ဗာဟိရနိဒါနကထာ

ဣဒါနိ ‘‘တံ ဝဏ္ဏယိဿံ ဝိနယ’’န္တိ ပဋိညာတတ္တာ ယထာပဋိညာတဝိနယသံဝဏ္ဏနံ ကတ္တုကာမော သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယာဒိဝသေန ဝိနယဿ ဗဟုဝိဓတ္တာ ဣဓ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဘာဝေန အဓိပ္ပေတော တာဝ ဝိနယော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တာသု ဂါထာသု. တာဝ-သဒ္ဒေါ ပဌမန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ပဌမံ ဝိနယံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပစ္ဆာ တဿ ဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီတိ ဒီပေတိ. ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗောတိ နိယမေတဗ္ဗော. တေနေတံ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော၊ တေန ဟေတုနာ ဧတံ ‘‘ဝိနယော နာမာ’’တိအာဒိကံ နိယာမကဝစနံ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. အဿာတိ ဝိနယဿ. မာတိကာတိ ဥဒ္ဒေသော. သော ဟိ နိဒ္ဒေသပဒါနံ ဇနနီဌာနေ ဌိတတ္တာ မာတာ ဝိယာတိ မာတိကာတိ ဝုစ္စတိ.

ဣဒါနိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗမတ္ထံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝုတ္တံ ယေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧတံ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနိဒါနဝစနပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိနယပိဋကံ ယေန ပုဂ္ဂလေန ဝုတ္တံ၊ ယသ္မိံ ကာလေ ဝုတ္တံ၊ ယသ္မာ ကာရဏာ ဝုတ္တံ၊ ယေန ဓာရိတံ၊ ယေန စ အာဘတံ၊ ယေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ ဧတံ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ ဝတွာ တတော ‘‘တေန သမယေနာ’’တိအာဒိပါဌဿ အတ္ထံ အနေကပ္ပကာရတော ဒဿယန္တော ဝိနယဿ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဝုတ္တံ ယေန ယဒါ ယသ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနိဒါနဝစနမတ္တံ အပေက္ခိတွာ ဝတ္တုကာမောပိ ဝိသုံ အဝတွာ ‘‘နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ၊ ‘ဣဒမဝေါစာ’တိ နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ စ ဝစနတော နိဒါနနိဂမနာနိပိ သတ္ထုဒေသနာယ အနုဝိဓာနတ္တာ တဒန္တောဂဓာနေဝါတိ နိဒါနဿပိ ဝိနယပါဠိယံယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ဝုတ္တံ ယေန ယဒါ ယသ္မာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝိနယပိဋကသမ္ဗန္ဓံယေဝ ကတွာ မာတိကံ ဌပေသိ. မာတိကာယ ဟိ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝိနယပိဋကံယေဝ သာမညတော သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓမုပဂစ္ဆတိ.

ဣဒါနိ ပန တံ ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ဝုတ္တံ ယေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသု မာတိကာပဒေသု. အထ ကသ္မာ ဣဒမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒဉှီ’’တိအာဒိ. ဣဒန္တိ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိဝစနံ. ဟိ-သဒ္ဒေါ ယသ္မာတိ အတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတိ၊ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အာဟစ္စ ဘာသိတံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ကေနစိ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီတိ အတ္တနော ဓရမာနကာလေ ဝုတ္တဝစနံ န ဟောတီ’’တိ လိခိတံ. တဒုဘယမ္ပိ အတ္ထတော သမာနမေဝ. ဣဒါနိ ပဉှကရဏံ ဝတွာ အနုက္ကမေန ယထာဝုတ္တပဉှဝိဿဇ္ဇနံ ကရောန္တော ‘‘အာယသ္မတာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာ ပုဂ္ဂလံ နိယမေတိ၊ ‘‘တဉ္စာ’’တိအာဒိနာ ကာလံ နိယမေတိ. တဉ္စ ဥပါလိတ္ထေရေန ဝုတ္တဝစနံ ကာလတော ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ တံ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိံ ဒဿေတုကာမော တဿာ တန္တိအာရုဠှာယ ဣဓ ဝစနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စေသာ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စေသာတိ စ-သဒ္ဒေါ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဝတ္တဗ္ဗသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တဉ္စ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ၊ ဧသာ စ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပညာသတ္ထော ဝါ စ-သဒ္ဒေါ. ဥပညာသောတိ စ ဝါကျာရမ္ဘော ဝုစ္စတိ. ဧသာ ဟိ ဂန္ထကာရာနံ ပကတိ၊ ယဒိဒံ ကိဉ္စိ ဝတွာ ပုန ပရံ ဝတ္တုမာရဘန္တာနံ စသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ. ယံ ပန ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အတိရေကတ္ထော၊ တေန အညာပိ အတ္ထီတိ ဒီပေတီ’’တိ. တဒေဝ တဿ ဂန္ထက္ကမေ အကောဝိဒတံ ဒဿေတိ. န ဟေတ္ထ စသဒ္ဒေန အတိရေကတ္ထော ဝိညာယတိ. ယဒိ စေတ္ထ ဧတဒတ္ထောယေဝ စ-ကာရော အဓိပ္ပေတော သိယာ၊ ဧဝံ သတိ န ကတ္တဗ္ဗောယေဝ ပဌမသဒ္ဒေနေဝ အညာသံ ဒုတိယာဒိသင်္ဂီတီနမ္ပိ အတ္ထိဘာဝဿ ဒီပိတတ္တာ. ဒုတိယာဒိံ ဥပါဒါယ ဟိ ပဌမသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဒီဃာဒိံ ဥပါဒါယ ရဿာဒိသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ ဝိယ. ယထာပစ္စယံ တတ္ထ တတ္ထ ဒေသိတတ္တာ ပညတ္တတ္တာ စ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနံ ဓမ္မဝိနယာနံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါယနံ ကထနံ သင်္ဂီတိ. ဧတေန တံတံသိက္ခာပဒါနံ သုတ္တာနဉ္စ အာဒိပရိယောသာနေသု အန္တရန္တရာ စ သမ္ဗန္ဓဝသေန ဌပိတံ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ. မဟာဝိသယတ္တာ ပူဇနီယတ္တာ စ မဟတီ သင်္ဂီတိ မဟာသင်္ဂီတိ၊ ပဌမာ မဟာသင်္ဂီတိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ. နိဒါနကောသလ္လတ္ထန္တိ နိဒဒါတိ ဒေသနံ ဒေသကာလာဒိဝသေန အဝိဒိတံ ဝိဒိတံ ကတွာ နိဒဿေတီတိ နိဒါနံ၊ တတ္ထ ကောသလ္လံ နိဒါနကောသလ္လံ၊ တဒတ္ထန္တိ အတ္ထော.

သတ္တာနံ ဒဿနာနုတ္တရိယသရဏာဒိပဋိလာဘဟေတုဘူတာသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ အညာသု ဘဂဝတော ကိရိယာသု ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျ’’န္တိ ပဋိညာယ အနုလောမနတော ဝေနေယျာနံ မဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာ ကိရိယာ နိပ္ပရိယာယေန ဗုဒ္ဓကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဉှိ အာဒိံ ကတွာ’’တိ. တတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဓမ္မောယေဝ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. အထ ဝါ စက္ကန္တိ အာဏာ၊ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ –

‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀).

ကတဗုဒ္ဓကိစ္စေတိ ကတံ ပရိနိဋ္ဌာပိတံ ဗုဒ္ဓကိစ္စံ ယေန၊ တသ္မိံ ကတဗုဒ္ဓကိစ္စေ ဘဂဝတိ လောကနာထေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတေန ဗုဒ္ဓကတ္တဗ္ဗဿ ကဿစိပိ အသေသိတဘာဝံ ဒဿေတိ. တတောယေဝ ဟိ သော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ. နနု စ သာဝကေဟိ ဝိနီတာပိ ဝိနေယျာ ဘဂဝတာယေဝ ဝိနီတာ ဟောန္တိ၊ တထာ ဟိ သာဝကဘာသိတံ သုတ္တံ ဗုဒ္ဓဝစနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ သာဝကဝိနေယျာ စ န တာဝ ဝိနီတာတိ? နာယံ ဒေါသော တေသံ ဝိနယနူပါယဿ သာဝကေသု ဌပိတတ္တာ. တေနေဝါဟ –

‘‘န တာဝါဟံ ပါပိမ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ၊ ယာဝ န ဘိက္ခူ ဝိယတ္တာ ဝိနီတာ ဝိသာရဒါ ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ ဥပ္ပန္နံ ပရပ္ပဝါဒံ သဟဓမ္မေန သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၆၈).

‘‘ကုသိနာရာယ’’န္တိအာဒိနာ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတဒေသကာလဝိသေသဒဿနံ၊ ‘‘အပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ’’တိ ဂါဟဿ မိစ္ဆာဘာဝဒဿနတ္ထံ လောကေ ဇာတသံဝဍ္ဎဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ. တထာ ဟိ မနုဿဘာဝဿ သုပါကဋကရဏတ္ထံ မဟာဗောဓိသတ္တာ စရိမဘဝေ ဒါရပရိဂ္ဂဟာဒီနိပိ ကရောန္တီတိ. ကုသိနာရာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေတိ တဿ နဂရဿ ဥပဝတ္တနဘူတံ မလ္လရာဇူနံ သာလဝနုယျာနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ နဂရံ ပဝိသိတုကာမာ ဥယျာနတော ဥပေစ္စ ဝတ္တန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဥပဝတ္တနန္တိ သာလဝနံ ဝုစ္စတိ. ယထာ ဟိ အနုရာဓပုရဿ ထူပါရာမော ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ၊ ဧဝံ တံ ဥယျာနံ ကုသိနာရာယ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယ ဟောတိ. ယထာ စ ထူပါရာမတော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပါစီနမုခေါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဥယျာနတော သာလပန္တိ ပါစီနမုခါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တာ၊ တသ္မာ တံ ‘‘ဥပဝတ္တန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယမကသာလာနမန္တရေတိ ယမကသာလာနံ ဝေမဇ္ဈေ. တတ္ထ ကိရ ဘဂဝတော ပညတ္တဿ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စဿ ဧကာ သာလပန္တိ သီသဘာဂေ ဟောတိ၊ ဧကာ ပါဒဘာဂေ၊ တတြာပိ ဧကော တရုဏသာလော သီသဘာဂဿ အာသန္နော ဟောတိ၊ ဧကော ပါဒဘာဂဿ၊ တသ္မာ ‘‘ယမကသာလာနမန္တရေ’’တိ ဝုတ္တံ. အပိ စ ‘‘ယမကသာလာ နာမ မူလက္ခန္ဓဝိဋပပတ္တေဟိ အညမညံ သံသိဗ္ဗေတွာ ဌိတသာလာ’’တိပိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ.

အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ ဥပါဒီယတေ ကမ္မကိလေသေဟီတိ ဥပါဒိ၊ ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပံ. သော ပန ဥပါဒိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရမာရနိမ္မထနေန နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယံ အနောဿဋ္ဌော၊ ဣဓ ခန္ဓမစ္စုမာရနိမ္မထနေန ဩဿဋ္ဌော နိသေသိတောတိ အယံ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု နတ္ထိ ဧတိဿာ ဥပါဒိသေသောတိ ကတွာ. နိဗ္ဗာနဓာတူတိ စေတ္ထ နိဗ္ဗုတိမတ္တံ အဓိပ္ပေတံ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စာယံ ကရဏနိဒ္ဒေသော. ပရိနိဗ္ဗာနေတိ ပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနေ၊ နိမိတ္တတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ၊ ပရိနိဗ္ဗာနဟေတု သန္နိပတိတာနန္တိ အတ္ထော. သံဃဿ ထေရော သင်္ဃတ္ထေရော. သော ပန သံဃော ကိံပရိမာဏောတိ အာဟ ‘‘သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာန’’န္တိ. နိစ္စသာပေက္ခတ္တာ ဟိ ဤဒိသေသု သမာသော ဟောတိယေဝ ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ ဂရုကုလ’’န္တိ. သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာနန္တိ စ သင်္ဃတ္ထေရာနံယေဝ သတ္တန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ. တဒါ ဟိ ‘‘သန္နိပတိတာ ဘိက္ခူ ဧတ္တကာ’’တိ ပမာဏရဟိတာ. တထာ ဟိ ဝေဠုဝဂါမေ ဝေဒနာဝိက္ခမ္ဘနတော ပဋ္ဌာယ ‘‘န စိရေန ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ သုတွာ တတော တတော အာဂတေသု ဘိက္ခူသု ဧကဘိက္ခုပိ ပက္ကန္တော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဂဏနံ ဝီတိဝတ္တော သံဃော အဟောသိ. အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထ မဟာကဿပေါတိ မဟန္တေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တော ကဿပေါတိ မဟာကဿပေါ၊ အပိစ ကုမာရကဿပတ္ထေရံ ဥပါဒါယ အယံ မဟာထေရော ‘‘မဟာကဿပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ကိမတ္ထံ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ အာဟ ‘‘သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ’’တိအာဒိ. သတ္တ အဟာနိ သမာဟဋာနိ သတ္တာဟံ၊ သတ္တာဟံ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အဿာတိ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတော၊ ဘဂဝါ၊ တသ္မိံ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ၊ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဘဒ္ဒေန ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတေန ဝုတ္တဝစနံ သမနုဿရန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ သုဘဒ္ဒေါတိ တဿ နာမံ၊ ဝုဍ္ဎကာလေ ပန ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အလံ အာဝုသော’’တိအာဒိနာ တေန ဝုတ္တဝစနံ နိဒဿေတိ. သော ဟိ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ အာယသ္မတာ မဟာကဿပတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ ပါဝါယ ကုသိနာရံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေသု ပဉ္စမတ္တေသု ဘိက္ခုသတေသု အဝီတရာဂေ ဘိက္ခူ အန္တရာမဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌအာဇီဝကဿ သန္တိကာ ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနံ သုတွာ ပတ္တစီဝရာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ နာနပ္ပကာရံ ပရိဒေဝန္တေ ဒိသွာ ဧဝမာဟ.

ကသ္မာ ပန သော ဧဝမာဟ? ဘဂဝတိ အာဃာတေန. အယံ ကိရ သော ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၃) အာဂတေ အာတုမာဝတ္ထုသ္မိံ နဟာပိတပုဗ္ဗကော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဘဂဝတိ ကုသိနာရတော နိက္ခမိတွာ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ အာတုမံ ဂစ္ဆန္တေ ‘‘ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ အာဂတကာလေ ‘‘ယာဂုဒါနံ ကရိဿာမီ’’တိ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတေ ဒွေ ပုတ္တေ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘဂဝါ ကိရ တာတာ အာတုမံ အာဂစ္ဆတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေ တာတာ ခုရဘဏ္ဍံ အာဒါယ နာဠိယာဝါပကေန အနုဃရကံ အနုဃရကံ အာဟိဏ္ဍထ၊ လောဏမ္ပိ တေလမ္ပိ တဏ္ဍုလမ္ပိ ခါဒနီယမ္ပိ သံဟရထ၊ ဘဂဝတော အာဂတဿ ယာဂုဒါနံ ကရိဿာမီ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. အထ ဘဂဝတိ အာတုမံ အာဂန္တွာ ဘုသာဂါရကံ ပဝိဋ္ဌေ သုဘဒ္ဒေါ သာယနှသမယံ ဂါမဒွါရံ ဂန္တွာ မနုဿေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဟတ္ထကမ္မမတ္တံ မေ ဒေထာ’’တိ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတွာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ သဗ္ဗူပကရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရေ ဥဒ္ဓနာနိ ကာရေတွာ ဧကံ ကာဠကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ တာဒိသမေဝ ပါရုပိတွာ ‘‘ဣဒံ ကရောထ၊ ဣဒံ ကရောထာ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ ဝိစာရေန္တော သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘောဇ္ဇယာဂုဉ္စ မဓုဂေါဠကဉ္စ ပဋိယာဒါပေသိ. ဘောဇ္ဇယာဂု နာမ ဘုဉ္ဇိတွာ ပါတဗ္ဗယာဂု၊ တတ္ထ သပ္ပိမဓုဖာဏိတမစ္ဆမံသပုပ္ဖဖလရသာဒိ ယံ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ နာမ အတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗံ ပဝိသတိ၊ ကီဠိတုကာမာနံ သီသမက္ခနယောဂ္ဂါ ဟောတိ သုဂန္ဓဂန္ဓာ.

အထ ဘဂဝါ ကာလဿေဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ အာတုမာဘိမုခေါ ပါယာသိ. မနုဿာ တဿ အာရောစေသုံ ‘‘ဘဂဝါ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ပဝိသတိ၊ တယာ ကဿ ယာဂု ပဋိယာဒိတာ’’တိ. သော ယထာနိဝတ္ထပါရုတေဟေဝ တေဟိ ကာဠကကာသာဝေဟိ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒဗ္ဗိဉ္စ ကဋစ္ဆုဉ္စ ဂဟေတွာ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ ယာဂု’’န္တိ အာဟ. တတော ‘‘ဇာနန္တာပိ တထာဂတာ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၃) အာဂတနယေန ဘဂဝါ ပုစ္ဆိတွာ စ သုတွာ စ တံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ ဝိဂရဟိတွာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အကပ္ပိယသမာဒါပနသိက္ခာပဒံ ခုရဘဏ္ဍပရိဟရဏသိက္ခာပဒဉ္စာတိ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ ပညပေတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ အနေကကပ္ပကောဋိယော ဘောဇနံ ပရိယေသန္တေဟေဝ ဝီတိနာမိတာ၊ ဣဒံ ပန တုမှာကံ အကပ္ပိယံ၊ အဓမ္မေန ဥပ္ပန္နဘောဇနံ ဣမံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနေကာနိ အတ္တဘာဝသဟဿာနိ အပါယေသွေဝ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိ၊ အပေထ မာ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခာစာရာဘိမုခေါ အဂမာသိ၊ ဧကဘိက္ခုနာပိ န ကိဉ္စိ ဂဟိတံ.

သုဘဒ္ဒေါ အနတ္တမနော ဟုတွာ ‘‘အယံ ‘သဗ္ဗံ ဇာနာမီ’တိ အာဟိဏ္ဍတိ၊ သစေ န ဂဟေတုကာမော ပေသေတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ အဿ၊ ပက္ကာဟာရော နာမ သဗ္ဗစိရံ တိဋ္ဌန္တော သတ္တာဟမတ္တံ တိဋ္ဌေယျ၊ ဣဒဉ္စ မမ ယာဝဇီဝံ ပရိယတ္တံ အဿ၊ သဗ္ဗံ တေန နာသိတံ၊ အဟိတကာမော အယံ မယှ’’န္တိ ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ဒသဗလေ ဓရမာနေ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘အယံ ဥစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတော မဟာပုရိသော၊ သစေ ကိဉ္စိ ဝက္ခာမိ၊ မမံယေဝ သန္တဇ္ဇေဿတီ’’တိ. သွာယံ အဇ္ဇ မဟာကဿပတ္ထေရေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တော ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ’’တိ သုတွာ လဒ္ဓဿာသော ဝိယ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန တံ သုတွာ ဟဒယေ ပဟာရံ ဝိယ မတ္ထကေ ပတိတသုက္ကာသနိံ ဝိယ မညိ၊ ဓမ္မသံဝေဂေါ စဿ ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘သတ္တာဟမတ္တပရိနိဗ္ဗုတော ဘဂဝါ၊ အဇ္ဇာပိဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ဓရတိယေဝ၊ ဒုက္ခေန ဘဂဝတာ အာရာဓိတသာသနေ နာမ ဧဝံ လဟုံ မဟန္တံ ပါပကသဋံ ကဏ္ဋကော ဥပ္ပန္နော၊ အလံ ခေါ ပနေသ ပါပေါ ဝဍ္ဎမာနော အညေပိ ဧဝရူပေ သဟာယေ လဘိတွာ သာသနံ ဩသက္ကာပေတု’’န္တိ.

တတော ထေရော စိန္တေသိ ‘‘သစေ ခေါ ပနာဟံ ဣမံ မဟလ္လကံ ဣဓေဝ ပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ ဆာရိကာယ ဩကိရာပေတွာ နီဟရာပေဿာမိ၊ မနုဿာ ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သရီရေ ဓရမာနေယေဝ သာဝကာ ဝိဝဒန္တီ’တိ အမှာကံ ဒေါသံ ဒဿေဿန္တိ၊ အဓိဝါသေမိ တာဝ. ဘဂဝတာ ဟိ ဒေသိတဓမ္မော အသင်္ဂဟိတပုပ္ဖရာသိသဒိသော၊ တတ္ထ ယထာ ဝါတေန ပဟဋပုပ္ဖါနိ ယတော ဝါ တတော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဧဝရူပါနံ ဝသေန ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဝိနယေ ဧကံ ဒွေ သိက္ခာပဒါနိ နဿိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ၊ သုတ္တေ ဧကော ဒွေ ပဉှဝါရာ နဿိဿန္တိ၊ အဘိဓမ္မေ ဧကံ ဒွေ ဘူမန္တရာနိ နဿိဿန္တိ၊ ဧဝံ အနုက္ကမေန မူလေ နဋ္ဌေ ပိသာစသဒိသာ ဘဝိဿာမ၊ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟံ ကရိဿာမိ၊ ဧဝံ သတိ ဒဠှသုတ္တေန သင်္ဂဟိတပုပ္ဖါနိ ဝိယ အယံ ဓမ္မဝိနယော နိစ္စလော ဘဝိဿတိ. ဧတဒတ္ထဉှိ ဘဂဝါ မယှံ တီဏိ ဂါဝုတာနိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသိ၊ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပဒံ အကာသိ၊ ကာယတော စီဝရပရိဝတ္တနံ အကာသိ၊ အာကာသေ ပါဏိံ စာလေတွာ စန္ဒောပမပဋိပဒံ ကထေန္တော မညေဝ သက္ခိံ ကတွာ ကထေသိ၊ တိက္ခတ္တုံ သကလသာသနရတနံ ပဋိစ္ဆာပေသိ၊ မာဒိသေ ဘိက္ခုမှိ တိဋ္ဌမာနေ အယံ ပါပေါ သာသနေ ဝဍ္ဎိံ မာ အလတ္ထု၊ ယာဝ အဓမ္မော န ဒိပ္ပတိ၊ ဓမ္မော န ပဋိဗာဟီယတိ၊ အဝိနယော န ဒိပ္ပတိ၊ ဝိနယော န ပဋိဗာဟီယတိ၊ အဓမ္မဝါဒိနော န ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဓမ္မဝါဒိနော န ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ အဝိနယဝါဒိနော န ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဝိနယဝါဒိနော န ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ တာဝ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိဿာမိ၊ တတော ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ပဟောနကံ ဂဟေတွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယေ ကထေဿန္တိ၊ အထာယံ ပါပေါ သယမေဝ နိဂ္ဂဟံ ပါပုဏိဿတိ၊ ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ခိဿတိ၊ သာသနံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဘဝိဿတီ’’တိ. စိန္တေတွာ သော ‘‘ဧဝံ နာမ မယှံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ကဿစိ အနာရောစေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သမဿာသေတွာ အထ ပစ္ဆာ ဓာတုဘာဇနဒိဝသေ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတေ။ပေ။ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီ’’တိ.

တတ္ထ အလန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ. အာဝုသောတိ ပရိဒေဝန္တေ ဘိက္ခူ အာလပတိ. မာ သောစိတ္ထာတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နဗလဝသောကေန မာ သောစိတ္ထ. မာ ပရိဒေဝိတ္ထာတိ ဝါစာယ မာ ပရိဒေဝိတ္ထ ‘‘ပရိဒေဝနံ ဝိလာပေါ’’တိ ဝစနတော. ဣဒါနိ အသောစနာဒီသု ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သုမုတ္တာ မယ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေန မဟာသမဏေနာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ၊ တတော မဟာသမဏတော သုဋ္ဌု မုတ္တာ မယန္တိ အတ္ထော၊ ဥပဒ္ဒုတာ စ ဟောမ တဒါတိ အဓိပ္ပါယော. ဟောမာတိ ဝါ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ၊ အဟုမှာတိ အတ္ထော၊ အနုဿရန္တော ဓမ္မသံဝေဂဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဓမ္မသဘာဝစိန္တာဝသေန ပဝတ္တံ သဟောတ္တပ္ပဉာဏံ ဓမ္မသံဝေဂေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သဗ္ဗသင်္ခတဓမ္မေသု၊ ဩတ္တပ္ပါကာရသဏ္ဌိတံ၊

ဉာဏမောဟိတဘာရာနံ၊ ဓမ္မသံဝေဂသညိတ’’န္တိ.

ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဌာနံ၊ ဟေတု. ခေါတိ အဝဓာရဏေ၊ ဧတံ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတေဝ၊ နော န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ကိံ တံ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ပါပဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ၊ ကာရဏနိဒ္ဒေသော ဝါ၊ ယေန ကာရဏေန အန္တရဓာပေယျုံ၊ တဒေတံ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ပါပဘိက္ခူတိ ပါပိကာယ လာမိကာယ ဣစ္ဆာယ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခူ. အတီတော အတိက္ကန္တော သတ္ထာ ဧတ္ထ၊ ဧတဿာတိ ဝါ အတီတသတ္ထုကံ၊ ပါဝစနံ. ပဓာနံ ဝစနံ ပါဝစနံ၊ ဓမ္မဝိနယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပက္ခံ လဘိတွာတိ အလဇ္ဇီပက္ခံ လဘိတွာ. န စိရဿေဝါတိ န စိရေနေဝ. ယာဝ စ ဓမ္မဝိနယော တိဋ္ဌတီတိ ယတ္တကံ ကာလံ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေသု တိဋ္ဌတိ.

ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာတိ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စကေ နိပန္နေန ဘဂဝတာ ဘိက္ခူ ဩဝဒန္တေန ဧတံ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒေသိတော ပညတ္တောတိ ဓမ္မောပိ ဒေသိတော စေဝ ပညတ္တော စ. သုတ္တာဘိဓမ္မသင်္ဂဟိတဿ ဟိ ဓမ္မဿ အဘိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ ဒေသနာ၊ တဿေဝ ပကာရတော ဉာပနံ ဝိနေယျသန္တာနေ ဌပနံ ပညာပနံ၊ တသ္မာ ဓမ္မောပိ ဒေသိတော စေဝ ပညတ္တော စာတိ ဝုတ္တော. ပညတ္တောတိ စ ဌပိတောတိ အတ္ထော. ဝိနယောပိ ဒေသိတော စေဝ ပညတ္တော စ. ဝိနယတန္တိသင်္ဂဟိတဿ ဟိ အတ္ထဿ ကာယဝါစာနံ ဝိနယနတော ဝိနယောတိ လဒ္ဓါဓိဝစနဿ အတိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ ဒေသနာ၊ တဿေဝ ပကာရတော ဉာပနံ အသင်္ကရတော ဌပနံ ပညာပနံ၊ တသ္မာ ဝိနယောပိ ဒေသိတော စေဝ ပညတ္တော စာတိ ဝုစ္စတိ.

သော ဝေါ မမစ္စယေနာတိ သော ဓမ္မဝိနယော တုမှာကံ မမစ္စယေန သတ္ထာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မယာ ဝေါ ဌိတေနေဝ ‘‘ဣဒံ လဟုကံ၊ ဣဒံ ဂရုကံ၊ ဣဒံ သတေကိစ္ဆံ၊ ဣဒံ အတေကိစ္ဆံ၊ ဣဒံ လောကဝဇ္ဇံ၊ ဣဒံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ. အယံ အာပတ္တိ ပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ဝုဋ္ဌာတိ၊ အယံ ဂဏဿ၊ အယံ သံဃဿ သန္တိကေ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမနီယတာဝသေန ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံ သခန္ဓကပရိဝါရော ဥဘတောဝိဘင်္ဂေါ မဟာဝိနယော နာမ ဒေသိတော၊ တံ သကလမ္ပိ ဝိနယပိဋကံ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တုမှာကံ သတ္ထုကိစ္စံ သာဓေဿတိ ‘‘ဣဒံ ဝေါ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ဝေါ န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗဿ ဝိဘာဂေန အနုသာသနတော. ဌိတေနေဝ စ မယာ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ တေန တေန ဝိနေယျာနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပေန ပကာရေန ဣမေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ သုတ္တန္တပိဋကံ ဒေသိတံ၊ တံ သကလမ္ပိ သုတ္တန္တပိဋကံ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တုမှာကံ သတ္ထုကိစ္စံ သာဓေဿတိ တံတံစရိယာနုရူပံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အနုသာသနတော. ဌိတေနေဝ စ မယာ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဒွါဒသာယတနာနိ၊ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော၊ စတ္တာရိ သစ္စာနိ၊ ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ၊ နဝ ဟေတူ၊ စတ္တာရော အာဟာရာ၊ သတ္တ ဖဿာ၊ သတ္တ ဝေဒနာ၊ သတ္တ သညာ၊ သတ္တ စေတနာ၊ သတ္တ စိတ္တာနိ၊ တတြာပိ ဧတ္တကာ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ၊ ဧတ္တကာ ရူပါဝစရာ၊ ဧတ္တကာ အရူပါဝစရာ၊ ဧတ္တကာ ပရိယာပန္နာ၊ ဧတ္တကာ အပရိယာပန္နာ၊ ဧတ္တကာ လောကိယာ၊ ဧတ္တကာ လောကုတ္တရာ’’တိ ဣမေ ဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသိတံ၊ တံ သကလမ္ပိ အဘိဓမ္မပိဋကံ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တုမှာကံ သတ္ထုကိစ္စံ သာဓေဿတိ၊ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေန ဉာယမာနံ စတုသစ္စသမ္ဗောဓာဝဟတ္တာ သတ္ထာရာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိပ္ဖါဒေဿတိ. ဣတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ အဘိသမ္ဗောဓိတော ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ပဉ္စစတ္တာလီသ ဝဿာနိ ဘာသိတံ လပိတံ၊ တီဏိ ပိဋကာနိ၊ ပဉ္စ နိကာယာ၊ နဝင်္ဂါနိ၊ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနီတိ ဧဝံ မဟပ္ပဘေဒံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမာနိ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနိ တိဋ္ဌန္တိ၊ အဟံ ဧကောဝ ပရိနိဗ္ဗာယာမိ၊ အဟဉ္စ ပနိဒါနိ ဧကောဝ ဩဝဒါမိ အနုသာသာမိ၊ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဣမာနိ စတုရာသီတိ ဗုဒ္ဓသဟဿာနိ တုမှေ ဩဝဒိဿန္တိ အနုသာသိဿန္တိ ဩဝါဒါနုသာသနီကိစ္စဿ နိပ္ဖါဒနတောတိ.

သာသနန္တိ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဝသေန တိဝိဓံ သာသနံ၊ နိပ္ပရိယာယတော ပန သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ. အဒ္ဓနိယန္တိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂဂါမီတိ အဒ္ဓနိယံ၊ အဒ္ဓါနက္ခမန္တိ အတ္ထော. စိရဋ္ဌိတိကန္တိ စိရံ ဌိတိ ဧတဿာတိ စိရဋ္ဌိတိကံ၊ သာသနံ၊ အဿ ဘဝေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ယေန ပကာရေန ဣဒံ သာသနံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိတုံ သမတ္ထံ၊ တတောယေဝ စိရဋ္ဌိတိကံ အဿ၊ တထာ တေန ပကာရေန ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယေယျန္တိ.

ဣဒါနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အတ္တနော ကတံ အနုဂ္ဂဟဝိသေသံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ယဉ္စာဟံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ယဉ္စာဟ’’န္တိ ဧတဿ ‘‘အနုဂ္ဂဟိတော’’တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ယန္တိ ယသ္မာ၊ ယေန ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိရိယာပရာမသနံ ဝါ ဧတံ၊ တေန ‘‘အနုဂ္ဂဟိတော’’တိ ဧတ္ထ အနုဂ္ဂဏှနံ ပရာမသတိ. ဓာရေဿသီတိအာဒိကံ ပန ဘဂဝါ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ မဟာကဿပတ္ထေရေန ပညတ္တသင်္ဃာဋိယံ နိသိန္နော တံ စီဝရံ ဝိကသိတပဒုမပုပ္ဖဝဏ္ဏေန ပါဏိနာ အန္တရေ ပရာမသန္တော အာဟ. ဝုတ္တဉှေတံ ကဿပသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) မဟာကဿပတ္ထေရေနေဝ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေတွာ ကထေန္တေန –

‘‘အထ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ၊ အထ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ ပဋပိလောတိကာနံ သင်္ဃာဋိံ စတုဂ္ဂုဏံ ပညာပေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစံ ‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ နိသီဒတု၊ ယံ မမဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’တိ. နိသီဒိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ၊ နိသဇ္ဇ ခေါ မံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ ‘မုဒုကာ ခေါ တျာယံ ကဿပ ပဋပိလောတိကာနံ သင်္ဃာဋီ’တိ. ‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ပဋပိလောတိကာနံ သင်္ဃာဋိံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’တိ. ‘ဓာရေဿသိ ပန မေ တွံ ကဿပ သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’တိ. ‘ဓာရေဿာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနီ’တိ. သော ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ ပဋပိလောတိကာနံ သင်္ဃာဋိံ ဘဂဝတော ပါဒါသိံ၊ အဟံ ပန ဘဂဝတော သာဏာနိ ပံသုကူလာနိ နိဗ္ဗသနာနိ ပဋိပဇ္ဇိ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄).

တတ္ထ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄) မုဒုကာ ခေါ တျာယန္တိ မုဒုကာ ခေါ တေ အယံ. ကသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ? ထေရေန သဟ စီဝရံ ပရိဝတ္တေတုကာမတာယ. ကသ္မာ ပရိဝတ္တေတုကာမော ဇာတောတိ? ထေရံ အတ္တနော ဌာနေ ဌပေတုကာမတာယ. ကိံ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ ဧဝံ ပနဿ အဟောသိ ‘‘ဣမေ န စိရံ ဌဿန္တိ၊ ကဿပေါ ပန ဝီသဝဿသတာယုကော၊ ‘သော မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ ဝသိတွာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟံ ကတွာ မမ သာသနံ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏံ ကာလံ ပဝတ္တနကံ ကရိဿတီ’တိ အတ္တနော နံ ဌာနေ ဌပေမိ၊ ဧဝံ ဘိက္ခူ ကဿပဿ သုဿူသိတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ၊ တသ္မာ ဧဝမာဟ. ထေရော ပန ယသ္မာ စီဝရဿ ဝါ ပတ္တဿ ဝါ ဝဏ္ဏေ ကထိတေ ‘‘ဣမံ တုမှာကံ ဂဏှထာ’’တိ စာရိတ္တမေဝ၊ တသ္မာ ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. ဓာရေဿသိ ပန မေ တွံ ကဿပါတိ ကဿပ တွံ ဣမာနိ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏာနိ ပံသုကူလာနိ ပါရုပိတုံ သက္ခိဿသီတိ ဝဒတိ. တဉ္စ ခေါ န ကာယဗလံ သန္ဓာယ၊ ပဋိပတ္တိပူရဏံ ပန သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အဟံ ဣမံ စီဝရံ ပုဏ္ဏံ နာမ ဒါသိံ ပါရုပိတွာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍိတံ တုမ္ဗမတ္တေဟိ ပါဏကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ တေ ပါဏကေ ဝိဓုနိတွာ မဟာအရိယဝံသေ ဌတွာ အဂ္ဂဟေသိံ၊ တဿ မေ ဣမံ စီဝရံ ဂဟိတဒိဝသေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ မဟာပထဝီ မဟာရဝံ ဝိရဝမာနာ ကမ္ပိတ္ထ၊ အာကာသံ တဋတဋာယိ၊ စက္ကဝါဠဒေဝတာ သာဓုကာရံ အဒံသု ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဂဏှန္တေန ဘိက္ခုနာ ဇာတိပံသုကူလိကေန ဇာတိအာရညိကေန ဇာတိဧကာသနိကေန ဇာတိသပဒါနစာရိကေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တွံ ဣမဿ စီဝရဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ. ထေရောပိ အတ္တနာ ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရေတိ. သော တံ အတက္ကယိတွာ ‘‘အဟမေတံ ပဋိပတ္တိံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဥဿာဟေန သုဂတစီဝရဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုကာမော ‘‘ဓာရေဿာမဟံ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ပဋိပဇ္ဇိန္တိ ပဋိပန္နောသိံ. ဧဝံ ပန စီဝရပရိဝတ္တနံ ကတွာ ထေရေန ပါရုတစီဝရံ ဘဂဝါ ပါရုပိ၊ သတ္ထု စီဝရံ ထေရော. တသ္မိံ သမယေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ဥန္နဒန္တီ ကမ္ပိတ္ထ.

သာဏာနိ ပံသုကူလာနီတိ မတကဠေဝရံ ပရိဝေဌေတွာ ဆဍ္ဍိတာနိ တုမ္ဗမတ္တေ ကိမီ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဂဟိတာနိ သာဏဝါကမယာနိ ပံသုကူလစီဝရာနိ. ရထိကသုသာနသင်္ကာရကူဋာဒီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပံသူနံ ဥပရိ ဌိတတ္တာ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန တေသု ပံသုကူလမိဝါတိ ပံသုကူလံ. အထ ဝါ ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလန္တိ ပံသုကူလသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိဗ္ဗသနာနီတိ နိဋ္ဌိတဝသနကိစ္စာနိ၊ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ‘‘ကိဉ္စာပိ ဧကမေဝ တံ စီဝရံ၊ အနေကာဝယဝတ္တာ ပန ဗဟုဝစနံ ကတ’’န္တိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. စီဝရေ သာဓာရဏပရိဘောဂေနာတိ ဧတ္ထ အတ္တနာ သာဓာရဏပရိဘောဂေနာတိ ဝိညာယမာနတ္တာ ဝိညာယမာနတ္ထဿ စ-သဒ္ဒဿ ပယောဂေ ကာမာစာရတ္တာ ‘‘အတ္တနာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ‘‘ဓာရေဿသိ ပန မေ တွံ၊ ကဿပ၊ သာဏာနိ ပံသုကူလာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနာဝ သာဓာရဏပရိဘောဂေါ ဝိညာယတိ၊ နာညေန. န ဟိ ကေဝလံ သဒ္ဒတောယေဝ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထနိစ္ဆယော ဘဝိဿတိ အတ္ထပကရဏာဒိနာပိ ယေဘုယျေန အတ္ထဿ နိယမေတဗ္ဗတ္တာ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပနေတ္ထ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘စီဝရေ သာဓာရဏပရိဘောဂေနာတိ ဧတ္ထ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေနာတိ ဣဓ အတ္တနာသဒ္ဒံ အာနေတွာ စီဝရေ အတ္တနာ သာဓာရဏပရိဘောဂေနာ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

‘‘ယဿ ယေန ဟိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဒူရဋ္ဌမ္ပိ စ တဿ တံ၊

အတ္ထတော ဟျသမာနာနံ၊ အာသန္နတ္တမကာရဏ’’န္တိ.

အထ ဝါ ဘဂဝတာ စီဝရေ သာဓာရဏပရိဘောဂေန ဘဂဝတာ အနုဂ္ဂဟိတောတိ ယောဇနီယံ ဧကဿပိ ကရဏနိဒ္ဒေသဿ သဟယောဂကတ္တုတ္ထဇောတကတ္တသမ္ဘဝတောတိ. သဗ္ဗတ္ထ ‘‘အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနာ’’တိ ဝုတ္တေ သုတ္တန္တဋီကာကာရေနာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သမာနံ ဓာရဏမေတဿာတိ သာဓာရဏော၊ ပရိဘောဂေါ. သာဓာရဏပရိဘောဂေန စေဝ သမသမဋ္ဌပနေန စ အနုဂ္ဂဟိတောတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဣဒါနိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၂) –

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ။ပေ။ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရာမိ၊ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေမိ၊ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ၊ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ။ပေ။ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ။ပေ။ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ။ပေ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ။ပေ။ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ။ပေ။ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ။ပေ။ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောမိ၊ ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောမိ၊ ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောမိ၊ အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆာမိ သေယျထာပိ အာကာသေ၊ ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောမိ သေယျထာပိ ဥဒကေ၊ ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆာမိ သေယျထာပိ ပထဝိယံ၊ အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမာမိ သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော၊ ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသာမိ ပရိမဇ္ဇာမိ၊ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေမိ. ကဿပေါပိ ဘိက္ခဝေ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောတိ။ပေ။ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာမိ ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ။ပေ။ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာမိ၊ သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ‘သရာဂံ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာမိ၊ ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ‘ဝီတရာဂံ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာမိ၊ သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ။ပေ။ အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘အဝိမုတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတိ၊ သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ‘သရာဂံ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ။ပေ။ အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ‘အဝိမုတ္တံ စိတ္တ’န္တိ ပဇာနာတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ. သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာလီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ၊ တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ။ပေ။ ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿာမိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမိ ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿာမိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာဝဒေ အာကင်္ခတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ၊ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ.

‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. ကဿပေါပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၂) –

ဧဝံ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရဆဠဘိညာပ္ပဘေဒေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနတ္ထာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ကဿပသံယုတ္တေ အာဂတံ ပါဠိမိမံ ပေယျာလမုခေန အာဒိဂ္ဂဟဏေန စ သင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဟံ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ယာဝဒေ အာကင်္ခါမီတိ ယာဝဒေဝ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. တတောယေဝ ဟိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘ယာဝဒေတိ ယာဝဒေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ လိခိတံ. သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ယာဝဒေ အာကင်္ခါမီတိ ယာဝဒေဝ ဣစ္ဆာမီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ တတ္ထ လီနတ္ထပကာသနိယံ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝဒေဝါတိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ ယာဝဒေတိ ဣဒံ ပဒ’’န္တိ. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘ယာဝဒေဝါ’’တိ အယမေဝ ပါဌော ဒိဿတိ. ယာနိ ပန ဣတော ပရံ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန စတ္တာရိ ရူပါဝစရကိရိယဈာနာနိ၊ ‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ’’တိအာဒိနာ နယေန စတဿော အရူပသမာပတ္တိယော၊ ‘‘သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နိရောဓသမာပတ္တိ၊ ‘‘အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အဘိညာ စ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တံ အနုပဒဝဏ္ဏနာယ စေဝ ဘာဝနာဝိဓာနေန စ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၆၉-၇၀) သဗ္ဗသော ဝိတ္ထာရိတံ. ဣဓာပိ စ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍေ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဈာနာနိ တိဿော စ ဝိဇ္ဇာ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရဆဠဘိညာပ္ပဘေဒေတိ ဧတ္ထ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ နာမ အနုပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗဘာဝတော ဧဝံသညိတာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ သဟ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ဆဠဘိညာ နာမ အာသဝက္ခယဉာဏေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စာဘိညာယောတိ ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒါ သဗ္ဗာ အဘိညာယော. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေတိ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဈာယီနဉ္စေဝ အရိယာနဉ္စ ဓမ္မော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော. အထ ဝါ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော၊ မနုဿဓမ္မော နာမ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မော. သော ဟိ ဝိနာ ဘာဝနာမနသိကာရေန ပကတိယာဝ မနုဿေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတော မနုဿတ္တဘာဝါဝဟတော ဝါ ‘‘မနုဿဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တတော ဥတ္တရိ ပန ဈာနာဒီနိ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေနာတိ အဟံ ယတ္တကံ ကာလံ ယတ္တကေ ဝါ သမာပတ္တိဝိဟာရေ အဘိညာယော စ ဝဠဉ္ဇေမိ၊ တထာ ကဿပေါပီတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အတ္တနာ သမသမံ ကတွာ ဌပနေန. ဣဒဉ္စ နဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရဆဠဘိညာဒိဘာဝသာမညေန ပသံသာမတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဘဂဝါ ဝိယ ဒေဝသိကံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ၊ ယမကပါဋိဟာရိယာဒိဝသေန ဝါ အဘိညာယော ဝဠဉ္ဇေတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေနာ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ –

‘‘ဩဝဒ ကဿပ ဘိက္ခူ၊ ကရောဟိ ကဿပ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ၊ အဟံ ဝါ ကဿပ ဘိက္ခူ ဩဝဒေယျံ တွံ ဝါ၊ အဟံ ဝါ ကဿပ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မိံ ကထံ ကရေယျံ တွံ ဝါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၉).

ဧဝမ္ပိ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌာနေ ဌပေတိယေဝ၊ တဿ ကိမညံ အာဏဏျံ ဘဝိဿတိ အညတြ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနာတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ‘‘တဿာတိ တဿ အနုဂ္ဂဟဿာ’’တိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တဿ မေတိ ဝါ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပေါတ္ထကေသု ဟိ ကတ္ထစိ ‘‘တဿ မေ’’တိ ပါဌောယေဝ ဒိဿတိ၊ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနံ ဌပေတွာ အညံ ကိံ နာမ တဿ မေ အာဏဏျံ အဏဏဘာဝေါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ‘‘နနု မံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥပမာဝသေန ဝိဘာဝေတိ. သကကဝစဣဿရိယာနုပ္ပဒါနေနာတိ ဧတ္ထ စီဝရဿ နိဒဿနဝသေန ကဝစဿ ဂဟဏံ ကတံ၊ သမာပတ္တိယာ နိဒဿနဝသေန ဣဿရိယံ ဂဟိတံ. ကုလဝံသပ္ပတိဋ္ဌာပကန္တိ ကုလဝံသဿ ကုလပ္ပဝေဏိယာ ပတိဋ္ဌာပကံ. ‘‘မေ သဒ္ဓမ္မဝံသပ္ပတိဋ္ဌာပကော’’တိ နိစ္စသာပေက္ခတ္တာ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မေ သဒ္ဓမ္မဝံသဿ ပတိဋ္ဌာပကော ပဝတ္တကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဝစနမနုဿရန္တော အနုဂ္ဂဟေသီတိ စိန္တယန္တော ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဓာတုဘာဇနဒိဝသေ တတ္ထ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟံ ဇနေသီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါဠိယာ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဧကမိဒါဟန္တိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဧကံ သမယန္တိ စ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ ဧကသ္မိံ သမယေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဝါယာတိ ပါဝါနဂရတော၊ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကုသိနာရံ ဂမိဿာမီတိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂေါတိ စ ဒီဃမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. ဒီဃပရိယာယော ဟေတ္ထ အဒ္ဓါနသဒ္ဒေါ. မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ သင်္ချာမဟတ္တေနပိ မဟတာ. ဘိက္ခူနံ သံဃေန ဘိက္ခုသံဃေန၊ သမဏဂဏေန သဒ္ဓိံ ဧကတောတိ အတ္ထော. ‘‘ပဉ္စမတ္တေဟီ’’တိအာဒိနာ သင်္ချာမဟတ္တံ ဝိဘာဝေတိ. မတ္တ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပမာဏဝစနော ‘‘ဘောဇနေ မတ္တညုတာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. သဗ္ဗံ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍံ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍံ ဣဓ အာနေတွာ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘တတော ပရန္တိ တတော ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတော ပရ’’န္တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ. မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တတော ပရန္တိ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍတော ပရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒမေဝေတ္ထ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗန္တိ နော တက္ကော. အယမေဝ ဟိ ဥဿာဟဇနနပ္ပကာရော၊ ယဒိဒံ ‘‘ဟန္ဒ မယံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယေယျာမ၊ ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတီ’’တိအာဒိ၊ တသ္မာ ဥဿာဟဇနနတော ပရန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဥဿာဟဇနနပ္ပကာရဿ ပါဠိယံ အဝုတ္တတ္တာ. အယဉှေတ္ထ ပါဠိက္ကမော –

‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ၊ ဧကမိဒါဟံ၊ အာဝုသော၊ သမယံ ပါဝါယ ကုသိနာရံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ. အထ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိံ.

