’တိ အပရေ. တတ္ထ ပုရိမာနံ မတေန တိပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမာနံ စတုပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ‘‘ပကတိယာ စတုမုဋ္ဌိကံ ကုဍုဝံ၊ စတုကုဍုဝံ နာဠိကံ၊ တာယ နာဠိယာ သောဠသ နာဠိယော ဒေါဏံ၊ တံ ပန မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသ နာဠိယော ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တေန နယေန ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ ပဉ္စ ကုဍုဝါနိ ဧကဉ္စ မုဋ္ဌိံ ဧကာယ မုဋ္ဌိယာ တတိယဉ္စ ဘာဂံ ဂဏှာတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သဗ္ဗသမ္ဘာရသင်္ခတောတိ ဇီရကာဒိသဗ္ဗသမ္ဘာရေဟိ သင်္ခတော. အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနစတုတ္ထော ဘာဂေါ’’တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တဿ အဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၇) ဝုတ္တတ္တာ အာလောပဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ ဗျဉ္ဇနံ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန သူပဿေဝ ဩဒနစတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏတံ ဒဿေတွာ ဧတဿ လက္ခဏေ ဒဿိတေ ဣတရဿပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ဗျဉ္ဇနဿ တထာ ဝိသေသေတွာ ပမာဏံ န ဒဿိတံ.

မဂဓနာဠိယာ ဥပဍ္ဎပ္ပမာဏော ဣဓ ပတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပတ္ထောဒနန္တိ မဂဓနာဠိယာ ဥပဍ္ဎနာဠိကောဒန’’န္တိ. ဣမိနာ စ ‘‘ပတ္ထဒွယံ မဂဓနာဠီ’’တိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ပတ္ထော စ ‘‘စတုပလော ကုဍုဝေါ၊ စတုကုဍုဝေါ ပတ္ထော’’တိ ဣမိနာ လောကိယဝေါဟာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဇနပရိဘောဂေနာတိ ဥဒကာဟရဏာဒိနာ ဘာဇနပရိဘောဂေန.

၆၀၇. ဓောတေတိ ပရိဘောဂါဝသာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဓောတေယေဝ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ တတော ပုရေတရံ ပရိဘောဂကာလေယေဝ အာပဇ္ဇနတော.

၆၀၈. ပဉ္စဟိ ဒွီဟီတိ ဣဒံ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ကာဠဝဏ္ဏတာ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘ယဒိ ပန ဧကေနပိ ပါကေန ကာဠဝဏ္ဏော ဟောတိ၊ အဓိဋ္ဌာနုပဂေါယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဟတ္ထာနာဂတဿပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ယဒိဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝိကပ္ပေတုဉ္စ လဘတိ၊ ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏဉ္စ န ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုတွာ ဝါတိ ပတ္တကာရကေန ပေသိတဘိက္ခုနာ အနာဏတ္တော ကေဝလံ တဿ ကထေန္တဿ ဝစနမတ္တံ သုတွာ. န ပမာဏန္တိ တေန အပေသိတတ္တာ. သာမန္တဝိဟာရေတိ ဣဒံ ဥပစာရမတ္တံ၊ တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣဒမ္ပိ ဥပစာရမတ္တံ၊ ပတ္တသလ္လက္ခဏမေဝေတ္ထ ပမာဏံ. ပတ္တေ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဟောတီတိ မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဒွင်္ဂုလမတ္တောကာသတော ပဋ္ဌာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ပဌမကထိနေ ဝုတ္တနယမေဝ.

ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၁၀. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရတီတိ ပါဠိပဒဿ ဟတ္ထေသု လဘိတဗ္ဗပိဏ္ဍတ္ထာယ စရတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၆၁၂-၆၁၃. ‘‘တဿ သော အပတ္တောတိ ဝစနတော သော ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ ဝိဇဟတိ အပတ္တတ္တာ. အပတ္တဘာဝတောယေဝ ဟိ ‘ပဉ္စဗန္ဓနံ ပတ္တံ စေတာပေတီ’တိ ပါဠိယံ န ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘အပတ္တောတိ ဣဒံ ‘အညံ ပတ္တံ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ သော ပန ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ ‘‘ယဿ ပဉ္စ ဧကာယေဝ ဝါ ဒသင်္ဂုလာ၊ သော ဗဒ္ဓေါပိ အဗဒ္ဓေါပိ အပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ. န ဟိ မုခဝဋ္ဋိယာ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒွင်္ဂုလမတ္တာဟိ ရာဇီဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဧကာယ ပန ရာဇိယာ ဒသင်္ဂုလာယ သစေ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပမာဏော ဆိဒ္ဒေါ ပညာယတိ၊ ဆိဒ္ဒေနေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ သိယာတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ. ဗန္ဓနောကာသေ သတိ အသတိ ဝါ ဗန္ဓနဝိရဟိတော ပတ္တော အဗန္ဓနောတိ ဝုတ္တော၊ ဗန္ဓနောကာသဝိရဟိတောယေဝ ပန အဗန္ဓနောကာသောတိ ဝုတ္တော.

တိပုသုတ္တကေန ဝါ ဗန္ဓိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဗန္ဓိတဗ္ဗော’’တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. ပုရာဏပေါတ္ထကေပိ ဟိ အယမေဝ ပါဌော ဒိဿတိ. သုဒ္ဓေဟိ။ပေ။ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဥဏှဘောဇနေ ပက္ခိတ္တေ ဝိလီယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဖာဏိတံ ဈာပေတွာ ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပါသာဏစုဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ဖာဏိတံ ပစိတွာ တထာပက္ကေန ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၁၅. အနုကမ္ပာယ န ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယဿ သော ပတ္တော န ရုစ္စတိ၊ တဿပိ အဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဦနပဉ္စဗန္ဓနသီက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘သစေ ထေရဿ ပတ္တော န ရုစ္စတိ၊ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝါ န ဂဏှာတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ပတ္တပရိယန္တောတိ ပရိယန္တပတ္တော၊ အဝသာနပတ္တောတိ အတ္ထော. ‘‘သံဃမဇ္ဈေ ပတ္တံ ဂါဟာပေန္တေန အလဇ္ဇိံ အဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာဓာရကန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ပီဌာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာဓာရံ ဌပေတွာ တတ္ထ ပတ္တံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ အာဓာရဌပနောကာသဿ အနိယမိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရိဘောဂေနာတိ အယုတ္တပရိဘောဂေန.

