၁၀. ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၀. ဒသမေ ယေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ အပ္ပထာမာ၊ န သက္ကောန္တိ အရညကာဒီနိ သေဝန္တာ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ၊ တေ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗဟူနံ ကုလပုတ္တာနံ မဂ္ဂန္တရာယာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. အဓိဝါသနခန္တိသမ္ပန္နောတိ ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တသီတုဏှာဒိသဟနလက္ခဏာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော. ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော. ယဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ‘‘ပဒပရမော’’တိ ဝုစ္စတိ. အဘိသမ္ဘုဏိတွာတိ နိပ္ဖါဒေတွာ. နာဘိသမ္ဘုဏာတီတိ န သမ္ပာဒေတိ၊ အရညဝါသံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မတော အပေတံ ဥဒ္ဓမ္မံ. အသဗ္ဗညူ အဿာတိ တေသံ အနုရူပဿ အဇာနနတော အသဗ္ဗညူ ဘဝေယျ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဝစနတော ‘‘စတ္တာရော ပန။ပေ။ ပဋိက္ခိတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘အဋ္ဌ မာသေ ခေါ မယာ ဒေဝဒတ္တ ရုက္ခမူလသေနာသနံ အနုညာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တီဟိ ကောဋီဟီတိ တီဟိ အာကာရေဟိ၊ တီဟိ ကာရဏေဟီတိ အတ္ထော. တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတန္တိ ဒိဋ္ဌံ သုတန္တိ ဣဒံ ဥဘယံ အနိဿာယ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣဒံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ဝဓိတွာ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ကေဝလမေဝ ပရိသင်္ကိတံ. မစ္ဆဗန္ဓနံ ဇာလံ၊ ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ. ကပ္ပတီတိ ယဒိ တေသံ ဝစနေန အာသင်္ကာ ဥပစ္ဆိန္နာ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ပဝတ္တမံသန္တိ ဝိက္ကာယိကမံသံ. မင်္ဂလာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဟုနပါဟုနာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ၊ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ အကတမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဒဿာမ၊ မင်္ဂလာဒီနဉ္စ အတ္ထာယ ဘဝိဿတီ’’တိ မိဿေတွာ ကတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ဘိက္ခူနံယေဝါတိ အဝဓာရဏေန ဘိက္ခူနဉ္စ အညေသဉ္စ အတ္ထာယ ကတံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတေပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိသင်္ကိတာဘာဝမာဟ. တမေဝတ္ထံ အာဝိကာတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတီတိ အဇာနန္တာနံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဇာနတော ဧဝေတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတီတိ. တေယေဝါတိ ယေ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ၊ တေယေဝ. ဥဒ္ဒိသကတမံသပရိဘောဂတော အကပ္ပိယမံသပရိဘောဂဿ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသ္မိံ သစိတ္တကာ အာပတ္တိ၊ ဣတရသ္မိံ အစိတ္တကာ. တေနာဟ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ. ‘‘ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေန အနာပတ္တိ သိယာ. အဇာနိတွာပိ ဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ဟိ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဝတ္တန္တိ ဝဒန္တီတိ ဣမိနာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

သလ္လေခါ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ သလ္လေခဝုတ္တိနော. ဗာဟုလိကောတိ ဧကဿ လ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. သံဃဘေဒကော ဟိ ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ နိရယေ တိဋ္ဌေယျာတိ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ‘‘ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကပ္ပဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၀၉) ပန ‘‘သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ ကပ္ပေ ကပ္ပဝေမဇ္ဈေ ဝါ သံဃဘေဒံ ကတွာ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတိ. သစေပိ ဟိ သွေ ကပ္ပေါ ဝိနဿိဿတီတိ အဇ္ဇ သံဃဘေဒံ ကရောတိ၊ သွေဝ မုစ္စတိ၊ ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထာပိ ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အာယုကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘သွေ ဝိနဿိဿတီ’’တိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ တတော ပရံ ကပ္ပါဘာဝေ အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ. ကပ္ပံ သဂ္ဂမှိ မောဒတီတိ ဧတ္ထာပိ အာယုကပ္ပမေဝ.