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော အာဇီဝကော ကုသိနာရာယ မန္ဒာရဝပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပါဝံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဟောတိ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ၊ အာဝုသော၊ တံ အာဇီဝကံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ၊ ဒိသွာန တံ အာဇီဝကံ ဧတဒဝေါစံ ‘အပါဝုသော၊ အမှာကံ သတ္ထာရံ ဇာနာသီ’တိ? ‘အာမ၊ အာဝုသော၊ ဇာနာမိ. အဇ္ဇ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတော သမဏော ဂေါတမော၊ တတော မေ ဣဒံ မန္ဒာရဝပုပ္ဖံ ဂဟိတန္တိ. တတြာဝုသော၊ ယေ တေ ဘိက္ခူ အဝီတရာဂါ၊ အပ္ပေကစ္စေ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တိ၊ ဆိန္နပါတံ ပပတန္တိ အာဝဋ္ဋန္တိ ဝိဝဋ္ဋန္တိ၊ ‘အတိခိပ္ပံ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အတိခိပ္ပံ သုဂတော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အတိခိပ္ပံ စက္ခုံ လောကေ အန္တရဟိတ’န္တိ. ယေ ပန တေ ဘိက္ခူ ဝီတရာဂါ၊ တေ သတာ သမ္ပဇာနာ အဓိဝါသေန္တိ ‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ၊ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာ’’’တိ.

‘‘အထ ခွာဟံ၊ အာဝုသော၊ တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစံ – ‘အလံ၊ အာဝုသော၊ မာ သောစိတ္ထ မာ ပရိဒေဝိတ္ထ၊ နနွေတံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတာ ပဋိကစ္စေဝ အက္ခာတံ ‘သဗ္ဗေဟေဝ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ အညထာဘာဝေါ. တံ ကုတေတ္ထ၊ အာဝုသော၊ လဗ္ဘာ၊ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ၊ တံ ဝတ မာ ပလုဇ္ဇီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန၊ အာဝုသော၊ သုဘဒ္ဒေါ နာမ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နော ဟောတိ. အထ ခေါ အာဝုသော သုဘဒ္ဒေါ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော တေ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ ‘အလံ၊ အာဝုသော၊ မာ သောစိတ္ထ မာ ပရိဒေဝိတ္ထ၊ သုမုတ္တာ မယံ တေန မဟာသမဏေန၊ ဥပဒ္ဒုတာ စ မယံ ဟောမ’ ‘ဣဒံ ဝေါ ကပ္ပတိ၊ ဣဒံ ဝေါ န ကပ္ပတီ’တိ၊ ‘ဣဒါနိ ပန မယံ ယံ ဣစ္ဆိဿာမ၊ တံ ကရိဿာမ၊ ယံ န ဣစ္ဆိဿာမ၊ န တံ ကရိဿာမာ’တိ. ဟန္ဒ မယံ အာဝုသော ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယေယျာမ၊ ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတိ၊ ဓမ္မော ပဋိဗာဟီယတိ၊ အဝိနယော ပုရေ ဒိပ္ပတိ၊ ဝိနယော ပဋိဗာဟီယတိ၊ ပုရေ အဓမ္မဝါဒိနော ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဓမ္မဝါဒိနော ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ၊ ပုရေ အဝိနယဝါဒိနော ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ ဝိနယဝါဒိနော ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီ’’တိ.

‘‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော ဘိက္ခူ ဥစ္စိနတူ’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဧကေနူနပဉ္စအရဟန္တသတာနိ ဥစ္စိနိ. ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ မဟာကဿပံ ဧတဒဝေါစုံ ‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကိဉ္စာပိ သေက္ခော၊ အဘဗ္ဗော ဆန္ဒာ ဒေါသာ မောဟာ ဘယာ အဂတိံ ဂန္တုံ၊ ဗဟု စာနေန ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ပရိယတ္တော. တေန ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော အာယသ္မန္တမ္ပိ အာနန္ဒံ ဥစ္စိနတူ’’’တိအာဒိ (စူဠဝ. ၄၃၇).

တသ္မာ တတော ပရန္တိ ဧတ္ထ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍတော ပရန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘သဗ္ဗံ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍံ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ ‘‘ယံ န ဣစ္ဆိဿာမ၊ န တံ ကရိဿာမာ’’တိ ဧတံ ပရိယန္တံ သုဘဒ္ဒကဏ္ဍပါဠိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဝသေသံ ဥဿာဟဇနနပ္ပကာရပ္ပဝတ္တံ ပါဠိမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဟန္ဒ မယံ အာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ပုရေ အဓမ္မော ဒိပ္ပတီတိ ဧတ္ထ အဓမ္မော နာမ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မပဋိပက္ခဘူတော အဓမ္မော. ပုရေ ဒိပ္ပတီတိ အပိ နာမ ဒိပ္ပတိ. အထ ဝါ ယာဝ အဓမ္မော ဓမ္မံ ပဋိဗာဟိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ၊ တတော ပုရေတရမေဝါတိ အတ္ထော. အာသန္နေ ဟိ အနာဂတေ အယံ ပုရေသဒ္ဒေါ. ဒိပ္ပတီတိ ဒိပ္ပိဿတိ. ပုရေ-သဒ္ဒယောဂေန ဟိ အနာဂတတ္ထေ အယံ ဝတ္တမာနပယောဂေါ ယထာ ‘‘ပုရာ ဝဿတိ ဒေဝေါ’’တိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘ပုရေတိ ပစ္ဆာ အနာဂတေ ယထာ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂေါ ‘ပုရေ’တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ. အဝိနယောတိ ပဟာနဝိနယသံဝရဝိနယာနံ ပဋိပက္ခဘူတော အဝိနယော. ‘‘ဝိနယဝါဒိနော ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ ဣတိ-သဒ္ဒေါပိ ဧတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ‘‘တတော ပရံ အာဟာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ န ဒိဿတိ၊ ပါဠိယံ ပန ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယဉ္စ အတ္ထေဝ ဣတိ-သဒ္ဒေါ.

တေန ဟီတိ ဥယျောဇနတ္ထေ နိပါတော. ဥစ္စိနနေ ဥယျောဇေန္တာ ဟိ တံ မဟာကဿပတ္ထေရံ ဧဝမာဟံသု. ဘိက္ခူ ဥစ္စိနတူတိ သင်္ဂီတိယာ အနုရူပေ ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ ဂဏှာတူတိ အတ္ထော. ‘‘သကလနဝင်္ဂ။ပေ။ ပရိဂ္ဂဟေသီ’’တိ ဧတေန သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝပရိယန္တာနံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလာနံ သတိပိ အာဂမာဓိဂမသဗ္ဘာဝေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ တေဝိဇ္ဇာဒိဂုဏယုတ္တာနံ အာဂမာဓိဂမသမ္ပတ္တိယာ ဥက္ကံသဂတတ္တာ သင်္ဂီတိယာ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သကလနဝင်္ဂသတ္ထုသာသနပရိယတ္တိဓရေတိ သကလံ သုတ္တဂေယျာဒိ နဝင်္ဂံ ဧတ္ထ၊ ဧတဿ ဝါ အတ္ထီတိ သကလနဝင်္ဂံ၊ သတ္ထုသာသနံ. အတ္ထကာမေန ပရိယာပုဏိတဗ္ဗတော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိပုရိသတ္တပရိယတ္တဘာဝတော စ ပရိယတ္တီတိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဝုစ္စန္တိ၊ တံ သကလနဝင်္ဂသတ္ထုသာသနသင်္ခါတံ ပရိယတ္တိံ ဓာရေန္တီတိ သကလနဝင်္ဂသတ္ထုသာသနပရိယတ္တိဓရာ၊ တာဒိသေတိ အတ္ထော. ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ စ အဝိဟတတ္တာ တာ ဇနေန္တိ၊ တာဟိ ဝါ ဇနိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ. ဒုဝိဓာ ပုထုဇ္ဇနာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာတိ. တတ္ထ ယေသံ ခန္ဓဓာတုအာယတနာဒီသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏပစ္စဝေက္ခဏာနိ နတ္ထိ၊ တေ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ. ယေသံ တာနိ အတ္ထိ၊ တေ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ. တေ ဣဓ ‘‘ပုထုဇ္ဇနာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. သမထဘာဝနာသိနေဟာဘာဝေန သုက္ခာ လူခါ အသိနိဒ္ဓါ ဝိပဿနာ ဧတေသန္တိ သုက္ခဝိပဿကာ.

တိပိဋကသဗ္ဗပရိယတ္တိပ္ပဘေဒဓရေတိ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ သမာဟာရော တိပိဋကံ၊ တိပိဋကသင်္ခါတံ နဝင်္ဂါဒိဝသေန အနေကဓာ ဘိန္နံ သဗ္ဗပရိယတ္တိပ္ပဘေဒံ ဓာရေန္တီတိ တိပိဋကသဗ္ဗပရိယတ္တိပ္ပဘေဒဓရာ၊ တာဒိသေတိ အတ္ထော. အနု အနု တံသမင်္ဂီနံ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ အနုဘာဝေါ၊ အနုဘာဝေါ ဧဝ အာနုဘာဝေါ၊ ပဘာဝေါ. မဟန္တော အာနုဘာဝေါ ယေသံ တေ မဟာနုဘာဝါ. တေဝိဇ္ဇာဒိဘေဒေတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာယေဝ တေဝိဇ္ဇာ၊ တာ အာဒိ ယေသံ ဆဠဘိညာဒီနံ တေ တေဝိဇ္ဇာဒယော၊ တေ ဘေဒါ အနေကပ္ပကာရာ ဘိန္နာ ဧတေသန္တိ တေဝိဇ္ဇာဒိဘေဒါ၊ ခီဏာသဝါ၊ တာဒိသေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဧတဿ အတ္ထီတိ တေဝိဇ္ဇော၊ သော အာဒိ ယေသံ ဆဠဘိညာဒီနံ တေ တေဝိဇ္ဇာဒယော၊ တေ ဘေဒါ ယေသံ ခီဏာသဝါနံ တေ တေဝိဇ္ဇာဒိဘေဒါ၊ တာဒိသေတိ အတ္ထော. ယေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ယေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဣဒံ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ သင်္ဂီတိက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၄၃၇) ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ကိဿ ပနာတိ ကသ္မာ ပန. သိက္ခတီတိ သေက္ခော၊ အထ ဝါ သိက္ခနံ သိက္ခာ၊ သာယေဝ တဿ သီလန္တိ သေက္ခော. သော ဟိ အပရိယောသိတသိက္ခတ္တာ စ တဒဓိမုတ္တတ္တာ စ ဧကန္တေန သိက္ခနသီလော န အသေက္ခော ဝိယ ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခော တတ္ထ ပဋိပဿဒ္ဓုဿာဟော၊ နာပိ ဝိဿဋ္ဌသိက္ခော ပစုရဇနော ဝိယ တတ္ထ အနဓိမုတ္တော. အထ ဝါ အရိယာယ ဇာတိယာ တီသု သိက္ခာသု ဇာတော၊ တတ္ထ ဝါ ဘဝေါတိ သေက္ခော. အထ ဝါ ဣက္ခတိ ဧတာယာတိ ဣက္ခာ၊ မဂ္ဂဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ. သဟ ဣက္ခာယာတိ သေက္ခော. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယကိစ္စဿ အပရိယောသိတတ္တာ သဟ ကရဏီယေနာတိ သကရဏီယော. အဿာတိ အနေန. အသမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမ နတ္ထီတိ နနု စ –

‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ၊ ဒွေ သဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊

စတုရာသီတိ သဟဿာနိ၊ ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၀၂၇) –

ဝုတ္တတ္တာ ကထမေတံ ယုဇ္ဇတီတိ? ဒွေ သဟဿာနိ ဘိက္ခုတောတိ ဝုတ္တမ္ပိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ နာယံ ဝိရောဓော. ဗဟုကာရတ္တာတိ ဗဟုဥပကာရတ္တာ. ဥပကာရဝစနော ဟေတ္ထ ကာရသဒ္ဒေါ. အဿာတိ ဘဝေယျ.

အတိဝိယ ဝိဿတ္ထောတိ အတိဝိယ ဝိဿာသိကော. နန္တိ အာနန္ဒတ္ထေရံ၊ ‘‘ဩဝဒတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အာနန္ဒတ္ထေရဿ ယေဘုယျေန နဝကာယ ပရိသာယ ဝိဗ္ဘမနေန မဟာကဿပတ္ထေရော ဧဝမာဟ ‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ. တထာ ဟိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ မဟာကဿပတ္ထေရော သတ္ထုပရိနိဗ္ဗာနေ သန္နိပတိတဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂါယနတ္ထံ ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ ‘‘အာဝုသော၊ ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသန္တာ ဓမ္မဝိနယံ သင်္ဂါယေယျာမ၊ တုမှေ ပုရေ ဝဿူပနာယိကာယ အတ္တနော အတ္တနော ပလိဗောဓံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ရာဇဂဟေ သန္နိပတထာ’’တိ ဝတွာ အတ္တနာ ရာဇဂဟံ ဂတော. အာနန္ဒတ္ထေရောပိ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဟာဇနံ သညာပေန္တော သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ တတော နိက္ခမ္မ ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆန္တော ဒက္ခိဏဂိရိသ္မိံ စာရိကံ စရိ. တသ္မိံ သမယေ အာနန္ဒတ္ထေရဿ တိံသမတ္တာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ ယေဘုယျေန ကုမာရဘူတာ ဧကဝဿိကဒုဝဿိကဘိက္ခူ စေဝ အနုပသမ္ပန္နာ စ ဝိဗ္ဘမိံသု. ကသ္မာ ပနေတေ ပဗ္ဗဇိတာ၊ ကသ္မာ ဝိဗ္ဘမိံသူတိ? တေသံ ကိရ မာတာပိတရော စိန္တေသုံ ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရော သတ္ထုဝိဿာသိကော အဋ္ဌ ဝရေ ယာစိတွာ ဥပဋ္ဌဟတိ၊ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ သတ္ထာရံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ သက္ကောတိ၊ အမှာကံ ဒါရကေ ဧတဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေဿာမ၊ သော သတ္ထာရံ ဂဟေတွာ အာဂမိဿတိ၊ တသ္မိံ အာဂတေ မယံ မဟာသက္ကာရံ ကာတုံ လဘိဿာမာ’’တိ ဣမိနာ တာဝ ကာရဏေန နေသံ ဉာတကာ တေ ပဗ္ဗာဇေသုံ. သတ္ထရိ ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ တေသံ သာ ပတ္ထနာ ဥပစ္ဆိန္နာ၊ အထ နေ ဧကဒိဝသေနေဝ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေသုံ.

အထ အာနန္ဒတ္ထေရံ ဒက္ခိဏဂိရိသ္မိံ စာရိကံ စရိတွာ ရာဇဂဟမာဂတံ ဒိသွာ မဟာကဿပတ္ထေရော ဧဝမာဟ ‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ကဿပသံယုတ္တေ –

‘‘အထ ကိဉ္စရဟိ တွံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဣမေဟိ နဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရေဟိ ဘောဇနေ အမတ္တညူဟိ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ စာရိကံ စရသိ၊ သဿဃာတံ မညေ စရသိ၊ ကုလူပဃာတံ မညေ စရသိ၊ ဩလုဇ္ဇတိ ခေါ တေ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ပရိသာ၊ ပလုဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ အာဝုသော နဝပ္ပါယာ၊ န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီတိ.

‘‘အပိ မေ ဘန္တေ ကဿပ သိရသ္မိံ ပလိတာနိ ဇာတာနိ၊ အထ စ ပန မယံ အဇ္ဇာပိ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ကုမာရကဝါဒါ န မုစ္စာမာတိ. တထာ ဟိ ပန တွံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဣမေဟိ နဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရေဟိ ဘောဇနေ အမတ္တညူဟိ ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ စာရိကံ စရသိ၊ သဿဃာတံ မညေ စရသိ၊ ကုလူပဃာတံ မညေ စရသိ၊ ဩလုဇ္ဇတိ ခေါ တေ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ပရိသာ၊ ပလုဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ အာဝုသော နဝပ္ပါယာ၊ န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄).

တတ္ထ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄) သဿဃာတံ မညေစရသီတိ သဿံ ဃာတေန္တော ဝိယ အာဟိဏ္ဍသိ. ကုလူပဃာတံ မညေ စရသီတိ ကုလာနိ ဥပဃာတေန္တော ဝိယ ဟနန္တော ဝိယ အာဟနန္တော ဝိယ အာဟိဏ္ဍသိ. ဩလုဇ္ဇတီတိ ပလုဇ္ဇတိ ဘိဇ္ဇတိ. ပလုဇ္ဇန္တိ ခေါ တေ အာဝုသော နဝပ္ပါယာတိ၊ အာဝုသော၊ ဧဝံ ဧတေ တုယှံ ပါယေန ယေဘုယျေန နဝကာ ဧကဝဿိကဒုဝဿိကဒဟရာ စေဝ သာမဏေရာ စ ပလုဇ္ဇန္တိ. န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီတိ အယံ ကုမာရကော အတ္တနော ပမာဏံ န ဝတ ဇာနာတီတိ ထေရံ တဇ္ဇေန္တော အာဟ. ကုမာရကဝါဒါ န မုစ္စာမာတိ ကုမာရကဝါဒတော န မုစ္စာမ. တထာ ဟိ ပန တွန္တိ ဣဒမဿ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ ကာရဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယသ္မာ တွံ ဣမေဟိ နဝကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရရဟိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိစရသိ၊ တသ္မာ ကုမာရကေဟိ သဒ္ဓိံ စရန္တော ‘‘ကုမာရကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟသီတိ.

‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’’တိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏေ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဥပမာနသမုစ္စယသံသယဝဝဿဂ္ဂပဒပူရဏဝိကပ္ပါဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဝါပိ တေန သော’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၆၃) ဥပမာနေ ဒိဿတိ၊ သဒိသဘာဝေတိ အတ္ထော. ‘‘တံ ဝါပိ ဓီရာ မုနိ ဝေဒယန္တီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၂၁၃) သမုစ္စယေ. ‘‘ကေ ဝါ ဣမေ ကဿ ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၉၆) သံသယေ. ‘‘အယံ ဝါ ဣမေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သဗ္ဗဗာလော သဗ္ဗမူဠှော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၈၁) ဝဝဿဂ္ဂေ. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၇၀၊ သံ. နိ. ၂.၁၃) ဝိကပ္ပေတိ. ဣဓ ပန ပဒပူရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝ စ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါသဒ္ဒဿ အတ္ထုဒ္ဓါရံ ကရောန္တေန ‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီ’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ပဒပူရဏေ’’တိ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝါယံ ကုမာရကော မတ္တမညာသီတိ အယံ ကုမာရကော အတ္တနော ပမာဏံ န ဝတ ဇာနာတီတိ ထေရံ တဇ္ဇေန္တော အာဟာ’’တိ. ဧတ္ထာပိ ဝတာတိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝါယန္တိ ဧတ္ထ ဝါတိ ဝိဘာသာ၊ အညာသိပိ န အညာသိပီတိ အတ္ထော’’တိ. တံ တဿ မတိမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟေတ္ထ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ အတ္တနော ပမာဏံ နာညာသီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြာတိ ဧဝံ သတိ. ဆန္ဒာဂမနံ ဝိယာတိ ဧတ္ထ ဆန္ဒာ အာဂမနံ ဝိယာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗော၊ ဆန္ဒေန အာဂမနံ ပဝတ္တနံ ဝိယာတိ အတ္ထော၊ ဆန္ဒေန အကတ္တဗ္ဗကရဏံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဆန္ဒံ ဝါ အာဂစ္ဆတိ သမ္ပယောဂဝသေနာတိ ဆန္ဒာဂမနံ၊ တထာ ပဝတ္တော အပါယဂမနီယော အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ. အထ ဝါ အနနုရူပံ ဂမနံ အဂမနံ၊ ဆန္ဒေန အဂမနံ ဆန္ဒာဂမနံ၊ ဆန္ဒေန သိနေဟေန အနနုရူပံ ဂမနံ ပဝတ္တနံ အကတ္တဗ္ဗကရဏံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အသေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တေတိ အသေက္ခဘူတာ ပဋိသမ္ဘိဒါ အသေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါ၊ တံ ပတ္တေ၊ ပဋိလဒ္ဓအသေက္ခပဋိသမ္ဘိဒေတိ အတ္ထော. အနုမတိယာတိ အနုညာယ၊ ယာစနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ကိဉ္စာပိ သေက္ခော’’တိ ဣဒံ န သေက္ခာနံ အဂတိဂမနသဗ္ဘာဝေန ဝုတ္တံ၊ အသေက္ခာနံယေဝ ပန ဥစ္စိနိတတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ဟိ စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ ပဟီယန္တိ၊ တသ္မာ ကိဉ္စာပိ သေက္ခော၊ တထာပိ ထေရော အာယသ္မန္တမ္ပိ အာနန္ဒံ ဥစ္စိနတူတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ပန ကိဉ္စာပိ သေက္ခော၊ တထာပိ အဘဗ္ဗော အဂတိံ ဂန္တုန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အဘဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပန ဓမ္မသင်္ဂီတိယာ တဿ အရဟဘာဝံ ဒဿေန္တာ ဝိဇ္ဇမာနေ ဂုဏေ ကထေန္တိ. တတ္ထ ဆန္ဒာတိ ဆန္ဒေန၊ သိနေဟေနာတိ အတ္ထော. အဂတိံ ဂန္တုန္တိ အဂန္တဗ္ဗံ ဂန္တုံ၊ အကတ္တဗ္ဗံ ကာတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမာနိ ပန စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ ဘဏ္ဍဘာဇနီယေ စ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ စ လဗ္ဘန္တိ. တတ္ထ ဘဏ္ဍဘာဇနီယေ တာဝ အတ္တနော ဘာရဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ အမနာပေ ဘဏ္ဍေ သမ္ပတ္တေ တံ ပရိဝတ္တိတွာ မနာပံ ဒေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. အတ္တနော ပန အဘာရဘူတာနံ မနာပေ ဘဏ္ဍေ သမ္ပတ္တေ တံ ပရိဝတ္တိတွာ အမနာပံ ဒေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ဘဏ္ဍေသု ဘာဇနီယဝတ္ထုဉ္စ ဌိတိကဉ္စ အဇာနန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မုခရာနံ ဝါ ရာဇာဒိနိဿိတာနံ ဝါ ‘‘ဣမေ မေ အမနာပေ ဘဏ္ဍေ ဒိန္နေ အနတ္ထံ ကရေယျု’’န္တိ ဘယေန ပရိဝတ္တိတွာ မနာပံ ဒေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ပန ဧဝံ န ဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗေသံ တုလာဘူတော ပမာဏဘူတော မဇ္ဈတ္တောဝ ဟုတွာ ယံ ယဿ ပါပုဏာတိ၊ တဒေဝ တဿ ဒေတိ၊ အယံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အဂတိံ န ဂစ္ဆတိ နာမ. ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ပန အတ္တနော ဘာရဘူတဿ ဂရုကာပတ္တိံ လဟုကာပတ္တိံ ကတွာ ကထေန္တော ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ဣတရဿ လဟုကာပတ္တိံ ဂရုကာပတ္တိံ ကတွာ ကထေန္တော ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ ပန သမုစ္စယက္ခန္ဓကဉ္စ အဇာနန္တော မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. မုခရဿ ဝါ ရာဇပူဇိတဿ ဝါ ‘‘အယံ မေ ဂရုကံ ကတွာ အာပတ္တိံ ကထေန္တဿ အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာ’’တိ ဂရုကမေဝ လဟုကာပတ္တိံ ကထေန္တော ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ နာမ. ယော ပန သဗ္ဗေသံ ယထာဘူတမေဝ ကထေသိ၊ အယံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အဂတိဂမနံ န ဂစ္ဆတိ နာမ. ထေရောပိ တာဒိသော စတုန္နမ္ပိ အဂတိဂမနာနံ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနတ္တာ၊ တသ္မာ သင်္ဂါယနဝသေန ဓမ္မဝိနယဝိနိစ္ဆယေ သမ္ပတ္တေ ဆန္ဒာဒိဝသေန အညထာ အကထေတွာ ယထာဘူတမေဝ ကထေတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဘဗ္ဗော။ပေ။ အဂတိံ ဂန္တု’’န္တိ. ပရိယတ္တောတိ အဓီတော၊ ဥဂ္ဂဟိတောတိ အတ္ထော.