၆၁၆. ပါဠိယံ ‘‘အဗန္ဓနေန ပတ္တေန အဗန္ဓနံ ပတ္တံ. ဧကဗန္ဓနံ ပတ္တံ။ ဒွိဗန္ဓနံ ပတ္တံ။ တိဗန္ဓနံ။ စတုဗန္ဓနံ။ အဗန္ဓနောကာသံ။ ဧက။ ဒွိ။ တိ။ စတုဗန္ဓနောကာသံ ပတ္တံ စေတာပေတီ’’တိ ဧဝံ ဧကေကေန ပတ္တေန ဒသဓာ ဒသဝိဓံ ပတ္တံ စေတာပနဝသေန ဧကနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသတံ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပမာဏယုတ္တံ အဂ္ဂဟိတကာဠဝဏ္ဏမ္ပိ ပတ္တံ ဝိညာပေန္တဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တဿ ဦနပဉ္စဗန္ဓနတာ၊ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ အကတဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၂. တတိယသိက္ခာပဒေ ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီတိ ဣဒံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ၊ တေသံ သပ္ပိအာဒီနိ န ကပ္ပန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ. မနုဿခီရာဒီနိပိ ဟိ နော န ကပ္ပန္တိ၊ ကုတော သသဿ သပ္ပီတိ အာဟ ‘‘ယေသဉှိ ခီရံ အတ္ထိ၊ သပ္ပိပိ တေသံ အတ္ထိယေဝါ’’တိ. ‘‘ဣဒဉ္စ ယေဘုယျေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ နိက္ခိတ္တန္တိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ သယမေဝ ဂဟေတွာ နိက္ခိတ္တံ. သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ တဒဟုပုရေဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အထ သယံကတံ နိရာမိသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ကသ္မာ သာမံပါကော န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နဝနီတံ တာပေန္တဿ ဟိ သာမံပါကော န ဟောတီ’’တိ. သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတဿ ဝတ္ထုဂတိကတ္တာ အာဟ – ‘‘သဝတ္ထုကဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေဟီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ. ပုရေဘတ္တမ္ပိ စ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥဘယေသမ္ပီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ စ ပုရေဘတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ စ ကတာနံ. ဧသေဝ နယောတိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော. အကပ္ပိယမံသသပ္ပိမှီတိ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ သပ္ပိမှိ. ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာတိ သဇာတိယာနံ သပ္ပိဘာဝတောတိ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာ.

သပ္ပိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ နိရာမိသမေဝ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာတိ နဝနီတေ. ဓောတံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓောတံ စေ၊ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဓောတံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ထေရာနံ အဓိပ္ပါယော. တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ခါဒိံသူတိ ဧတ္ထ တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တံ အဓောတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဓောဝိတွာ ပစိတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိံသူတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ထေရဿ ဟိ ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပစ္ဆာ ဓောဝိတွာ ပစိတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော၊ တေနေဝ ထေရဿ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တေန ‘‘တသ္မာ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန။ပေ။ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ခါဒိံသူ’’တိ ဝစနဿ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တာ ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တံ အဓောတမ္ပိ ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတံ ဝိကာလေပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟိ ဒဓိဂုဠိကာဒိအာမိသေန သံသဋ္ဌရသံ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေနာတိ အဓောဝိတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတနဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန. ဒဓိ ဧဝ ဒဓိဂတံ ယထာ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၁၉). ခယံ ဂမိဿတီတိ ဝစနတော ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကသပ္ပိအာဒိပိ ဝိကာလေ ကပ္ပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကုက္ကုစ္စာယန္တိ ကုက္ကုစ္စကာတိ ဣမိနာ အတ္တနာပိ တတ္ထ ကုက္ကုစ္စသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘နိဗ္ဗဋ္ဋိတသပ္ပိ ဝါ နဝနီတံ ဝါ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ တာနိ ခီရဒဓီနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ.

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတဘေသဇ္ဇေဟီတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတယာဝဇီဝိကဘေသဇ္ဇေဟိ. ဝုတ္တနယေန ယထာ တဏ္ဍုလာဒီနိ န ပစ္စန္တိ၊ တထာ လဇ္ဇီယေဝ သမ္ပာဒေတွာ ဒေတီတိ လဇ္ဇီသာမဏေရဂ္ဂဟဏံ၊ အပိစ အလဇ္ဇိနာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ အဘိသင်္ခရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာပိ ဧဝမာဟ. တိလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကတတေလန္တိ အတ္တနာ ဘဇ္ဇနာဒီနိ အကတွာ ဂဟိတတေလံ. တေနေဝ ‘‘သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗဋ္ဋိတတ္တာတိ ယာဝကာလိကဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတတ္တာ. ဥဘယမ္ပီတိ အတ္တနာ စ ပရေန စ ကတံ. ယာဝ အရုဏဿ ဥဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ သတ္တမဒိဝသေ ကတတေလံ သစေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ.

၆၂၃. အစ္ဆဝသန္တိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော ဝသာယ အနုညာတတ္တာ တံသဒိသာနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနံယေဝ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ ဝသာ အနုညာတာ၊ န ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူနံ မနုဿာနံ ဝသာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသ’’န္တိ. သံသဋ္ဌန္တိ ပရိဿာဝိတံ. ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ အနုပသမ္ပန္နေနပိ နိပ္ပက္ကံ သံသဋ္ဌဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒွေပိ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ခီရဒဓိအာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တေလံ ပစန္တိ၊ တသ္မာ ကသဋံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တေလမေဝ ဝဋ္ဋတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ကတေလကသဋေ ဝိယ ကုက္ကုစ္စာယတီ’’တိ. ‘‘သစေ ဝသာယ သဒ္ဓိံ ပက္ကတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ‘‘ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟံသု. ဧတံ ဝဋ္ဋတီတိ နနု ဧတံ ဒဓိဂုဠိကာဒီဟိ ပက္ကံ နဝနီတံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော.

‘‘မဓုကရီဟိ နာမ မဓုမက္ခိကာဟီတိ အယံ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာနံ ဘမရမက္ခိကာနဉ္စ သာမညနိဒ္ဒေသော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ဒဏ္ဍကေသု မဓုကရာ မဓုကရီ မက္ခိကာ နာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာဟိ မဓုကရီအာဒီဟိ တီဟိ မက္ခိကာဟိ ကတံ မဓု နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘမရမက္ခိကာဟီတိ မဟာဘမရမက္ခိကာဟိ. သိလေသသဒိသန္တိ ဃနပက္ကံ ဝုတ္တံ. ဣတရန္တိ တနုကမဓု. မဓုပဋလန္တိ မဓုရဟိတံ ကေဝလံ မဓုပဋလံ. ‘‘သစေ မဓုသဟိတံ ပဋလံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပန္တိ၊ ပဋလဿ ဘာဇနဋ္ဌာနိယတ္တာ မဓုနော ဝသေန သတ္တာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘မဓုမက္ခိတံ ပန မဓုဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ တံ န သမေတိ.

‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ပါဠိယံ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ။ပေ။ အဝတ္ထုကာ ဥစ္ဆုဝိကတိ ‘ဖာဏိတ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော ဥစ္ဆုရသောပိ နိက္ကသဋော သတ္တာဟကာလိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေနစိ ပန ‘‘မဓုမှိ စတ္တာရော ကာလိကာ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ၊ ဥစ္ဆုမှိ စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သမက္ခိကဏ္ဍသေဠကံ ယာဝကာလိကံ၊ အနေဠကံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ၊ အသမ္ဘိန္နံ သတ္တာဟကာလိကံ၊ မဓုသိတ္ထံ ပရိသုဒ္ဓံ ယာဝဇီဝိကံ၊ တထာ ဥစ္ဆု ဝါ ရသော ဝါ သကသဋော ယာဝကာလိကော၊ နိက္ကသဋော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော၊ အသမ္ဘိန္နော သတ္တာဟကာလိကော၊ သုဒ္ဓကသဋံ ယာဝဇီဝိက’’န္တိ စ ဝတွာ ဥတ္တရိပိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စိတံ. တတ္ထ ‘‘ဥဒကသမ္ဘိန္နံ မဓု ဝါ ဥစ္ဆုရသော ဝါ ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ ဣဒံ နေဝ ပါဠိယံ၊ န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ. ‘‘ယာဝကာလိကံ သမာနံ ဂရုတရမ္ပိ မုဒ္ဒိကာဇာတိရသံ အတ္တနာ သံသဋ္ဌံ လဟုကံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေန္တံ ဥဒကံ လဟုတရံ သတ္တာဟကာလိကံ အတ္တနာ သံသဋ္ဌံ ဂရုတရံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေတီ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ သောယေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ သဗ္ဗတ္ထ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဥဒကသမ္ဘေဒေန ဂရုတရဿပိ လဟုဘာဝေါပဂမနံယေဝ ဒဿိတံ. ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂိလာနဿ ဂုဠံ၊ အဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈၄) ဝဒန္တေန အဂိလာနေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အယုတ္တောပိ ဂုဠော ဥဒကသမ္ဘိန္နော အဂိလာနဿပိ ဝဋ္ဋတီတိ အနုညာတော.

ယမ္ပိ စ ‘‘ဥစ္ဆု စေ ယာဝကာလိကော၊ ဥစ္ဆုရသော စေ ယာမကာလိကော၊ ဖာဏိတံ စေ သတ္တာဟကာလိကံ၊ တစော စေ ယာဝဇီဝိကော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ အညေန ကေနစိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ တထာဝိဓဿ အဋ္ဌကထာဝစနဿ ဣမိဿာ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ အဘာဝတော န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ. တတောယေဝ စ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကေန သမ္ဘိန္နောပိ အသမ္ဘိန္နောပိ သတ္တာဟကာလိကောယေဝါ’’တိ ကေစိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ စ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္ဆုရသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၀၀) ဧတ္ထ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဝိသေသေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော’’တိ.

သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ အပရိဿာဝိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ကရဏသမယေ ပရိဿာဝေတွာ ကသဋံ အပနေတွာဝ အတ္တနာ ကတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဈာမဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎေ ဥစ္ဆုခေတ္တေ ဈာမဥစ္ဆုနာ ကတဖာဏိတံ. ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ ဆိန္ဒိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ နိပ္ပီဠေတွာ ပက္ကံ ယေဘုယျေန စ သကသဋံ ဖာဏိတံ. တာဒိသဿ စ ကသဋဿ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ ‘‘တံ ယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သီတုဒကေန ကတန္တိ မဓုကပုပ္ဖါနိ သီတောဒကေ ပက္ခိပိတွာ မဒ္ဒိတွာ ပုပ္ဖရသေ ဥဒကဂတေ သတိ တံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ကတဖာဏိတံ. ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ မဓုကဖာဏိတံ ယာဝကာလိကန္တိ ဧတ္ထ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတေလံ ကသ္မာ ဝိကာလေ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? တေလေ ပက္ခိတ္တခီရံ တေလမေဝ ဟောတိ၊ အညံ ပန ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ ခီရဘာဝံ ဂဏှာတီတိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏံ. ယဒိ ဧဝံ ခဏ္ဍသက္ခရမ္ပိ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကရောန္တိ၊ တံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ခဏ္ဍသက္ခရံ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ခီရဇလ္လိကန္တိ ခီရဖေဏံ.

ဘေသဇ္ဇောဒိဿံ ဒဿေန္တေန ‘‘သတ္တဝိဓဉှိ ဩဒိဿံ နာမာ’’တိအာဒိနာ ဣတရာနိပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဝိကဋာနီတိ အပကတိဘေသဇ္ဇတ္တာ ဝိကဋာနိ၊ ဝိရူပါနီတိ အတ္ထော. ဒုက္ကဋဝတ္ထူနမ္ပိ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝသာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝသောဒိဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဩဠာရိကာနမ္ပိ အာဟာရတ္ထံ ဖရိတုံ သမတ္ထာနံ သပ္ပိအာဒီနံ ဘေသဇ္ဇနာမေန အနုညာတတ္တာ ‘‘ဘေသဇ္ဇောဒိဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတိ ပစ္စယေတိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟိတဘေသဇ္ဇာနိ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုရေဘတ္တမ္ပိ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ၊ န အာဟာရတ္ထံ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ.

၆၂၄. ဒွါရဝါတပါနကဝါဋေသူတိ မဟာဒွါရဿ ဝါတပါနာနဉ္စ ကဝါဋဖလကေသု. ကသာဝေ ပက္ခိတ္တာနိ တာနိ အတ္တနော သဘာဝံ ပရိစ္စဇန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘မက္ခေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဃုဏပါဏကာဒိပရိဟာရတ္ထံ မက္ခေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. အဓိဋ္ဌေတီတိ ‘‘ဣဒါနိ မယှံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ န ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ ဂမိဿတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ – ‘‘သပ္ပိဉ္စ တေလဉ္စ ဝသဉ္စ မုဒ္ဓနိ တေလံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနံ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၆၂၅. သစေ ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ၊ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ မဇ္ဈေ ပါဌော ပရိဟီနော၊ ဧဝံ ပနေတ္ထ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘သစေ ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ၊ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အညထာ ပန သဒ္ဒပ္ပယောဂေါပိ န သင်္ဂစ္ဆတိ. ဂဏ္ဌိပဒေပိ စ အယမေဝ ပါဌော ဒဿိတော. တတ္ထ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တီတိ ယထာ အညဿ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟာတိက္ကမေန နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတိ ပရသန္တကဘာဝတော၊ ဧဝမိဒမ္ပိ အဝိဘတ္တတ္တာ ဥဘယသာဓာရဏမ္ပိ အဝိနိဗ္ဘောဂဘာဝတော နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ပဋိဂ္ဂဟိတသပ္ပိအာဒီနံ ပရိဘောဂဿ သတ္တာဟေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ဣဓ ပါဌဿ ပရိဟီနဘာဝံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ အန္တောသတ္တာဟေ ပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သညာယ ဝိဿာသဂ္ဂါဟာဘာဝတော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝုတ္တော၊ သော န ဂဟေတဗ္ဗော.