၄၁၁. လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေနာတိ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော၊ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ကမ္မနာနာသံဝါသကေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အညထာ နာနာသံဝါသကေန သဟိတဿ သမာနသံဝါသကဿပိ သံဃဿ အသမာနသံဝါသကတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ. တတ္ထ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော နာမ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကော. သော ဟိ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ နာနာသံဝါသကော ဇာတောတိ ‘‘လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မနာနာသံဝါသကော နာမ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတော. သော ဟိ ဥက္ခေပနီယကမ္မဝသေန နာနာသံဝါသကော ဟောတီတိ ‘‘ကမ္မနာနာသံဝါသကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိရဟိတောတိ ဝိမုတ္တော. ကာယသာမဂ္ဂီဒါနံ တေသု တေသု သံဃကမ္မေသု ဟတ္ထပါသူပဂမနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ဘေဒါယ ပရက္ကမေယျာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဘေဒနသံဝတ္တနိကဿ အဓိကရဏဿ သမာဒါယ ပဂ္ဂဏှတော ပုဗ္ဗေပိ ပက္ခပရိယေသနာဒိဝသေန သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမာနိ ဝတ္ထူနီတိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ. ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန. ဝေါဟာရေနာတိ တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒိအဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထုဒီပကေန ဝေါဟာရေန. အနုဿာဝနာယာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ၊ မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ တုမှာကံ ယုတ္တံ၊ ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနံ ဝိယ သီတလော၊ ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန. ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ သံဃဘေဒေ ပဓာနကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ. အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသဧန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂဟေတွာ အာဝေဏိကကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ၊ တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. အဗ္ဘုဿိတန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂတံ. အစ္ဆေယျာတိ ဝိဟရေယျ၊ ပဝတ္တေယျာတိ အတ္ထော.

‘‘လဇ္ဇီ ရက္ခိဿတီ’’တိ ဝစနတော အာပတ္တိဘယေန အာရောစနံ လဇ္ဇီနံယေဝ ဘာရောတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇီဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. အလဇ္ဇိဿပိ အနာရောစေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ ‘‘ယေ ပဿန္တိ၊ ယေ သုဏန္တီ’’တိ ဝစနတော. သမာဂစ္ဆတူတိ ဧကီ ဘဝတု. ဧကီဘာဝေါ စ သမာနလဒ္ဓိဝသေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကလဒ္ဓိကော ဟောတူ’’တိ. သမ္ပတ္တိယာတိ သီလာဒိသမ္ပတ္တိယာ. ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိဘာဝတော ‘‘သောတ္ထိဘာဝေါ တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝဒန္တာနံ ဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ပဟောန္တေနာတိ ဂန္တုံ သမတ္ထေန အဂိလာနေန. သံဃဘေဒဿ ဂရုကဘာဝတော အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတာဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒူရေပိ ဘာရောယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အာပတ္တိ ပန အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဂန္တုံ သမတ္ထဿ အဂိလာနဿေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၁၆. အသမနုဘာသန္တဿာတိ ကမ္မကာရကေ ကတ္တုနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အသမနုဘာသိယမာနဿာ’’တိ. တတိယကမ္မဝါစာယ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယေ စ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တီ’’တိ. အဿာတိ ဒေဝဒတ္တဿ. ကတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သမနုဘာသနကမ္မေန ကတေန ဘဝိတဗ္ဗံ. အတ္တနော ရုစိမတ္တေန ဝဒေယျာတိအာဒိကမ္မိကတ္တာ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿပိ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒေယျ. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ သမနုဘာသနကမ္မဿေဝ အဘာဝတော ‘‘န ဟိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေနေဝ ဟိ သမနုဘာသနကမ္မံ အနုညာတံ. ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတောတိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောမန္ထကဿ ရောမန္ထန’’န္တိအာဒိံ (စူဠဝ. ၂၇၃) ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. အနာပတ္တိယန္တိ အနာပတ္တိဝါရေ. အာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗောတိ အနိဿဇ္ဇနပစ္စယာ အာပန္နပါစိတ္တိယာပတ္တိံ ဥက္ခေပနီယကမ္မကရဏတ္ထံ အာရောပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

အာပတ္တိယေဝ န ဇာတာတိ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ န ဇာတာယေဝါတိ အတ္ထော. သာ ပနေသာတိ သာ ပန ဧသာ အနာပတ္တိ. တိဝင်္ဂိကန္တိ ကာယဝါစာစိတ္တဝသေန တိဝင်္ဂိကံ၊ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ. သစိတ္တကန္တိ ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကံ. ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ၊ ဓမ္မကမ္မေန သမနုဘာသနံ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနံ၊ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.