ဥစ္စိနိတေနာတိ ဥစ္စိနိတွာ ဂဟိတေန. ဧတဒဟောသီတိ ဧတံ ပရိဝိတက္ကနံ အဟောသိ. ရာဇဂဟံ ခေါ မဟာဂေါစရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ရာဇဂဟန္တိ ရာဇဂဟသာမန္တံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တ’’န္တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ. ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါစရော၊ ဂေါစရော ဝိယ ဂေါစရော၊ ဘိက္ခာစရဏဋ္ဌာနံ. သော မဟန္တော အဿ၊ ဧတ္ထာတိ ဝါ မဟာဂေါစရံ၊ ရာဇဂဟံ. ထာဝရကမ္မန္တိ စိရဋ္ဌာယိကမ္မံ. ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလော သုဘဒ္ဒသဒိသော. ဥက္ကောဋေယျာတိ နိဝါရေယျာတိ အတ္ထော. ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန သာဝေသီတိ –

‘‘သုဏာတု မေ၊ အာဝုသော၊ သံဃော၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဣမာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သမ္မန္နေယျ ‘ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသန္တာနိ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိတုံ၊ န အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ၊ ဧသာ ဉတ္တိ.

‘‘သုဏာတု မေ၊ အာဝုသော၊ သံဃော၊ သံဃော ဣမာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သမ္မန္နတိ ‘ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသန္တာနိ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိတုံ၊ န အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ၊ ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ သမ္မုတိ ‘ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသန္တာနံ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိတုံ၊ န အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ၊ သော တုဏှဿ. ယဿ နက္ခမတိ၊ သော ဘာသေယျ.

‘‘သမ္မတာနိ သံဃေန ဣမာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ‘ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသန္တာနိ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိတုံ၊ န အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရာဇဂဟေ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗ’န္တိ၊ ခမတိ သံဃဿ၊ တသ္မာ တုဏှီ၊ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၃၇) –

ဧဝံ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန သာဝေသိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တံ သင်္ဂီတိက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဉာတဗ္ဗ’’န္တိ.

အယံ ပန ကမ္မဝါစာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဧကဝီသတိမေ ဒိဝသေ ကတာ. ဝုတ္တဉှေတံ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမသင်္ဂီတိကထာ) ‘‘အယံ ပန ကမ္မဝါစာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဧကဝီသတိမေ ဒိဝသေ ကတာ. ဘဂဝါ ဟိ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စူသသမယေ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ အထဿ သတ္တာဟံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သရီရံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယိံသု. ဧဝံ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠနဒိဝသာ နာမ အဟေသုံ. တတော သတ္တာဟံ စိတကာယ အဂ္ဂိနာ ဈာယိ၊ သတ္တာဟံ သတ္တိပဉ္ဇရံ ကတွာ သန္ထာဂါရသာလာယံ ဓာတုပူဇံ ကရိံသူတိ ဧကဝီသတိ ဒိဝသာ ဂတာ. ဇေဋ္ဌမူလသုက္ကပက္ခပဉ္စမိယံ ပန ဓာတုယော ဘာဇယိံသု. ဧတသ္မိံ ဓာတုဘာဇနဒိဝသေ သန္နိပတိတဿ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ သုဘဒ္ဒေန ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတေန ကတံ အနာစာရံ အာရောစေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ အယံ ကမ္မဝါစာ ကတာ. ဣမဉ္စ ပန ကမ္မဝါစံ ကတွာ ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘အာဝုသော ဣဒါနိ တုမှာကံ စတ္တာလီသဒိဝသာ ဩကာသော၊ တတော ပရံ အယံ နာမ နော ပလိဗောဓော အတ္ထီတိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘာ၊ တသ္မာ ဧတ္ထန္တရေ ယဿ ရောဂပလိဗောဓော ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယပလိဗောဓော ဝါ မာတာပိတုပလိဗောဓော ဝါ အတ္ထိ၊ ပတ္တံ ဝါ ပန ပစိတဗ္ဗံ စီဝရံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ၊ သော တံ ပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ ကရဏီယံ ကရောတူ’တိ. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ထေရော အတ္တနော ပဉ္စသတာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော ရာဇဂဟံ ဂတော၊ အညေပိ မဟာထေရာ အတ္တနော အတ္တနော ပရိဝါရံ ဂဟေတွာ သောကသလ္လသမပ္ပိတံ မဟာဇနံ အဿာသေတုကာမာ တံ တံ ဒိသံ ပက္ကန္တာ. ပုဏ္ဏတ္ထေရော ပန သတ္တသတဘိက္ခုပရိဝါရော ‘တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ အာဂတာဂတံ မဟာဇနံ အဿာသေဿာမီ’တိ ကုသိနာရာယမေဝ အဋ္ဌာသိ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယထာ ပုဗ္ဗေ အပရိနိဗ္ဗုတဿ၊ ဧဝံ ပရိနိဗ္ဗုတဿပိ ဘဂဝတော သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမိ. ဂစ္ဆတော ပနဿ ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ’’တိ. တသ္မာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော တီသု သတ္တာဟေသု အတိက္ကန္တေသု ဧကဝီသတိမေ ဒိဝသေ ဣမံ ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ထေရော ရာဇဂဟံ ပက္ကန္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ပန ဣဓ မင်္ဂလသုတ္တဋ္ဌကထာယဉ္စ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ) ‘‘သတ္တသု သာဓုကီဠနဒိဝသေသု သတ္တသု စ ဓာတုပူဇာဒိဝသေသု ဝီတိဝတ္တေသူ’’တိ ဝုတ္တံ? သတ္တသု ဓာတုပူဇာဒိဝသေသု ဂဟိတေသု တဒဝိနာဘာဝတော မဇ္ဈေ စိတကာယ ဈာပနသတ္တာဟမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ကတွာ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ယဒိ ဧဝံ အထ ကသ္မာ ‘‘အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တော၊ ဒိယဍ္ဎမာသော သေသော’’တိ စ ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော. အပ္ပကဉှိ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနူပဂံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ သမုဒါယော အပ္ပကေန အဓိကောပိ အနဓိကော ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ အဍ္ဎမာသတော အဓိကေပိ ပဉ္စ ဒိဝသေ ‘‘အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တော’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွါသီတိခန္ဓကဝတ္တာနံ ကတ္ထစိ အသီတိခန္ဓကဝတ္တာနီ’’တိ ဝစနံ ဝိယ. တထာ အပ္ပကေန ဦနောပိ စ သမုဒါယော အနူနော ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ဒိယဍ္ဎမာသတော ဦနေပိ ပဉ္စ ဒိဝသေ ဒိယဍ္ဎမာသော သေသော’’တိ စ ဝုတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယဉှိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၃၅၆) ဆမာသတော ဦနေပိ အဍ္ဎမာသေ ‘‘ဆ မာသေ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တဝစနံ ဝိယ. တတ္ထ ဟိ တစပဉ္စကာဒီသု စတူသု ပဉ္စကေသု ဒွီသု စ ဆက္ကေသု ဧကေကသ္မိံ အနုလောမတော ပဉ္စာဟံ၊ ပဋိလောမတော ပဉ္စာဟံ၊ အနုလောမပဋိလောမတော ပဉ္စာဟံ၊ တထာ ပုရိမပုရိမေဟိ ပဉ္စကဆက္ကေဟိ သဒ္ဓိံ အနုလောမတော ပဉ္စာဟံ၊ ပဋိလောမတော ပဉ္စာဟံ၊ အနုလောမပဋိလောမတော ပဉ္စာဟန္တိ ဧဝံ ဝိသုံ တိပဉ္စာဟံ ဧကတော တိပဉ္စာဟဉ္စ သဇ္ဈာယံ ကတွာ ဆမာသံ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗောတိ ဝစနံ ဝိယ. တတ္ထ ဟိ ဝက္ကပဉ္စကာဒီသု တီသု ပဉ္စကေသု ဒွီသု စ ဆက္ကေသု ဝိသုံ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဧကတော စ သဇ္ဈာယေ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စကာနံ ဝသေန ပဉ္စမာသပရိပုဏ္ဏာ လဗ္ဘန္တိ၊ တစပဉ္စကေ ပန ဝိသုံ တိပဉ္စာဟမေဝါတိ အဍ္ဎမာသောယေဝေကော လဗ္ဘတီတိ အဍ္ဎမာသာဓိကပဉ္စမာသာ လဗ္ဘန္တိ.

ဧဝံ သတိ ယထာ တတ္ထ အဍ္ဎမာသေ ဦနေပိ မာသပရိစ္ဆေဒေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနေ သဇ္ဈာယေ ဆ မာသာ ပရိစ္ဆေဒကာ ဟောန္တီတိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနဿ သဇ္ဈာယဿ သတ္တမာသာဒိမာသန္တရဂမနနိဝါရဏတ္ထံ ဆမာသဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ န သကလဆမာသေ သဇ္ဈာယပ္ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ၊ ဧဝမိဓာပိ မာသဝသေန ကာလေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနေ ဦနေပိ ပဉ္စဒိဝသေ ဒိယဍ္ဎမာသော ပရိစ္ဆေဒကော ဟောတီတိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနဿ ကာလဿ ဒွိမာသာဒိမာသန္တရဂမနနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘ဒိယဍ္ဎမာသော သေသော’’တိ ဒိယဍ္ဎမာသဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အညထာ စ အဋ္ဌကထာဝစနာနံ အညမညဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ. ဧကာဟမေဝ ဝါ ဘဂဝတော သရီရံ စိတကာယ ဈာယီတိ ခုဒ္ဒကဘာဏကာနံ အဓိပ္ပါယောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ ပရိနိဗ္ဗာနတော သတ္တသု သာဓုကီဠနဒိဝသေသု ဝီတိဝတ္တေသု အဋ္ဌမိယံ စိတကာယ ဘဂဝတော သရီရံ ဈာပေတွာ တတော ပရံ သတ္တသု ဒိဝသေသု ဓာတုပူဇံ အကံသူတိ အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တော၊ ဂိမှာနံ ဒိယဍ္ဎော စ မာသော သေသော ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တန္တပါဠိယမ္ပိ ဟိ စိတကာယ ဈာပနသတ္တာဟံ န အာဂတံ၊ ဒွေယေဝ သတ္တာဟာနိ အာဂတာနိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ပန ယံ ရုစ္စတိ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣတော အညေန ဝါ ပကာရေန ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတ္ထ ကေနစိ ဝုတ္တံ ‘‘အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တောတိ ဧတ္ထ ဧကော ဒိဝသော နဋ္ဌော. သော ပါဋိပဒဒိဝသော ကောလာဟလဒိဝသော နာမ၊ တသ္မာ ဣဓ န ဂဟိတော’’တိ. တံ န သုန္ဒရံ ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တန္တပါဠိယံ ပါဋိပဒဒိဝသတောယေဝ ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟဿ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေနပိ သဒ္ဓိံ တိဏ္ဏံ သတ္တာဟာနံ ဂဟိတတ္တာ. တထာ ဟိ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေန သဒ္ဓိံ တိဏ္ဏံ သတ္တာဟာနံ ဂဟိတတ္တာ ဇေဋ္ဌမူလသုက္ကပဉ္စမီ ဧကဝီသတိမော ဒိဝသော ဟောတိ.

သတ္တသု သာဓုကီဠနဒိဝသေသူတိ ဧတ္ထ သာဓုကီဠနံ နာမ သံဝေဂဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ကိတ္တေတွာ အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တာနိ ဂီတာနိ ဂါယိတွာ ပူဇာဝသေန ကီဠနတော သုန္ဒရံ ကီဠနန္တိ သာဓုကီဠနံ. အထ ဝါ သပရဟိတသာဓနဋ္ဌေန သာဓု၊ တေသံ သံဝေဂဝတ္ထုံ ကိတ္တေတွာ ကိတ္တေတွာ ကီဠနံ သာဓုကီဠနံ၊ ဥဠာရပုညပသဝနတော သမ္ပရာယိကတ္ထာဝိရောဓိကီဠာဝိဟာရောတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုရိမသ္မိံ သတ္တာဟေ သာဓုကီဠာယ ဧကဒေသေန ကတတ္တာ သာဓုကီဠနဒိဝသာ နာမ တေ ဇာတာ. ဝိသေသတော ပန ဓာတုပူဇာဒိဝသေသုယေဝ သာဓုကီဠနံ အကံသု. တတောယေဝ စ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တန္တပါဠိယံ –

‘‘အထ ခေါ ကောသိနာရကာ မလ္လာ ဘဂဝတော သရီရာနိ သတ္တာဟံ သန္ထာဂါရေ သတ္တိပဉ္ဇရံ ကရိတွာ ဓနုပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ နစ္စေဟိ ဂီတေဟိ ဝါဒိတေဟိ မာလေဟိ ဂန္ဓေဟိ သက္ကရိံသု ဂရုံ ကရိံသု မာနေသုံ ပူဇေသု’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၃၅).

ဧတဿ အဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၃၅) ဝုတ္တံ –

‘‘ကသ္မာ ပနေတေ ဧဝမကံသူတိ? ဣတော ပုရိမေသု ဒွီသု သတ္တာဟေသု တေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဌာနနိသဇ္ဇောကာသံ ကရောန္တာ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနိ သံဝိဒဟန္တာ သာဓုကီဠိကာယ ဩကာသံ န လဘိံသု. တတော နေသံ အဟောသိ ‘ဣမံ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိတံ ကီဠိဿာမ၊ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ အမှာကံ ပမတ္တဘာဝံ ဉတွာ ကောစိဒေဝ အာဂန္တွာ ဓာတုယော ဂဏှေယျ၊ တသ္မာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ကီဠိဿာမာ’တိ၊ တေန တေ ဧဝမကံသူ’’တိ.

တသ္မာ ဝိသေသတော သာဓုကီဠိကာ ဓာတုပူဇာဒိဝသေသုယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေ ပန ဓာတုပူဇာယ ကတတ္တာ ‘‘ဓာတုပူဇာဒိဝသာ’’တိ ပါကဋာ ဇာတာတိ အာဟ ‘‘သတ္တသု စ ဓာတုပူဇာဒိဝသေသူ’’တိ. ဥပကဋ္ဌာတိ အာသန္နာ. ဝဿံ ဥပနေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝဿူပနာယိကာ. ဧကံ မဂ္ဂံ ဂတောတိ စာရိကံ စရိတွာ မဟာဇနံ အဿာသေတုံ ဧကေန မဂ္ဂေန ဂတော. ဧဝံ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရာဒယောပိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု စာရိကံ စရိတွာ မဟာဇနံ အဿာသေန္တာ ဂတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယေန သာဝတ္ထိ၊ တေန စာရိကံ ပက္ကာမီတိ ယတ္ထ သာဝတ္ထိ၊ တတ္ထ စာရိကံ ပက္ကာမိ၊ ယေန ဝါ ဒိသာဘာဂေန သာဝတ္ထိ ပက္ကမိတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ တေန ဒိသာဘာဂေန စာရိကံ ပက္ကာမီတိ အတ္ထော.

တတြာတိ တဿံ သာဝတ္ထိယံ. သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. အနိစ္စတာဒိပဋိသံယုတ္တာယာတိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ. အသမုစ္ဆိန္နတဏှာနုသယတ္တာ အဝိဇ္ဇာတဏှာဘိသင်္ခတေန ကမ္မုနာ ဘဝယောနိဂတိဌိတိသတ္တာဝါသေသု ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ အတ္တဘာဝံ ဇနေတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဇနော၊ ကိလေသေ ဇနေတိ၊ အဇနိ၊ ဇနိဿတီတိ ဝါ ဇနော၊ မဟန္တော ဇနောတိ မဟာဇနော၊ တံ မဟာဇနံ၊ ဗဟုဇနန္တိ အတ္ထော. သညာပေတွာတိ သမဿာသေတွာ. ဂန္ဓကုဋိယာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာတိ ပရိဘောဂစေတိယဘာဝတော ဂန္ဓကုဋိံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္ဓကုဋိယာ ဒွါရံ ဝိဝရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ) ‘‘ဂန္ဓကုဋိံ ဝန္ဒိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. မိလာတံ မာလာကစဝရံ မိလာတမာလာကစဝရံ. ယထာဌာနေ ဌပေတွာတိ ပဌမဌိတဋ္ဌာနံ အနတိက္ကမိတွာ ယထာဌိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ဌိတကာလေ ကရဏီယံ ဝတ္တံ သဗ္ဗမကာသီတိ သေနာသနေ ကတ္တဗ္ဗဝတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကရောန္တော စ နှာနကောဋ္ဌကေ သမ္မဇ္ဇနဥဒကူပဋ္ဌာနာဒိကာလေသု ဂန္ဓကုဋိံ ဂန္တွာ ‘‘နနု ဘဂဝါ အယံ တုမှာကံ နှာနကာလော၊ အယံ ဓမ္မဒေသနာကာလော၊ အယံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနကာလော၊ အယံ သီဟသေယျံ ကပ္ပနကာလော၊ အယံ မုခဓောဝနကာလော’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဒေဝမာနောဝ အကာသိ. တမေနံ အညတရာ ဒေဝတာ ‘‘ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ တုမှေ ဧဝံ ပရိဒေဝမာနာ ကထံ အညေ အဿာသယိဿထာ’’တိ သံဝေဇေသိ. သော တဿာ ဝစနေန သံဝိဂ္ဂဟဒယော သန္ထမ္ဘိတွာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဘုတိ ဌာနနိသဇ္ဇဗဟုလတာယ ဥဿန္နဓာတုကံ ကာယံ သမဿာသေတုံ ခီရဝိရေစနံ ပိဝိ. ဣဒါနိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ထေရော’’တိအာဒိမာဟ.

ဥဿန္နဓာတုကန္တိ ဥပစိတသေမှာဒိဓာတုကံ ကာယံ. သမဿာသေတုန္တိ သန္တပ္ပေတုံ. ဒုတိယဒိဝသေတိ ဒေဝတာယ သံဝေဇိတဒိဝသတော. ‘‘ဇေတဝနဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌဒိဝသတော ဝါ ဒုတိယဒိဝသေ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိရိစ္စတိ ဧတေနာတိ ဝိရေစနံ၊ ဩသဓပရိဘာဝိတံ ခီရမေဝ ဝိရေစနန္တိ ခီရဝိရေစနံ. ယံ သန္ဓာယာတိ ယံ ဘေသဇ္ဇပါနံ သန္ဓာယ. အင်္ဂသုဘတာယ သုဘောတိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမတ္တာ သုဘေန မာဏဝေန. ပဟိတံ မာဏဝကန္တိ ‘‘သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗုတော အာနန္ဒတ္ထေရော ကိရဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာဂတော၊ မဟာဇနော စ တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမတီ’’တိ သုတွာ ‘‘ဝိဟာရံ ခေါ ပန ဂန္တွာ မဟာဇနမဇ္ဈေ န သက္ကာ သုခေန ပဋိသန္ထာရံ ဝါ ကာတုံ ဓမ္မကထံ ဝါ သောတုံ၊ ဂေဟံ အာဂတံယေဝ နံ ဒိသွာ သုခေန ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမိ၊ ဧကာ စ မေ ကင်္ခါ အတ္ထိ၊ တမ္ပိ နံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သုဘေန မာဏဝေန ပေသိတံ မာဏဝကံ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘အကာလော ခေါ’’တိအာဒိကံ အာနန္ဒတ္ထေရော အဝေါစ. အကာလော ခေါတိ အဇ္ဇ ဂန္တုံ ယုတ္တကာလော န ဟောတိ. ကသ္မာတိ စေ အာဟ ‘‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဇာ’’တိအာဒိ. ဘေသဇ္ဇမတ္တာတိ အပ္ပမတ္တကံ ဘေသဇ္ဇံ. အပ္ပတ္ထော ဟိ အယံ မတ္တာသဒ္ဒေါ ‘‘မတ္တာ သုခပရိစ္စာဂါ’’တိအာဒီသု ဝိယ.

ဒုတိယဒိဝသေတိ ခီရဝိရေစနံ ပီတဒိဝသတော ဒုတိယဒိဝသေ. စေတကတ္ထေရေနာတိ စေတိယရဋ္ဌေ ဇာတတ္တာ ‘‘စေတကော’’တိ ဧဝံလဒ္ဓနာမေန. သုဘေန မာဏဝေန ပုဋ္ဌောတိ ‘‘ယေသု ဓမ္မေသု ဘဝံ ဂေါတမော ဣမံ လောကံ ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ တေ တဿ အစ္စယေန နဋ္ဌာ နု ခေါ၊ ဓရန္တိ၊ သစေ ဓရန္တိ၊ အာနန္ဒော ဇာနိဿတိ၊ ဟန္ဒ နံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ‘‘ယေသံ သော ဘဝံ ဂေါတမော ဓမ္မာနံ ဝဏ္ဏဝါဒီ အဟောသိ၊ ယတ္ထ စ ဣမံ ဇနတံ သမာဒပေသိ နိဝေသေသိ ပတိဋ္ဌာပေသိ၊ ကတမေသာနံ ခေါ ဘော အာနန္ဒ ဓမ္မာနံ သော ဘဝံ ဂေါတမော ဝဏ္ဏဝါဒီ အဟောသီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၈) သုဘေန မာဏဝေန ပုဋ္ဌော. အထဿ ထေရော တီဏိ ပိဋကာနိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တိဏ္ဏံ ခေါ၊ မာဏဝ၊ ခန္ဓာနံ သော ဘဂဝါ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိအာဒိနာ သုဘသုတ္တမဘာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒီဃနိကာယေ သုဘသုတ္တံ နာမ ဒသမံ သုတ္တမဘာသီ’’တိ.

ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏန္တိ ဧတ္ထ ခဏ္ဍန္တိ ဆိန္နံ. ဖုလ္လန္တိ ဘိန္နံ. တေသံ ပဋိသင်္ခရဏံ ပုန သမ္မာ ပါကတိကကရဏံ၊ အဘိနဝကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရာဇဂဟန္တိ ဧဝံနာမကံ နဂရံ. တဉှိ မန္ဓတုမဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘ရာဇဂဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဆဍ္ဍိတပတိတဥက္လာပါတိ ဆဍ္ဍိတာ စ ပတိတာ စ ဥက္လာပါ စ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဆဍ္ဍိတာ ဝိဿဋ္ဌာ၊ တတောယေဝ စ ဥပစိကာဒီဟိ ခါဒိတတ္တာ ဣတော စိတော စ ပတိတာ၊ သမ္မဇ္ဇနာဘာဝေန အာကိဏ္ဏကစဝရတ္တာ ဥက္လာပါ စ အဟေသုန္တိ. ဣမမေဝတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ. ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝေဏိယတိ ဒိဿတီတိ ပရိဝေဏံ. တတ္ထာတိ တေသု ဝိဟာရေသု. ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏန္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ပဌမံ မာသန္တိ ဝဿာနဿ ပဌမံ မာသံ၊ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. သေနာသနဝတ္တာနံ ပညတ္တတ္တာ သေနာသနက္ခန္ဓကေ စ သေနာသနပဋိဗဒ္ဓါနံ ဗဟူနံ ဝစနတော ‘‘ဘဂဝတာ။ပေ။ ဝဏ္ဏိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဒုတိယဒိဝသေတိ ‘‘ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏံ ကရောမာ’’တိ စိန္တိတဒိဝသတော ဒုတိယဒိဝသေ. သော စ ဝဿူပနာယိကဒိဝသတော ဒုတိယဒိဝသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေ ဟိ ထေရာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယ ဥပေါသထံ ကတွာ ပါဋိပဒေ သန္နိပတိတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဧဝံ စိန္တေသုံ. အဇာတသတ္တု ရာဇာတိ အဇာတော ဟုတွာ ပိတုနော ပစ္စတ္ထိကော ဇာတောတိ ‘‘အဇာတသတ္တူ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရော ရာဇာ. တသ္မိံ ကိရ ကုစ္ဆိဂတေ ဒေဝိယာ ဧဝရူပေါ ဒေါဟဠော ဥပ္ပဇ္ဇိ ‘‘အဟော ဝတာဟံ ရညော ဒက္ခိဏဗာဟုတော လောဟိတံ ပိဝေယျ’’န္တိ. အထ တဿာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တိယာ ကိသဘာဝံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဒိသွာ ရာဇာ သယမေဝ ပုစ္ဆိတွာ ဉတွာ စ ဝေဇ္ဇေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏသတ္ထကေန ဗာဟုံ ဖာလေတွာ သုဝဏ္ဏသရကေန လောဟိတံ ဂဟေတွာ ဥဒကေန သမ္ဘိန္ဒိတွာ ပါယေသိ. နေမိတ္တကာ တံ သုတွာ ‘‘ဧသ ဂဗ္ဘော ရညော သတ္တု ဘဝိဿတိ၊ ဣမိနာ ရာဇာ ဟညိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု၊ တသ္မာ ‘‘အဇာတောယေဝ ရညော သတ္တု ဘဝိဿတီ’’တိ နေမိတ္တကေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ အဇာတသတ္တု နာမ ဇာတော. ကိန္တိ ကာရဏပုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော၊ ကသ္မာတိ အတ္ထော. ပဋိဝေဒေသုန္တိ နိဝေဒေသုံ၊ ဇာနာပေသုန္တိ အတ္ထော. ဝိဿတ္ထာတိ နိရာသင်္ကစိတ္တာ. အာဏာစက္ကန္တိ အာဏာယေဝ အပ္ပဋိဟတဝုတ္တိယာ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ အာဏာစက္ကံ. သန္နိသဇ္ဇဋ္ဌာနန္တိ သန္နိပတိတွာ နိသီဒနဋ္ဌာနံ.