အာဝုသော၊ ဣမံ တေလံ သတ္တာဟမတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇ တွန္တိ ဣမိနာ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တေန အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ကဿ အာပတ္တီတိ ပဌမံ တာဝ ဥဘိန္နံ သာဓာရဏတ္တာ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဣဒါနိ ပန ဧကေန ဣတရဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတာ နတ္ထီတိ ဝိဘတ္တသဒိသံ ဟုတွာ ဌိတံ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဿ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဧကဿ အာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ မညမာနော ‘‘ကိံ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ အာပတ္တိ၊ ဥဒါဟု ယဿ သန္တကံ ဇာတံ၊ တဿာ’’တိ ပုစ္ဆတိ. နိဿဋ္ဌဘာဝတောယေဝ စ ဣဓ ‘‘အဝိဘတ္တဘာဝတော’’တိ ကာရဏံ အဝတွာ ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ ဝိဿဋ္ဌဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတံ ပဟာယ ဧကဿ သန္တကံ ဟောန္တမ္ပိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တတော အညဿ သန္တကံ ဇာတံ၊ တသ္မာ ပရသန္တကပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိယ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ နတ္ထိ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝစနတော အဝိဿဇ္ဇိတေ သတိ အဝိဘတ္တေပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ အဝိဿဇ္ဇိတေ အဝိဘတ္တဘာဝတောယေဝ အနာပတ္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ. သစေ ပန ဣတရော ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဿေဝ အန္တောသတ္တာဟေ အတ္တနော ဘာဂမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမေ သိယာ အာပတ္တိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဿေဝ သန္တကဘာဝမာပန္နတ္တာ ဣတရဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ. ဣမိနာ တဿ သန္တကဘာဝေပိ အညေန ပဋိဂ္ဂဟိတသကသန္တကေ ဝိယ တေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝတော အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ. ဣဒံ ပန အဓိပ္ပါယံ အဇာနိတွာ ဣတော အညထာ ဂဏ္ဌိပဒကာရာဒီဟိ ပပဉ္စိတံ၊ န တံ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ.

အပရိဘောဂံ ဟောတီတိ ကဿစိ အမနုညဿ ပတိတတ္တာ ပရိဘောဂါရဟံ န ဟောတိ. ယေန စိတ္တေနာတိ ယေန ပရိစ္စဇိတုကာမတာစိတ္တေန. ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ’’တိ အဓိကာရတ္တာ ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ အနပေက္ခော ဒတွာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဣမံ သမ္ဗန္ဓံ သန္ဓာယ မဟာသုမတ္ထေရေန ‘‘ဧဝံ အန္တောသတ္တာဟေ ဒတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဣမိနာဝ တံ သိဒ္ဓံ၊ သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ ပန နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တဿ ပရိဘောဂမုခဒဿနမိဒန္တိ အာဟ – ‘‘နယိဒံ ယာစိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. အညေန ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဒိန္နတ္တာ သယမ္ပိ အာဟရာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. သပ္ပိအာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝေါ၊ အတ္တနော သန္တကတာ၊ သတ္တာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၇. စတုတ္ထေ သိဗ္ဗနရဇနကပ္ပပရိယောသာနေန နိဋ္ဌာပေတွာတိ သူစိကမ္မနိဋ္ဌာနေန သကိမ္ပိ ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရဇနေန ကပ္ပဗိန္ဒုကရဏေန စ နိဋ္ဌာပေတွာ. သမယေတိ ဝဿာနသမယေ.

၆၂၈. ကုစ္ဆိသမယောတိ အန္တောသမယော. ‘‘အယမေကော အဍ္ဎမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏက္ခေတ္တဉ္စ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ လဒ္ဓံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါတ္ထကေသု ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော အပါဌော. ဧဝံ ပနေတ္ထ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘အယမေကော အဍ္ဎမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တံ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ လဒ္ဓံ ကာတုံ နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. န ဟိ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသဿ ပဌမော အဍ္ဎမာသော ကရဏက္ခေတ္တံ ဟောတိ. ‘‘အဍ္ဎမာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ပန ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသဿ ပစ္ဆိမော အဍ္ဎမာသော ကရဏက္ခေတ္တဉ္စေဝ နိဝါသနက္ခေတ္တဉ္စ ဟောတိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဝဟိသကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမော မာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တံ၊ ပစ္ဆိမော အဍ္ဎမာသော ကရဏနိဝါသနက္ခေတ္တမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပါဠိယာ မာတိကာဋ္ဌကထာယ စ အဝိရောဓံ ဣစ္ဆန္တေန ဝုတ္တနယေနေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော.

‘‘ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တေန ‘‘ပိဋ္ဌိသမယတ္တာ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တီ’’တိ ဒီပိတာ ဟောတိ. န ဟိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပိဋ္ဌိသမယေ သတုပ္ပါဒကရဏမတ္တေနပိ သမ္ဘဝန္တီ အာပတ္တိ တတော ဂရုကတရာယ ဝိညတ္တိယာ န ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. တေနေဝ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန ဝုတ္တံ –

‘‘ကတွာ ပန သတုပ္ပါဒံ၊ ဝဿိကသာဋိစီဝရံ၊

နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဘိက္ခုဿ၊ သမယေ ပိဋ္ဌိသမ္မတေ.

‘‘ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ၊ ဉာတကာဉာတကာဒိနော၊

တေသုယေဝ စ ဝိညတ္တိံ၊ ကတွာ နိပ္ဖါဒနေ တထာ’’တိ.

ကေနဿ ဟောတိ အာပတ္တီတိ အဿ မာတရံ စီဝရံ ယာစန္တဿ ကေန သိက္ခာပဒေန အာပတ္တီတိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ပရိဏတံ ဝိညာပေန္တဿ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒေန အာပတ္တီ’’တိ စောဒနာဘာဝံ ဒဿေတိ နော စ သံဃေ ပရိဏတန္တိ. အထ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေနာတိ စေ၊ ဧတမ္ပိ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အနာပတ္တိ စ ဉာတကေ’’တိ. ‘‘ဉာတကေ ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ပါဌသေသော. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာတိ ပိဋ္ဌိသမယေ ဝဿိကသာဋိကတ္ထံ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ သတုပ္ပါဒကရဏေန အာပတ္တိံ၊ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိဉ္စ သန္ဓာယ.

အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော။ပေ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ ဝဿိကသာဋိကံ အဒိန္နပုဗ္ဗေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနေဝေတ္ထ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ ဒိန္နပုဗ္ဗေသု ပန ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယေ မနုဿာ။ပေ။ ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထီ’’တိ. ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ. ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿာတိ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ. ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကာ နာမ သံဃဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ အပဝါရေတွာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဝဿိကသာဋိကာနံ ဒါယကာ. အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ဣမိနာပိ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကုစ္ဆိသမယေ ဟိ အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိက’’န္တိအာဒိနာ ဝိညာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗာ ဒေထ မေတိ ဣဒဉှိ ပရိယေသနကာလေ အညာတကအပ္ပဝါရိတေ ဧဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. မာတိကာဋ္ဌကထာယဉှိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပန ‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’န္တိအာဒိကာယ ဝိညတ္တိယာပိ ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ.

၆၂၉. ‘‘အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝါတိ ဝစနတော ဆဒနကောဋိယာ ပတိတဥဒကေန နဟာယန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ.

၆၃၀. ဆ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဧတေန အန္တောဝဿေပိ ယာဝ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမဒိဝသာ အကတာ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ယသ္မာ မူလစီဝရံ ကရောန္တေန ဟေမန္တဿ ပစ္ဆိမုပေါသထဒိဝသေယေဝ ကာတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဂိမှာနတော ဧကူနတိံသဒိဝသေ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘တတော ပရမ္ပိ။ပေ။ ဧကမာသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန။ပေ။ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာတိ ဣမိနာ ဧကာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ၊ ဒွီဟာနာဂတာယ။ပေ။ ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ၊ အန္တောဝဿေ ဝါ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော. တတ္ထ အာသာဠှိမာသဿ ဇုဏှပက္ခပုဏ္ဏမိယံ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ဝဿိကသာဋိကာ ‘‘ဧကာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧတေနေဝ နယေန ဇုဏှပက္ခဿ ဆဋ္ဌိယံ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ‘‘ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယာဝ ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမီ၊ တာဝ အန္တောတေမာသေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ‘‘အန္တောဝဿေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမိတော ပရဉှိ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ယာဝ စီဝရကာလော နာတိက္ကမတိ၊ တာဝ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ န တတြာယံ ဝိစာရဏာ သမ္ဘဝတိ.

တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တေပိ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန အနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ တေဟိ ဒိဝသေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသာဟံ အနတိက္ကမန္တေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တံ သမ္ပတ္တာယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ န တတော ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌာနဿ အခေတ္တတ္တာ. အန္တောဝဿေ ပန လဒ္ဓါ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ အနတိက္ကာမေတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ.

နနု စ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ တသ္မာ အဓိဋ္ဌာနဿ အခေတ္တဘူတေပိ ဒိဝသေ ဂဟေတွာ ‘‘အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ယထာ ‘‘အန္တောဝဿေ လဒ္ဓါပိ ယာဝ န နိဋ္ဌာတိ၊ တာဝ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အကတာယ အနဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တသဒိသာပိ အတိက္ကန္တဒိဝသာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတွာ နိဋ္ဌိတာယ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တီတိ နိဋ္ဌိတဒိဝသေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဧဝမိဓာပိ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ အနဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တဘူတာပိ ဒိဝသာ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဆဋ္ဌိယံ လဒ္ဓါ ပုဏ္ဏမိယံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ ဝစနေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဧဝံ သန္တေ ‘‘ဒသာဟာနာဂတာယာ’’တိ ဣမိနာ ကိံ ပယောဇနန္တိ စေ? ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေယေဝ ဒသာဟေ အတိက္ကန္တေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ နိဋ္ဌိတာ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဣဒမေတ္ထ ပယောဇနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဋ္ဌိတာ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ.

ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာတိ တေမာသဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမိတော ပုဗ္ဗေ သတ္တမိတော ပဋ္ဌာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ဝဿိကသာဋိကာ ဒသာဟေ အနတိက္ကန္တေယေဝ စီဝရကာလံ ဩတိဏ္ဏတ္တာ တတ္ထ အနဓိဋ္ဌဟိတွာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဣမိနာ စ ဣမံ ဒီပေတိ – အကတာ စေ ဝဿိကသာဋိကာ၊ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အကတတ္တာယေဝ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကတာယ ပန ဒသာဟပရမသိက္ခာပဒံ အဝိကောပေတွာ ပရိဟာရော ဝတ္တဗ္ဗောတိ.

ယဒါ ဝါ တဒါ ဝါ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စာတုမာသဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟေ အတိက္ကန္တေပိ နတ္ထိ ဒေါသောတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ကဒါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ။ပေ။ ယဒိ နပ္ပဟောတိ၊ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဣမိနာပိ ကုရုန္ဒိဝစနေန အကတာယ ဝဿိကသာဋိကာယ စာတုမာသံ ပရိဟာရော၊ ကတာယ ဒသာဟမေဝ ပရိဟာရောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတောယေဝါတိ အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ.

ပါဠိယံ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ နဋ္ဌစီဝရဿာတိအာဒိနာ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ ဥဒါဟု နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ? ကိမေတ္ထ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဟိ ယတ္ထ ယတ္ထ မူလသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ၊ တတ္ထ တတ္ထ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အနာပတ္တိဝါရော အာရဘီယတီတိ ဣဓာပိ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ. န ဟိ မူလာပတ္တိယာ အနာပတ္တိံ အဒဿေတွာ အန္တရာ ဝုတ္တာယ ဧဝ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အနာပတ္တိဝါရော အာရဘီယတီတိ. တေနေဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿ နဋ္ဌစီဝရဿ စာတိ ဧတ္ထ အစ္ဆိန္နသေသစီဝရဿ နဋ္ဌသေသစီဝရဿ စ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ ပရိယေသန္တဿ စ အနာပတ္တိ. အာပဒါသူတိ ဧတ္ထ အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ. မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿ ဝါ နဋ္ဌစီဝရဿ ဝါ အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ ဧဝံ အာပဒါသု ဝါ နိဝါသယတော ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တီ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေနေဝ အနာပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ နဂ္ဂါနံ ကာယောဝဿာပနေ အနာပတ္တိ. ဧတ္ထ စ မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နဟာယန္တဿ စောရုပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ.

အထ ဥဘယေနပိ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓန္တိ ဧဝမဓိပ္ပါယော သိယာ၊ ဧဝမ္ပိ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသေတွာ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ‘‘အစ္ဆိန္နသေသစီဝရဿ နဋ္ဌသေသစီဝရဿ ဝါ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ ပရိယေသန္တဿ စ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ၊ အစ္ဆိန္နဝဿိကသာဋိကဿ နဋ္ဌဝဿိကသာဋိကဿ ဝါ နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ၊ အာပဒါသု အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ အသမယေ နိဝါသယတော နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ၊ မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နဟာယန္တဿ စောရာ ဟရန္တိ၊ နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

အင်္ဂေသု ပန ဝဿိကသာဋိကာယ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ အသမယေ ပရိယေသနတာ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနိ တာဝ ပရိယေသနာပတ္တိယာ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သစီဝရတာ၊ အာပဒါဘာဝေါ၊ ဝဿိကသာဋိကာယ သကဘာဝေါ၊ အသမယေ နိဝါသနန္တိ ဣမာနိ နိဝါသနာပတ္တိယာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၁. ပဉ္စမေ ယမ္ပိ တျာဟန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကာရဏဝစနံ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယံ ကာရဏံ နိဿာယ အဟံ တေ၊ အာဝုသော၊ စီဝရံ အဒါသိံ၊ တံ န ကရောသီတိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီတိ. ယန္တိ ဝါ စီဝရံ ပရာမသတိ၊ တတ္ထ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယမ္ပိ တေ အဟံ စီဝရံ အဒါသိံ၊ တံ စီဝရံ ဂဏှိဿာမီတိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီ’’တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

၆၃၃. အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘စီဝရံ ဂဏှာ’’တိ အာဏတ္တိယာ ဧကစီဝရဝိသယတ္တာ ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယောတိ ဣဒံ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဏတ္တိယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပန ဒုက္ကဋံ ဧကမေဝ.