ရာဇဘဝနဝိဘူတိန္တိ ရာဇဘဝနသမ္ပတ္တိံ. အဝဟသန္တမိဝါတိ အဝဟာသံ ကုရုမာနံ ဝိယ. သိရိယာ နိကေတမိဝါတိ သိရိယာ ဝသနဋ္ဌာနမိဝ. ဧကနိပါတတိတ္ထမိဝ စ ဒေဝမနုဿနယနဝိဟင်္ဂါနန္တိ ဧကသ္မိံ ပါနီယတိတ္ထေ သန္နိပတန္တာ ပက္ခိနော ဝိယ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ စက္ခူနိ မဏ္ဍပေယေဝ နိပတန္တီတိ ဒေဝမနုဿာနံ နယနသင်္ခါတဝိဟင်္ဂါနံ ဧကနိပါတတိတ္ထမိဝ စ. လောကရာမဏေယျကမိဝ သမ္ပိဏ္ဍိတန္တိ ဧကတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍိတံ ရာသိကတံ လောကေ ရမဏီယဘာဝံ ဝိယ. ယဒိ လောကေ ဝိဇ္ဇမာနံ ရမဏီယတ္တံ သဗ္ဗမေဝ အာနေတွာ ဧကတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍိတံ သိယာ၊ တံ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍန္တိ ဖေဂ္ဂုရဟိတသာရံ ဝိယ ကသဋဝိနိမုတ္တံ ပသန္နဘူတံ ဝိယ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗေသု ဒဋ္ဌုံ အရဟရူပေသု သာရဘူတံ ပသန္နဘူတဉ္စာ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဒဿနီယော သာရဘူတော ဝိသိဋ္ဌတရော မဏ္ဍော မဏ္ဍနံ အလင်္ကာရော ဧတဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍော၊ မဏ္ဍပေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အမှာကံ ခန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. မဏ္ဍံ သူရိယရသ္မိံ ပါတိ နိဝါရေတီတိ မဏ္ဍပေါ. ဝိဝိဓ။ပေ။ စာရုဝိတာနန္တိ ဧတ္ထ ကုသုမဒါမာနိ စ တာနိ ဩလမ္ဗကာနိ စာတိ ကုသုမဒါမဩလမ္ဗကာနိ. ဧတ္ထ စ ဝိသေသနဿ ပရနိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဩလမ္ဗကကုသုမဒါမာနီတိ အတ္ထော. တာနိ ဝိဝိဓာနိ အနေကပ္ပကာရာနိ ဝိနိဂ္ဂလန္တံ ဝမေန္တံ နိက္ခာမေန္တမိဝ စာရု သောဘနံ ဝိတာနံ ဧတ္ထာတိ ဝိဝိဓကုသုမဒါမဩလမ္ဗကဝိနိဂ္ဂလန္တစာရုဝိတာနော၊ မဏ္ဍပေါ၊ တံ အလင်္ကရိတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ရတနဝိစိတြမဏိကဩဋ္ဋိမတလမိဝါတိ နာနာပုပ္ဖူပဟာရဝိစိတ္တသုပရိနိဋ္ဌိတဘူမိကမ္မတ္တာယေဝ နာနာရတနေဟိ ဝိစိတ္တဘူတမဏိကောဋ္ဋိမတလမိဝါတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ရတနဝိစိတ္တဂ္ဂဟဏံ နာနာပုပ္ဖူပဟာရဝိစိတ္တတာယ နိဒဿနံ၊ မဏိကောဋ္ဋိမတလဂ္ဂဟဏံ သုပရိနိဋ္ဌိတဘူမိပရိကမ္မတာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဏိယော ကောဋ္ဋေတွာ ကတတလတ္တာ မဏိကောဋ္ဋနေန နိဗ္ဗတ္တတလန္တိ မဏိကောဋ္ဋိမတလံ. နန္တိ မဏ္ဍပံ. ပုပ္ဖူပဟာရော ပုပ္ဖပူဇာ. ဥတ္တရာဘိမုခန္တိ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခံ. အာသနာရဟန္တိ နိသီဒနာရဟံ. ဒန္တခစိတန္တိ ဒန္တေဟိ ရစိတံ၊ ဒန္တေဟိ ကတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထာတိ အာသနေ. နိဋ္ဌိတံ ဘန္တေ မမ ကိစ္စန္တိ မယာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော.

တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဣမသ္မိံ ဘိက္ခုသံဃေ ဧကော ဘိက္ခု ဝိဿဂန္ဓံ ဝါယန္တော ဝိစရတီ’’တိ. ထေရော တံ သုတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဘိက္ခုသံဃေ အညော ဝိဿဂန္ဓံ ဝါယန္တော ဝိစရဏကဘိက္ခု နာမ နတ္ထိ၊ အဒ္ဓါ ဧတေ မံ သန္ဓာယ ဝဒန္တီ’’တိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိ. ဧကစ္စေ နံ အာဟံသုယေဝ ‘‘သွေ၊ အာဝုသော၊ သန္နိပါတော’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခူ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာဟံသူ’’တိအာဒိ. တေနာတိ တသ္မာ. အာဝဇ္ဇေသီတိ ဥပနာမေသိ. အနုပါဒါယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ကဉ္စိ ဓမ္မံ အဂဟေတွာ၊ ယေဟိ ဝါ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗေဟိ ဝိမုစ္စတိ၊ တေသံ လေသမတ္တမ္ပိ အဂဟေတွာတိ အတ္ထော. အာသဝေဟီတိ ဘဝတော အာဘဝဂ္ဂံ ဓမ္မတော ဝါ အာဂေါတြဘုံ သဝနတော ပဝတ္တနတော အာသဝသညိတေဟိ ကိလေသေဟိ. လက္ခဏဝစနဉ္စေတံ အာသဝေဟီတိ၊ တဒေကဋ္ဌတာယ ပန သဗ္ဗေဟိပိ ကိလေသေဟိ၊ သဗ္ဗေဟိပိ ပါပဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိယေဝ. စိတ္တံ ဝိမုစ္စီတိ စိတ္တံ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ အာသဝေဟိ ဝိမုစ္စမာနံ ကတွာ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဝိမုစ္စီတိ အတ္ထော. စင်္ကမေနာတိ စင်္ကမနကိရိယာယ. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဘူတံ ကတံ ဥပစိတံ ပုညံ ဧတေနာတိ ကတပုညော၊ အရဟတ္တာဓိဂမာယ ကတာဓိကာရောတိ အတ္ထော. ပဓာနမနုယုဉ္ဇာတိ ဝီရိယံ အနုယုဉ္ဇ၊ အရဟတ္တာဓိဂမာယ အနုယောဂံ ကရောဟီတိ အတ္ထော. ကထာဒေါသော နာမ နတ္ထီတိ ကထာယ အပရဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ. အစ္စာရဒ္ဓံ ဝီရိယန္တိ အတိဝိယ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယံ. ဥဒ္ဓစ္စာယာတိ ဥဒ္ဓတဘာဝါယ. ဝီရိယသမတံ ယောဇေမီတိ စင်္ကမနဝီရိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ တဿ ပဟာနဝသေန သမာဓိနာ သမရသတာပါဒနေန ဝီရိယသမတံ ယောဇေမိ.

ဒုတိယဒိဝသေတိ ထေရေန အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသတော ဒုတိယဒိဝသေ. ဓမ္မသဘာယံ သန္နိပတိတာတိ ပက္ခဿ ပဉ္စမိယံ သန္နိပတိံသု. အတ္တနော အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဉာပေတုကာမောတိ ‘‘သေက္ခတာယ ဓမ္မသင်္ဂီတိယာ ဂဟေတုံ အယုတ္တမ္ပိ ဗဟုဿုတတ္တာ ဂဏှိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ နိသိန္နာနံ ထေရာနံ ‘‘ဣဒါနိ အရဟတ္တပ္ပတ္တော’’တိ သောမနဿုပ္ပါဒနတ္ထံ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဒိန္နဩဝါဒဿ သဖလတာဒီပနတ္ထံ အတ္တုပနာယိကံ အကတွာ အညဗျာကရဏဿ ဘဂဝတာ သံဝဏ္ဏိတတ္တာ စ ထေရော အတ္တနော အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဉာပေတုကာမော အဟောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိံ အနတိက္ကမိတွာ. ဧကေတိ မဇ္ဈိမဘာဏကာနံယေဝ ဧကေ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမ္ပိ ဟိ သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမဘာဏကာ ဝဒန္တိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒီဃဘာဏကာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ) ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒန္တိ –

‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အရဟာ သမာနော သန္နိပါတံ အဂမာသိ. ကထံ အဂမာသိ? ‘ဣဒါနိမှိ သန္နိပါတမဇ္ဈံ ပဝိသနာရဟော’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌစိတ္တော ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ဗန္ဓနာ မုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တဇာတိမဏိ ဝိယ ဝိဂတဝလာဟကေ နဘေ သမုဂ္ဂတပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဗာလာတပသမ္ဖဿဝိကသိတရေဏုပိဉ္ဇရဂဗ္ဘံ ပဒုမံ ဝိယ စ ပရိသုဒ္ဓေန ပရိယောဒါတေန သပ္ပဘေန သဿိရိကေန မုခဝရေန အတ္တနော အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ အာရောစယမာနော ဝိယ စ အဂမာသိ. အထ နံ ဒိသွာ အာယသ္မတော မဟာကဿပဿ ဧတဒဟောသိ ‘သောဘတိ ဝတ ဘော အရဟတ္တပ္ပတ္တော အာနန္ဒော၊ သစေ သတ္ထာ ဓရေယျ၊ အဒ္ဓါ အဇ္ဇ အာနန္ဒဿ သာဓုကာရံ ဒဒေယျ၊ ဟန္ဒ ဣမဿာဟံ ဣဒါနိ သတ္ထာရာ ဒါတဗ္ဗံ သာဓုကာရံ ဒဒါမီ’တိ တိက္ခတ္တုံ သာဓုကာရမဒါသီ’’တိ.

အာကာသေန အာဂန္တွာ နိသီဒီတိပိ ဧကေတိ ဧတ္ထ ပန တေသံ တေသံ တထာ တထာ ဂဟေတွာ အာဂတမတ္တံ ဌပေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝစနေ အညံ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ. ဥပတိဿတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတ္တမာသံ ကတာယ ဓမ္မသင်္ဂီတိယာ ကဒါစိ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ အာဂတတ္တာ တံ ဂဟေတွာ ဧကေ ဝဒန္တိ. ကဒါစိ အာကာသေန အာဂတတ္တာ တံ ဂဟေတွာ ဧကေ ဝဒန္တီ’’တိ.

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ဘိက္ခူ အာလပိ အဘာသိ သမ္ဗောဓေသီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. အညတြ ပန ဉာပနေပိ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၈) ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ (အ. နိ. ၇.၇၂). ပက္ကောသနေပိ ဒိဿတိ. ယထာဟ ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၁၁). အာဝုသောတိ အာမန္တနာကာရဒီပနံ. ကံ ဓုရံ ကတွာတိ ကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ. ကိံ အာနန္ဒော နပ္ပဟောတီတိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဌပိတပုစ္ဆာ. နပ္ပဟောတီတိ န သက္ကောတိ. ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသော အဂ္ဂေါ. လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဟိ အယံ နိဒ္ဒေသော. ယဒိဒန္တိ စ ယော အယန္တိ အတ္ထော၊ ယဒိဒံ ခန္ဓပဉ္စကန္တိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. သမ္မန္နီတိ သမ္မတံ အကာသိ. ဥပါလိံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျန္တိ ပုစ္ဆဓာတုဿ ဒွိကမ္မကတ္တာ ဝုတ္တံ. ဗီဇနိံ ဂဟေတွာတိ ဧတ္ထ ဗီဇနီဂဟဏံ ဓမ္မကထိကာနံ ဓမ္မတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘဂဝါပိ ဟိ ဓမ္မကထိကာနံ ဓမ္မတာဒဿနတ္ထမေဝ ဝိစိတ္တဗီဇနိံ ဂဏှာတိ. န ဟိ အညထာ သဗ္ဗဿပိ လောကဿ အလင်္ကာရဘူတံ ပရမုက္ကံသဂတသိက္ခာသံယမာနံ ဗုဒ္ဓါနံ မုခစန္ဒမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ‘‘ပဌမံ၊ အာဝုသော ဥပါလိ၊ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု တဿ သင်္ဂီတိယာ ပုရိမကာလေ ပဌမဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ? နော န ယုတ္တော ဘဂဝတာ ပညတ္တာနုက္ကမေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနုက္ကမေန စ ပဌမဘာဝဿ သိဒ္ဓတ္တာ. ယေဘုယျေန ဟိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ ဌိတာနုက္ကမေနေဝ သင်္ဂီတာနိ၊ ဝိသေသတော ဝိနယာဘိဓမ္မပိဋကာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ မေထုနဓမ္မေတိ စ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ.

ဝတ္ထုမ္ပိ ပုစ္ဆီတိအာဒိ ‘‘ကတ္ထ ပညတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဒဿိတေန သဟ တတော အဝသိဋ္ဌမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ကိံ ပနေတ္ထ ပဌမပါရာဇိကပါဠိယံ ကိဉ္စိ အပနေတဗ္ဗံ ဝါ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ ဝါ အာသိ နာသီတိ? ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဘာသိတေ အပနေတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ. န ဟိ တထာဂတာ ဧကဗျဉ္ဇနမ္ပိ နိရတ္ထကံ ဝဒန္တိ၊ သာဝကာနံ ပန ဒေဝတာနံ ဝါ ဘာသိတေ အပနေတဗ္ဗမ္ပိ ဟောတိ၊ တံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရာ အပနယိံသု၊ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ ပန သဗ္ဗတ္ထာပိ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ယံ ယတ္ထ ပက္ခိပိတုံ ယုတ္တံ၊ တံ တတ္ထ ပက္ခိပိံသုယေဝ. ကိံ ပန တန္တိ စေ? ‘‘တေန သမယေနာ’’တိ ဝါ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’’တိ ဝါ ‘‘အထ ခေါ’’ဣတိ ဝါ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတဒဝေါစာ’’တိ ဝါ ဧဝမာဒိကံ သမ္ဗန္ဓဝစနမတ္တံ. ဧဝံ ပက္ခိပိတဗ္ဗယုတ္တံ ပက္ခိပိတွာ ပန ဣဒံ ပဌမပါရာဇိကန္တိ ဌပေသုံ. ပဌမပါရာဇိကေ သင်္ဂဟမာရုဠှေ ပဉ္စ အရဟန္တသတာနိ သင်္ဂဟံ အာရောပိတနယေနေဝ ဂဏသဇ္ဈာယမကံသု. ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီ’’တိ စ နေသံ သဇ္ဈာယာရမ္ဘကာလေယေဝ သာဓုကာရံ ဒဒမာနာ ဝိယ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိတ္ထ. တေ ဧတေနေဝ နယေန သေသပါရာဇိကာနိပိ သင်္ဂဟံ အာရောပေတွာ ‘‘ဣဒံ ပါရာဇိကကဏ္ဍ’’န္တိ ဌပေသုံ. ဧဝံ တေရသ သံဃာဒိသေသာနိ ‘‘တေရသက’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဝီသာဓိကာနိ ဒွေ သိက္ခာပဒသတာနိ ‘‘မဟာဝိဘင်္ဂေါ’’တိ ကိတ္တေတွာ ဌပေသုံ. မဟာဝိဘင်္ဂါဝသာနေပိ ပုရိမနယေနေဝ မဟာပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ. တတော ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ အဋ္ဌ သိက္ခာပဒါနိ ‘‘ပါရာဇိကကဏ္ဍံ နာမာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ တီဏိ သိက္ခာပဒသတာနိ စတ္တာရိ စ သိက္ခာပဒါနိ ‘‘ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေါ’’တိ ကိတ္တေတွာ ‘‘အယံ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေါ နာမ စတုသဋ္ဌိဘာဏဝါရော’’တိ ဌပေသုံ. ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဝသာနေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပထဝီ အကမ္ပိတ္ထ. ဧတေနေဝုပါယေန အသီတိဘာဏဝါရပရိမာဏံ ခန္ဓကံ ပဉ္စဝီသတိဘာဏဝါရပရိမာဏံ ပရိဝါရဉ္စ သင်္ဂဟံ အာရောပေတွာ ‘‘ဣဒံ ဝိနယပိဋကံ နာမာ’’တိ ဌပေသုံ. ဝိနယပိဋကာဝသာနေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပထဝီကမ္ပော အဟောသိ. တံ အာယသ္မန္တံ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဣဒံ တုယှံ နိဿိတကေ ဝါစေဟီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အဝုတ္တောပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဝိနယပိဋကံ သင်္ဂဟမာရောပေတွာ သုတ္တန္တပိဋကံ သင်္ဂါယိံသု. ဣဒါနိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိနယံ သင်္ဂါယိတွာ’’တိအာဒိ. မဟာကဿပတ္ထေရော အာနန္ဒတ္ထေရံ ဓမ္မံ ပုစ္ဆီတိ ဧတ္ထ အယမနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော – အာနန္ဒတ္ထေရေ ဒန္တခစိတံ ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဓမ္မာသနေ နိသိန္နေ အာယသ္မာ မဟာကဿပတ္ထေရော ဘိက္ခူ ပုစ္ဆိ ‘‘ကတရံ၊ အာဝုသော၊ ပိဋကံ ပဌမံ သင်္ဂါယာမာ’’တိ? ‘‘သုတ္တန္တပိဋကံ၊ ဘန္တေတိ. သုတ္တန္တပိဋကေ စတဿော သင်္ဂီတိယော၊ တာသု ပဌမံ ကတရံ သင်္ဂီတိန္တိ? ဒီဃသင်္ဂီတိံ၊ ဘန္တေတိ. ဒီဃသင်္ဂီတိယံ စတုတ္တိံသ သုတ္တာနိ၊ တယော စ ဝဂ္ဂါ၊ တေသု ပဌမံ ကတရံ ဝဂ္ဂန္တိ. သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂံ၊ ဘန္တေတိ. သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂေ တေရသ သုတ္တန္တာ၊ တေသု ပဌမံ ကတရံ သုတ္တန္တိ? ဗြဟ္မဇာလသုတ္တံ နာမ ဘန္တေ တိဝိဓသီလာလင်္ကတံ နာနာဝိဓမိစ္ဆာဇီဝကုဟနလပနာဒိဝိဒ္ဓံသနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဇာလဝိနိဝေဌနံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုပကမ္ပနံ၊ တံ ပဌမံ သင်္ဂါယာမာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဗြဟ္မဇာလံ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိ?

အန္တရာ စ ဘန္တေ ရာဇဂဟံ အန္တရာ စ နာဠန္ဒန္တိ ဧတ္ထ အန္တရာ-သဒ္ဒေါ ကာရဏခဏစိတ္တဝေမဇ္ဈဝိဝရာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ အညတြ တထာဂတာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၄၄၊ ၁၀.၇၅) စ၊ ‘‘ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ၊ မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၂၈) စ အာဒီသု ကာရဏေ အန္တရာသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ‘‘အဒ္ဒသ မံ ဘန္တေ အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) ခဏေ. ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀) စိတ္တေ. ‘‘အန္တရာ ဝေါသာနမာပါဒီ’’တိအာဒီသု ဝေမဇ္ဈေ. ‘‘အပိ စာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၁) ဝိဝရေ. သွာယမိဓ ဝိဝရေ ဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ရာဇဂဟဿ စ နာဠန္ဒာယ စ ဝိဝရေတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အန္တရာသဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ‘‘အန္တရာ ဂါမဉ္စ နဒိဉ္စ ယာတီ’’တိ ဧဝံ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဇ္ဇန္တိ၊ သော ဒုတိယပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော ဟောတိ. အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ သာမိဝစနပ္ပသင်္ဂေ အန္တရာသဒ္ဒယောဂေန ဥပယောဂဝစနဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. ဣဓ ပန ယောဇေတွာ ဧဝံ ဝုတ္တော. ရာဇာဂါရကေတိ တတ္ထ ရညော ကီဠနတ္ထံ ပဋိဘာနစိတ္တဝိစိတြံ အဂါရံ အကံသု၊ တံ ရာဇာဂါရကန္တိ ပဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ. အမ္ဗလဋ္ဌိကာတိ ရညော ဥယျာနံ. တဿ ကိရ ဒွါရသမီပေ တရုဏော အမ္ဗရုက္ခော အတ္ထိ၊ တံ အမ္ဗလဋ္ဌိကာတိ ဝဒန္တိ. တဿ အဝိဒူရဘဝတ္တာ ဥယျာနမ္ပိ အမ္ဗလဋ္ဌိကာတွေဝ သင်္ချံ ဂတံ ‘‘ဝရုဏာနဂရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ.

သုပ္ပိယဉ္စ ပရိဗ္ဗာဇကန္တိ ဧတ္ထ သုပ္ပိယောတိ တဿ နာမံ၊ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ သဉ္ဇယဿ အန္တေဝါသီ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. ဗြဟ္မဒတ္တဉ္စ မာဏဝကန္တိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တောတိ တဿ နာမံ. မာဏဝေါတိ သတ္တောပိ စောရောပိ တရုဏောပိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ –

‘‘စောဒိတာ ဒေဝဒူတေဟိ၊ ယေ ပမဇ္ဇန္တိ မာဏဝါ၊

တေ ဒီဃရတ္တံ သောစန္တိ၊ ဟီနကာယူပဂါ နရာ’’တိ. (မ. နိ. ၃.၂၇၁၊ အ. နိ. ၃.၃၆) –

အာဒီသု သတ္တော မာဏဝေါတိ ဝုတ္တော. ‘‘မာဏဝေဟိပိ သမာဂစ္ဆန္တိ ကတကမ္မေဟိပိ အကတကမ္မေဟိပီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၄၉) စောရော. ‘‘အမ္ဗဋ္ဌမာဏဝေါ အင်္ဂကော မာဏဝေါ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၈-၂၆၁၊ ၃၁၆) တရုဏော မာဏဝေါတိ ဝုတ္တော. ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တံ နာမ တရုဏပုရိသံ အာရဗ္ဘာ’’တိ. ဇီဝကမ္ဗဝနေတိ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေ. အထ ‘‘ကံ အာရဗ္ဘာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ကေနသဒ္ဓိ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? န ဧတံ သုတ္တံ ဘဂဝတာ ဧဝ ဝုတ္တံ၊ ရညာပိ ‘‘ယထာ နု ခေါ ဣမာနိ ပုထုသိပ္ပါယတနာနီ’’တိအာဒိနာ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဒေဟိပုတ္တေနာတိ အယံ ကောသလရညော ဓီတာယ ပုတ္တော၊ န ဝိဒေဟရညော၊ ‘‘ဝေဒေဟီ’’တိ ပန ပဏ္ဍိတာဓိဝစနမေတံ. ဝိဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝေဒေါ၊ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝေဒေန ဤဟတိ ဃဋတိ ဝါယမတီတိ ဝေဒေဟီ၊ ဝေဒေဟိယာ ပုတ္တော ဝေဒေဟိပုတ္တော၊ တေန.

ဧတေနေဝုပါယေန ပဉ္စ နိကာယေ ပုစ္ဆီတိ ဧတ္ထ အယမနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝုတ္တနယေန ဗြဟ္မဇာလဿ ပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာဝသာနေ ပဉ္စ အရဟန္တသတာနိ သဇ္ဈာယမကံသု. ဝုတ္တနယေနေဝ စ ပထဝီကမ္ပော အဟောသိ. ဧဝံ ဗြဟ္မဇာလံ သင်္ဂါယိတွာ တတော ပရံ ‘‘သာမညဖလံ ပနာဝုသော အာနန္ဒ၊ ကတ္ထ ဘာသိတ’’န္တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာနုက္ကမေန သဒ္ဓိံ ဗြဟ္မဇာလေန တေရသသုတ္တန္တံ သင်္ဂါယိတွာ ‘‘အယံ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂေါ နာမာ’’တိ ကိတ္တေတွာ ဌပေသုံ. တဒနန္တရံ မဟာဝဂ္ဂံ၊ တဒနန္တရံ ပါထိကဝဂ္ဂန္တိ ဧဝံ တိဝဂ္ဂသင်္ဂဟံ စတုတ္တိံသသုတ္တန္တပဋိမဏ္ဍိတံ စတုသဋ္ဌိဘာဏဝါရပရိမာဏံ တန္တိံ သင်္ဂါယိတွာ ‘‘အယံ ဒီဃနိကာယော နာမာ’’တိ ဝတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဣမံ တုယှံ နိဿိတကေ ဝါစေဟီ’’တိ. တတော အနန္တရံ အသီတိဘာဏဝါရပရိမာဏံ မဇ္ဈိမနိကာယံ သင်္ဂါယိတွာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ နိဿိတကေ ပဋိစ္ဆာပေသုံ ‘‘ဣမံ တုမှေ ပရိဟရထာ’’တိ. တဒနန္တရံ ဘာဏဝါရသတပရိမာဏံ သံယုတ္တနိကာယံ သင်္ဂါယိတွာ မဟာကဿပတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသုံ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ တုမှာကံ နိဿိတကေ ဝါစေထာ’’တိ. တဒနန္တရံ ဝီသတိဘာဏဝါရသတပအမာဏံ အင်္ဂုတ္တရနိကာယံ သင်္ဂါယိတွာ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသုံ ‘‘ဣမံ တုမှာကံ နိဿိတကေ ဝါစေထာ’’တိ.

တဒနန္တရံ –

‘‘ဓမ္မသင်္ဂဏိံ ဝိဘင်္ဂဉ္စ၊ ကထာဝတ္ထုဉ္စ ပုဂ္ဂလံ၊

ဓာတုယမကံ ပဋ္ဌာနံ၊ အဘိဓမ္မောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဧဝံ သံဝဏ္ဏိတံ သုခုမဉာဏဂေါစရံ တန္တိံ သင်္ဂါယိတွာ ‘‘ဣဒံ အဘိဓမ္မပိဋကံ နာမာ’’တိ ဝတွာ ပဉ္စ အရဟန္တသတာနိ သဇ္ဈာယမကံသု. ဝုတ္တနယေနေဝ ပထဝီကမ္ပော အဟောသိ. တတော ပရံ ဇာတကံ မဟာနိဒ္ဒေသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေါ အပဒါနံ သုတ္တနိပါတော ခုဒ္ဒကပါဌော ဓမ္မပဒံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဂါထာ ထေရီဂါထာတိ ဣမံ တန္တိံ သင်္ဂါယိတွာ ‘‘ခုဒ္ဒကဂန္ထော နာမ အယ’’န္တိ စ ဝတွာ အဘိဓမ္မပိဋကသ္မိံယေဝ သင်္ဂဟံ အာရောပယိံသူတိ ဒီဃဘာဏကာ ဝဒန္တိ. မဇ္ဈိမဘာဏကာ ပန ‘‘စရိယာပိဋကဗုဒ္ဓဝံသေဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ခုဒ္ဒကဂန္ထံ သုတ္တန္တပိဋကေ ပရိယာပန္န’’န္တိ ဝဒန္တိ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဇာတကာဒိကေ ခုဒ္ဒကနိကာယပရိယာပန္နေ ယေဘုယျေန စ ဓမ္မနိဒ္ဒေသဘူတေ တာဒိသေ အဘိဓမ္မပိဋကေ သင်္ဂဏှိတုံ ယုတ္တံ၊ န ပန ဒီဃနိကာယာဒိပ္ပကာရေ သုတ္တန္တပိဋကေ၊ နာပိ ပညတ္တိနိဒ္ဒေသဘူတေ ဝိနယပိဋကေတိ. ဒီဃဘာဏကာ ‘‘ဇာတကာဒီနံ အဘိဓမ္မပိဋကေ သင်္ဂဟော’’တိ ဝဒန္တိ. စရိယာပိဋကဗုဒ္ဓဝံသာနဉ္စေတ္ထ အဂ္ဂဟဏံ ဇာတကဂတိကတ္တာ. မဇ္ဈိမဘာဏကာ ပန အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ဒေသိတာနံ ဇာတကာဒီနံ ယထာနုလောမဒေသနာဘာဝတော တာဒိသေ သုတ္တန္တပိဋကေ သင်္ဂဟော ယုတ္တော၊ န ပန သဘာဝဓမ္မနိဒ္ဒေသဘူတေ ယထာဓမ္မသာသနေ အဘိဓမ္မပိဋကေတိ ဇာတကာဒီနံ သုတ္တပရိယာပန္နတံ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယုတ္တံ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ခုဒ္ဒကနိကာယဿ သေသနိကာယာနံ ဝိယ အပါကဋတ္တာ သေသေ ဌပေတွာ ခုဒ္ဒကနိကာယံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ခုဒ္ဒကနိကာယော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထာတိ တေသု နိကာယေသု. တတ္ထာတိ ခုဒ္ဒကနိကာယေ.

ဧဝံ နိမိတ္တပယောဇနကာလဒေသကာရကကရဏပ္ပကာရေဟိ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ဝဝတ္ထာပိတေသု ဓမ္မဝိနယေသု နာနပ္ပကာရကောသလ္လတ္ထံ ဧကဝိဓာဒိဘေဒေ ဒဿေတုံ ‘‘တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ ဧတ္ထ အနာဝရဏဉာဏပဒဋ္ဌာနံ မဂ္ဂဉာဏံ မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အနာဝရဏဉာဏံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စဝေက္ခန္တေန ဝါတိ ဥဒါနာဒိဝသေန ပဝတ္တဓမ္မံ သန္ဓာယာဟ. ဝိမုတ္တိရသန္တိ အရဟတ္တဖလဿာဒံ ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိကံ ဝါ အဂ္ဂဖလနိပ္ဖါဒနတော၊ ဝိမုတ္တိကိစ္စံ ဝါ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝိမုတ္တိသမ္ပာဒနတော.

ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ကိလေသဝိနယနေန ဝိနယော၊ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယပတနာဒိတော ဓာရဏေန ဓမ္မော စ ဟောတိ၊ ဣဓာဓိပ္ပေတေ ပန ဓမ္မဝိနယေ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘တတ္ထ ဝိနယပိဋက’’န္တိအာဒိမာဟ. ခန္ဓာဒိဝသေန သဘာဝဓမ္မဒေသနာဗာဟုလ္လတော အာဟ ‘‘အဝသေသံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဓမ္မော’’တိ. အထ ဝါ ယဒိပိ ဓမ္မောယေဝ ဝိနယော ပရိယတ္တိအာဒိဘာဝတော၊ တထာပိ ဝိနယသဒ္ဒသန္နိဓာနော အဘိန္နာဓိကရဏဘာဝေန ပယုတ္တော ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝိနယတန္တိဝိပရီတံ တန္တိံ ဒီပေတိ ယထာ ‘‘ပုညဉာဏသမ္ဘာရော၊ ဂေါဗလီဗဒ္ဒ’’န္တိအာဒိ.

အနေကဇာတိသံသာရန္တိ အယံ ဂါထာ ဘဂဝတာ အတ္တနော သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခန္တေန ဧကူနဝီသတိမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ အနန္တရံ ဘာသိတာ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပဌမဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ. ဣဒံ ကိရ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဝိဇဟိတဥဒါနံ. အယမဿ သင်္ခေပတ္ထော (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၅၄) – အဟံ ဣမဿ အတ္တဘာဝဂေဟဿ ကာရကံ တဏှာဝဍ္ဎကိံ ဂဝေသန္တော ယေန ဉာဏေန တံ ဒဋ္ဌုံ သက္ကာ၊ တဿ ဗောဓိဉာဏဿတ္ထာယ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရော ဧတ္တကံ ကာလံ အနေကဇာတိသံသာရံ အနေကဇာတိသတသဟဿသင်္ချံ သံသာရဝဋ္ဋံ အနိဗ္ဗိသံ အနိဗ္ဗိသန္တော တံ ဉာဏံ အဝိန္ဒန္တော အလဘန္တောယေဝ သန္ဓာဝိဿံ သံသရိံ. ယသ္မာ ဇရာဗျာဓိမရဏမိဿတာယ ဇာတိ နာမေသာ ပုနပ္ပုနံ ဥပဂန္တုံ ဒုက္ခာ၊ န စ သာ တသ္မိံ အဒိဋ္ဌေ နိဝတ္တတိ၊ တသ္မာ တံ ဂဝေသန္တော သန္ဓာဝိဿန္တိ အတ္ထော.

ဒိဋ္ဌောသီတိ ဣဒါနိ မယာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တေန ဒိဋ္ဌော အသိ. ပုန ဂေဟန္တိ ပုန ဣမံ အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ မမ ဂေဟံ န ကာဟသိ န ကရိဿသိ. တဝ သဗ္ဗာ အနဝသေသာ ကိလေသဖာသုကာ မယာ ဘဂ္ဂါ. ဣမဿ တယာ ကတဿ အတ္တဘာဝဂေဟဿ ကူဋံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ ကဏ္ဏိကမဏ္ဍလံ ဝိသင်္ခတံ ဝိဒ္ဓံသိတံ. ဝိသင်္ခါရံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဂတံ အနုပဝိဋ္ဌံ ဣဒါနိ မမ စိတ္တံ၊ အဟဉ္စ တဏှာနံ ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ အရဟတ္တဖလံ ဝါ အဇ္ဈဂါ အဓိဂတော ပတ္တောသ္မီတိ အတ္ထော. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ဝိသင်္ခါရဂတန္တိ စိတ္တမေဝ တဏှာနံ ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ အရဟတ္တဖလံ ဝါ အဇ္ဈဂါ အဓိဂတော ပတ္တော’’တိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တော. အယံ မနသာ ပဝတ္တိတဓမ္မာနံ အာဒိ. ‘‘ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာတိ အယံ ပန ဝါစာယ ပဝတ္တိတဓမ္မာနံ အာဒီ’’တိ ဝဒန္တိ. အန္တောဇပ္ပနဝသေန ကိရ ဘဂဝါ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ကေစီတိ ခန္ဓကဘာဏကာ. ပဌမံ ဝုတ္တော ပန ဓမ္မပဒဘာဏကာနံ အဓိပ္ပါယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ခန္ဓကဘာဏကာ ဝဒန္တိ ‘‘ဓမ္မပဒဘာဏကာနံ ဂါထာ မနသာ ဒေသိတတ္တာ တဒါ မဟတော ဇနဿ ဥပကာရာယ န ဟောတိ၊ အမှာကံ ပန ဂါထာ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဒေသိတတ္တာ တဒါ သုဏန္တာနံ ဒေဝဗြဟ္မာနံ ဥပကာရာယ အဟောသိ၊ တသ္မာ ဣဒမေဝ ပဌမဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ. ဓမ္မပဒဘာဏကာ ပန ‘‘ဒေသနာယ ဇနဿ ဥပကာရာနုပကာရဘာဝေါ လက္ခဏံ န ဟောတိ၊ ဘဂဝတာ မနသာ ဒေသိတတ္တာယေဝ ဣဒံ ပဌမဗုဒ္ဓဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တသ္မာ ဥဘယမ္ပိ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓံ န ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နနု စ ယဒိ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိ မနသာ ဒေသိတံ၊ အထ ကသ္မာ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၅၃-၁၅၄) ‘‘အနေကဇာတိသံသာရန္တိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိသိန္နော ဥဒါနဝသေန ဥဒါနေတွာ အပရဘာဂေ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပုဋ္ဌော ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? တတ္ထာပိ မနသာ ဥဒါနေတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ မနသာဝ ဒေသိတန္တိ ဧဝံ ဂဟဏေ ကိံ ကာရဏန္တိ စေ? ယဒိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဒေသိတံ သိယာ၊ ဥဒါနပါဠိယံ အာရုဠှံ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဥဒါနပါဠိယံ အနာရုဠှဘာဝေါယေဝ ဝစီဘေဒံ အကတွာ မနသာ ဒေသိတဘာဝေ ကာရဏန္တိ ဝဒန္တိ.

ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ၊ အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာ. ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ အာဒိဂါထာတ္တယံ သင်္ဂဏှာတိ. ဥဒါနဂါထန္တိ ပန ဇာတိယာ ဧကဝစနံ၊ တတ္ထာပိ ပဌမဂါထံယေဝ ဝါ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ခန္ဓကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ပါဋိပဒဒိဝသေတိ ဣဒံ ‘‘သဗ္ဗညုဘာဝပ္ပတ္တဿာ’’တိ န ဧတေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဧတေန ပန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဝိသာခပုဏ္ဏမာယမေဝ ဟိ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ. သောမနဿမယဉာဏေနာတိ သောမနဿသမ္ပယုတ္တဉာဏေန. အာမန္တယာမီတိ နိဝေဒယာမိ၊ ဗောဓေမီတိ အတ္ထော. ဝယဓမ္မာတိ အနိစ္စလက္ခဏမုခေန ဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏမ္ပိ သင်္ခါရာနံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) ဝစနတော. လက္ခဏတ္တယဝိဘာဝနနယေနေဝ တဒါရမ္မဏံ ဝိပဿနံ ဒဿေန္တော သဗ္ဗတိတ္ထိယာနံ အဝိသယဘူတံ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနံ အဝိပရီတံ နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပကာသေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဒါနိ တတ္ထ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ နိယောဇေတိ ‘‘အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာ’’တိ. အထ ဝါ ‘‘ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧတေန သင်္ခေပေန သံဝေဇေတွာ ‘‘အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာ’’တိ သင်္ခေပေနေဝ နိရဝသေသံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ. အပ္ပမာဒပဒဉှိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ သာသနံ ပရိယာဒိယိတွာ တိဋ္ဌတီတိ. အန္တရေတိ အန္တရာဠေ၊ ဝေမဇ္ဈေတိ အတ္ထော.

သုတ္တန္တပိဋကန္တိ ဧတ္ထ ယထာ ကမ္မမေဝ ကမ္မန္တံ၊ ဧဝံ သုတ္တမေဝ သုတ္တန္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အသင်္ဂီတန္တိ သင်္ဂီတိက္ခန္ဓကကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏာဒိ. ကေစိ ပန ‘‘သုဘသုတ္တမ္ပိ ပဌမသင်္ဂီတိယံ အသင်္ဂီတ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ. ‘‘ပဌမသင်္ဂီတိတော ပုရေတရမေဝ ဟိ အာယသ္မတာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေန သုဘဿ မာဏဝဿ ဒေသိတ’’န္တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ. သုဘသုတ္တံ ပန ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၄) အာဂတံ. တတ္ထ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိဝစနံ ပဌမသင်္ဂီတိယံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒတ္ထေရေနေဝ ဝတ္တုံ ယုတ္တရူပံ န ဟောတိ. န ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရော သယမေဝ သုဘသုတ္တံ ဒေသေတွာ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ဧဝံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ‘‘ဧကမိဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမယံ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရာမိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ၊ တသ္မာ ဒုတိယတတိယသင်္ဂီတိကာရကေဟိ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိနာ သုဘသုတ္တံ သင်္ဂီတိမာရောပိတံ ဝိယ ဒိဿတိ. အထ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရဿ ဧဝမဓိပ္ပါယော သိယာ ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရေနေဝ ဝုတ္တမ္ပိ သုဘသုတ္တံ ပဌမသင်္ဂီတိံ အာရောပေတွာ တန္တိံ ဌပေတုကာမေဟိ မဟာကဿပတ္ထေရာဒီဟိ အညေသု သုတ္တေသု အာဂတနယေနေဝ ‘ဧဝံ မေ သုတ’န္တိအာဒိနာ တန္တိ ဌပိတာ’’တိ၊ ဧဝံ သတိ ယုဇ္ဇေယျ. အထ ဝါ အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရော သုဘသုတ္တံ သယံ ဒေသေန္တောပိ သာမညဖလာဒီသု ဘဂဝတာ ဒေသိတနယေနေဝ ဒေသေသီတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ လဒ္ဓနယေ ဌတွာ ဒေသိတတ္တာ ဘဂဝတာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ အတ္တနိ အဒဟန္တော ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိမာဟာတိ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဥဘယာနိ ပါတိမောက္ခာနီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခဝသေန. ဒွေ ဝိဘင်္ဂါနီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဝသေနေဝ ဒွေ ဝိဘင်္ဂါနိ. ဒွါဝီသတိ ခန္ဓကာနီတိ မဟာဝဂ္ဂစူဠဝဂ္ဂေသု အာဂတာနိ ဒွါဝီသတိ ခန္ဓကာနိ. သောဠသပရိဝါရာတိ သောဠသဟိ ပရိဝါရေဟိ ဥပလက္ခိတတ္တာ သောဠသပရိဝါရာတိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ပရိဝါရပါဠိယံ ‘‘ယံ တေန ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပဌမံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁) ပညတ္တိဝါရော၊ တတော ပရံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ကတိ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁၅၇) ကတာပတ္တိဝါရော၊ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ကတိ ဝိပတ္တိယော ဘဇန္တီ’’တိအာဒိပ္ပဘေဒေါ (ပရိ. ၁၈၂) ဝိပတ္တိဝါရော၊ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ကတိဟိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိအာဒိပ္ပဘေဒေါ (ပရိ. ၁၈၃) သင်္ဂဟဝါရော၊ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁၈၄) သမုဋ္ဌာနဝါရော၊ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ကတမံ အဓိကရဏ’’န္တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁၈၅) အဓိကရဏဝါရော၊ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿ အာပတ္တိယော သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတိဟိ သမထေဟိ သမ္မန္တီ’’တိအာဒိပ္ပဘေဒေါ (ပရိ. ၁၈၆) သမထဝါရော၊ တဒနန္တရံ သမုစ္စယဝါရော စာတိ အဋ္ဌ ဝါရာ ဝုတ္တာ. တတော ပရံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝနပစ္စယာ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (ပရိ. ၁၈၈) နယေန ပုန ပစ္စယဝသေန ဧကော ပညတ္တိဝါရော၊ တဿ ဝသေန ပုရိမသဒိသာ ဧဝ ကတာပတ္တိဝါရာဒယော သတ္တ ဝါရာတိ ဧဝံ အပရေပိ အဋ္ဌ ဝါရာ ဝုတ္တာ. ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌ၊ ပုရိမာနိပိ အဋ္ဌာတိ မဟာဝိဘင်္ဂေ သောဠသ ဝါရာ ဒဿိတာ. တတော ပရံ တေနေဝ နယေန ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေပိ သောဠသ ဝါရာ အာဂတာတိ ဣမေဟိ သောဠသဟိ ဝါရေဟိ ဥပလက္ခိတတ္တာ သောဠသပရိဝါရာတိ ဝုစ္စတိ. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘ပရိဝါရော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဒိဿတိ၊ ဗဟူသု ပန ပေါတ္ထကေသု ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘သောဠသပရိဝါရာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝုတ္တတ္တာ အယမ္ပိ ပါဌော န သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုန္တိ တဿေဝတ္ထော ဝုတ္တော.

ဗြဟ္မဇာလာဒိစတုတ္တိံသသုတ္တသင်္ဂဟောတိ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တာဒီနိ စတုတ္တိံသ သုတ္တာနိ သင်္ဂယှန္တိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနာတိ ဝါ ဗြဟ္မဇာလာဒိစတုတ္တိံသသုတ္တသင်္ဂဟော. ဝုတ္တပ္ပမာဏာနံ ဝါ သုတ္တာနံ သင်္ဂဟော ဧတဿာတိ ဗြဟ္မဇာလာဒိစတုတ္တိံသသုတ္တသင်္ဂဟောတိ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိဝိဓဝိသေသနယတ္တာတိ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ဝိဝိဓာ ဟီ’’တိအာဒိ. ဒဠှီကမ္မသိထိလကရဏပ္ပယောဇနာတိ ယထာက္ကမံ လောကဝဇ္ဇေသု သိက္ခာပဒေသု ဒဠှီကမ္မပ္ပယောဇနာ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေသု သိထိလကရဏပ္ပယောဇနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဇ္ဈာစာရနိသေဓနတောတိ သညမဝေလံ အတိဘဝိတွာ ပဝတ္တော အာစာရော အဇ္ဈာစာရော၊ ဝီတိက္ကမော၊ တဿ နိသေဓနတောတိ အတ္ထော. တေနာတိ ဝိဝိဓနယတ္တာဒိဟေတုနာ. ဧတန္တိ ‘‘ဝိဝိဓဝိသေသနယတ္တာ’’တိအာဒိဂါထာဝစနံ. ဧတဿာတိ ဝိနယဿ. ဣတရံ ပနာတိ သုတ္တံ.

ဣဒါနိ အတ္ထာနံ သူစနတောတိအာဒိဂါထာယ အတ္ထံ ပကာသေန္တော အာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ. အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒေတိ ယော တံ သုတ္တံ သဇ္ဈာယတိ သုဏာတိ ဝါစေတိ စိန္တေတိ ဒေသေတိ စ၊ သုတ္တေန သင်္ဂဟိတော သီလာဒိအတ္ထော တဿပိ ဟောတိ၊ တေန ပရဿ သာဓေတဗ္ဗတော ပရဿပိ ဟောတီတိ တဒုဘယံ တံ သုတ္တံ သူစေတိ ဒီပေတိ. တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေ လောကိယလောကုတ္တရတ္ထေ စာတိ ဧဝမာဒိဘေဒေ အတ္ထေ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဏှာတိ. အတ္ထသဒ္ဒေါ စာယံ ဟိတပရိယာယဝစနော၊ န ဘာသိတတ္ထဝစနော. ယဒိ သိယာ၊ သုတ္တံ အတ္တနောပိ ဘာသိတတ္ထံ သူစေတိ ပရဿပီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော သိယာ၊ သုတ္တေန စ ယော အတ္ထော ပကာသိတော၊ သော တဿေဝ ဟောတိ၊ န တေန ပရတ္ထော သူစိတော ဟောတီတိ. တေန သူစေတဗ္ဗဿ ပရတ္ထဿ နိဝတ္တေတဗ္ဗဿ အဘာဝါ အတ္တဂ္ဂဟဏဉ္စ န ကတ္တဗ္ဗံ. အတ္တတ္ထပရတ္ထဝိနိမုတ္တဿ ဘာသိတတ္ထဿ အဘာဝါ အာဒိဂ္ဂဟဏဉ္စ န ကတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တဿ ဟိတပရိယာယဿ အတ္ထဿ သုတ္တေ အသမ္ဘဝတော သုတ္တာဓာရဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အတ္တတ္ထပရတ္ထာ ဝုတ္တာ.

အထ ဝါ သုတ္တံ အနပေက္ခိတွာ ယေ အတ္တတ္ထာဒယော အတ္ထပ္ပဘေဒါ ‘‘န ဟညဒတ္ထတ္ထိ ပသံသလာဘာ’’တိ ဧတဿ ပဒဿ နိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၆၃) ဝုတ္တာ အတ္တတ္ထော၊ ပရတ္ထော၊ ဥဘယတ္ထော၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အတ္ထော၊ သမ္ပရာယိကော အတ္ထော၊ ဥတ္တာနော အတ္ထော၊ ဂမ္ဘီရော အတ္ထော၊ ဂုဠှော အတ္ထော၊ ပဋိစ္ဆန္နော အတ္ထော၊ နေယျော အတ္ထော၊ နီတော အတ္ထော၊ အနဝဇ္ဇော အတ္ထော၊ နိက္ကိလေသော အတ္ထော၊ ဝေါဒါနော အတ္ထော၊ ပရမတ္ထောတိ၊ တေ အတ္ထေ သုတ္တံ သူစေတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တထာ ဟိ ကိဉ္စာပိ သုတ္တနိရပေက္ခံ အတ္တတ္ထာဒယော ဝုတ္တာ သုတ္တတ္ထဘာဝေန အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ တေသု ပန ဧကောပိ အတ္ထပ္ပဘေဒေါ သုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗတံ နာတိက္ကမတိ၊ တသ္မာ တေ အတ္ထေ သုတ္တံ သူစေတီတိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္ထ-သဒ္ဒေါယံ ဘာသိတတ္ထပရိယာယောပိ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဟိ ပုရိမကာ ပဉ္စ အတ္ထပ္ပဘေဒါ ဟိတပရိယာယာ၊ တတော ပရေ ဆ ဘာသိတတ္ထဘေဒါ၊ ပစ္ဆိမကာ ပန ဥဘယသဘာဝါ. တတ္ထ ဒုရဓိဂမတာယ ဝိဘာဝနေ အဂါဓဘာဝေါ ဂမ္ဘီရော၊ န ဝိဝဋော ဂုဠှော၊ မူလုဒကာဒယော ဝိယ ပံသုနာ အက္ခရသန္နိဝေသာဒိနာ တိရောဟိတော ပဋိစ္ဆန္နော. နိဒ္ဓါရေတွာ ဉာပေတဗ္ဗော နေယျော၊ ယထာရုတဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော နီတော. အနဝဇ္ဇနိက္ကိလေသဝေါဒါနာ ပရိယာယဝသေန ဝုတ္တာ၊ ကုသလဝိပါကကိရိယဓမ္မဝသေန ဝါ. ပရမတ္ထော နိဗ္ဗာနံ၊ ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝေါ ဧဝ ဝါ.

အထ ဝါ အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတီတိ အတ္တတ္ထံ၊ အပ္ပိစ္ဆာကထဉ္စ ပရေသံ ကတ္တာ ဟောတီတိ ပရတ္ထံ သူစေတိ. ဧဝံ ‘‘အတ္တနာ စ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒီနိ (အ. နိ. ၄.၉၉) သုတ္တာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဝိနယာဘိဓမ္မေဟိ စ ဝိသေသေတွာ သုတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသပ္ပဝတ္တာယ ဒေသနာယ အတ္တဟိတပရဟိတာဒီနိ သာတိသယံ ပကာသိတာနိ ဟောန္တိ တပ္ပဓာနဘာဝတော၊ န အာဏာဓမ္မသဘာဝဝသပ္ပဝတ္တာယာတိ ဣဒမေဝ အတ္ထာနံ သူစနတော သုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဧတ္တကံ တဿ ဘဂဝတော သုတ္တာဂတံ သုတ္တပရိယာပန္န’’န္တိ (ပါစိ. ၆၅၅) စ ‘‘သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနီ’’တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) စ ဧဝမာဒီသု သုတ္တသဒ္ဒေါ ဥပစရိတောတိ ဂဟေတဗ္ဗော.

သုတ္တေသု အာဏာဓမ္မသဘာဝါ စ ဝေနေယျဇ္ဈာသယံ အနုဝတ္တန္တိ၊ န ဝိနယာဘိဓမ္မေသု ဝိယ ဝေနေယျဇ္ဈာသယော အာဏာဓမ္မသဘာဝေ၊ တသ္မာ ဝေနေယျာနံ ဧကန္တဟိတပဋိလာဘသံဝတ္တနိကာ သုတ္တန္တဒေသနာ ဟောတီတိ ‘‘သုဝုတ္တာ စေတ္ထ အတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧကန္တဟိတပဋိလာဘသံဝတ္တနိကာ သုတ္တန္တဒေသနာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝေနေယျာနံ ဟိတသမ္ပာပနေ သုတ္တန္တဒေသနာယ တပ္ပရဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တပ္ပရဘာဝေါ စ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုလောမတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနေဝါဟ ‘‘ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုလောမေန ဝုတ္တတ္တာ’’တိ. ဝိနယဒေသနံ ဝိယ ဣဿရဘာဝတော အာဏာပတိဋ္ဌာပနဝသေန အဒေသေတွာ ဝေနေယျာနံ အဇ္ဈာသယာနုလောမေန စရိယာနုရူပံ ဝုတ္တတ္တာ ဒေသိတတ္တာတိ အတ္ထော.

အနုပုဗ္ဗသိက္ခာဒိဝသေန ကာလန္တရေ အဘိနိပ္ဖတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဿမိဝ ဖလ’’န္တိ. ပသဝတီတိ ဖလတိ၊ နိပ္ဖါဒေတီတိ အတ္ထော. ဥပါယသမင်္ဂီနံယေဝ နိပ္ဖဇ္ဇနဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓေနု ဝိယ ခီရ’’န္တိ အာဟ. ဓေနုတောပိ ဟိ ဥပါယဝန္တာနံယေဝ ခီရပဋိလာဘော ဟောတိ. အနုပါယေန ဟိ အကာလေ အဇာတဝစ္ဆံ ဓေနုံ ဒေါဟန္တော ကာလေပိ ဝါ ဝိသာဏံ ဂဟေတွာ ဒေါဟန္တော နေဝ ခီရံ ပဋိလဘတိ. ‘‘သုတ္တာဏာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ ‘‘သုဋ္ဌု စ နေ တာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

သုတ္တသဘာဂန္တိ သုတ္တသဒိသံ. သုတ္တသဘာဂတံယေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ. တစ္ဆကာနံ သုတ္တန္တိ ဝဍ္ဎကီနံ ကာဠသုတ္တံ. ပမာဏံ ဟောတီတိ တဒနုသာရေန တစ္ဆနတော. ဧဝမေတမ္ပိ ဝိညူနန္တိ ယထာ ကာဠသုတ္တံ ပသာရေတွာ သညာဏေ ကတေ ဂဟေတဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗဉ္စ ပညာယတိ၊ ဧဝံ ဝိဝါဒေသု ဥပ္ပန္နေသု သုတ္တေ အာနီတမတ္တေ ‘‘ဣဒံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိညူနံ ပါကဋတ္တာ ဝိဝါဒေါ ဝူပသမ္မတီတိ ဧတမ္ပိ သုတ္တံ ဝိညူနံ ပမာဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ အညထာပိ သုတ္တသဘာဂတံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ. သုတ္တံ ဝိယ ပမာဏတ္တာ သင်္ဂါဟကတ္တာ စ သုတ္တမိဝ သုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ အတ္တတ္ထာဒိဝိဓာနေ သုတ္တဿ ပမာဏဘာဝေါ အတ္တတ္ထာဒီနံယေဝ စ သင်္ဂါဟကတ္တံ ယောဇေတဗ္ဗံ တဒတ္ထပ္ပကာသနပဓာနတ္တာ သုတ္တဿ. ဝိနယာဘိဓမ္မေဟိ ဝိသေသတ္တဉ္စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတန္တိ ‘‘အတ္ထာနံ သူစနတော’’တိအာဒိကံ အတ္ထဝစနံ. ဧတဿာတိ သုတ္တဿ.

ယန္တိ ယသ္မာ. ဧတ္ထာတိ အဘိဓမ္မေ. အဘိက္ကမန္တီတိ ဧတ္ထ အဘိ-သဒ္ဒေါ ကမနကိရိယာယ ဝုဍ္ဎိဘာဝံ အတိရေကတံ ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘အဘိက္ကမန္တီတိအာဒီသု ဝုဍ္ဎိယံ အာဂတော’’တိ. အဘိညာတာတိ အဍ္ဎစန္ဒာဒိနာ ကေနစိ သညာဏေန ဉာတာ ပညာတာ ပါကဋာတိ အတ္ထော. အဍ္ဎစန္ဒာဒိဘာဝေါ ဟိ ရတ္တိယာ ဥပလက္ခဏဝသေန သညာဏံ ဟောတိ၊ ယသ္မာ အဍ္ဎော စန္ဒော၊ တသ္မာ အဋ္ဌမီ၊ ယသ္မာ ဦနော၊ တသ္မာ စာတုဒ္ဒသီ၊ ယသ္မာ ပုဏ္ဏော၊ တသ္မာ ပန္နရသီတိ. အဘိလက္ခိတာတိ ဧတ္ထာပိ အယမေဝတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိလက္ခိတသဒ္ဒပရိယာယော အဘိညာတသဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘အဘိညာတာ အဘိလက္ခိတာတိအာဒီသု လက္ခဏေ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဝါစကသဒ္ဒန္တရသန္နိဓာနေန နိပါတာနံ တဒတ္ထဇောတကမတ္တတ္တာ လက္ခိတသဒ္ဒတ္ထဇောတကော အဘိသဒ္ဒေါ လက္ခဏေ ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တော. ရာဇာဘိရာဇာတိ ရာဇူဟိ ပူဇေတုံ အရဟော ရာဇာ. ပူဇိတေတိ ပူဇာရဟေ.

အဘိဓမ္မေတိ ‘‘သုပိနန္တေန သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အနာပတ္တိဘာဝေပိ အကုသလစေတနာ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိနာ ဝိနယပညတ္တိယာ သင်္ကရဝိရဟိတေ ဓမ္မေ. ‘‘ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓာဘာဝတော ဓမ္မာနံယေဝ စ အညမညသင်္ကရဝိရဟိတေ ဓမ္မေ’’တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ပါဏာတိပါတော အကုသလ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု စ မရဏာဓိပ္ပါယဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ အကုသလံ၊ န ပါဏသင်္ခါတဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒသင်္ခါတော အတိပါတော၊ တထာ အဒိန္နဿ ပရသန္တကဿ အာဒါနသင်္ခါတာ ဝိညတ္တိ အဗျာကတော ဓမ္မော၊ တံဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အကုသလော ဓမ္မောတိ ဧဝမာဒိနာပိ အညမညသင်္ကရဝိရဟိတေ ဓမ္မေတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိဝိနယေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာတရူပရဇတံ န ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တော ဝိနယေ ဝိနေတိ နာမ. ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဏှတော ပါစိတ္တိယံ၊ ဧဝံ ဒုက္ကဋန္တိ ဝဒန္တော စ အဘိဝိနယေ ဝိနေတိ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. တသ္မာ ဇာတရူပရဇတံ ထေယျစိတ္တေန ပရသန္တကံ ဂဏှန္တဿ ယထာဝတ္ထု ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋေသု အညတရံ၊ ဘဏ္ဍာဂါရိကသီသေန ဂဏှန္တဿ ပါစိတ္တိယံ၊ အတ္တတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ကေဝလံ လောလတာယ ဂဏှန္တဿ အနာမာသဒုက္ကဋံ၊ ရူပိယဆဍ္ဍကဿ သမ္မတဿ အနာပတ္တီတိ ဧဝံ အညမညသင်္ကရဝိရဟိတေ ဝိနယေ ပဋိဗလော ဝိနေတုန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိက္ကန္တေနာတိ ဧတ္ထ ကန္တိယာ အဓိကတ္တံ အဘိသဒ္ဒေါ ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘အဓိကေ’’တိ.

နနု စ ‘‘အဘိက္ကမန္တီ’’တိ ဧတ္ထ အဘိသဒ္ဒေါ ကမနကိရိယာယ ဝုဍ္ဎိဘာဝံ အတိရေကတံ ဒီပေတိ၊ ‘‘အဘိညာတာ အဘိလက္ခိတာ’’တိ ဧတ္ထ ဉာဏလက္ခဏကိရိယာနံ သုပါကဋတ္တာ ဝိသေသံ၊ ‘‘အဘိက္ကန္တေနာ’’တိ ဧတ္ထ ကန္တိယာ အဓိကတ္တံ ဝိသိဋ္ဌတံ ဒီပေတီတိ ဣဒံ တာဝ ယုတ္တံ ကိရိယာဝိသေသကတ္တာ ဥပသဂ္ဂဿ၊ ‘‘အဘိရာဇာ အဘိဝိနယော’’တိ ပန ပူဇိတပရိစ္ဆိန္နေသု ရာဇဝိနယေသု အဘိသဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ ကထမေတံ ယုဇ္ဇေယျာတိ စေ? ဣဓာပိ နတ္ထိ ဒေါသော ပူဇနပရိစ္ဆေဒနကိရိယာဒီပနတော၊ တာဟိ စ ကိရိယာဟိ ရာဇဝိနယာနံ ယုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ အတိမာလာဒီသု အတိသဒ္ဒေါ ဝိယ အဘိသဒ္ဒေါ သဟ သာဓနေန ကိရိယံ ဝဒတီတိ အဘိရာဇအဘိဝိနယသဒ္ဒါ သိဒ္ဓါ၊ ဧဝံ အဘိဓမ္မသဒ္ဒေ အဘိသဒ္ဒေါ သဟ သာဓနေန ဝုဍ္ဎိယာဒိကိရိယံ ဒီပေတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ စာတိ အဘိဓမ္မေ. ဘာဝေတီတိ စိတ္တဿ ဝဍ္ဎနံ ဝုတ္တံ. ဖရိတွာတိ အာရမ္မဏဿ ဝဍ္ဎနံ ဝုတ္တံ. ဝုဍ္ဎိမန္တောတိ ဘာဝနာဖရဏဝုဍ္ဎီဟိ ဝုဍ္ဎိမန္တောပိ ဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏာဒီဟီတိ အာရမ္မဏသမ္ပယုတ္တကမ္မဒွါရပဋိပဒါဒီဟိ. လက္ခဏီယတ္တာတိ သဉ္ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ. ဧကန္တတော လောကုတ္တရဓမ္မာနံယေဝ ပူဇာရဟတ္တာ ‘‘သေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ လောကုတ္တရာယေဝ ပူဇိတာတိ ဒဿိတာ. သဘာဝပရိစ္ဆိန္နတ္တာတိ ဖုသနာဒိသဘာဝေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. အဓိကာပိ ဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ ဧတ္ထ ကာမာဝစရေဟိ မဟန္တဘာဝတော မဟဂ္ဂတာ ဓမ္မာပိ အဓိကာ နာမ ဟောန္တီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ အဓိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ.

ယံ ပနေတ္ထ အဝိသိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထ ဝိနယာဒီသု တီသု အညမညဝိသိဋ္ဌေသု ယံ အဝိသိဋ္ဌံ သမာနံ၊ တံ ပိဋကသဒ္ဒန္တိ အတ္ထော. ဝိနယာဒယော ဟိ တယော သဒ္ဒါ အညမညံ အသာဓာရဏတ္တာ ဝိသိဋ္ဌာ နာမ၊ ပိဋကသဒ္ဒေါ ပန တေဟိ တီဟိပိ သာဓာရဏတ္တာ အဝိသိဋ္ဌောတိ ဝုစ္စတိ. မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေနာတိ ပါဠိသမ္ပဒါနဝသေန မာ ဂဏှထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကုဒါလဉ္စ ပိဋကဉ္စ ကုဒါလပိဋကံ. တတ္ထ ကု ဝုစ္စတိ ပထဝီ၊ တဿာ ဒါလနတော ဝိဒါလနတော အယောမယော ဥပကရဏဝိသေသော ကုဒါလံ နာမ၊ တာလပဏ္ဏဝေတ္တလတာဒီဟိ ကတော ဘာဇနဝိသေသော ပိဋကံ နာမ၊ တံ အာဒါယ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ယထာဝုတ္တေနာတိ ‘‘ဧဝံ ဒုဝိဓတ္ထေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

ဒေသနာသာသနကထာဘေဒန္တိ ဧတ္ထ ကထေတဗ္ဗာနံ အတ္ထာနံ ဒေသကာယတ္တေန အာဏာဒိဝိဓိနာ အဘိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ ဒေသနာ. သာသိတဗ္ဗပုဂ္ဂလဂတေန ယထာပရာဓာဒိနာ သာသိတဗ္ဗဘာဝေန အနုသာသနံ ဝိနယနံ သာသနံ. ကထေတဗ္ဗဿ သံဝရာသံဝရာဒိနော အတ္ထဿ ကထနံ ဝစနပဋိဗဒ္ဓတာကရဏံ ကထာတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ဒေသိတာရံ ဘဂဝန္တမပေက္ခိတွာ ဒေသနာ၊ သာသိတဗ္ဗပုဂ္ဂလဝသေန သာသနံ၊ ကထေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ဝသေန ကထာတိ ဧဝမေတ္ထ ဒေသနာဒီနံ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဒေသနာဒယော ဒေသေတဗ္ဗာဒိနိရပေက္ခာ န ဟောန္တိ၊ အာဏာဒယော ပန ဝိသေသတော ဒေသကာဒိအဓီနာတိ တံတံဝိသေသယောဂဝသေန ဒေသနာဒီနံ ဘေဒေါ ဝုတ္တော. တထာ ဟိ အာဏာဝိဓာနံ ဝိသေသတော အာဏာရဟာဓီနံ တတ္ထ ကောသလ္လယောဂတော. ဧဝံ ဝေါဟာရပရမတ္ထဝိဓာနာနိ စ ဝိဓာယကာဓီနာနီတိ အာဏာဒိဝိဓိနော ဒေသကာယတ္တတာ ဝုတ္တာ. အပရာဓဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိယ ဓမ္မာနုရူပမ္ပိ သာသနံ ဝိသေသတော၊ တထာ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာပေက္ခန္တိ သာသိတဗ္ဗပုဂ္ဂလဝသေန သာသနံ ဝုတ္တံ. သံဝရာသံဝရနာမရူပါနံ ဝိယ ဝိနိဝေဌေတဗ္ဗာယ ဒိဋ္ဌိယာပိ ကထနံ သတိ ဝါစာဝတ္ထုသ္မိံ နာသတီတိ ဝိသေသတော တဒဓီနန္တိ ကထေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ဝသေန ကထာ ဝုတ္တာ. ဘေဒသဒ္ဒေါ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဒေသနာဘေဒံ သာသနဘေဒံ ကထာဘေဒဉ္စ ယထာရဟံ ပရိဒီပယေ’’တိ. ဘေဒန္တိ စ နာနတ္တန္တိ အတ္ထော. တေသု ပိဋကေသု သိက္ခာ စ ပဟာနာနိ စ ဂမ္ဘီရဘာဝေါ စ သိက္ခာပဟာနဂမ္ဘီရဘာဝံ၊ တဉ္စ ယထာရဟံ ပရိဒီပယေတိ အတ္ထော. ပရိယတ္တိဘေဒဉ္စ ဝိဘာဝယေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ပရိယတ္တိဘေဒန္တိ စ ပရိယာပုဏနဘေဒန္တိ အတ္ထော. ယဟိန္တိ ယသ္မိံ ဝိနယာဒိကေ ပိဋကေ. ယံ သမ္ပတ္တိဉ္စ ဝိပတ္တိဉ္စ ယထာ ပါပုဏာတိ၊ တမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝိဘာဝယေတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ ယံ ပရိယတ္တိဘေဒံ သမ္ပတ္တိဉ္စ ဝိပတ္တိဉ္စာပိ ယဟိံ ယထာ ပါပုဏာတိ၊ တမ္ပိ သဗ္ဗံ ဝိဘာဝယေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ယထာတိ ယေဟိ ဥပါရမ္ဘာဒိဟေတုပရိယာပုဏနာဒိပ္ပကာရေဟိ ဥပါရမ္ဘနိဿရဏဓမ္မကောသကရက္ခဏဟေတုပရိယာပုဏနံ သုပ္ပဋိပတ္တိ ဒုပ္ပဋိပတ္တီတိ ဧတေဟိ ပကာရေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပရိဒီပနာ ဝိဘာဝနာ စာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဿ အနုရူပတော ဝုတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန ဧကမေဝ. အာဏာရဟေနာတိ အာဏံ ဌပေတုံ အရဟတီတိ အာဏာရဟော၊ ဘဂဝါ. သော ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာယ မဟာကာရုဏိကတာယ စ အဝိပရီတဟိတောပဒေသကဘာဝေန ပမာဏဝစနတ္တာ အာဏံ ပဏေတုံ အရဟတိ၊ ဝေါဟာရပရမတ္ထာနမ္ပိ သမ္ဘဝတော အာဟ ‘‘အာဏာဗာဟုလ္လတော’’တိ. ဣတော ပရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ပဌမန္တိ ဝိနယပိဋကံ. ပစုရာပရာဓာ သေယျသကတ္ထေရာဒယော. တေ ဟိ ဒေါသဗာဟုလ္လတော ‘‘ပစုရာပရာဓာ’’တိ ဝုတ္တာ. ပစုရော ဗဟုကော ဗဟုလော အပရာဓော ဒေါသော ဝီတိက္ကမော ယေသံ တေ ပစုရာပရာဓာ. အနေကဇ္ဈာသယာတိအာဒီသု အာသယောဝ အဇ္ဈာသယော. သော စ အတ္ထတော ဒိဋ္ဌိ ဉာဏဉ္စ၊ ပဘေဒတော ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တထာ ဟိ ပုဗ္ဗစရိယဝသေန အာယတိံ သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာရဟာ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သစ္စာနုလောမိကဉာဏကမ္မဿကတညာဏသင်္ခါတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စ ‘‘အာသယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ၊ ခန္တိ စေဝါနုလောမိကာ၊

ယထာဘူတဉ္စ ယံ ဉာဏံ၊ ဧတံ အာသယသညိတ’’န္တိ.

ဣဒဉ္စ စတုဗ္ဗိဓံ အာသယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာ နိဝသန္တီတိ အာသယောတိ ဝုစ္စတိ. အနုသယာ ကာမရာဂဘဝရာဂဒိဋ္ဌိပဋိဃဝိစိကိစ္ဆာမာနာဝိဇ္ဇာဝသေန သတ္တ. မူသိကဝိသံ ဝိယ ကာရဏလာဘေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ အနာဂတာ ကိလေသာ၊ အတီတာ ပစ္စုပ္ပန္နာ စ တထေဝ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ ကာလဘေဒေန ဓမ္မာနံ သဘာဝဘေဒေါ အတ္ထီတိ. စရိယာတိ ရာဂစရိယာဒိကာ ဆ မူလစရိယာ၊ အန္တရဘေဒေန အနေကဝိဓာ၊ သံသဂ္ဂဝသေန ပန တေသဋ္ဌိ ဟောန္တိ. အထ ဝါ စရိယာတိ စရိတံ၊ တံ သုစရိတဒုစ္စရိတဝသေန ဒုဝိဓံ. ‘‘အဓိမုတ္တိ နာမ ‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’တိအာဒိနာ တန္နိန္နဘာဝေန ပဝတ္တမာနံ သန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ‘‘သတ္တာနံ ပုဗ္ဗစရိယဝသေန အဘိရုစီ’’တိ ဝုတ္တံ. သာ ဒုဝိဓာ ဟီနပဏီတဘေဒေန. ယထာနုလောမန္တိ အဇ္ဈာသယာဒီနံ အနုရူပံ. အဟံ မမာတိ သညိနောတိ ဒိဋ္ဌိမာနတဏှာဝသေန အဟံ မမာတိ ဧဝံ ပဝတ္တသညိနော. ယထာဓမ္မန္တိ နတ္ထေတ္ထ အတ္တာ အတ္တနိယံ ဝါ၊ ကေဝလံ ဓမ္မမတ္တမေတန္တိ ဧဝံ ဓမ္မသဘာဝါနုရူပန္တိ အတ္ထော.

သံဝရာသံဝရောတိ ဧတ္ထ သံဝရဏံ သံဝရော၊ ကာယဝါစာဟိ အဝီတိက္ကမော. မဟန္တော သံဝရော အသံဝရော. ဝုဍ္ဎိအတ္ထော ဟိ အယံ အ-ကာရော ယထာ ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ၊ တသ္မာ ခုဒ္ဒကော မဟန္တော စ သံဝရောတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌနာတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိမောစနံ. အဓိသီလသိက္ခာဒီနံ ဝိဘာဂေါ ပရတော ပဌမပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာယ အာဝိ ဘဝိဿတိ. သုတ္တန္တပါဠိယံ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိနာ သမာဓိဒေသနာဗာဟုလ္လတော ‘‘သုတ္တန္တပိဋကေ အဓိစိတ္တသိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝီတိက္ကမပ္ပဟာနံ ကိလေသာနန္တိ သံကိလေသဓမ္မာနံ ကမ္မကိလေသာနံ ဝါ ယော ကာယဝစီဒွါရေဟိ ဝီတိက္ကမော၊ တဿ ပဟာနံ. အနုသယဝသေန သန္တာနေ အနုဝတ္တန္တာ ကိလေသာ ကာရဏလာဘေ ပရိယုဋ္ဌိတာပိ သီလဘေဒဝသေန ဝီတိက္ကမိတုံ န လဘန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝီတိက္ကမပဋိပက္ခတ္တာ သီလဿာ’’တိ. ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနန္တိ ဩကာသဒါနဝသေန ကိလေသာနံ စိတ္တေ ကုသလပ္ပဝတ္တိံ ပရိယာဒိယိတွာ ဥဋ္ဌာနံ ပရိယုဋ္ဌာနံ၊ တဿ ပဟာနံ စိတ္တသန္တာနေသု ဥပ္ပတ္တိဝသေန ကိလေသာနံ ပရိယုဋ္ဌာနဿ ပဟာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုသယပ္ပဟာနန္တိ အပ္ပဟီနဘာဝေန သန္တာနေ အနု အနု သယနကာ ကာရဏလာဘေ ဥပ္ပတ္တိအရဟာ အနုသယာ. တေ ပန အနုရူပံ ကာရဏံ လဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ထာမဂတာ ကာမရာဂါဒယော သတ္တ ကိလေသာ၊ တေသံ ပဟာနံ အနုသယပ္ပဟာနံ. တေ စ သဗ္ဗသော အရိယမဂ္ဂပညာယ ပဟီယန္တီတိ အာဟ ‘‘အနုသယပဋိပက္ခတ္တာ ပညာယာ’’တိ.

တဒင်္ဂပ္ပဟာနန္တိ ဒီပါလောကေနေဝ တမဿ ဒါနာဒိပုညကိရိယဝတ္ထုဂတေန တေန တေန ကုသလင်္ဂေန တဿ တဿ အကုသလင်္ဂဿ ပဟာနံ ‘‘တဒင်္ဂပ္ပဟာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန တေန တေန သုသီလျင်္ဂေန တဿ တဿ ဒုဿီလျင်္ဂဿ ပဟာနံ ‘‘တဒင်္ဂပ္ပဟာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိက္ခမ္ဘနသမဥစ္ဆေဒပ္ပဟာနာနီတိ ဧတ္ထ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ ပဝတ္တိနိဝါရဏေန ဃဋပ္ပဟာရေနေဝ ဇလတလေ သေဝါလဿ တေသံ တေသံ နီဝရဏာနံ ဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ. စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော သန္တာနေ သမုဒယပက္ခိကဿ ကိလေသဂဏဿ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတသမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ. ဒုစ္စရိတသံကိလေသဿ ပဟာနန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိ ဒုဋ္ဌု စရိတံ၊ ကိလေသေဟိ ဝါ ဒူသိတံ စရိတန္တိ ဒုစ္စရိတံ. တဒေဝ ယတ္ထ ဥပ္ပန္နံ၊ တံ သန္တာနံ သမ္မာ ကိလေသေတိ ဗာဓယတိ ဥပတာပေတိ စာတိ သံကိလေသော၊ တဿ ပဟာနံ၊ ကာယဝစီဒုစ္စရိတဝသေန ပဝတ္တသံကိလေသဿ တဒင်္ဂဝသေန ပဟာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမာဓိဿ ကာမစ္ဆန္ဒပဋိပက္ခတ္တာ သုတ္တန္တပိဋကေ တဏှာသံကိလေသဿ ပဟာနံ ဝုတ္တံ. အတ္တာဒိဝိနိမုတ္တသဘာဝဓမ္မပ္ပကာသနတော အဘိဓမ္မပိဋကေ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသဿ ပဟာနံ ဝုတ္တံ.

ဧကမေကသ္မိဉ္စေတ္ထာတိ ဧတေသု တီသု ပိဋကေသု ဧကမေကသ္မိံ ပိဋကေတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မောတိ ပါဠီတိ ဧတ္ထ ပကဋ္ဌာနံ ဥက္ကဋ္ဌာနံ သီလာဒိအတ္ထာနံ ဗောဓနတော သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝတော ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဘာသိတတ္တာ စ ပကဋ္ဌာနံ ဝစနပ္ပဗန္ဓာနံ အာဠီတိ ပါဠိ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော. ‘‘ဓမ္မောတိ ပါဠီတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတာ ဝုစ္စမာနဿ အတ္ထဿ ဝေါဟာရဿ စ ဒီပနော သဒ္ဒေါယေဝ ပါဠိ နာမာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယ လိခိတေ သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဣဒံ ဝုတ္တံ – သဘာဝတ္ထဿ သဘာဝဝေါဟာရဿ စ အနုရူပဝသေန ဘဂဝတာ မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာ ပဏ္ဍတ္တိ ပါဠီတိ ဝုစ္စတိ. ယဒိ သဒ္ဒေါယေဝ ပါဠိ သိယာ၊ ပါဠိယာ ဒေသနာယ စ နာနတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ. မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာယ စ ပါဠိယာ ဝစီဘေဒကရဏမတ္တံ ဌပေတွာ ဒေသနာယ နာနတ္တံ နတ္ထိ. တထာ ဟိ ဒေသနံ ဒဿေန္တေန မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာယ ပါဠိယာ ဒေသနာတိ ဝစီဘေဒကရဏမတ္တံ ဝိနာ ပါဠိယာ သဟ ဒေသနာယ အနညထာ ဝုတ္တာ. တထာ စ ဥပရိ ‘‘ဒေသနာတိ ပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒေသနာယ အနညဘာဝေန ပါဠိယာ ပဏ္ဏတ္တိဘာဝေါ ကထိတော ဟောတိ. အပိစ ယဒိ ပါဠိယာ အညာယေဝ ဒေသနာ သိယာ၊ ‘‘ပါဠိယာ စ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဒေသနာယ စ ယထာဘူတာဝဗောဓော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဧဝံ ပန အဝတွာ ‘‘ပါဠိယာ စ ပါဠိအတ္ထဿ စ ယထာဘူတာဝဗောဓော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပါဠိယာ ဒေသနာယ စ အနညဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဥပရိ ‘‘ဒေသနာ နာမ ပညတ္တီ’’တိ ဒဿေန္တေန ဒေသနာယ အနညဘာဝတော ပါဠိယာ ပဏ္ဏတ္တိဘာဝေါ ကထိတောဝ ဟောတီတိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘သဒ္ဒေါယေဝ ပါဠိ နာမာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ဓမ္မဿပိ သဒ္ဒသဘာဝတ္တာ ဓမ္မဒေသနာနံ ကော ဝိသေသောတိ စေ? တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဗောဓကဘာဝေန ဉာတော ဥဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန စ ပုဗ္ဗေ ဝဝတ္ထာပိတော သဒ္ဒပ္ပဗန္ဓော ဓမ္မော၊ ပစ္ဆာ ပရေသံ အဝဗောဓနတ္ထံ ပဝတ္တိတော တဒတ္ထပ္ပကာသကော သဒ္ဒေါ ဒေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယထာဝုတ္တသဒ္ဒသမုဋ္ဌာပကော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဒေသနာ ‘‘ဒေသီယတိ သမုဋ္ဌာပီယတိ သဒ္ဒေါ ဧတေနာ’’တိ ကတွာ မုသာဝါဒါဒယော ဝိယ. တတ္ထာပိ ဟိ မုသာဝါဒါဒိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒါဒိသဒ္ဒေန ဝေါဟရီယတိ.

တီသုပိ စေတေသု ဧတေ ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓာတိ ဧတ္ထ ပါဠိအတ္ထော ပါဠိဒေသနာ ပါဠိအတ္ထပဋိဝေဓော စာတိ ဣမေ တယော ပါဠိဝိသယာ ဟောန္တီတိ ဝိနယပိဋကာဒီနံ အတ္ထဿ ဒေသနာယ ပဋိဝေဓဿ စ အာဓာရဘာဝေါ ယုတ္တော၊ ပိဋကာနိ ပန ပါဠိယောယေဝါတိ တေသံ ဓမ္မဿ အာဓာရဘာဝေါ ကထံ ယုဇ္ဇေယျာတိ စေ? ပါဠိသမုဒါယဿ အဝယဝပါဠိယာ အာဓာရဘာဝတော. အဝယဝဿ ဟိ သမုဒါယော အာဓာရဘာဝေန ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဓမ္မာဒီနံ ဒုက္ခောဂါဟဘာဝတော တေဟိ ဓမ္မာဒီဟိ ဝိနယာဒယော ဂမ္ဘီရာတိ ဝိနယာဒီနမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓော ဂမ္ဘီရဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝ၊ တသ္မာ ဓမ္မာဒယော ဧဝ ဒုက္ခောဂါဟတ္တာ ဂမ္ဘီရာ၊ န ဝိနယာဒယောတိ န စောဒေတဗ္ဗမေတံ သမ္မုခေန ဝိသယဝိသယီမုခေန စ ဝိနယာဒီနံယေဝ ဂမ္ဘီရဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဓမ္မော ဟိ ဝိနယာဒယော၊ တေသံ ဝိသယော အတ္ထော၊ ဓမ္မတ္ထဝိသယာ စ ဒေသနာပဋိဝေဓာတိ. တတ္ထ ပဋိဝေဓဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဓမ္မတ္ထာနံ၊ ဒေသနာဉာဏဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒေသနာယ စ ဒုက္ခောဂါဟဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိဝေဓဿ ပန ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ တံဝိသယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒုက္ခောဂါဟတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒုက္ခေန ဩဂယှန္တီတိ ဒုက္ခောဂါဟာ. ဧကဒေသေန ဩဂါဟန္တေဟိပိ မန္ဒဗုဒ္ဓီဟိ ပတိဋ္ဌာ လဒ္ဓုံ န သက္ကာတိ အာဟ ‘‘အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ စာ’’တိ. ဧကမေကသ္မိန္တိ ဧကေကသ္မိံ ပိဋကေ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ပိဋကေသု. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ.

ဣဒါနိ ဟေတုဟေတုဖလာဒီနံ ဝသေနပိ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပရော နယော’’တိအာဒိ. ဟေတူတိ ပစ္စယော. သော ဟိ အတ္တနော ဖလံ ဒဟတိ ဝိဒဟတီတိ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မသဒ္ဒဿ စေတ္ထ ဟေတုပရိယာယတာ ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ. နနု စ ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတေန ဝစနေန ဓမ္မဿ ဟေတုဘာဝေါ ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဧတဿ သမာသပဒဿ အဝယဝပဒတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဓမ္မေ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဓမ္မေ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုမှီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဉာဏ’’န္တိ၊ တသ္မာ ဟေတုဓမ္မသဒ္ဒါ ဧကတ္ထာ ဉာဏပဋိသမ္ဘိဒါသဒ္ဒါ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒန္တေန သာဓိတော ဓမ္မဿ ဟေတုဘာဝေါ. ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဧတေန ဝစနေန သာဓိတော အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဟေတုနော ဖလံ ဟေတုဖလံ. တဉ္စ ယသ္မာ ဟေတုအနုသာရေန အရီယတိ အဓိဂမီယတိ သမ္ပာပုဏီယတိ၊ တသ္မာ အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ.

ယထာဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဟေတုံ ဟေတုဖလဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှာတိ. သဘာဝဝါစကော ဟေသ ဓမ္မသဒ္ဒေါ၊ န ပရိယတ္တိဟေတုဘာဝဝါစကော၊ တသ္မာ ယထာဓမ္မန္တိ ယော ယော အဝိဇ္ဇာဒိသင်္ခါရာဒိဓမ္မော၊ တသ္မိံ တသ္မိန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မာနုရူပံ ဝါ ယထာဓမ္မံ. ဒေသနာပိ ဟိ ပဋိဝေဓော ဝိယ အဝိပရီတဝိသယဝိဘာဝနတော ဓမ္မာနုရူပံ ပဝတ္တတိ၊ တတောယေဝ စ အဝိပရီတာဘိလာပေါတိ ဝုစ္စတိ. ဓမ္မာဘိလာပေါတိ အတ္ထဗျဉ္ဇနကော အဝိပရီတာဘိလာပေါ. ဧတ္ထ စ အဘိလပ္ပတီတိ အဘိလာပေါတိ သဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ. ဧတေန ‘‘တတြ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၁၈) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ဓမ္မနိရုတ္တိံ ဒဿေတိ သဒ္ဒသဘာဝတ္တာ ဒေသနာယ. တထာ ဟိ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါယ ပရိတ္တာရမ္မဏာဒိဘာဝေါ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂပါဠိယံ (ဝိဘ. ၇၁၈ အာဒယော) ဝုတ္တော. အဋ္ဌကထာယဉ္စ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၁၈) ‘‘တံ သဘာဝနိရုတ္တိံ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ သဒ္ဒါရမ္မဏတာ ဒဿိတာ. တထာ ဟိ ဣမဿ အတ္ထဿ အယံ သဒ္ဒေါ ဝါစကောတိ ဝစနဝစနတ္ထေ ဝဝတ္ထပေတွာ တံတံဝစနတ္ထဝိဘာဝနဝသေန ပဝတ္တိတော သဒ္ဒေါ ဒေသနာတိ ဝုစ္စတိ. အဓိပ္ပါယောတိ ဧတေန ‘‘ဒေသနာတိ ပညတ္တီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န တတော ဝိနိမုတ္တံ ပညတ္တိံ သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတိ. ဒေသီယတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ဟိ ဒေသနာ၊ ပကာရေန ဉာပီယတိ ဧတေန၊ ပကာရတော ဉာပေတီတိ ဝါ ပညတ္တီတိ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေါ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ‘‘ဒေသနာ နာမ သဒ္ဒေါ’’တိ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဒေသနာတိ ပညတ္တီ’’တိ ဧတ္ထ ပညတ္တိဝါဒိနော ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ – ကိဉ္စာပိ ‘‘ဓမ္မာဘိလာပေါ’’တိ ဧတ္ထ အဘိလပ္ပတီတိ အဘိလာပေါတိ သဒ္ဒေါ ဝုစ္စတိ၊ န ပဏ္ဏတ္တိ၊ တထာပိ သဒ္ဒေ ဝုစ္စမာနေ တဒနုရူပံ ဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ တေန ဝေါဟာရေန ဒီပိတဿ အတ္ထဿ ဇာနနတော သဒ္ဒေ ကထိတေ တဒနုရူပါ ပဏ္ဏတ္တိပိ ကာရဏူပစာရေန ကထိတာယေဝ ဟောတိ. အထ ဝါ ‘‘ဓမ္မာဘိလာပေါတိ အတ္ထော’’တိ အဝတွာ ‘‘ဓမ္မာဘိလာပေါတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒေသနာ နာမ သဒ္ဒေါ န ဟောတီတိ ဒီပိတမေဝါတိ.

ဣဒါနိ ပဋိဝေဓံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပဋိဝေဓောတိ အဘိသမယော’’တိ. ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဉာဏံ ပဋိဝေဓောတိ ဝုစ္စတိ. ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ ပဋိဝေဓော၊ အဘိသမေတီတိ အဘိသမယော၊ အဘိသမေန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ အဘိသမယော. ဣဒါနိ အဘိသမယပ္ပဘေဒတော အဘိသမယပ္ပကာရတော အာရမ္မဏတော သဘာဝတော စ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘သော စ လောကိယလောကုတ္တရော’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသယတော အသမ္မောဟတော စ အဝဗောဓောတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဝိသယတော အတ္ထာဒိအနုရူပံ ဓမ္မာဒီသု အဝဗောဓော နာမ အဝိဇ္ဇာဒိဓမ္မာရမ္မဏော သင်္ခါရာဒိအတ္ထာရမ္မဏော တဒုဘယပညာပနာရမ္မဏော လောကိယော အဝဗောဓော. အသမ္မောဟတော အတ္ထာဒိအနုရူပံ ဓမ္မာဒီသု အဝဗောဓော ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော မဂ္ဂယုတ္တော ယထာဝုတ္တဓမ္မတ္ထပညတ္တီသု သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနော လောကုတ္တရော အဘိသမယော. တထာ ဟိ ‘‘အယံ ဟေတု၊ ဣဒမဿ ဖလံ၊ အယံ တဒုဘယာနုရူပေါ ဝေါဟာရော’’တိ ဧဝံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန လောကိယဉာဏံ ဝိသယတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ လောကုတ္တရဉာဏံ ပန ဟေတုဟေတုဖလာဒီသု သမ္မောဟဿ မဂ္ဂဉာဏေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ. အတ္ထာနုရူပံ ဓမ္မေသူတိ အဝိဇ္ဇာ ဟေတု၊ သင်္ခါရာ ဟေတုသမုပ္ပန္နာ၊ သင်္ခါရေ ဥပ္ပါဒေတိ အဝိဇ္ဇာတိ ဧဝံ ကာရိယာနုရူပံ ကာရဏေသူတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပုညာဘိသင်္ခါရအပုညာဘိသင်္ခါရအာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရေသု တီသု အပုညာဘိသင်္ခါရဿ သမ္ပယုတ္တအဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော၊ ဣတရေသံ ယထာနုရူပန္တိအာဒိနာ ကာရိယာနုရူပံ ကာရဏေသု ပဋိဝေဓောတိ အတ္ထော. ဓမ္မာနုရူပံ အတ္ထေသူတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ ကာရဏာနုရူပံ ကာရိယေသု အဝဗောဓောတိ အတ္ထော. ပညတ္တိပထာနုရူပံ ပညတ္တီသူတိ ပညတ္တိယာ ဝုစ္စမာနဓမ္မာနုရူပံ ပဏ္ဏတ္တီသု အဝဗောဓောတိ အတ္ထော.

ယထာဝုတ္တေဟိ ဓမ္မာဒီဟိ ပိဋကာနံ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧတေသု ပိဋကေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ဓမ္မဇာတန္တိ ကာရဏပ္ပဘေဒေါ ကာရဏမေဝ ဝါ. အတ္ထဇာတန္တိ ကာရိယပ္ပဘေဒေါ ကာရိယမေဝ ဝါ. ယာ စာယံ ဒေသနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော စေတ္ထာတိ ဧတာသု တံတံပိဋကဂတာသု ဓမ္မတ္ထဒေသနာသု ယော ပဋိဝေဓောတိ အတ္ထော. ဒုက္ခောဂါဟန္တိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒီနံ ဓမ္မတ္ထာနံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတာယ ဒုက္ခောဂါဟတာ. တေသံ ပညာပနဿ ဒုက္ကရဘာဝတော ဒေသနာယ ပဋိဝေဓနသင်္ခါတဿ ပဋိဝေဓဿ စ ဥပ္ပါဒနဝိသယီကရဏာနံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒုက္ခောဂါဟတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရန္တရံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု တီသု ပိဋကေသု. ဝုတ္တတ္ထာတိ ဝုတ္တော သံဝဏ္ဏိတော အတ္ထော အဿာတိ ဝုတ္တတ္ထာ.

တီသု ပိဋကေသူတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကေကသ္မိ’’န္တိ အဓိကာရတော ပကရဏတော ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိယတ္တိဘေဒေါတိ ပရိယာပုဏနံ ပရိယတ္တိ. ပရိယာပုဏနဝါစကော ဟေတ္ထ ပရိယတ္တိသဒ္ဒေါ၊ န ပါဠိပရိယာယော၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘တီသု ပိဋကေသု ဧကေကသ္မိံ ပရိယာပုဏနပ္ပကာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗော’’တိ. တတောယေဝ စ ‘‘ပရိယတ္တိယော ပရိယာပုဏနပ္ပကာရာ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တီဟိ ပကာရေဟိ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗာ ပါဠိယော ဧဝ ပရိယတ္တီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တတောယေဝ စ ‘‘ပရိယတ္တိယော ပါဠိက္ကမာ’’တိ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယ လိခိတေ သီဟဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ဧဝမ္ပိ ဟိ အလဂဒ္ဒူပမာပရိယာပုဏနယောဂတော အလဂဒ္ဒူပမာ ပရိယတ္တီတိ ပါဠိပိ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဒုဂ္ဂဟိတာ ဥပါရမ္ဘာဒိဟေတု ပရိယာပုဋာ အလဂဒ္ဒူပမာ’’တိ ပရတော နိဒ္ဒေသဝစနမ္ပိ ဥပပန္နံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟိ ပါဠိယေဝ ဒုဂ္ဂဟိတာ ပရိယာပုဋာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အလဂဒ္ဒူပမာတိ အလဂဒ္ဒေါ အလဂဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ ဥပမာ ဧတိဿာတိ အလဂဒ္ဒူပမာ. အလဂဒ္ဒဿ ဂဟဏဉှေတ္ထ အလဂဒ္ဒသဒ္ဒေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အာပူပိကော’’တိ ဧတ္ထ အပူပသဒ္ဒေန အပူပခါဒနံ ဝိယ အလဂဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတပရိယတ္တိ ဥပမီယတိ၊ န ပန အလဂဒ္ဒေန. ‘‘အလဂဒ္ဒဂ္ဂဟဏူပမာ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ မဇ္ဈေပဒလောပံ ကတွာ ‘‘အလဂဒ္ဒူပမာ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဩဋ္ဌမုခေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. အလဂဒ္ဒေါတိ စေတ္ထ အာသီဝိသော ဝုစ္စတိ. ဂဒေါတိ ဟိ ဝိသဿ နာမံ. တဉ္စ တဿ အလံ ပရိပုဏ္ဏံ အတ္ထိ၊ တသ္မာ အလံ ပရိယတ္တော ပရိပုဏ္ဏော ဂဒေါ အဿာတိ အနုနာသိကလောပံ ဒကာရာဂမဉ္စ ကတွာ ‘‘အလဂဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ အလံ ဇီဝိတဟရဏေ သမတ္ထော ဂဒေါ အဿာတိ အလဂဒ္ဒေါ. နိဿရဏတ္ထာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရဏံ အတ္ထော ပယောဇနံ ဧတိဿာတိ နိဿရဏတ္ထာ. ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တီတိ ဧတ္ထ ဘဏ္ဍာဂါရေ နိယုတ္တော ဘဏ္ဍာဂါရိကော၊ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဝိယ ဘဏ္ဍာဂါရိကော၊ ဓမ္မရတနာနုပါလကော. အညံ အတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿေဝ သတော ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ.

ဒုဂ္ဂဟိတာတိ ဒုဋ္ဌု ဂဟိတာ. ဒုဂ္ဂဟိတဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ဥပါရမ္ဘာဒိဟေတု ပရိယာပုဋာ’’တိ၊ ဥပါရမ္ဘာ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာဒိဟေတု ဥဂ္ဂဟိတာတိ အတ္ထော. လာဘသက္ကာရာဒိဟေတု ပရိယာပုဏနမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ အလဂဒ္ဒသုတ္တဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၃၉) –

‘‘ယော ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ‘ဧဝံ စီဝရာဒီနိ ဝါ လဘိဿာမိ၊ စတုပရိသမဇ္ဈေ ဝါ မံ ဇာနိဿန္တီ’တိ လာဘသက္ကာရာဒိဟေတု ပရိယာပုဏာတိ၊ တဿ သာ ပရိယတ္တိ အလဂဒ္ဒပရိယတ္တိ နာမ. ဧဝံ ပရိယာပုဏနတော ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနံ အပရိယာပုဏိတွာ နိဒ္ဒေါက္ကမနံ ဝရတရ’’န္တိ.