၆၃၄. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ‘‘ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဣဒံ ပရာမသတိ. ဧသေဝ နယောတိ သိထိလံ ဂါဠှဉ္စ ပက္ခိတ္တာသု အာပတ္တိယာ ဗဟုတ္တံ ဧကတ္တဉ္စ အတိဒိဿတိ.

၆၃၅. အာဝုသော၊ မယန္တိအာဒီသု ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ တေနေဝ ဒိန္နတ္တာ အနာပတ္တိ. အမှာကံ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီတိ ဣဒံ သာမဏေရဿပိ ဒါနံ ဒီပေတိ. တသ္မာ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဒတွာပိ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစ္ဆိန္ဒနသမယေ ဥပသမ္ပန္နဘာဝေါယေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏံ. ဒေတီတိ တုဋ္ဌော ဝါ ကုပိတော ဝါ ဒေတိ. ရုန္ဓထာတိ နိဝါရေထ. ဧဝံ ပန ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဒိန္နံ န တာဝ တဿ သန္တကန္တိ အနဓိဋ္ဌဟိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ ဒိန္နံ ဘတိသဒိသတ္တာ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. စဇိတွာ ဒိန္နန္တိ ဝုတ္တနယေန အဒတွာ အနပေက္ခေန ဟုတွာ တဿေဝ ဒိန္နံ. ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ သကသညာယ ဝိနာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရတာ၊ သာမံ ဒိန္နတာ၊ သကသညိတာ၊ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ကောဓဝသေန အစ္ဆိန္ဒနံ အစ္ဆိန္ဒာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၆. ဆဋ္ဌေ ပါဠိယံ စီဝရကာရသမယေတိ ဣမိနာ ဝဿံဝုတ္ထဘိက္ခူနံ စီဝရကမ္မသမယတ္တာ စီဝရမာသော ဝုတ္တော၊ အထညောပိ ပန စီဝရကမ္မကာလော စီဝရကာရသမယောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

၆၃၈. ပဉ္စဟိပိ မိဿေတွာတိ ခေါမာဒီဟိ ပဉ္စဟိ မိဿေတွာ. ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ယတ္ထ သံဟရိတွာ ဌပေန္တိ၊ တဿ တုရီတိ အဓိဝစနံ. သုတ္တံ ပဝေသေတွာ ယေန အာကောဋေန္တာ ဃနဘာဝံ သမ္ပာဒေန္တိ၊ တံ ဝေမန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ယန္တိ ယံ ယံ ပယောဂံ. တန္တူနံ အတ္တနော သန္တကတ္တာ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ပဋိလဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒီဃတော။ပေ။ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ယာဝ စီဝရံ ဝဍ္ဎတိ၊ တာဝ ဣမိနာ ပမာဏေန အာပတ္တိယော ဝဍ္ဎန္တိ.

သေသော ကပ္ပိယောတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထကမ္မယာစနဝသေန. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဒီဃသော ဝိဒတ္ထိမတ္တေ တိရိယံ ဟတ္ထမတ္တေ စ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ. တေနေဝါတိ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန. တထေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ. ကေဒါရဗဒ္ဓါဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အစ္ဆိမဏ္ဍလဗဒ္ဓါဒိ ဂဟိတံ. တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပစ္ဆာ ဝီတဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌိတဂတိကမေဝ ဟောတိ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ. သစေ ပန ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ အန္တရန္တရာ အဝီတံ ဟောတိ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဧသေဝ နယောတိ ဝိကပ္ပနုပဂပ္ပမာဏမတ္တေ ဝီတေ တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တံ၊ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန ဝါယာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန ဝါယာပေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘စီဝရံ မေ၊ အာဝုသော၊ ဝါယထာတိ အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပေယျာ’’တိ အတ္ထံ ဝတွာ အင်္ဂေသုပိ ‘‘အကပ္ပိယတန္တဝါယေန အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပန’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ၊ တထာဝိဓံ ပန ဝိသေသဝစနံ နေဝ ပါဠိယံ၊ န အဋ္ဌကထာယံ ဥပလဗ္ဘတိ. ပါဠိယမ္ပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ သုတ္တတန္တဝါယာနမေဝ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဘာဝေန ဗဟုဓာ နယော ဒဿိတော၊ န ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝိညတ္တိဝသေနာတိ. ‘‘အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပေယျာ’’တိ စ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တေန အယံ နာမ ကပ္ပိယဝိညတ္တီတိ ဝိသုံ န ဒဿိတံ၊ တသ္မာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၂. သတ္တမေ ကိဉ္စိမတ္တံ အနုပဒဇ္ဇေယျာတိ ဣဒံ တဿ ကတ္တဗ္ဗာကာရမတ္တဒဿနံ၊ ဒါနံ ပနေတ္ထ အင်္ဂံ န ဟောတိ သုတ္တဝဍ္ဎနဝသေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ. တေနေဝ ပဒဘာဇနေပိ ‘‘တဿ ဝစနေန အာယတံ ဝါ ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ ကရောတိ၊ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ သုတ္တဝဍ္ဎနာကာရမေဝ ဒဿေတွာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘န ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍပါတဒါနမတ္တေန တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. သစေ ပန တေ တဿ ဝစနေန စီဝရသာမိကာနံ ဟတ္ထတော သုတ္တံ ဂဟေတွာ ဤသကမ္ပိ အာယတံ ဝါ ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ ကရောန္တိ၊ အထ တေသံ ပယောဂေ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ. အာယတာဒီသု သတ္တသု အာကာရေသု အာဒိမှိ တယော အာကာရေ သုတ္တဝဍ္ဎနေန ဝိနာ န သက္ကာ ကာတုန္တိ အာဟ ‘‘သုတ္တဝဍ္ဎနအာကာရမေဝ ဒဿေတီ’’တိ. သုဝီတာဒယော ဟိ အာကာရေ ဝိနာပိ သုတ္တဝဍ္ဎနေန သက္ကာ ကာတုံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အညာတကအပ္ပဝါရိတာနံ တန္တဝါယေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝိကပ္ပမာပဇ္ဇနတာ၊ စီဝရဿ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ တဿ ဝစနေန သုတ္တဝဍ္ဎနံ၊ စီဝရဿ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၆. အဋ္ဌမေ အသမ္မောဟတ္ထန္တိ ဒသာဟာနာဂတပဒေ အသမ္မောဟတ္ထံ. ပဌမပဒဿာတိ ဒသာဟာနာဂတပဒဿ. တာနိ ဒိဝသာနီတိ တေသု ဒိဝသေသု. ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ သင်္ဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဥဇုကံ အတ္တနောယေဝ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ပဉ္စမိတောတိ ဧတ္ထ ဝဿံ ဝသန္တဿ သံဃဿ ပဉ္စမိတော ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နံ အစ္စေကစီဝရံ ပဉ္စမိယံ ဝိဘဇိတွာ ဂဟိတံ အစ္စေကစီဝရပရိဟာရမေဝ လဘတိ. ဥဇုကံ အတ္တနောယေဝ ဥပ္ပန္နံ စေ၊ ပဉ္စမိယံ ဥပ္ပန္နမေဝ အစ္စေကစီဝရပရိဟာရံ လဘတိ၊ န တတော ပုဗ္ဗေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဒ္ဓါမတ္တကန္တိ ဓမ္မဿဝနာဒီဟိ တင်္ခဏုပ္ပန္နံ သဒ္ဓါမတ္တကံ. အာရောစိတံ စီဝရန္တိ အာရောစေတွာ ဒိန္နစီဝရံ. ဆဋ္ဌိယံ ဥပ္ပန္နစီဝရဿ ဧကာဒသမော အရုဏော စီဝရကာလေ ဥဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ဌပိတစီဝရမ္ပီတိ ပဓာနစီဝရဒဿနမုခေန သဗ္ဗမ္ပိ အတိရေကစီဝရံ ဝုတ္တံ. အထ ‘‘စီဝရမာသေပိ အတိရေကစီဝရံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ကုတော လဒ္ဓန္တိ စေ? ‘‘ဝိသုံ အနနုညာတေပိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စ မာသာ’တိ ဝဒန္တေန တတိယကထိနသိက္ခာပဒေ ‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ၊ အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္န’န္တိ ဝဒန္တေန စ အနုညာတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အဋ္ဌကထာဝစနပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ စ ကေစိ.

၆၅၀. ဣဒါနိ ပဌမကထိနာဒိသိက္ခာပဒေဟိ တဿ တဿ စီဝရဿ လဗ္ဘမာနံ ပရိဟာရံ ဣဓေဝ ဥပသံဟရိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ အတိရေကစီဝရဿ ဒသာဟံ ပရိဟာရော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ’’တိ အယမေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ကာမဉ္စေသ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ ပါဌံ ဝတွာ ‘‘ဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ ဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာတိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ တဿ ပမာဒပါဌတ္တာ. န ဟိ ဒသာဟေန အသမ္ပတ္တာယ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာယ စီဝရကာလတော ပုဗ္ဗေ ဒသ ဒိဝသာ အဓိကာ ဟောန္တိ. ဧဝဉှိ သတိ ‘‘နဝါဟာနာဂတံ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပဝါရဏမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နဿ စီဝရဿ နိဓာနကာလော ဒဿိတော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကာမဉ္စေသ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ ပါဌော ဒဿိတော၊ သောပိ ပမာဒပါဌောယေဝ. ‘‘ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓောပိ သိယာ၊ ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ ‘‘ဒသာဟပရမသိက္ခာပဒေနေဝ သိဒ္ဓ’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဣမမေဝ စ ပမာဒပါဌံ ဂဟေတွာ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန စ –

‘‘တဿာစ္စာယိကဝတ္ထဿ၊ ကထိနေ တု အနတ္ထတေ၊

ပရိဟာရေကမာသောဝ၊ ဒသာဟပရမော မတော.

‘‘အတ္ထတေ ကထိနေ တဿ၊ ပဉ္စ မာသာ ပကာသိတာ၊

ပရိဟာရော မုနိန္ဒေန၊ ဒသာဟပရမာ ပနာ’’တိ. –

ဝုတ္တံ.

အစ္စေကစီဝရကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘အစ္စေကစီဝရသဒိသေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဉ္စမိယံ ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရံ ဒသာဟံ အတိက္ကာမယတော စီဝရကာလတော ပုဗ္ဗေယေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ န စီဝရကာလာတိက္ကမေ၊ တသ္မာ စီဝရကာလာတိက္ကမေ ပုန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာယ အာပတ္တိယာ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ အနာပတ္တီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏဿ အစ္စေကစီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဒသာဟာနာဂတာယ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာယ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ၊ အနဓိဋ္ဌိတအဝိကပ္ပိတတာ၊ စီဝရကာလာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၂. နဝမေ အန္တရဃရေတိ အန္တရေ ဃရာနိ ဧတ္ထ၊ ဧတဿာတိ ဝါ အန္တရဃရန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ဂေါစရဂါမေ. တေနာဟ ‘‘အန္တောဂါမေ’’တိ. ပါဠိယံ ဝိပ္ပဝသန္တီတိ ဣဒံ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တာ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိံသု၊ တတော အညတ္ထ ဝသန္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တသ္မိဉှိ ဝိဟာရေ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ဝသိတုံ အနုညာတတ္တာ တတ္ထ ဝါသော ဝိပ္ပဝါသော နာမ န ဟောတိ. ဒုဗ္ဗလစောဠာ ဒုစ္စောဠာ ဝိရူပစောဠာ ဝါ၊ ဒုစ္စောဠတ္တာ ဧဝ လူခစီဝရာ.

၆၅၃. ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇ’’န္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယော ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘော ပဋိလာဘော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တိအာဒီသု ဝိယာ’’တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ ပက္ကမေယျာ’’တိအာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပဂန္တွာတိ ဥပ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ. ဝသိတွာတိ အခဏ္ဍံ ဝသိတွာ. ‘‘ယေန ယဿ ဟိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဒူရဋ္ဌမ္ပိ စ တဿ တ’’န္တိ ဝစနတော ‘‘ဣမဿ။ပေ။ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမဿာတိ ‘‘ဥပဝဿ’’န္တိ ပဒဿ. နိက္ခိပေယျာတိ ဌပေယျ.

ဧတ္တာဝတာ စ ပုရိမိကာယ ဥပဂန္တွာ အခဏ္ဍံ ကတွာ ဝုတ္ထဝဿေန အာရညကေသု သေနာသနေသု ဝိဟရန္တေန သကလံ ကတ္တိကမာသံ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုံ အနုညာတံ ဟောတိ. အနတ္ထတကထိနဿ ဟိ စီဝရမာသေ ဝိပ္ပဝါသော န ဝဋ္ဋတိ အတ္ထတကထိနာနံယေဝ အသမာဒါနစာရဿ အနုညာတတ္တာ. ကေစိ ပန ‘‘အနတ္ထတကထိနာနံ စီဝရမာသေပိ အသမာဒါနစာရော လဗ္ဘတီ’’တိ ဝတွာ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗျဉ္ဇနဝိစာရဏန္တိ ‘‘ဥပဝဿ ဥပဝဿိတွာ’’တိအာဒိဝိစာရဏံ. တဿပီတိ ‘‘ဝုတ္ထဝဿာန’’န္တိ ဝိဘင်္ဂပဒဿ. ဝုတ္ထဝဿာနန္တိ စ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝရူပါနံ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရေ’’တိ. သေနာသနေသူတိ ဧတ္ထ တထာရူပေသူတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ နာမ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. အပရိက္ခိတ္တဿ ပန ဂါမဿ ပရိယန္တေ ဌိတဃရူပစာရတော ပဋ္ဌာယ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနန္တိ ဣဒမေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ. တေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေပိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁) ဝုတ္တံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ပဌမလေဍ္ဍုပါတတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. သဗ္ဗပဌမန္တိ ဂါမာဘိမုခဒိသာဘာဂတော သဗ္ဗပဌမံ. တံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာတိ တံ ပဌမသေနာသနာဒိံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ. ဣဒဉ္စ ဝိနယဓရာနံ မတေန ဝုတ္တံ၊ မဇ္ဈိမဘာဏကာနံ မတေန ပန ‘‘သေနာသနာဒီနံ ဥပစာရေ ဌိတဿ ဧကလေဍ္ဍုပါတံ မုဉ္စိတွာ မိနိတဗ္ဗ’’န္တိ မဇ္ဈိမဘာဏကာ ဝဒန္တိ. တေနေဝ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိဟာရဿပိ ဂါမဿေဝ ဥပစာရံ နီဟရိတွာ ဥဘိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တရာ မိနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စဓနုသတိကန္တိ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ ပဉ္စဓနုသတပ္ပမာဏံ. တတော တတော မဂ္ဂံ ပိဒဟတီတိ တတ္ထ တတ္ထ ခုဒ္ဒကမဂ္ဂံ ပိဒဟတိ. ဓုတင်္ဂစောရောတိ ဣမိနာ ဣမဿပိ သိက္ခာပဒဿ အင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝံ ဒီပေတိ.

‘‘သာသင်္ကာနီ’’တိ သမ္မတာနီတိ စောရာနံ နိဝိဋ္ဌောကာသာဒိဒဿနေန ‘‘သာသင်္ကာနီ’’တိ သမ္မတာနိ. သန္နိဟိတဗလဝဘယာနီတိ စောရေဟိ မနုဿာနံ ဟတဝိလုတ္တာကောဋိတဘာဝဒဿနတော သန္နိဟိတဗလဝဘယာနီတိ အတ္ထော. သစေ ပစ္ဆိမိကာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတိ. ယတြ ဟိ ပိဏ္ဍာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပမာဏမေဝ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ. သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယမေဝါတိ ဧတ္ထ သာသင်္ကံ ဝါ သပ္ပဋိဘယံ ဝါ ဟောတု၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

ပါဠိယံ ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော ကောစိဒေဝ ပစ္စယော တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသာယ၊ ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တဿ အညတ္ထ ဂမနကိစ္စေ သတိ ဝိဟာရတော ဗဟိ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝါသော အနုညာတော. ဝသနဋ္ဌာနတော ဟိ အညတ္ထ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝါသော ဝုတ္တော၊ န တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တဿ. တေန စ ‘‘ပုန ဂါမသီမံ ဩက္ကမိတွာတိ ဧတ္ထ သစေ ဂေါစရဂါမတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သေနာသနံ၊ အယဉ္စ ပစ္ဆိမဒိသံ ဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတောယေဝ စ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဆာရတ္တတော ဥတ္တရိ တသ္မိံ သေနာသနေ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေယျာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန ပန ပါကဋတရံ ကတွာ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တော. ဝုတ္တဉှိ တေန –

‘‘ယံ ဂါမံ ဂေါစရံ ကတွာ၊ ဘိက္ခု အာရညကေ ဝသေ၊

တသ္မိံ ဂါမေ ဌပေတုံ တံ၊ မာသမေကန္တု ဝဋ္ဋတိ.

‘‘အညတ္ထေဝ ဝသန္တဿ၊ ဆာရတ္တပရမံ မတံ၊

အယမဿ အဓိပ္ပါယော၊ ပဋိစ္ဆန္နော ပကာသိတော’’တိ.

‘‘ကောသမ္ဗိယံ အညတရော ဘိက္ခု ဂိလာနော ဟောတီ’’တိ အာဂတတ္တာ ‘‘ကောသမ္ဗကသမ္မုတိ အနုညာတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကောသမ္ဗကဿ ဘိက္ခုနော သမ္မုတိ ကောသမ္ဗကသမ္မုတိ. သေနာသနံ အာဂန္တွာတိ ဝုသိတဝိဟာရဿေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ တသ္မိံ ဂါမူပစာရေပိ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ဝသိတွာတိ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ. ဂတဋ္ဌာနဿ အတိဒူရတ္တာ ‘‘ဧဝံ အသက္ကောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ဂတဋ္ဌာနေ.

သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၇-၆၅၉. ဒသမေ ဥဒ္ဒိဿ ဌပိတဘာဂေတိ အတ္တနော ဃရေပိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဝိသုံ ဌပိတကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ဧကံ မယှံ၊ ဧကံ ဣမဿ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဧကဝါစာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အာပဇ္ဇေယျ ဧကတော’’တိ ဝုတ္တံ. တုမှာကံ သပ္ပိအာဒီနိ အာဘတာနီတိ တုမှာကံ အတ္ထာယ အာဘတာနိ သပ္ပိအာဒီနိ. ပရိဏတဘာဝံ ဇာနိတွာပိ ဝုတ္တဝိဓိနာ ဝိညာပေန္တေန တေသံ သန္တကမေဝ ဝိညာပိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာတိ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

၆၆၀. ပုပ္ဖမ္ပိ အာရောပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ပရိဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ဧကသ္မိံ စေတိယေ ပူဇိတံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ စေတိယေ ပူဇေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ဌိတံ ဒိသွာတိ သေသကံ ဂဟေတွာ ဌိတံ ဒိသွာ. ဣမဿ သုနခဿ မာ ဒေဟိ၊ ဧတဿ ဒေဟီတိ ဣဒံ ပရိဏတေယေဝ. တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နေ ပန တံ ပလာပေတွာ အညံ ဘုဉ္ဇာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကတ္ထ ဒေမာတိအာဒိနာ ဧကေနာကာရေန ပါဠိယံ အနာပတ္တိ ဒဿိတာ၊ ဧဝံ ပန အပုစ္ဆိတေပိ အပရိဏတံ ဣဒန္တိ ဇာနန္တေန အတ္တနော ရုစိယာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္ထ ဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ဣစ္ဆထ၊ တတ္ထ ဒေထာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘တုမှာကံ ရုစိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္ထ ဒါပေတုံ လဘတိ. ပါဠိယံ အာဂတနယေနေဝါတိ ‘‘ယတ္ထ တုမှာကံ ဒေယျဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန. သံဃပရိဏတဘာဝေါ၊ တံ ဉတွာ အတ္တနော ပရိဏာမနံ၊ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော ပတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော.