ပါရာဇိကကထာ

ပဌမပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ

၆. ဧဝံ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ရတနတ္တယပဏာမာဒိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တိဝိဓေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘တိဝိဓေ’’တိအာဒိနာ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတိ. တိဝိဓေတိ ဝစ္စပဿာဝမုခမဂ္ဂါနံ ဝသေန တိပ္ပကာရေ မဂ္ဂေတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. တိလမတ္တမ္ပီတိ တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဂ္ဂေတိ ဝစ္စပဿာဝါနံ နိက္ခမနဒွါရတာယ၊ အန္နပါနပိတ္တသေမှာဒီနံ ပဝေသနနိက္ခမနဒွါရတာယ စ မဂ္ဂဝေါဟာရဂတေ သရီရပ္ပဒေသေ၊ အလ္လောကာသေတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မဂ္ဂေသု တိလမတ္တမ္ပိ၊ တီသု သေဝနစေတနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေပိ ‘‘တိဝိဓေ’’တိ ပကာရဝါစိဝိဓသဒ္ဒေါပါဒါနေန သဇာတိသင်္ဂဟဝသေန တီဟိ ရာသီဟိ သင်္ဂဟေတွာ ပဘေဒဝသေန တိံသဝိဓော မဂ္ဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ.

သေယျထိဒံ? ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတမုခါဒိမဂ္ဂါနံ နိဿယဘူတေ သတ္တေ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော မနုဿိတ္ထီ အမနုဿိတ္ထီ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၅၆) နယေန ပါဠိယံ ဒဿိတမနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ ပစ္စေကံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန နဝ မဂ္ဂါ၊ တထေဝ ဒဿိတာနံ တိဏ္ဏံ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ဝသေန နဝ မဂ္ဂါ၊ တိဏ္ဏံ ပန ပဏ္ဍကာနံ မုခမဂ္ဂဝစ္စမဂ္ဂါနံ ဝသေန ပစ္စေကံ ဒွေ ဒွေ မဂ္ဂါတိ ဆ မဂ္ဂါ၊ တထာ တိဏ္ဏံ ပန ပုရိသာနန္တိ ဧဝံ တိံသဝိဓော ဟောတိ.

သေဝနစေတနောတိ သေဝနေ မေထုနပယောဂေ စေတနာ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော၊ မေထုနရာဂူပသံဟိတာယ စေတနာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. အလ္လောကာသေတိ တိံသမဂ္ဂါနမညတရေ မဂ္ဂေ ပကတိဝါတေန အသံဖုဋ္ဌေ အလ္လပဒေသေ၊ ဣမိနာ ဗာဟိရံ ပါရာဇိကက္ခေတ္တံ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ. ဝိသေသနဿ ဝိသေသာပေက္ခတ္တာ ဒုတိယဂါထာယ ‘‘သသိက္ခော သော’’တိ ပဒဒွယံ အာဟရိတွာ ‘‘သေဝနစေတနော သသိက္ခော သော ဘိက္ခူ’’တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

အင်္ဂေ သရီရေ ဇာတန္တိ အင်္ဂဇာတံ၊ ပုရိသနိမိတ္တံ. သတိပိ အဝသေသသရီရာဝယဝါနံ တထာဘာဝေ ရုဠှိဝသေန တဒေဝ တထာ ဝုတ္တံ. ပဝေသေန္တောတိ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိသင်္ခါတကာယိကကိရိယံ နိပ္ဖါဒေန္တော. ပရာဇိတောတိ ဒုလ္လဘာယ ခဏသမ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓဗ္ဗတော ဒုလ္လဘာ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပတ္တိသုခတော ပရိဟာပေတွာ ကိလေသသပတ္တေဟိ ပရာဇယမာပါဒိတောတိ အတ္ထော.

အယမေတ္ထ ယောဇနာ – သသိက္ခော သေဝနစေတနော တိဝိဓေ မဂ္ဂေ အလ္လောကာသေ အင်္ဂဇာတံ တိလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တော သော ဘိက္ခု ပရာဇိတော ဟောတီတိ. ဧတ္တာဝတာ –

‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျ၊ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာယပိ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ (ပါရာ. ၄၄) –

ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒံ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၇. ဧဝံ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္တူပက္ကမမူလကံ ပါရာဇိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ မနုဿိတ္ထိံ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ အာနေတွာ ဝစ္စမဂ္ဂေန (ပါရာ. ၅၈) အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒေန္တီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ပရောပက္ကမမူလကံ ပါရာဇိကဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဝေသန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ပဝေသနန္တိ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကေဟိ သုတ္တပမတ္တာဒိမနုဿိတ္ထိအာဒီနမညတရံ အာနေတွာ ယထာဝုတ္တမဂ္ဂါနမညတရံ မဂ္ဂံ ယထာ ပဝိသတိ၊ တထာ ဘိက္ခုနော အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒါပနေ သမ္ဘဝန္တံ မဂ္ဂပ္ပဝေသနမာဟ. ပဝေသနံ သာဒိယန္တော သသိက္ခော သောတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ ‘‘ပဝေသနံ သာဒိယတိ အဓိဝါသေတိ၊ တသ္မိံ ခဏေ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၈) အဋ္ဌကထာဝစနတော အဂ္ဂတော ယာဝ မူလံ ပဝေသေန္တေသု အဿာဒစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော တင်္ခဏေယေဝ သာသနတော စုတောတိ အတ္ထော. ပဝိဋ္ဌန္တိအာဒီသု ပဒေသုပိ ဧဝမေဝ ယောဇနာ.

ပဝိဋ္ဌန္တိ ပဝိဋ္ဌက္ခဏော. ‘‘ပဝိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ တာယ တာယ ကိရိယာယ ဥပလက္ခိတော ခဏော ဂဟေတဗ္ဗော. တေနေဝေတ္ထ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဌိတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနဿ သဗ္ဗထာ ဗျာပါရရဟိတံ ကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. တေနေဝ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တနယေန ပဝိဋ္ဌဿ စ ယာဝ ဥဒ္ဓရဏာရမ္ဘော၊ တာဝ သမ္ဘဝန္တော ဌိတကာလောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဥဒ္ဓရဏန္တိ နီဟရဏကာလော.

ဝါတိ ဝိကပ္ပေ၊ အပီတိ သမုစ္စယေ၊ သော ဝါ-သဒ္ဒေန ဝိကပ္ပိတာနံ ပက္ခာနံ တုလျဗလတံ ဇောတေတိ. ဣတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိပိ ‘‘သော စေ ပဝေသနံ သာဒိယတိ၊ ပဝိဋ္ဌံ သာဒိယတီ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၅၈) ပါဠိယံ အာဂတနယေန လဗ္ဘမာနံ ပဝေသနာဒိဧကက္ခဏမ္ပိ သာဒိယနပစ္စယာ အာပဇ္ဇမာနံ ပါရာဇိကံ ဒဿေတိ. သသိက္ခောတိ သိက္ခာယ သဟ ဝတ္တတီတိ သသိက္ခော၊ အပစ္စက္ခာတသိက္ခောတိ အတ္ထော. သာဒိယန္တောတိ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော. သော ဘိက္ခု. ဌပေတွာ ကိရိယန္တိ အတ္တူပက္ကမနံ ဝိနာ. စုတောတိ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကေဟိ ကတမိဒံ၊ န မယာ’’တိ လေသေန န မုစ္စတိ၊ သာဒိယနစိတ္တေ သတိ သာသနတော စုတောယေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧတ္ထ စ သသိက္ခောတိ ဣဒံ ‘‘သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ (ပါရာ. ၄၄) သိက္ခာပဒပါဌဿ အတ္ထဒဿနဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တဿ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၄၅)၊ တဒဋ္ဌကထာယ စ ဝိဘတ္တံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ သင်္ခေပတော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – စိတ္တခေတ္တကာလပယောဂပုဂ္ဂလဝိဇာနနဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. ဥပသမ္ပန္နဘာဝတော စဝိတုကာမတာစိတ္တေနေဝ ဟိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န ဒဝါ ဝါ ရဝါ ဝါ ဝဒန္တဿ. ဧဝံ စိတ္တဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

တထာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမိ၊ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမိ၊ သံဃံ ပစ္စက္ခာမိ၊ သိက္ခံ၊ ဝိနယံ၊ ပါတိမောက္ခံ၊ ဥဒ္ဒေသံ၊ ဥပဇ္ဈာယံ၊ အာစရိယံ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ၊ အန္တေဝါသိကံ၊ သမာနုပဇ္ဈာယကံ၊ သမာနာစရိယကံ၊ သဗြဟ္မစာရိံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ စတုဒ္ဒသန္နံ၊ ‘‘ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟိ၊ ဥပါသကော၊ အာရာမိကော၊ သာမဏေရော၊ တိတ္ထိယော၊ တိတ္ထိယသာဝကော၊ အဿမဏော၊ အသကျပုတ္တိယောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ဂိဟိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နဉ္စာတိ ဣမေသံ ဗာဝီသတိယာ ခေတ္တပဒါနံ ယဿ ကဿစိ သဝေဝစနဿ ဝသေန တေသု ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမဿ ယံ ကိဉ္စိ ဝဒတော သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န ရုက္ခာဒီနံ အညတရဿ နာမံ ဂဟေတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တဿ. ဧဝံ ခေတ္တဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

တတ္ထ ယဒေတံ ‘‘ပစ္စက္ခာမီ’’တိ စ ‘‘မံ ဓာရေဟီ’’တိ စာတိ ဝုတ္တံ ဝတ္တမာနကာလဝစနံ၊ ယာနိ စ ‘‘အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန၊ ကိံ နု မေ ဗုဒ္ဓေန၊ န မမတ္ထော ဗုဒ္ဓေန၊ သုမုတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန အာချာတဝသေန ကာလံ အနာမသိတွာ ပုရိမေဟိ စုဒ္ဒသဟိ ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဝုတ္တာနိ ‘‘အလံ မေ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ၊ တေသံယေဝ သဝေဝစနာနံ ဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န ‘‘ပစ္စက္ခာသိ’’န္တိ ဝါ ‘‘ပစ္စက္ခိဿ’’န္တိ ဝါ ‘‘မံ ဓာရေသီ’’တိ ဝါ ‘‘မံ ဓာရေဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘ယံ နူနာဟံ ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိ ဝါတိအာဒီနိ အတီတာနာဂတပရိကပ္ပဝစနာနိ ဘဏန္တဿ. ဧဝံ ဝတ္တမာနကာလဝသေန စေဝ အနာမဋ္ဌကာလဝသေန စ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

ပယောဂေါ ပန ဒုဝိဓော ကာယိကော စ ဝါစသိကော စ. တတ္ထ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝါစသိကပယောဂေနေဝ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န အက္ခရလိခနံ ဝါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိဒဿနံ ဝါ ကာယပယောဂံ ကရောန္တဿ. ဧဝံ ဝါစသိကပယောဂေနေဝ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

ပုဂ္ဂလော ပန ဒုဝိဓော ယော စ ပစ္စက္ခာတိ၊ ယဿ စ ပစ္စက္ခာတိ. တတ္ထ ယော ပစ္စက္ခာတိ၊ သော သစေ ဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနဋ္ဋာနံ အညတရော န ဟောတိ. ယဿ ပန ပစ္စက္ခာတိ၊ သော သစေ မနုဿဇာတိကော ဟောတိ၊ န စ ဥမ္မတ္တကာဒီနံ အညတရော၊ သမ္မုခီဘူတော စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ. န ဟိ အသမ္မုခီဘူတဿ ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အာရောစနံ ရုဟတိ. ဧဝံ ယထာဝုတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

ဝိဇာနနမ္ပိ နိယမိတာနိယမိတဝသေန ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ယဿ၊ ယေသံ ဝါ နိယမေတွာ ‘‘ဣမဿ၊ ဣမေသံ ဝါ အာရောစေမီ’’တိ ဝဒတိ. သစေ တေ ယထာ ပကတိယာ လောကေ မနုဿာ ဝစနံ သုတွာ အာဝဇ္ဇနသမယေ ဇာနန္တိ၊ ဧဝံ တဿ ဝစနာနန္တရမေဝ တဿ ‘‘အယံ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယတီ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနဘာဝံ ဇာနန္တိ၊ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. အထ အပရဘာဂေ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဝုတ္တ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဇာနန္တိ၊ အညေ ဝါ ဇာနန္တိ၊ အပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. အနိယမေတွာ အာရောစေန္တဿ ပန သစေ ဝုတ္တနယေန ယော ကောစိ မနုဿဇာတိကော ဝစနတ္ထံ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. ဧဝံ ဝိဇာနနဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. ယော ပန အန္တမသော ဒဝါယပိ ပစ္စက္ခာတိ၊ တေန အပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ.

ဣတိ ဣမေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ စိတ္တာဒီနံ ဝသေန အပစ္စက္ခာတသိက္ခော ‘‘သသိက္ခော’’တိ ဝုတ္တော.

၈-၁၀. ‘‘ဣဒါနိ သန္ထတေန သန္ထတဿ ဃဋ္ဋနေ ဥပါဒိန္နကဃဋ္ဋနာဘာဝတော ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ပါပဘိက္ခူနံ လေသကပ္ပနံ ပဋိက္ခိပိတုံ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ မနုဿိတ္ထိံ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ အာနေတွာ ဝစ္စမဂ္ဂေန၊ ပဿာဝမဂ္ဂေန၊ မုခေန အင်္ဂဇာတံ အဘိနိသီဒေန္တိ သန္ထတာယ အသန္ထတဿာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၆၁) နယေန ပါဠိယံ ဝုတ္တသန္ထတဝါရာနမတ္ထံ သင်္ဂဏှန္တော အာဟ ‘‘သန္ထတေနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သန္ထတေနာတိ စမ္မစောဠတိပုပဋ္ဋာဒီဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတေန. ‘‘ပဝေသေန္တော’’တိ ဣမိနာ သန္ထတဝါရဿ ပရောပက္ကမံ နိဿာယ ဒဿနမုပလက္ခဏန္တိ အတ္တူပက္ကမေပိ ယောဇေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ၊ တဿ ဝက္ခမာနေန ‘‘ပရာဇိတော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ပဝေသေန္တောတိအာဒိပ္ပကာရံ ပရာမသတိ.

ဧဝံ ပဝေသေန္တော ကဒါ ပရာဇိတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥပါဒိန္နေနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ ဥပါဒိန္နေနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတေန ကမ္မုနာ အတ္တနော ဖလဘာဝေနေဝ အာဒိန္နံ ဂဟိတန္တိ ဥပါဒိန္နံ၊ ဧတေန အတ္တနော အင်္ဂဇာတဿ၊ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလာနံ မဂ္ဂဿ စ ဃဋ္ဋနဋ္ဌာနဂတံ ကာယပ္ပသာဒံ ဒဿေတိ. ဣမိနာဝ အင်္ဂဇာတဂတံ အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ စမ္မခိလံ၊ ပိဠကာဒိ စ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဥပါဒိန္နကံ နာမ ကာယိန္ဒြိယ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. တဗ္ဗိပရိယာယေန ‘‘အနုပါဒိန္နက’’န္တိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကံ စောဠာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပါဒိန္နေန ဥပါဒိန္နေ၊ အနုပါဒိန္နေ ဝါ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဃဋ္ဋိတေ၊ အနုပါဒိန္နကေန ဝါ ဥပါဒိန္နေ အနုပါဒိန္နေ ဝါ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဃဋ္ဋိတေတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ကရဏဝစနန္တာနိ ပဒါနိ ‘‘အင်္ဂဇာတေနာ’’တိ ဣမဿ ဝိသေသနာနိ.

ဧတ္တာဝတာ သန္ထတစတုက္ကဝသေန အတ္တူပက္ကမေ သတိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရူပက္ကမေပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု စတူသု ဝိကပ္ပေသု. ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပဝိဋ္ဌေ တူတိ ဧတ္ထ တု-သဒ္ဒေန ပဝေသနဋ္ဌိတုဒ္ဓါရက္ခဏတ္တယံ သမုစ္စိနောတိ. ယံတံ-သဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓတ္တာ ဟိ ‘‘သော’’တိ တံ-သဒ္ဒေါပါဒါနေ ‘‘ယော’’တိ ယံ-သဒ္ဒေါပိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော၊ သာမတ္ထိယေန သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော အပိသဒ္ဒေါ စ. အယမေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ – ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကေဟိ အာနေတွာ ဘိက္ခုနော အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒါပိတမနုဿိတ္ထိအာဒီနံ တီသု မဂ္ဂေသု အညတရမဂ္ဂသင်္ခါတံ ပါရာဇိကက္ခေတ္တံ ပဝိဋ္ဌေ ဝါ တု-သဒ္ဒေန သမ္ပိဏ္ဍိတပဝေသနဋ္ဌိတုဒ္ဓါရာနမညတရက္ခဏေ ဝါ သစေ ယော သာဒိယတိ၊ သပ္ပမုခါဒိပ္ပဝေသနကာလေ ဝိယ အနုတ္တသိတွာ ကာမရာဂပိပါသာဘိဘူတော ယဒိ သာဒိယတိ၊ သောပိ ဘိက္ခု ပရာဇိတော ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သစေ သာဒိယတီ’’တိ ဣမိနာ သာသင်္ကဝစနေန န သာဒိယတိ၊ အနာပတ္တီတိ သူစိတံ ဟောတိ.

‘‘ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ’’တိ ဣမိနာ ဗျဝစ္ဆိန္နေ အညသ္မိံ ဌာနေ ဝီတိက္ကမန္တဿ ဣမသ္မိံယေဝ ဝိကပ္ပေ သမ္ဘဝန္တိယော ဣတရာပတ္တိယော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ခေတ္တေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓနီယံ. ‘‘ခေတ္တေ’’တိ သာမညနိဒ္ဒေသေပိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ၊ ဥပရိထုလ္လစ္စယာဒီနဉ္စ ဝိဓီယမာနတ္တာ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏာယ သာမတ္ထိယာ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာနံ ခေတ္တေတိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ. ‘‘ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒက္ခိနာသာသူ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝက္ခမာနေသု ဇီဝမာနကသရီရဂတထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋက္ခေတ္တေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣမေသု ဒွီသု ခေတ္တေသု ‘‘သန္ထတာဒိနာ သန္ထတာဒိံ ပဝေသေန္တဿ ဥပါဒိန္နာဒီဟိ ဥပါဒိန္နာဒီနံ ဃဋ္ဋနေ အဓိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဝတ္တုမသက္ကုဏေယျတာယ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဝုတ္တသဗ္ဗဝိကပ္ပေ ဧတ္ထ ယောဇေန္တေဟိ ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ – ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ သန္ထတေ ဝါ အသန္ထတေ ဝါ သန္ထတေန ဝါ အသန္ထတေန ဝါ အင်္ဂဇာတေန သေဝန္တဿ ဥပါဒိန္နေ ဝါ အနုပါဒိန္နေ ဝါ ဥပါဒိန္နေန၊ တထာ အနုပါဒိန္နေန ဝါ ဃဋ္ဋိတေ ထုလ္လစ္စယံ တဿ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ. ဧဝံ ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ သန္ထတေ ဝါ။ပေ။ ဃဋ္ဋိတေ ဒုက္ကဋဉ္စ တဿ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဣဟ သဗ္ဗတ္ထ တီသုပိ ခေတ္တေသု ဥပါဒိန္န-သဒ္ဒေန အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ အင်္ဂဇာတဉ္စ တတ္ထဇာတစမ္မခိလပိဠကာ စ ဂယှန္တိ၊ ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ပန အင်္ဂုလိအာဒိဣတရာဝယဝါပိ. တီသုပိ ခေတ္တေသု အနုပါဒိန္န-သဒ္ဒေန အင်္ဂဇာတာဒိပဋိစ္ဆာဒိတဝတ္ထာဒယော စ ဂယှန္တိ၊ ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ပန နိမိတ္တေ နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒစမ္မခိလပိဠကရောမာဒီနိ. ဣမာနိ စ အနုပါဒိန္နာနိ. အင်္ဂဇာတေတရောပါဒိန္နာဝယဝေ စ တီသုပိ ခေတ္တေသု ပဝေသေန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ.

၁၁. ဧတ္တာဝတာ ဇီဝမာနသရီရေ သန္ထတာသန္ထတဝသေန ပစ္စေကံ တိဝိဓေသုပိ ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋက္ခေတ္တေသု သန္ထတာသန္ထတဝသေနေဝ ဒုဝိဓေန နိမိတ္တေန သေဝန္တဿ ပရောပက္ကမေ သတိ သာဒိယန္တဿ လဗ္ဘမာနပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာပတ္တိယော ယထာသမ္ဘဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘မတသရီရေ ပန တထာ တထာ သေဝန္တာနံ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ပါပဘိက္ခူနံ လေသောကာသပဋိဗာဟနတ္ထံ ပါဠိယံ ဒဿိတေသု ယထာဝုတ္တေသု တီသု ခေတ္တေသု လဗ္ဘမာနာ တိဿော အာပတ္တိယော ဒဿေတုမာဟ ‘‘မတေ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ‘‘မတေ’’တိ ဧတဿ ‘‘မနုဿိတ္ထိအာဒီနံ သရီရေ’’တိ အဇ္ဈာဟရိတွာ အတ္ထယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဣမိနာ ‘‘အက္ခာယိတေ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတာနံ နိမိတ္တာနံ နိဿယံ ဒဿိတံ ဟောတိ. ‘‘နိမိတ္တမတ္တံ သေသေတွာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝက္ခမာနဂါထာယံ ဝိယ သကလသရီရေ ခါဒိတေပိ နိမိတ္တဿ ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနဘာဝေါယေဝ အာပတ္တိယာဘာဝါဘာဝဿ ပမာဏန္တိ ‘‘အက္ခာယိတေ’’တိ ဧတေန ‘‘မတေ’’တိ ဧတံ အဝိသေသေတွာ ‘‘နိမိတ္တေ’’တိ အဇ္ဈာဟရိတွာ တံ တေန ဝိသေသိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ ‘‘နိမိတ္တမတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝက္ခမာနဂါထာယ ‘‘နိမိတ္တေ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ.

အက္ခာယိတေတိ သဗ္ဗထာ အက္ခာယိတေ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတေ နိမိတ္တေ. ယေဘုယျက္ခာယိတေပိ စာတိ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ခါဒိတွာ ဗဟုကာဝသိဋ္ဌေ နိမိတ္တေ. ‘‘ယဿ စတူသု ဘာဂေသု တိဘာဂမတ္တံ ခါဒိတံ၊ တံ နိမိတ္တံ ယေဘုယျက္ခာယိတံ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. မေထုနန္တိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနေန သဒိသဘာဝါပတ္တိယာ မိထုနာနံ ဣဒံ မေထုနံ၊ မတိတ္ထိအာဒီနံ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနေန သဒိသတ္တာဘာဝေပိ တတ္ထ ဝီတိက္ကမော ရုဠှိယာ ‘‘မေထုန’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

ပါရာဇိကောတိပရာဇိတော၊ ပရာဇယမာပန္နောတိ အတ္ထော. အယဉှိ ပါရာဇိက-သဒ္ဒေါ သိက္ခာပဒါပတ္တိပုဂ္ဂလေသု ဝတ္တတိ. တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အာနန္ဒ အနဝကာသော၊ ယံ တထာဂတော ဝဇ္ဇီနံ ဝါ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာနံ ဝါ ကာရဏာ သာဝကာနံ ပါရာဇိကံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ သမူဟနေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၄၃) ဧဝံ သိက္ခာပဒေ ဝတ္တမာနော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အာပတ္တိ တွံ ဘိက္ခု အာပန္နော ပါရာဇိက’’န္တိ (ပါရာ. ၆၇) အာပတ္တိယာ. ‘‘န မယံ ပါရာဇိကာ၊ ယော အဝဟဋော၊ သော ပါရာဇိကော’’တိ (ပါရာ. ၁၅၅) ဧဝံ ပုဂ္ဂလေ. ‘‘ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန အနုဒ္ဓံသေယျာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၃၈၄) ပန ဓမ္မေ ဝတ္တတီတိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ပန တတ္ထ ဓမ္မောတိ ကတ္ထစိ အာပတ္တိ၊ ကတ္ထစိ သိက္ခာပဒမေဝ အဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ သော ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗော.

တတ္ထ သိက္ခာပဒံ ယော တံ အတိက္ကမတိ တံ ပရာဇေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အာပတ္တိ ပန ယော နံ အဇ္ဈာပဇ္ဇတိ တံ ပရာဇေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ ပရာဇိတော ပရာဇယမာပန္နော၊ တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကော’’တိ ဝုစ္စတိ. သိက္ခာပဒါပတ္တီသု ပါရာဇိက-သဒ္ဒေါ ပရာဇေတီတိ ‘‘ပါရာဇိကော’’တိ ကတ္တုသာဓနော၊ ပုဂ္ဂလေ ပန ပရာဇီယတီတိ ကမ္မသာဓနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘နရော’’တိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဘိက္ခုယေဝ အဓိပ္ပေတော. သာမညဇောတနာ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ.

၁၂. ယေဘုယျက္ခာယိတေတိ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဧကကောဋ္ဌာသာဝသေသံ ကတွာ ခါဒိတေ. ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေတိ သမဘာဂါဝသေသံ ခါဒိတေ. ထူလော အစ္စယော ထုလ္လစ္စယော၊ သောယေဝ အာပဇ္ဇီယတီတိ အာပတ္တီတိ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိ. ပါစိတ္တိယာဒယော သန္ဓာယေတ္ထ ထုလ္လစ္စယဝေါဟာရော၊ န ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသေတိ အဝသေသေ ဥပကစ္ဆကာဒီသု. ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အဝသေသသရီရေ ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉-၆၀). ဒုဋ္ဌု ကတန္တိ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုက္ကဋ-သဒ္ဒေါ နိယတနပုံသကတ္တာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဿာပိ အာပတ္တိ-သဒ္ဒဿ သလိင်္ဂေန ဝိသေသနံ ဟောတိ.

၁၃. နိမိတ္တမတ္တံ သေသေတွာ ခါယိတေပီတိ ဧတ္ထ တိဏ္ဏမညတရံ နိမိတ္တံ သေသေတွာ သကလသရီရေ ခါဒိတေပိ. ပိ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ၊ ပဂေဝ ဣတရေတိ ဒီပေတိ. တသ္မိံ နိမိတ္တေ အက္ခာယိတေ ဝါ ယေဘုယျက္ခာယိတေ ဝါတိ ဒွိဓာ ဝုတ္တေသု တီသု နိမိတ္တေသု အညတရသ္မိံ နိမိတ္တေ မေထုနံ သေဝတောပိ ပရာဇယော ပါရာဇိကာပတ္တိ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. သေဝတောပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ အပေက္ခာယံ. တသ္မာ န ကေဝလံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနမေဝါတိ အပေက္ခတိ. သန္ထတာဒယော ဝိကပ္ပါ ယထာဝုတ္တနယေန ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

၁၄. ‘‘ဥဒ္ဓုမာတာဒိသမ္ပတ္တေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒါ ပန သရီရံ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဟောတိ ကုထိတံ နီလမက္ခိကာသမာကိဏ္ဏံ ကိမိကုလသမာကုလံ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗကုဏပဘာဝေန ဥပဂန္တုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ၊ တဒါ ပါရာဇိကဝတ္ထုဉ္စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုဉ္စ ဇဟတိ၊ တာဒိသေ သရီရေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပက္ကမတော ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉-၆၀) အဋ္ဌကထာဝစနတော သဗ္ဗတ္ထာပိ စာတိ အက္ခာယိတာဒိသဗ္ဗဝိကပ္ပေါပဂတာနိ ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋက္ခေတ္တာနိ ဂဟိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထာပိ ဝီတိက္ကမော အနာပတ္တိ န ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ. ‘‘ခါယိတက္ခာယိတ’’န္တိအာဒီသု ခါယိတက္ခာယိတဉ္စ နာမေတံ သဗ္ဗံ မတသရီရကေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ဇီဝမာနေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၁၅. ဇီဝမာနေ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဆိန္ဒိတွာ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဝဏသင်္ခေပတောတိ ဝဏသင်္ဂဟတော. တသ္မိန္တိ ယတ္ထ ဌိတံ နိမိတ္တံ ဥပ္ပါဋိတံ၊ တသ္မိံ ပဒေသေ. ဧတ္ထ ဒုတိယော ပန-သဒ္ဒေါ ဣဓ အဒဿိတံ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန ဝိညာယမာနံ အတ္ထဝိသေသံ ဇောတေတိ. အဋ္ဌကထာယဟိ ‘‘ယဒိပိ နိမိတ္တံ သဗ္ဗသော ခါယိတံ၊ ဆဝိစမ္မမ္ပိ နတ္ထိ၊ နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ၊ ပဝေသနံ ဇာယတိ၊ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဧဝံ အဇီဝမာနေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယာနုသာရေန ဇီဝမာနေပိ ဆဝိစမ္မမတ္တံ စေ သဗ္ဗသော ဥပ္ပါဋိတံ၊ နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ၊ ပဝေသနက္ခမံ ဟောတိ၊ တတ္ထ သေဝန္တဿ ပါရာဇိကမေဝါတိ ဝိညာယမာနမတ္ထံ ဇောတေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၆. တတော နိမိတ္တတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတိတာယာတိ ပတိတာယံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. နိမိတ္တတောတိ နိမိတ္တပ္ပဒေသတော ပတိတာယံ မံသပေသိယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဆိန္ဒိတွာ ဝါ တစ္ဆေတွာ ဝါ ပတိတာယံ တဿံ နိမိတ္တမံသပေသိယန္တိ အတ္ထော. မေထုနရာဂေန ဥပက္ကမန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝိနိဒ္ဒိသေတိ ယောဇနာ.

၁၇. ‘‘နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏေပီ’’တိအာဒိဂါထာယ ‘‘ဆိန္ဒိတွာ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌကထာ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာ. သတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဝသိဋ္ဌေ’’တိ ပါဌသေသော. ဇီဝမာနေတိ ဧတ္ထ ‘‘သရီရေ’’တိ ပါဌသေသော. ဇီဝမာနသရီရေ ပန ဆိန္ဒိတွာ တစ္ဆေတွာ နိမိတ္တေ ဥပ္ပါဋိတေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏေပိ မံသေ၊ နှာရုမှိ ဝါ အဝသိဋ္ဌေ သတိ မေထုနံ ပဋိသေဝန္တော ပရာဇိတောတိ ယောဇနာ.

၁၈. ‘‘ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒက္ခီ’’တိ ဂါထာယ ‘‘ဇီဝမာနေ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ ‘‘သရီရေ’’တိ ပါဌသေသော. ‘‘အဿဂေါမဟိသာဒီန’’န္တိအာဒိနာ အဿာဒီနံ ဝက္ခမာနတ္တာ ပါရိသေသတော ‘‘မနုဿာန’’န္တိ လဗ္ဘတိ. မနုဿာနံ ဇီဝမာနသရီရေ ကဏ္ဏ။ပေ။ ဝဏေသု ဝါတိ ယောဇနာ. ဝတ္ထိကောသေတိ မုတ္တပထဗ္ဘန္တရေ. ဝဏေသု ဝါတိ သတ္ထကာဒီဟိ ကတဝဏေသု. အင်္ဂဇာတန္တိ တိလမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတေကဒေသံ. ရာဂါတိ မေထုနရာဂေန.

၁၉. အဝသေသသရီရသ္မိန္တိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒါဒိယထာဝုတ္တသရီရာဝယဝဝဇ္ဇိတသရီရပ္ပဒေသေ. တေနာဟ ‘‘ဥပကစ္ဆူရုကာဒိသူ’’တိ ဥပကစ္ဆံ နာမ ဗာဟုမူလန္တရံ. ဦရုကာဒိသူတိ ဦရုဝေမဇ္ဈာဒီသု. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာဝသေသံ သရီရပ္ပဒေသံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အင်္ဂဇာတ’’န္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဝေသေတွာ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ၊ အင်္ဂဇာတံ တိလဗီဇမတ္တံ ပဝေသေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝသာ မေထုနရာဂဿ သေဝမာနဿာတိ မေထုနရာဂေန ဝီတိက္ကမန္တဿာတိ အတ္ထော. ‘‘သန္ထတေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗော.

၂၀. အဿဂေါမဟိသာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂေါကဏ္ဏဂဝဇာဒယော သင်္ဂဟိတာ. အဿာဒယော ပါကဋာယေဝ. ‘‘မတာန’’န္တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘ဇီဝမာနာန’’န္တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ. သေဝန္တိ ‘‘ဝသာ မေထုနရာဂဿာ’’တိ အနုဝတ္တမာနတ္တာ မေထုနရာဂဝသေန တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသံ ပဝေသေန္တော ထုလ္လစ္စယံ ဖုသေတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဩဋ္ဌဂဒြဘဒန္တီနံ၊ အဿဂေါမဟိသာဒိန’’န္တိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ အဋ္ဌကထာဝသာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေန ပကာရတ္ထဝါစိနာ အာဒိ-သဒ္ဒေန ထုလ္လစ္စယဝီတိက္ကမာရဟနာသာဝတ္ထိကောသဝန္တော အဝုတ္တာ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ဂယှန္တိ. ‘‘အဿဂေါမဟိသာဒီန’’န္တိ ပဌမပါဒါဝသာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေန အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩဋ္ဌဂဒြဘဒန္တီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဟောတီတိ တေသံ ပုနဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာတိ.

၂၁. တထာ သေဝမာနဿ ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဗတိရစ္ဆာနန္တိ တိရိယံ အဉ္စန္တိ ဝဍ္ဎန္တီတိ တိရစ္ဆာ၊ သဗ္ဗေ စ တေ တိရစ္ဆာစာတိ သဗ္ဗတိရစ္ဆာ၊ တေသံ သဗ္ဗတိရစ္ဆာနံ. ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝသာ မေထုနရာဂဿာ’’တိအာဒီနံ ပရာမဋ္ဌတ္တာ သဗ္ဗတိရစ္ဆာနာနံ အက္ခိအာဒီသု တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသံ မေထုနရာဂေန ပဝေသေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတ္ထာပိ သန္ထတာဒိဝိကပ္ပေ နိဒ္ဒေါသဘာဝေါ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ တမ္ပိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၂၂. ဧဝံ တိရစ္ဆာနာနံ ဇီဝမာနကသရီရေ လဗ္ဘမာနာ အာပတ္တိယော ဒဿေတွာ တေသံယေဝ မတသရီရေပိ သမ္ဘဝနကအာပတ္တိယော ဒဿေတုမာဟ ‘‘တေသ’’န္တိအာဒိ. ‘‘တေသ’’န္တိ ဣမိနာ မနုဿတိရစ္ဆာနဂတာနံ ဂဟဏန္တိ ဝဒန္တိ. မနုဿာနံ မတာမတသရီရေ ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋက္ခေတ္တေသု တိဿန္နံ အာပတ္တီနံ ဒဿိတတ္တာ၊ ပုန ဂဟဏေ ပယောဇနာဘာဝါ တေ ဝဇ္ဇေတွာ အနုဝတ္တမာနသဗ္ဗတိရစ္ဆာနန္တိ ဣမိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ တေသံ သဗ္ဗတိရစ္ဆာနဂတာနန္တိ အတ္ထော. အလ္လသရီရေသူတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝမသမ္ပတ္တေသု အလ္လမတသရီရေသု တိဝိဓေ ခေတ္တသ္မိံ အသန္ထတေ၊ သန္ထတေ ဝါ သတိ မေထုနရာဂဿ ဝသာ သေဝတော တိဝိဓာပိ အာပတ္တိ သိယာတိ အနုဝတ္တမာနပဒေဟိ သဟ ယောဇနာ.

တိဝိဓေ ခေတ္တသ္မိန္တိ မတမနုဿသရီရေ ဝုတ္တနယေန အက္ခာယိတယေဘုယျက္ခာယိတဘေဒေ မဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတေ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ စ ယေဘုယျက္ခာယိတဥပဍ္ဎက္ခာယိတဘေဒေ တသ္မိံယေဝ မဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတေ စ၊ အက္ခာယိတယေဘုယျက္ခာယိတဘေဒေ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒက္ခိနာသာဝတ္ထိကောသဝဏသင်္ခါတေ စ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတယေဘုယျက္ခာယိတဘေဒေ တသ္မိံယေဝ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒက္ခိနာသာဝတ္ထိကောသဝဏသင်္ခါတေ စ၊ အက္ခာယိတယေဘုယျက္ခာယိတဥပဍ္ဎက္ခာယိတ ယေဘုယျက္ခာယိတဘေဒေ အဝသေသသရီရသင်္ခါတေ ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ စာတိ တိဝိဓေပိ ခေတ္တေ. သတီတိ ဝိဇ္ဇမာနေ. သန္ထတေ ဝါ အသန္ထတေ ဝါ မေထုနရာဂဿ ဝသာ သေဝတော ယထာရဟံ ပါရာဇိကထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋသင်္ခါတာ တိဝိဓာ အာပတ္တိ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော.

ဧတေသမေဝ စ ဥဒ္ဓုမာတာဒိဘာဝံ သမ္ပတ္တေ သရီရေ သန္ထတာဒိဝုတ္တဝိကပ္ပယုတ္တေသု တီသု မဂ္ဂေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ မေထုနရာဂေန သေဝတော အာပဇ္ဇိတဗ္ဗဒုက္ကဋဉ္စ ဥဒ္ဓုမာတာဒိသမ္ပတ္တေ သဗ္ဗတ္ထာပိ စ ဒုက္ကဋန္တိ မနုဿသရီရေ ဝုတ္တနယေန ဝိညာတုံ သက္ကာတိ ဣမသ္မိံ တိရစ္ဆာနဂတသရီရေ ဝိသေသမတ္တံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသံ အလ္လသရီရေသူ’’တိအာဒီနံ ဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကုထိတကုဏပေ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋ’’န္တိ.

၂၃. ဗဟိ ဆုပန္တဿာတိ ယောဇနာ. နိမိတ္တံ မုတ္တကရဏံ. ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ စတုတ္ထဂါထာယ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ပါရိသေသတော ဣမိနာ မနုဿာမနုဿိတ္ထီနမေဝ ဂဟဏံ၊ ဣမိနာ အမနုဿိတ္ထိယာပိ ဂဟဏဿ. ဣမိဿာနန္တရဂါထာယ ဣတော ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိ အနုဝတ္တိတေ တတြာပိ အမနုဿိတ္ထိယာပိ ဂဟဏံ သိယာတိ တမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ ကာယသံသဂ္ဂသံဃာဒိသေသဿ ဝတ္ထုဘူတံ မနုဿိတ္ထိမေဝ ဒဿေတုံ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိအဓိကဝစနမေဝ ဉာပကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

မဟာအဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉-၆၀) ‘‘ဣတ္ထိနိမိတ္တံ မေထုနရာဂေန မုခေန ဆုပတိ၊ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ စ ဓမ္မက္ခန္ဓကေ ‘‘န စ ဘိက္ခဝေ ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗံ၊ ယော ဆုပေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၂) သာမညဝစနတော စ ဥဒ္ဓုမာတာဒိဘာဝမသမ္ပတ္တာယ အလ္လမတမနုဿိတ္ထိယာ စ အက္ခာယိတေ ဝါ ယေဘုယျက္ခာယိတေ ဝါ နိမိတ္တေ သတိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘာဝတော တတ္ထာပိ ဗဟိ ဆုပန္တဿ ထုလ္လစ္စယန္တိ အယမတ္ထောပိ မတာမတဝိသေသံ အကတွာ ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိ ဣမိနာဝ သာမညဝစနေန ဂဟေတဗ္ဗော.

၂၄. နိမိတ္တေနာတိ အတ္တနော အင်္ဂဇာတေန. မုခေနာတိ ပကတိမုခေန. နိမိတ္တံ ဣတ္ထိယာတိ ဇီဝမာနကမနုဿိတ္ထိယာ အင်္ဂဇာတံ. ယသ္မာ ပန ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝိနီတဝတ္ထူသု မတိတ္ထိဝတ္ထုမှိ မတိတ္ထိယာ သရီရေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ယော ဆုပတိ၊ တဿ ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသဿ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၈၁) ဝုတ္တတ္တာ မတမနုဿိတ္ထီ န ဂဟေတဗ္ဗာ. တထေဝ ယက္ခိဝတ္ထုမှိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ယက္ခိနိယာ သရီရံ ယေန ဖုဋ္ဌံ၊ တဿ ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသဿ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ ဣဓေဝ ဥပရိ ဒုတိယသံဃာဒိသေသေ ‘‘ပဏ္ဍကေ ယက္ခိပေတီသု၊ တဿ ထုလ္လစ္စယံ သိယာ’’တိ (ဝိ. ဝိ. ၃၄၁) ဝက္ခမာနတ္တာ စ အမနုဿိတ္ထီပိ န ဂဟေတဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဇီဝမာနကမနုဿိတ္ထိယာ အင်္ဂဇာတ’’န္တိ. အန္တော ပဝေသေတုကာမတာယ သတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂါသမ္ဘဝတော ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာ’’တိ ဣမိနာ စ ဗဟိ ဆုပိတုကာမတာ ဝိညာယတီတိ ‘‘ဗဟီ’’တိ အနုဝတ္တနံ ဝိနာပိ တဒတ္ထော လဗ္ဘတိ. ဂရုကန္တိ သံဃာဒိသေသော.

၂၅. တထေဝ ဗဟိ ဆုပန္တဿာတိ ယောဇနာ၊ အန္တော အပ္ပဝေသေတွာ ဗဟိယေဝ ဆုပန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဘယရာဂေနာတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန၊ မေထုနရာဂေန ဝါ. ပုရိသဿာပီတိ ဇီဝမာနကပုရိသဿပိ. ပိ-သဒ္ဒေါ န ကေဝလံ ဝုတ္တနယေန ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တံ ဖုသန္တဿေဝ အာပတ္တိ၊ အထ ခေါ ပုရိသဿာပီတိ ဒီပေတိ. ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိ မုတ္တကရဏမေဝ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဇီဝမာနကပုရိသဿာ’’တိ အယံ ဝိသေသော ကုတော လဗ္ဘတီတိ စေ? ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဝါ မေထုနရာဂေန ဝါ ဇီဝမာနကပုရိသဿ ဝတ္ထိကောသံ အပ္ပဝေသေန္တော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ၊ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣတော အဋ္ဌကထာဝစနတော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၉-၆၀) လဗ္ဘတိ.

၂၆. အစိရဝတိတရန္တာနံ ဂုန္နံ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟန္တာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ မေထုနရာဂေန အင်္ဂဇာတေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိံသူတိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ ‘‘န စ ဘိက္ခဝေ ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗံ၊ ယော ဆုပေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၂) အာဂတနယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိမိတ္တေနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထာပိ ‘‘တထာ’’တိ ဣမဿာနုဝတ္တနတော ‘‘ဗဟီ’’တိ လဗ္ဘတိ. အတ္တနော နိမိတ္တေန တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ နိမိတ္တံ မေထုနရာဂတော ဗဟိ ဆုပန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

၂၇. ‘‘မေထုနရာဂတော’’တိ ဣမိနာ ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထာပိ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာ’’တိဝစနသာမတ္ထိယာ ဗဟိ ဆုပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိမိတ္တဿာတိ ပဿာဝမဂ္ဂဿ. ဆုပနေတိ ဖုသနေ.

၂၈. တမာဝဋ္ဋကတေတိ ဧတ္ထ ‘‘တံ အာဝဋ္ဋကတေ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ. အာဝဋ္ဋကတေတိ ဝိဝဋေ. ‘‘မုခေ’’တိ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာ၊ အညဿ သမ္ဗန္ဓိနော စ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ သုတာနုလောမိကာနံ သုတသမ္ဗန္ဓဿေဝ ဗလဝတ္တာ စ ပုရိမာနန္တရဂါထာယ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ မုခေ’’တိ ကိဉ္စာပိ သုတဿေဝ သမ္ဗန္ဓော ဝိညာယတိ၊ တထာပိ ဣမာယ ဂါထာယ ဝိနီတဝတ္ထုမှိ (ပါရာ. ၇၃) ‘‘အညတရော ဘိက္ခု သိဝထိကံ ဂန္တွာ ဆိန္နသီသံ ပဿိတွာ ဝဋ္ဋကတေ မုခေ အစ္ဆုပန္တံ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေသီ’’တိ ဒဿိတဆိန္နသီသဝတ္ထုဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ မနုဿမုခမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ၊ ပန အမနုဿာနဉ္စ မုခေ တထာ ပဝေသော နိဒ္ဒေါသောတိ ဝတ္တုမသက္ကုဏေယျတ္တာ တတ္ထာပိ ဣဒမေဝ ဥပလက္ခဏန္တိ ပါရာဇိကပ္ပဟောနကာနံ သဗ္ဗေသံ မုခေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တံ အင်္ဂဇာတံ. တတ္ထ အာဝဋ္ဋကတေ ပါရာဇိကပ္ပဟောနကာနံ မုခေ အာကာသဂတံ ကတွာ ကတ္ထစိ အဖုသာပေတွာ နီဟရန္တဿ ဥက္ခိပန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ယောဇနာ. အထ ဝါ တိရစ္ဆာနာနံ အာဝဋ္ဋကတေ မုခေတိ ယောဇေတွာ တဒညသင်္ဂဟော ဥပလက္ခဏဝသေန ကာတဗ္ဗော.

၂၉. တထာတိ ‘‘အာကာသဂတံ ကတွာ’’တိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ ပရာမသတိ. စတူဟိ ပဿေဟီတိ သဟတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ‘‘ပဿေဟီ’’တိ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာ ‘‘နိမိတ္တဿာ’’တိ သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတိ. ‘‘ဣတ္ထိယာ’’တိ သာမညသဒ္ဒတ္တာ ‘‘သဗ္ဗဿာ’’တိ ပါဌသေသော. ဇာတိဝါစကတ္တာ ဧကဝစနံ. ‘‘စတူဟိ ပဿေဟိ၊ ဟေဋ္ဌိမတ္တလ’’န္တိ စ ဣမေသံ သမ္ဗန္ဓိပဒဿ အနိဒ္ဒေသေပိ မေထုနပါရာဇိကာဓိကာရတ္တာ စ သန္ထတစတုက္ကဿ အဋ္ဌကထာဝသာနေ ဣမာယ ဂါထာယ သင်္ဂဟိတဿ ဣမဿ ဝိနိစ္ဆယဿ ပရိယောသာနေ ‘‘ယထာ စ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၆၁-၆၂) နိမိတ္တဝိနိစ္ဆယဿာတိဒေသဿ ကတတ္တာ စ သာမတ္ထိယေန ‘‘နိမိတ္တဿာ’’တိ လဗ္ဘတိ. ဣဒမေဝ ‘‘ပဝေသေတွာ’’တိ ဧတဿ အာဓာရဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အင်္ဂဇာတ’’န္တိ အနုဝတ္တတိ.

ဧဝံ ဝါကျံ ပူရေတွာ ‘‘ယထာ အာဝဋ္ဋကတေ မုခေ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေတွာ တမာကာသဂတံ ကတွာ နီဟရန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ တထာ သဗ္ဗဿာ ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တေ ပဿာဝမဂ္ဂသင်္ခါတေ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေတွာ တဿ စတူဟိ ပဿေဟိ သဟ ဟေဋ္ဌိမတ္တလံ စတ္တာရော ပဿေ၊ ဟေဋ္ဌိမတ္တလဉ္စ အစ္ဆုပန္တံ အာကာသဂတံ ကတွာ နီဟရန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော.

၃၀. ဥပ္ပါဋိတောဋ္ဌမံသေသူတိ ဥပ္ပါဋိတံ ဩဋ္ဌမံသံ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. တေသု ဒန္တေသု. ဗဟိနိက္ခန္တကေသု ဝါတိ ပကတိယာ ဩဋ္ဌမံသတော ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဌိတေသု ဝါ ဒန္တေသု. ဝါယမန္တဿာတိ အင်္ဂဇာတေန ဆုပန္တဿ.

၃၁. အဋ္ဌိသင်္ဃဋ္ဋနံ ကတွာတိ နိမိတ္တမံသသန္နိဿယာနိ အဋ္ဌီနိ သင်္ဃဋ္ဋေတွာ. မဂ္ဂေတိ အဋ္ဌိသင်္ဃာတမယေ မဂ္ဂေ. ဒုဝိဓရာဂတောတိ မေထုနရာဂေန ဝါ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဝါ. ဝါယမန္တဿာတိ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေတွာ စာရေန္တဿ.

၃၂. အာလိင်္ဂန္တဿာတိ ပရိဿဇန္တဿ. ဟတ္ထဂါဟာဒီသု ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ. ဟတ္ထဿ၊ တပ္ပဋိဗန္ဓဿ စ ဂဟဏံ ဟတ္ထဂ္ဂါဟော. အဝသေသသရီရဿ၊ တပ္ပဋိဗန္ဓဿ စ ပရာမသနံ ပရာမာသော. နိဿန္ဒေဟေ ပန ‘‘မာတုဂါမဿ သရီရဿ ဝါ တပ္ပဋိဗန္ဓဿ ဝါ ဟတ္ထေန ဂဟဏံ ဟတ္ထဂ္ဂါဟော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ. တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယဿေဝ အဋ္ဌကထာသု အာဂတတ္တာ သောယေဝ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗော. ပရာမသေပိ ‘‘ဟတ္ထေန သရီရဿ၊ တပ္ပဋိဗန္ဓဿ စ ပရာမသန’’န္တိ ယံ တတ္ထ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ န ယုဇ္ဇတိ. အဝသေသသရီရာဝယဝေနာပိ ပရာမသတော ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ. စုမ္ဗနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဏိဂ္ဂါဟာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အယံ နယော’’တိ ဧတေန ‘‘ဣတ္ထိယာ မေထုနရာဂေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒီသု ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ.

၃၃. မနုဿာမနုဿေဟိ အညေသု တိရစ္ဆာနဂတေသု ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန မေထုနဓမ္မပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတေ သတ္တေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အပဒေ’’တိအာဒိ. ‘‘အပဒေ၊ ဒွိပဒေ၊ စတုပ္ပဒေ’’တိ ဣမေဟိ ဝိသေသနေဟိ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ‘‘သတ္တနိကာယေ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ. အပဒေ သတ္တနိကာယေ. အဟယောတိ ထလစရေသု ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော ဟတ္ထိဂိလနကေ အဇဂရေ ဥပါဒါယ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန နာဂါ စ. မစ္ဆာတိ ဇလဇေသု ဥပရိမကောဋိယာ ပဉ္စသတယောဇနိကာနိ တိမိရပိင်္ဂလာဒိမစ္ဆေ ဥပါဒါယ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ပါဌီနပါဝုသာဒယော မစ္ဆာ စ. ဒွိပဒေ သတ္တနိကာယေ. ကပေါတာတိ ဥပရိမကောဋိယာ ဂရုဠေ ဥပါဒါယ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ကပေါတာကပေါတပက္ခီ စ. ပါရာဝတာတိ ကေစိ. စတုပ္ပဒေ သတ္တနိကာယေ. ဂေါဓာတိ ဥပရိမကောဋိယာ ဟတ္ထိံ ဥပါဒါယ ဟေဋ္ဌိမန္တတော ဂေါဓာ စာတိ ဣမေ သတ္တာ. ဟေဋ္ဌာတိ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော. ပါရာဇိကဿဝတ္ထူတိ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကဿ ဝတ္ထူနီတိ ပါဌသေသော.

၃၄. သေဝေတုကာမတာ မေထုနသေဝါယ တဏှာ၊ တာယ မေထုနရာဂသင်္ခါတာယ သမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ သေဝေတုကာမတာစိတ္တံ. မဂ္ဂေတိ ဝစ္စမဂ္ဂါဒီနံ အညတရေ မဂ္ဂေ. မဂ္ဂဿ အတ္တနော မုတ္တကရဏဿ ပဝေသနံ. ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ ဝါ အန္တေ ဝိနာသေ ဘဝေါတိ အန္တိမော၊ ပါရာဇိကာပန္နော ပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဝတ္ထု အန္တိမဘာဝဿ ကာရဏတ္တာ ပါရာဇိကာပတ္တိ အန္တိမဝတ္ထူတိ ဝုစ္စတိ၊ တဒေဝ ပဌမံ စတုန္နံ ပါရာဇိကာနံ အာဒိမှိ ဒေသိတတ္တာ ပဌမန္တိမဝတ္ထု၊ တဿ ပဌမန္တိမဝတ္ထုနော၊ ပဌမပါရာဇိကဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၃၅. သာမန္တာ အာပတ္တိသမီပေ ဘဝံ သာမန္တံ၊ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ သမီပေ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဘဝန္တိ အတ္ထော. သေသာနံ ပန တိဏ္ဏမ္ပီတိ အဝသေသာနံ အဒိန္နာဒါနာဒီနံ တိဏ္ဏံ ပါရာဇိကဓမ္မာနံ. ထုလ္လစ္စယံ သာမန္တမိတိ ဥဒီရိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကထမုဒီရိတံ? ‘‘ဖန္ဒာပေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၉၄) ဒုတိယေ၊ ‘‘မနုဿံ ဥဒ္ဒိဿ ဩပါတံ ခဏတိ၊ ပတိတွာ ဒုက္ခဝေဒနံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ၊ တတိယေ၊ ‘‘ပဋိဝိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ၊ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၁၅) စတုတ္ထေ သမုဒီရိတံ.

ဧတ္ထ စ စတုတ္ထပါရာဇိကဿ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိယာ သာမန္တာပတ္တိဘာဝေါ ယဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ သမုလ္လပတိ၊ သော ယာဝ န ပဋိဝိဇာနာတိ၊ တာဝ သမုလ္လပနပစ္စယာ ထုလ္လစ္စယာပတ္တိသမ္ဘာဝေ၊ သမုလ္လပိတေ တသ္မိံ သမုလ္လပိတမတ္ထေ ပဋိဝိဇာနန္တေ ပါရာဇိကာပတ္တိသမ္ဘာဝေ စ ယုဇ္ဇတိ. သော စ ‘‘အပ္ပဋိဝိဇာနန္တဿ ဝုတ္တေ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၆. အဇာနန္တဿ ဝါတူပတ္ထဒ္ဓံ အင်္ဂဇာတံ ဒိသွာ အတ္တနော ရုစိယာ ဝီတိက္ကမံ ကတွာ မာတုဂါမေသု ဂစ္ဆန္တေသု အဇာနမာနဿ၊ မဟာဝနေ ဒိဝါ နိဒ္ဒုပဂတဘိက္ခုနော ဝိယ ပရေဟိ ကိရိယမာနံ အဇာနန္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထေဝါတိ ဣမိနာ ‘‘အနာပတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒမာကဍ္ဎတိ. အဿာဒိယန္တဿာတိ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကေသု အဘိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တေသု စ ကာရာပေန္တေသု စ၊ သပ္ပမုခံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဝိယ ဥတ္တသိတွာ အနဓိဝါသေန္တဿ စ၊ မဟာဝနေ ဒိဝါဝိဟာရောပဂတဘိက္ခုနော ဝိယ ပရောပက္ကမံ ဉတွာပိ ကာယေ အာဒိတ္တအဂ္ဂိနာ ဝိယ ဥတ္တသိတွာ အနဓိဝါသေန္တဿာတိ အတ္ထော. ‘‘အဇာနန္တဿာ’’တိ ဧတ္ထ အပိ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓသာသနေ ခီရသာဂရသလိလနိမ္မလေ သဗ္ဗပဌမံ ပါတုဘူတတ္တာ အာဒိ စ တံ ဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ကမ္မဉ္စာတိ အာဒိကမ္မံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ အာဒိကမ္မီ၊ ဧတ္ထ သုဒိန္နော ဘိက္ခု၊ တဿ အာဒိကမ္မိနောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဥပရိပိ ဣမေသံ ပဒါနံ အာဂတာဂတဋ္ဌာနေ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓ စ ဥပရိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု စ နိဒါနာဒိဝသေန သတ္တရသဝိဓော သာဓာရဏဝိနိစ္ဆယော ပကိဏ္ဏကေ သင်္ခေပတော၊ ဥတ္တရေ ဝိတ္ထာရတော စ အာဝိ ဘဝိဿတိ. တသ္မာ ဧတ္ထ န ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃၇-၃၈. ဝိနယေတိ ဝိနယပိဋကေ. အနယူပရမေတိ နေတိ ပါပေတိ သီလသမ္ပဒံ သမာဓိသမ္ပဒံ ပညာသမ္ပဒဉ္စာတိ နယော၊ ကာယဝစီဒွါရေဟိ အဝီတိက္ကမသင်္ခါတော သံဝရော၊ တပ္ပဋိပက္ခော အသံဝရော အနယော နာမ၊ တဿ ဥပရမော နိဝတ္တိ ဧတ္ထာတိ အနယူပရမော၊ ဝိနယော၊ တတ္ထ အနယူပရမေ ဝိနယေ.

တတော ဧဝ ပရမေ ဥက္ကဋ္ဌေ. အနယဿ ဝါ ဥပရမေ နိဝတ္တနေ ပရမေ ဥက္ကဋ္ဌေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရာ ဥတ္တမာ မာ သာသနသိရီ ဧတ္ထာတိ ပရမော၊ ဝိနယောတိ ဧဝမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယူ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမသင်္ဂီတိကထာ၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမသင်္ဂီတိကထာ၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၁) ဝစနတော ဥတ္တမသာသနသမ္ပတ္တိယုတ္တေတိ အတ္ထော.

သုဇနဿာတိ သောဘဏော ဇနော သုဇနော၊ သိက္ခာကာမော အဓိသီလသိက္ခာယ သောဘမာနော ပိယသီလော ကုလပုတ္တော၊ တဿ နယနေ နယနူပမေ ဝိနယေတိ သမ္ဗန္ဓော. အနယူပရမတ္တာ၊ ပရမတ္တာ စ သုဇနဿ ကုလပုတ္တဿ နယနေ နယနူပမေ. သုခါနယနေတိ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ သုခံ အာနေတီတိ သုခါနယနံ၊ တသ္မိံ. ဣဒဉ္စ ‘‘နယနေ’’တိ ဧတဿ ဝိသေသနံ.

ဧတံ ဝိသေသနံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဥပမာဘာဝေန ဂဟိတပကတိနယနတော ဣဓ သမ္ဘဝန္တံ ဝိသေသံ ဒဿေတုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကတရော သော ဝိသေသောတိ စေ? ပကတိနယနံ ရာဂဒေါသာဒိကိလေသူပနိဿယော ဟုတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဒုက္ခဿ စ ပစ္စယော ဟောတိ. ဣဒံ ပန ဝိနယနယနံ ဣမဿ ကုလပုတ္တဿ ဧဝံ အဟုတွာ ဧကံသေန မောက္ခာဝဟနသုခဿေဝ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဝိနယမဝိရာဓေတွာ ပဋိပဇ္ဇနေန သိဇ္ဈနကသီလသံဝရမူလကအဝိပ္ပဋိသာရာဒိအနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနာဝသာ- နဖလသမ္ပတ္တိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကလောကိယလောကုတ္တရသုခါဝဟနေ ဝိနယေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ပဓာနရတောတိ ဧတ္ထ ‘‘အပီ’’တိ ပါဌသေသော. ပဓာနေ ဝိနယာဘိယောဂေ ရတောပိ၊ ဝိနယေ အဇ္ဈာယနသဝနစိန္တနာဒိဝသေန ဝါယမန္တောပီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ‘‘ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာန’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၇၃၊ နေတ္တိ. ၁၇၀၊ ကထာ. ၈၇၂) ဝစနတော ပဓာနံ နိဗ္ဗာနံ၊ တသ္မိံ ရတောတိ အတ္ထော. သာရမတေတိ ‘‘သာရ’’န္တိ အဓိမတေ. အထ ဝါ သာရံ အဖေဂ္ဂုမတံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ အာစရိယမတံ ဧတ္ထာတိ ‘‘သာရမတော’’တိ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော၊ တသ္မိံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ. ရတောတိ အစ္စန္တာဘိရတော. ‘‘န ရတော’’တိ ဧတ္ထ န-ကာရံ ‘‘ရမတေ’’တိ ဩသာနပဒေန ယောဇေတွာ ယော ပန န ရမတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ထေရနဝမဇ္ဈိမဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ အန္တရေ ယော ပန ပုဂ္ဂလော နိစ္စပရိဝတ္တနသဝနာနုဿရဏစိန္တနဝသေန န ရမတေ န ကီဠတိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ဝိနယေ ပဓာနရတောပိ ဝိနယပိဋကေ အဇ္ဈယနသဝနာဒိဝသေန ယုတ္တပယုတ္တောပိ ပဋု ဟောတိ ကိံ၊ န ဟောတေဝါတိ ဒဿေတိ. ဝိနယပိဋကေ ပါဋဝမာကင်္ခန္တေဟိ ပဌမံ တာဝေတ္ထ သက္ကစ္စံ အဘိယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣမမေဝတ္ထံ အာနိသံသပါရံပရိယပယောဇနေန သဟ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဣမ’’န္တိအာဒိ. ဣမန္တိ ဝုစ္စမာနံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ၊ ‘‘အဝေဒီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယော’’တိ ပါဌသေသော. ယော ကုလပုတ္တော သတိသမ္ပဇညသဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ သမ္မာ အဝေဒိ အညာသိ. ကိံ ဘူတန္တိ အာဟ ‘‘ဟိတဝိဘာဝန’’န္တိ. လောကိယလောကုတ္တရသမ္ပတ္တိယာ မူလသာဓနတ္တာ သီလမိဓ ဟိတံ နာမ၊ တံ ဝိဘာဝေတိ ပကာသေတီတိ ဟိတဝိဘာဝနောတိ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ။ပေ။ ဝိဇဋယေ ဇဋ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂၊ မိ. ပ. ၂.၁.၉) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗကိလေသဇဋာဝိဇဋနလောကုတ္တရဉာဏဿ ပဒဋ္ဌာနသောပစာရသာဘိညာရူပါရူပအဋ္ဌသမာဓီနံ ပဒဋ္ဌာနတာယ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏသမ္ပဒါနံ မူလဘူတေသု စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေသု ပဓာနံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ၊ တပ္ပကာသကတ္တာ အယံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော ‘‘ဟိတဝိဘာဝနော’’တိ ဝုတ္တော.

ဘာဝနန္တိ ဘာဝီယတိ ပုနပ္ပုနံ စေတသိ နိဝေသီယတီတိ ဘာဝနော၊ ဘာဝနီယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟိတဝိဘာဝကတ္တာယေဝ ဟိတတ္ထီဟိ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တေ ဝါသေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တံ ဧဝံဝိဓံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ. သုရသမ္ဘဝန္တိ ရသီယတိ အဿာဒီယတီတိ ရသော၊ သဒ္ဒရသော အတ္ထရသော ကရုဏာဒိရသော ဝိမုတ္တိရသော စ၊ သောဘဏော ရသော ဧတဿာတိ သုရသော၊ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော၊ တံ သုရသံ. ဘဝံ ဘဝန္တံ၊ သန္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ သုရသံ သမာနံ၊ သုရသံ ဘူတန္တိ အတ္ထော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘သိလေသော ပသာဒေါ သမတာ မဓုရတာ သုခုမာလတာ အတ္ထဗျတ္တိ ဥဒါရတာ ဩဇော ကန္တိ သမာဓီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ကဝိဇနေဟိ အဿာဒေတဗ္ဗသိလေသာဒိဒသဝိဓသဒ္ဒဇီဝိတဂုဏသင်္ခါတသဒ္ဒရသသမ္ပတ္တီဟိ စ သဘာဝါချာနံ ဥပမာ ရူပကံ ဒီပကံ အာဝုတ္တီတိ ဧဝမာဒိက္ကမနိဒ္ဒိဋ္ဌပဉ္စတိံသအတ္ထာလင်္ကာရေသု အနုရူပသဘာဝါချာနာဒိပ္ပဓာနအတ္ထာလင်္ကာရသင်္ခါတအတ္ထရသသမ္ပတ္တီဟိ စ ယထာသမ္ဘဝံ ပကာသိတဗ္ဗကရုဏာရသအဗ္ဘုတရသသန္တရသာဒီဟိ စ ယုတ္တတ္တာ သုရသံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ ဝါ ဣမိနာ ပကရဏေန ပဓာနတော ဝိဓီယမာနပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ ဧကန္တေန သမာဓိသံဝတ္တနိကတ္တာ သမာဓိဿ စ ပညာယ ပဒဋ္ဌာနတ္တာ ပညာယ စ နိဗ္ဗာနပါပနတော မူလကာရဏံ ဟုတွာ ကမေန နိဗ္ဗာနာမတဖလရသသမ္ပဒါယကံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ ပရမဿာဒနီယရူပေန ဓိတိဝိမုတ္တိရသေန သုရသဘူတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမ္ဘဝန္တိ ဧတ္ထ သံ ဝုစ္စတိ သုခံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ၊ တံ ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါ၊ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော၊ တံ၊ ကာယစိတ္တသုခါနံ မူလကာရဏဘူတံ၊ ဝုတ္တနယေန သုရသတ္တာ စ ယထာဝုတ္တရသသမ္ပဒသာရမဟုဿဝေန သမ္ဘူတမာနသိကသုခဿ၊ တံသမုဋ္ဌာနရူပနိဿယကာယိကသုခဿ စ ပဘဝဘူတန္တိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ဣမဿ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဿ သမ္မာ ဝိညာတဗ္ဗတာယ ကာရဏံ ဒဿိတံ ဟောတိ.

ဧဝံ နာနာဂုဏရတနာကရံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ သမ္ပဇာနန္တော သော ကုလပုတ္တော ကိံ ဟောတီတိ စေ? ပါလိနာ ဥပါလိနာ သမော ဘဝတိ. ပါလိနာတိ သာသနံ ပါလေတီတိ ‘‘ပါလော’’တိ ဝိနယော ဝုစ္စတိ၊ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယူ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမသင်္ဂီတိကထာ၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမသင်္ဂီတိကထာ၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၁) သော အဿ အတ္ထီတိ ပါလီ၊ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဝသေန တိဝိဓသာသနဿ ဇီဝိတဘူတဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတသာသနဓရတ္တာ ‘‘ပါလီ’’တိ လဒ္ဓနာမေန ဥပါလိနာ၊ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ဥပါလီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉၊ ၂၂၈) စတုပရိသမဇ္ဈေ နိသိန္နေန သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တိနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မုခပဒုမံ ဝိကာသေတွာ ပကာသိတဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေန ဝိသေသတော သာယနရက္ခနကဘာဝေန ပဋိလဒ္ဓပါလီတိနာမဓေယျေန ဥပါလိမဟာထေရေန သမော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကသ္မိံ ဝိသယေ သမော ဘဝတီတိ စေ? သာသနေ. သာသနေတိ ယထာဝုတ္တေ တိဝိဓေ သာသနေ၊ တတြာပိ ထာဝရဇင်္ဂမသကလဝတ္ထုဝိတ္ထာရာဓရမဏ္ဍလသဒိသေ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဒွယဓာရေ ပရိယတ္တိသာသနေ၊ တတ္ထာပိ ဝိနယကထာဓိကာရတ္တာ လဗ္ဘမာနေ ဝိနယပိဋကသင်္ခါတပရိယတ္တိသာသနေကဒေသေ သမော ဘဝတီတိ အတ္ထော.

ကိံဘူတေ သာသနေ? မာရဗလိသာသနေ. မာရဿ ဗလိ မာရဗလိ၊ မာရဂေါစရော၊ တဿ သာသနံ ဟိံသကံ မာရဗလိသာသနံ၊ တသ္မိံ. ခန္ဓာဒီသု ပဉ္စသု မာရေသု ပဓာနဘူတကာမရာဂါဒိပဘဝကိလေသမာရဿ ဂေါစရဘာဝေန ဗလိသင်္ခါတဣတ္ထိသရီရာဒိနိဿယဖောဋ္ဌဗ္ဗာဒိဝိသယဿ ပရိစ္စဇာပနတ္ထံ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု။ပေ။ အသံဝါသော’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၄) နယေန ဝုတ္တတ္တာ တဿ မာရဗလိဿ ဟိံသကံ ဟောတီတိ မာရဗလိသာသနနာမဓေယျဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတသာသနေတိ အတ္ထော.

အထ ဝါ ‘‘ဗဠိသေနပိ ဇာလေန၊ ဟတ္ထေန ကုမိနေန ဝါ’’တိ ဥဒကဋ္ဌကထာယ ဝက္ခမာနတ္တာ ဗဠိသ-သဒ္ဒေန မစ္ဆမာရဏကဏ္ဋကမာဟ၊ တံ မာရဿ ဗဠိသံ အသတိ ခိပတိ ဝဇ္ဇေတီတိ မာရဗဠိသာသနံ၊ တသ္မိံ၊ ‘‘သမန္တပါသော မာရဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သံသာရသာဂရေ ပရိဝတ္တမာနကသံကိလေသဒါသပုထုဇ္ဇနသင်္ခါတမစ္ဆေ ဂဏှိတုံ မာရမဟာကေဝဋ္ဋေန ပက္ခိတ္တဗဠိသသင်္ခါတဣတ္ထိရူပသဒ္ဒါဒိပဉ္စကာမဂုဏာ- မိသာဝုတကာမရာဂါဒိကိလေသမဟာဗဠိသံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝီတိက္ကမပ္ပဟာနာဒိဝသေန ပဇဟန္တေ ဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတေ သာသနေတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧတ္ထ စ သာရမတေ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ယော ပန န ရမတေ၊ သော ပုဂ္ဂလော အနယူပရမေ တတော ဧဝ ပရမေ ဥတ္တမေ သုဇနဿ သုခါနယနေ နယနေ နယနုပမေ ဝိနယေ ရတော အဘိရတော ပဓာနရတောပိ ဝိနယေ အဇ္ဈာယနာဒီသု ယောဂမာပဇ္ဇန္တောပိ ပဋု ဟောတိ ပဋုတရော ဟောတိ ကိံ၊ န ဟောတေဝ. တသ္မာ ဝိနယေ ပါဋဝတ္ထိနာ ဧတ္ထေဝ သက္ကစ္စာဘိယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ သင်္ခေပတော သာဓိပ္ပါယာ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ပဓာနေ စတုဗ္ဗိဓေ သမ္မပ္ပဓာနေ ဝီရိယေ ရတော အဘိရတော ယော ပန နရော သာရမတေ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ယတော ရမတေ၊ အတော တသ္မာ သော အနယူပရမေ သုဇနဿ သုခါနယနေ ဝိနယေ ပဋု ဟောတိ ကုသလော ဟောတီတိ ယောဇနာတိ နော ခန္တိ.

ဟိတဝိဘာဝနံ ဟိတပ္ပကာသကံ ဘာဝနံ ဘာဝနီယံ အာသေဝိတဗ္ဗံ သုရသမ္ဘဝံ သုရသံ သမာနံ သုရသံ ဘူတံ သမ္ဘဝံ သုခဟေတုကံ ဣမံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယံ ယော အဝေဒိ အညာသိ၊ သော ပုဂ္ဂလော မာရဗဠိသာသနေ မာရဝိသယပ္ပဟာနကရေ၊ အထ ဝါ မာရဗဠိသဿ မာရဿ ဝတ္ထုကာမာမိသာဝုတကိလေသကာမဗဠိသဿ အသနေ ဝဇ္ဇမာနေ သာသနေ တိဝိဓေပိ ဇိနသာသနေ၊ တတ္ထာပိ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓာနံ ပတိဋ္ဌာနဘူတေ ပရိယတ္တိသာသနေ၊ တတြာပိ သကလသာသနဿ ဇီဝိတသမာနေ ဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတပရိယတ္တိသာသနေကဒေသေ ပါလိနာ ဝိနယပရိယတ္တိယံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပနေန သာသနပါလနေ တံမူလဘာဝတော ပါလသင်္ခါတဝိနယပရိယတ္တိယာ ပသတ္ထတရေန ဥပါလိနာ ဥပါလိမဟာထေရေန သမော ဘဝတီတိ ယောဇနာ.

ဣတိ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယာ

ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝဏ္ဏနာယ

ပဌမပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယပါရာဇိကကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉. ဣဒါနိ ဒုတိယံ ပါရာဇိကဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အာဒိယန္တော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ထေယျစိတ္တေနာ’’တိ ပါဌသေသော. သော စ ပစ္စတ္တေကဝစနန္တေဟိ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ထေယျစိတ္တေန အာဒိယန္တော ပရာဇိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရသန္တကံ အာရာမာဒိံ အဘိယုဉ္ဇိတွာ သာမိကံ ပရာဇေတွာ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော တဒတ္ထာယ ကတေ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ သာမိကဿ ဝိမတုပ္ပါဒနေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ အာပဇ္ဇိတွာ တဿ စ အတ္တနော စ ဓုရနိက္ခေပေန ပါတိမောက္ခသံဝရသီလသမ္ပတ္တိယာ အဒါယာဒေါ ဟုတွာ ပရာဇိတော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘တထာ’’တိ စ ‘‘အပီ’’တိ စ ‘‘ပရာဇိတော’’တိ စ ‘‘ထေယျစိတ္တေနာ’’တိ ဣမိနာ သဟ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဟရန္တော’’တိအာဒီဟိ စတူဟိပိ ပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ထေယျစိတ္တေန ဟရန္တောပိ တထာ ပရာဇိတောတိ ယောဇနာ သီသာဒီဟိ ပရသန္တကံ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တော ထေယျစိတ္တေန ဘဏ္ဍဿ အာမသနေ ဒုက္ကဋဉ္စ ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ အာပဇ္ဇိတွာ သီသတော ခန္ဓောဟရဏာဒိပယောဂံ ကရောန္တောပိ တထာ ပရာဇိတော ဟောတီတိ အတ္ထော.

ထေယျစိတ္တေန အဝဟရန္တောပိ တထာ ပရာဇိတောတိ ယောဇနာ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – အညေဟိ သင်္ဂေါပနာဒိံ သန္ဓာယ အတ္တနိ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍံ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ စောဒိယမာနော ‘‘န မယာ ဂဟိတ’’န္တိအာဒိနာ မုသာ ဝတွာ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တောပိ တဿ ဝိမတုပ္ပါဒနေ ထုလ္လစ္စယမာပဇ္ဇိတွာ တထေဝ ဓုရနိက္ခေပေန ပရာဇိတော ဟောတီတိ. ‘‘နာဟံ အဂ္ဂဟေသိ’’န္တိအာဒိနာ အဝဇာနိတွာ ပဋိက္ခိပိတွာ ဟရန္တော ‘‘အဝဟရန္တော’’တိ ဝုတ္တော.

ထေယျစိတ္တေန ဣရိယာပထံ ဝိကောပေန္တောပိ တထာ ပရာဇိတောတိ ယောဇနာ. ယံ ပန အညေသံ ဘဏ္ဍဟရဏကမနုဿာဒီနမညတရံ ‘‘တေန ဘဏ္ဍေန သဟ ဂဏှာမီ’’တိ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တံ ထေယျစိတ္တေန နိဝါရေတွာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတဒိသာဘိမုခံ ကတွာ တဿ ပကတိဣရိယာပထံ ဝိကောပေန္တောပိ ပဌမပါဒုဒ္ဓါရေန ထုလ္လစ္စယမာပဇ္ဇိတွာ ဒုတိယပဒဝါရာတိက္ကမေန တထေဝ ပရာဇိတော ဟောတီတိ အတ္ထော.

ထေယျစိတ္တေန ဌာနာ စာဝေန္တောပိ တထာ ပရာဇိတောတိ ယောဇနာ. ထလာဒီသု ဌိတံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တေန အဝဟရိတုကာမတာယ ဌိတဋ္ဌာနတော အပနေန္တောပိ ဒုတိယပရိယေသနာဒီသု အာမသနာဝသာနေသု သဗ္ဗေသုပိ ပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနိ စ ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ အာပဇ္ဇိတွာ ဥပရိ ဝက္ခမာနပ္ပကာရေသု ဝိယ ဌိတဋ္ဌာနတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အပနေန္တော တထေဝ ပရာဇိတော ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဧဝမေတာယ ဂါထာယ ‘‘အာဒိယေယျ ဟရေယျ အဝဟရေယျ ဣရိယာပထံ ဝိကောပေယျ ဌာနာစာဝေယျ သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၉၂) ပဒဘာဇနာဂတေသု ဆသု ပဒေသု အာဒေါ ပဉ္စ ပဒါနိ သင်္ဂဟေတွာ ဆဋ္ဌံ ပဒံ ကသ္မာ န သင်္ဂဟိတန္တိ စေ? အယံ ဂါထာ န တံပဒဘာဇနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာ၊ အထ ခေါ တေသံ ပဒါနံ ဝိနိစ္ဆယံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာသု (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂) ဝုတ္တပဉ္စဝီသတိအဝဟာရေ ဒဿေတုံ တဒဝယဝဘူတပဉ္စပဉ္စကာနိ ဒဿေတုကာမေန ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌံ ပဒံ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဝက္ခမာနေ တတိယပဉ္စကေ နိဿဂ္ဂိယာဝဟာရပဒေန၊ ပဉ္စမပဉ္စကေ ပရိကပ္ပါဝဟာရပဒေန စ သင်္ဂယှမာနတ္တာ ဧတ္ထ နာနေကဘဏ္ဍပဉ္စကဒွယံ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဆဋ္ဌံ ပဒံ န ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၀. ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကေ ဝတ္ထုမှိ ဩတိဏ္ဏေ ကတ္တဗ္ဗဝိနိစ္ဆယဿ ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရာနံ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ၊ တေ စ နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကံ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကံ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ ပုဗ္ဗပယောဂပဉ္စကံ ထေယျာဝဟာရပဉ္စကန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဉ္စပဉ္စကဘေဒါ၊ တတ္ထ ဣမာယ ဂါထာယ နာနေကဘဏ္ဍပဉ္စကဒွယပ္ပဘေဒေ ဒသ အဝဟာရေ သင်္ဂဟေတွာ အဝသေသပဉ္စကတ္တယံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တိဿံ ဂါထာယံ. နာနေကဘဏ္ဍာနန္တိ နာနာ၊ ဧကော စ ဘဏ္ဍော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. သဝိညာဏကအဝိညာဏကဘဏ္ဍဝသေန နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ သဝိညာဏကဘဏ္ဍဝသေနေဝ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဉ္စ ပရိမာဏာ ယေသန္တေ ပဉ္စကာ၊ တေသံ. အဝဟာရာတိ အဝဟရဏာနိ၊ စောရကမ္မာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတေတိ အနန္တရဂါထာယ ‘‘အာဒိယန္တော’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ အာဒိယန္တာဒယော. ပဋိပတ္တိသန္တာနေ ဝိသေသံ ဝိနိစ္ဆယံ ဘာဝေတိ ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝိဘာဝီ၊ ဝိနယဓရော၊ တေန ဝိဘာဝိနာ. ဝိညာတဗ္ဗာတိ ပရေသံ အာရာမာဒိသဝိညာဏကဝတ္ထူနိ ဝါ ဒါသမယူရာဒိံ ကေဝလံ သဝိညာဏကဝတ္ထုမတ္တံ ဝါ အဝဟရိတုံ ကတာ ယထာဝုတ္တသရူပါ အာဒိယနာဒယော ဌာနာစာဝနပရိယောသာနာ ပဉ္စ အဝဟာရာ ယထာဝုတ္တနာနာဘဏ္ဍဧကဘဏ္ဍဝိသယာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တီတိ နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကံ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကန္တိ ဒသ အဝဟာရာ ဘဝန္တီတိ ဝိနယဓရေန ဩတိဏ္ဏဿ ဝတ္ထုနော ဝိနိစ္ဆယောပကာရကတ္တာ တထတော ဉာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

၄၁. ဧဝံ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရေ ဒဿေတုံ ဝတ္တဗ္ဗေသု ပဉ္စသု ပဉ္စကေသု နာနေကဘဏ္ဍပဉ္စကာနိ ဒွေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဝသေသပဉ္စကတ္တယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သာဟတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သာဟတ္ထောတိ သကော ဟတ္ထော၊ တေန နိဗ္ဗတ္တော၊ တဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီတိ သာဟတ္ထော၊ အဝဟာရော၊ စောရေန သဟတ္ထာ ကတော အဝဟာရောတိ အတ္ထော. အာဏတ္တိကော စေဝါတိ အာဏတ္တိယာ နိဗ္ဗတ္တော အာဏတ္တိကော၊ အဝဟာရော၊ စောရဿ ‘‘ဣမံ နာမ ဘဏ္ဍံ ဂဏှာ’’တိ ယဿ ကဿစိ အာဏာပနေန သိဒ္ဓေါ အဝဟာရော စ. နိဿဂ္ဂေါတိ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂေါ၊ အဝဟာရော၊ သုင်္ကဃာတဋ္ဌာနေ၊ ပရိကပ္ပိတောကာသေ ဝါ ဌတွာ ဘဏ္ဍဿ ဗဟိ ပါတနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အတ္ထသာဓကောတိ ပါရာဇိကာပတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထံ သာဓေတီတိ အတ္ထသာဓကော၊ သော အဝဟာရော စ ယထာဏတ္တိကံ အဝိရာဓေတွာ ဧကံသေန အဝဟရန္တဿ ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အဝိသေသေန ဝါ အဝဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုဝိသေသော ဂဟဏကာလော ဂဟဏဒေသော ဂဟဏာကာရော စာတိ ဧဝမာဒိဝိသေသာနမညတရေန ဝိသေသေတွာ ဝါ အာဏာပနဉ္စ ဧကံသေန ပါဒဂ္ဃနကတေလပိဝနကံ ဥပါဟနာဒိကိဉ္စိဝတ္ထုံ တေလဘာဇနာဒီသု ပါတနာဒိပ္ပယောဂေါ စာတိ ဧဝမာဒိပ္ပယောဂေါ စ ကိရိယာသိဒ္ဓိယာ ပုရေတရမေဝ ပါရာဇိကသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ သာဓနတော အတ္ထသာဓကော အဝဟာရော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဓုရနိက္ခေပနဉ္စာတိ ဓုရဿ နိက္ခေပနံ ဓုရနိက္ခေပနံ၊ တဉ္စ အဝဟာရော၊ ပရသန္တကာနံ အာရာမာဒီနံ အဘိယောဂဝိသယေ စ ဥပနိက္ခိတ္တဿ ဘဏ္ဍာဒိနော ဝိသယေ စ စောရဿ သာမိနော ဝိဿဇ္ဇနေ စ သာမိနော စ၊ ယဒါ ကဒါစိ ယထာကထဉ္စိ ဂဏှိဿာမီတိ ဂဟဏေ နိရုဿာဟဘာဝသင်္ခါတော ဓုရနိက္ခေပါဝဟာရော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဣဒံ ဓုရနိက္ခေပနဉ္စ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ သာဟတ္ထာဒိစတုက္ကဉ္စ ပဉ္စန္နံ အဝဟာရာနံ သမူဟော ပဉ္စကံ၊ သာဟတ္ထာဒိပဉ္စကံ ‘‘သာဟတ္ထပဉ္စက’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အာဒိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၂. ပုဗ္ဗသဟပယောဂါ စာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗပယောဂေါ သဟပယောဂေါ’’တိ ပယောဂ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘အာဏတ္တိဝသေန ပုဗ္ဗပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၂) ယထာဏတ္တိကမဝိရာဓေတွာ ဂဏှတော ‘‘အသုကဿ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အာဏာပနံ ပုဗ္ဗပယောဂေါ နာမ အဝဟာရော. ကာယေန၊ ဝါစာယ ဝါ ပယုဇ္ဇနံ အာဏာပနံ ပယောဂေါ၊ အာဏတ္တဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗတ္တာ ပုဗ္ဗော စ သော ပယောဂေါ စာတိ ပုဗ္ဗပယောဂေါ အဝဟာရောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဌာနာစာဝနဝသေန သဟပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနဿ ဥပလက္ခဏပဒတ္တာ ဌာနာစာဝနဉ္စ ပရာယတ္တဘူမိဂဟဏေ ခီလသင်္ကမနာဒိကဉ္စ သဟပယောဂေါ အဝဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သံဝိဒါဟရဏန္တိ ဗဟူဟိ ဧကတော ဟုတွာ ‘‘ဣဒံ နာမ ဘဏ္ဍံ အဝဟရိဿာမာ’’တိ သံဝိဒဟိတွာ သဗ္ဗေဟိ၊ ဧကတော ဝါ သဗ္ဗေသံ အနုမတိယာ ဧကေန ဝါ ဂန္တွာ ပရသန္တကဿ ထေယျစိတ္တေန ဟရဏသင်္ခါတော သံဝိဒါဝဟာရော စ. သမံ ဧကီ ဟုတွာ ဝိသုံ ဧကေနာပိ ထေယျစိတ္တေန ပါဒေ ဝါ ပါဒါရဟေ ဝါ ဂဟိတေ ကတမန္တနာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သံဝိဒဟိတွာ မန္တေတွာ အဝဟရဏံ သံဝိဒါဟရဏံ. နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သံဝိဒါဟရဏ’’န္တိ ‘‘သံဝိဒါဝဟာရော’’တိ ဣမဿ ဝေဝစနံ. ‘‘သမ္ဗဟုလာ သံဝိဒဟိတွာ ဧကော ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ၊ အာပတ္တိ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၁၁၈) ဝစနတော ဧဝံ သဟကတမန္တနေသု ဧကေနာပိ ထေယျစိတ္တေန ပါဒေ ဝါ ပါဒါရဟေ ဝါ ဂဟိတေ ကတမန္တနာနံ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သင်္ကေတကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလပရိစ္ဆေဒေန သဉ္ဇာနနံ သင်္ကေတော၊ တေန ကတံ ကမ္မံ အဝဟရဏံ သင်္ကေတကမ္မံ နာမ. တံ ပန ပုရေဘတ္တာဒီသု ကဉ္စိ ကာလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ တသ္မိံယေဝ ကာလေ တံယေဝ ယထာဝုတ္တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ စေ၊ သင်္ကေတကာရကဿ သင်္ကေတက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကန္တိ သင်္ခေပတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နေမိတ္တန္တိ ပရဘဏ္ဍာဝဟာရဿ ဟေတုတ္တာ အက္ခိနိခဏနာဒိ နိမိတ္တံ နာမ၊ တေန နိဗ္ဗတ္တံ နေမိတ္တံ၊ အဝဟရဏသင်္ခါတကမ္မံ အဝဟာရော. ‘‘မယာ အက္ခိမှိ နိခဏိတေ ဝါ ဘမုမှိ ဥက္ခိတ္တေ ဝါ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အာဏတ္တေန တံ နိမိတ္တံ ဒိသွာ ဝုတ္တမေဝ ဘဏ္ဍံ ဝုတ္တနိယာမမဝိရာဓေတွာ ဂဟိတံ စေ၊ နိမိတ္တကာရကဿ နိမိတ္တကရဏက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ ဟောတိ. ဝုတ္တနိယာမံ ဝိရာဓေတွာ ဂဟိတံ စေ၊ နိမိတ္တကာရကော မုစ္စတိ၊ အဝဟာရကဿေဝ ပါရာဇိကံ. ပုဗ္ဗပယောဂေါ အာဒိ ယဿ တံ ပုဗ္ဗပယောဂါဒိ၊ ပုဗ္ဗပယောဂါဒိ စ တံ ပဉ္စကဉ္စာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

၄၃. ထေယျဉ္စ ပသယှဉ္စ ပရိကပ္ပေါ စ ပဋိစ္ဆန္နော စ ကုသော စ ထေယျပသယှပရိကပ္ပပဋိစ္ဆန္နကုသာ၊ တေ အာဒီ ဥပပဒဘူတာ ယေသံ အဝဟာရာနံ တေ ထေယျ။ပေ။ ကုသာဒိကာ၊ အဝဟာရာ၊ ဣမိနာ ထေယျာဝဟာရော စ။ပေ။ ကုသာဝဟာရော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ထေယျာဝဟာရောတိ ထေနော ဝုစ္စတိ စောရော၊ တဿ ဘာဝေါ ထေယျံ၊ ဧတ္ထ န-ကာရလောပေါ နိရုတ္တိနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တေန အဝဟရဏံ ထေယျာဝဟာရော၊ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိဝသေန အဒိဿမာနေန ဂဟဏဉ္စ ကူဋမာနကူဋကဟာပဏာဒီဟိ ဝဉ္စေတွာ ဂဟဏဉ္စ ထေယျာဝဟာရော.

ပသယှ အဘိဘဝိတွာ အဝဟရဏံ ပသယှာဝဟာရော၊ ဂါမဝိလောပကာ ဝိယ သာမိကေ အဘိဘဝိတွာ ဂဟဏဉ္စ ရာဇဘဋာဒယော ဝိယ အဘိဘဝိတွာ နိဗဒ္ဓကရဂ္ဂဟဏေ အဓိကဂ္ဂဟဏဉ္စ ပသယှာဝဟာရော.

ဝတ္ထသုတ္တာဒိကံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ကပ္ပေတွာ အဝဟရဏံ ပရိကပ္ပါဝဟာရော၊ သော စ ဘဏ္ဍောကာသပရိကပ္ပဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ နိက္ခိတ္တဘဏ္ဍံ အန္ဓကာရပ္ပဒေသံ ပဝိသိတွာ သုတ္တာဒိဘဏ္ဍာနိ တတ္ထ နိက္ခိတ္တာနိ၊ တေ ပေဠာဒယော ဂဏှန္တဿ ‘‘ဝတ္ထာနိ စေ ဂဏှိဿာမိ၊ သုတ္တာနိ စေ န ဂဏှိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကပ္ပေတွာ ဥက္ခိပနံ ဘဏ္ဍပရိကပ္ပပုဗ္ဗကတ္တာ ဘဏ္ဍပရိကပ္ပါဝဟာရော နာမ. အာရာမပရိဝေဏာဒီနိ ပဝိသိတွာ လောဘနီယံ ဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ဂဗ္ဘပါသာဒတလပမုခမာဠကပါကာရဒွါရကောဋ္ဌကာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိကပ္ပေတွာ ‘‘ဧတ္ထန္တရေ ဒိဋ္ဌော စေ၊ ဩလောကေတုံ ဂဟိတံ ဝိယ ဒဿာမိ၊ နော စေ၊ ဟရိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ အာဒါယ ဂန္တွာ ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနာတိက္ကမော ဩကာသပရိကပ္ပပုဗ္ဗကတ္တာ ဩကာသပရိကပ္ပါဝဟာရော နာမာတိ သင်္ခေပတော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တိဏပဏ္ဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နဿ ဘဏ္ဍဿ အဝဟရဏံ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော၊ ဥယျာနာဒီသု ကီဠမာနေဟိ ဝါ သံဃပရိဝိသန္တေဟိ ဝါ မနုဿေဟိ ဩမုဉ္စိတွာ ဌပိတံ အလင်္ကာရာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘ဩဏမိတွာ ဂဏှန္တေ အာသင်္ကန္တီ’’တိ ဌတွာ တိဏပဏ္ဏပံသုဝါလုကာဒီဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ သာမိကေသု ပရိယေသိတွာ အဒိသွာ သာလယေသု ဂတေသု ပစ္ဆာ ထေယျစိတ္တေန ဂဟဏဉ္စ တဒေဝ ဘဏ္ဍံ ကဒ္ဒမာဒီသု ထေယျစိတ္တေန အင်္ဂုဋ္ဌာဒီဟိ ပီဠေတွာ ဩသီဒါပေတွာ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥပရိဘာဂေန အတိက္ကမနဉ္စ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကုသေန အဝဟာရော ကုသာဝဟာရော၊ ထေယျစိတ္တေန ကုသံ သင်္ကာမေတွာ ပရကောဋ္ဌာသဿ အဂ္ဃေန မဟန္တဿ ဝါ သမသမဿ ဝါ ဂဟဏန္တိ အတ္ထော. ယော ပန ဘိက္ခု ကုသပါတနေန သံဃဿ စီဝရေသု ဘာဇိယမာနေသု အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေန သမံ ဝါ အဓိကံ ဝါ ဦနကံ ဝါ အဂ္ဃေန ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ အညဿ ကောဋ္ဌာသံ အဝဟရိတုကာမော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေ ပတိတံ ကုသံ ပရကောဋ္ဌာသေ ပါတေတုကာမော ဥဒ္ဓရတိ၊ တင်္ခဏေ စ ပရဿ ကောဋ္ဌာသေ ပါတိတက္ခဏေ စ န ပါရာဇိကံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပရကောဋ္ဌာသတော ပရနာမလိခိတံ ကုသံ ဥက္ခိပေန္တော တတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အပနာမေတိ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယဒိ ပဌမံ ပရကောဋ္ဌာသတော ကုသံ ဥဒ္ဓရတိ၊ ဥဒ္ဓဋက္ခဏေ စ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေ ပါတိတက္ခဏေ စ သကနာမလိခိတံ ကုသံ ဥဒ္ဓရဏက္ခဏေ စ ပါရာဇိကံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပရကောဋ္ဌာသေ ပါတနက္ခဏေ ဟတ္ထတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ မုတ္တေ ပါရာဇိကော ဟောတိ.

ယဒိ ဒွေပိ ကုသေ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗေသု ဘိက္ခူသု သကသကကောဋ္ဌာသံ အာဒါယ ဂတေသု ယသ္မိံ ကုသံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ၊ တဿ သာမိကေန အာဂန္တွာ ‘‘မယှံ ကုသော ကသ္မာ န ဒိဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ စောရော ‘‘မယှမ္ပိ ကုသော န ဒိဿတီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ တဿ သန္တကံ ဝိယ ဒဿေတွာ တသ္မိံ ဝိဝဒိတွာ ဝါ အဝိဝဒိတွာ ဝါ ဂဟေတွာ ဂတေ ဣတရံ ကောဋ္ဌာသံ ဥဒ္ဓရတိ စေ၊ ဥဒ္ဓဋက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယဒိ ပရော ‘‘မယှံ ကောဋ္ဌာသံ တုယှံ န ဒေမိ၊ တွံ တုယှံ ကောဋ္ဌာသံ ဝိစိနိတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေ သော အတ္တနော အဿာမိကဘာဝံ ဇာနန္တောပိ ပရဿ ကောဋ္ဌာသံ ဥဒ္ဓရတိ၊ ဥဒ္ဓဋက္ခဏေ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ယဒိ ပရော ဝိဝါဒဘီရုကတ္တာ ‘‘ကိံ ဝိဝါဒေနာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မယှံ ဝါ ပတ္တံ ဟောတု တုယှံ ဝါ၊ ဝရကောဋ္ဌာသံ တွံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒေယျ၊ ဒိန္နကံ နာမ ဂဟိတံ ဟောတီတိ ပါရာဇိကံ န ဟောတီတိ. ယဒိ ‘‘တဝ ရုစ္စနကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တော ဝိဝါဒဘယေန အတ္တနော ပတ္တံ ဝရဘာဂံ ဌပေတွာ လာမကဘာဂံ ဂဟေတွာ ဂတော၊ စောရော ပစ္ဆာ ဂဏှန္တော ဝိစိတာဝသေသံ နာမ အဂ္ဂဟေသီတိ ပါရာဇိကော န ဟောတိ. ဧဝံ ကုသာဝဟာရဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ ပဉ္စဝီသတိယာ အဝဟာရေသု သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၄. ဧတ္တာဝတာ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကဿ ဝိနိစ္ဆယာဝယဝရူပေန ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဒိန္နာဒါနဝိနိစ္ဆယေ သမ္ပတ္တေ သဟသာ အာပတ္တိံ အနာရောပေတွာ ပဌမံ ဩလောကေတဗ္ဗာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝတ္ထုကာလဂ္ဃဒေသေ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တတ္ထ ဝတ္ထု နာမ အဝဟဋဘဏ္ဍံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အဝဟာရကေန ‘‘မယာ ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟဋ’’န္တိ ဝုတ္တေပိ တဿ ဘဏ္ဍဿ သဿာမိကအဿာမိကဘာဝံ ဥပပရိက္ခိတွာ သဿာမိကံ စေ၊ အဝဟာရကာလေ တေသံ သာလယဘာဝံ ဝါ နိရာလယဘာဝံ ဝါ နိယမေတွာ သာလယကာလေ စေ ဂဟိတံ၊ ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ မာသကံ ဝါ ဦနမာသကံ ဝါ ဟောတိ၊ ဒုက္ကဋေန၊ အတိရေကမာသကံ ဝါ ဦနပဉ္စမာသကံ ဝါ ဟောတိ၊ ထုလ္လစ္စယေန၊ ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ ဟောတိ၊ ပါရာဇိကေန ကာတဗ္ဗော. သာမိကာနံ နိရာလယကာလေ စေ ဂဟိတံ၊ နတ္ထိ ပါရာဇိကံ. ဘဏ္ဍသာမိကေ ပန ဘဏ္ဍံ အာဟရာပေန္တေ တံ ဝါ ဘဏ္ဍံ တဒဂ္ဃနကံ ဝါ ဒါတဗ္ဗန္တိ.

ကာလော နာမ အဝဟာရကာလော. ဘဏ္ဍံ နာမေတံ ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ၊ ကဒါစိ သမဂ္ဃံ. တသ္မာ အဝဟဋဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တေဟိ အဝဟဋကာလာနုရူပံ ကတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ ကာလဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အဂ္ဃေါ နာမ အဝဟဋဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ. ဧတ္ထ စ သဗ္ဗဒါ ဘဏ္ဍာနံ အဂ္ဃေါ သမာနရူပေါ န ဟောတိ၊ နဝဘဏ္ဍံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ၊ ပုရာဏံ စေ သမဂ္ဃံ. တသ္မာ အဝဟာရကာလေ ဘဏ္ဍဿ နဝဘာဝံ ဝါ ပုရာဏဘာဝံ ဝါ နိယမေတွာ အဂ္ဃေါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဒေသော စာတိ ဘဏ္ဍာဝဟာရဒေသော. ဧတ္ထ စ သဗ္ဗဿာပိ ဘဏ္ဍဿ ဥဋ္ဌာနဒေသေ သမဂ္ဃံ ဟုတွာ အညတ္ထ မဟဂ္ဃတ္တာ အဝဟဋဘဏ္ဍေ အဂ္ဃံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တဒနုရူပါ အာပတ္တိယော နိယမန္တေဟိ အဂ္ဃံ ပရိစ္ဆိန္ဒနတ္ထာယ အဝဟာရဒေသံ နိယမေတွာ တသ္မိံ ဒေသေ အဂ္ဃဝသေန တဒနုရူပါ အာပတ္တိယော ကာရေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော.

ပရိဘောဂေါ နာမ အဝဟဋဘဏ္ဍေ အဝဟာရတော ပုဗ္ဗေ ပရေဟိ ကတပရိဘောဂေါ. ဧတ္ထ စ ယဿ ကဿစိ ဘဏ္ဍဿ ပရိဘောဂေန အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတီတိ ဘဏ္ဍသာမိကံ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ ဘဏ္ဍေ နဝေပိ ဧကဝါရမ္ပိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန ပရိဘုတ္တေ ပရိဟာပေတွာ အဂ္ဃေါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဧတာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဥပပရိက္ခိတွာဝ ဝိနိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဉ္စပိ ဉတွာ ဧတာနိ ကတ္တဗ္ဗော ပဏ္ဍိတေန ဝိနိစ္ဆယော’’တိ.

၄၅. ဧတ္တာဝတာ အဒိန္နာဒါနဝိနိစ္ဆယာဝယဝဘူတေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရေ စ ပဉ္စဋ္ဌာနာဝလောကနဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာဂတေ ပါပဘိက္ခူနံ လေသောကာသပိဒဟနတ္ထံ ပရသန္တကံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ယေန ကေနစိ ပကာရေန ဂဏှတော မောက္ခာဘာဝံ ဒဿေတုကာမေန တထာဂတေန ယာ ပနေတာ –

ဘူမဋ္ဌဉ္စ ထလဋ္ဌဉ္စ၊

အာကာသဋ္ဌ မထာပရံ၊

ဝေဟာသဋ္ဌော ဒကဋ္ဌဉ္စ၊

နာဝါ ယာနဋ္ဌမေဝ စ.

ဘာရာ ရာမ ဝိဟာရဋ္ဌံ၊

ခေတ္တ ဝတ္ထုဋ္ဌမေဝ စ၊

ဂါမာ ရညဋ္ဌ မုဒကံ၊

ဒန္တပေါနော ဝနပ္ပတိ.

ဟရဏကော ပနိဓိ စေဝ၊

သုင်္ကဃာတကံ ပါဏကာ၊

အပဒံ ဒွိပဒဉ္စေဝ၊

စတုပ္ပဒံ ဗဟုပ္ပဒံ.

ဩစရကောဏိရက္ခော စ၊

သံဝိဒါဟရဏမ္ပိ စ၊

သင်္ကေတကမ္မံ နိမိတ္တ-

မိတိ တိံ သေတ္ထ မာတိကာ. –

နိက္ခိတ္တာ၊ တာသံ ယထာက္ကမံ ပဒဘာဇနေ၊ တဒဋ္ဌကထာယ စ အာဂတနယေန ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုကာမော ပဌမံ တာဝ ဘူမဋ္ဌေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဒုတိယံ ဝါပီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဒုတိယံ ထေယျစိတ္တေန ပရိယေသတော ဒုက္ကဋန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု. ဥပရိ သဉ္ဇာတာဟိ ရုက္ခလတာဟိ၊ ဣဋ္ဌကပါသာဏာဒီဟိ စ သဉ္ဆန္နံ မဟာနိဓိံ ဥဒ္ဓရိတုကာမေန ‘‘မယာ ဧကေနေဝ န သက္ကာ’’တိ အတ္တနော အညံ သဟာယံ ပရိယေသိတုံ ထေယျစိတ္တေန သယိတဋ္ဌာနာ ဥဋ္ဌာနာဒီသု သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကုဒါလံ ဘူမိခဏနတ္ထာယ ပိဋကံ ဝါပိ ပံသုဥဒ္ဓရဏတ္ထာယ ယံ ကိဉ္စိ ဘာဇနံ. ဣမေသု ဒွီသု ကုဒါလဿ စေ ဒဏ္ဍော နတ္ထိ၊ ဒဏ္ဍတ္ထာယ ရုက္ခတော ဒဏ္ဍံ ဆိန္ဒတော စ ကုဒါလော စေ န ဟောတိ၊ ကုဒါလကရဏတ္ထာယ အယောဗီဇံ ဥဒ္ဓရဏတ္ထာယ အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏန္တဿပိ ပစ္ဆိကရဏတ္ထာယ ပဏ္ဏာနိ ဆိန္ဒတောပိ ပိဋကဝါယနတ္ထာယ ဝလ္လိံ ဆိန္ဒတောပိ ဥဘယတ္ထာပိ ပရိယေသနေ မုသာ ဘဏတောပိ ဒုက္ကဋဉ္စေဝ ပါစိတ္တိယဉ္စ၊ ဣတရပယောဂေသု ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဂစ္ဆတောတိ ဒုတိယာဒိံ ပရိယေသိတွာ လဒ္ဓါ ဝါ အလဒ္ဓါ ဝါ နိဓိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ‘‘ထေယျစိတ္တော ဒုတိယံ ဝါ ပရိယေသတီ’’တိအာဒိ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၉၄) ‘‘ထေယျစိတ္တော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ ဣဓ ‘‘ထေယျစိတ္တေနာ’’တိ ဝစနတော ‘‘ဣမံ နိဓိံ လဘိတွာ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဝါ ကရိဿာမိ၊ သံဃဘတ္တံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ကုသလစိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ သတိ အနာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗယောဂတောတိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂဘာဝတော၊ ဒုတိယပရိယေသနာဒီသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော.

ဒုက္ကဋဉ္စ အဋ္ဌဝိဓံ ဟောတိ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋံ သဟပယောဂဒုက္ကဋံ အနာမာသဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ ဉာတဒုက္ကဋံ ဉတ္တိဒုက္ကဋံ ပဋိဿဝဒုက္ကဋန္တိ. တတ္ထ ‘‘ထေယျစိတ္တော ဒုတိယံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ ပိဋကံ ဝါ ပရိယေသတိ ဂစ္ဆတိ ဝါ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ. ဣဓ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ပါစိတ္တိယံ၊ ဣတရေသု ပုဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ. ‘‘တတ္ထဇာတကံ ကဋ္ဌံ ဝါ လတံ ဝါ ဆိန္ဒတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ သဟပယောဂဒုက္ကဋံ. ဣဓ အဒိန္နာဒါနသဟိတပယောဂတ္တာ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမှိ၊ ဣတရတြ စ ဒုက္ကဋမေဝါတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော. မုတ္တာမဏိအာဒီသု ဒသသု ရတနေသု၊ သာလိအာဒီသု သတ္တသု ဓညေသု၊ သဗ္ဗေသု စ အာဝုဓဘဏ္ဍာဒီသု အာမသနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အနာမာသဒုက္ကဋံ. ကဒလိနာဠိကေရပနသာဒိရုက္ခဋ္ဌမေဝ ဖလံ အာမသန္တဿ ဝုတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ. ဥပစရဏံ ဥပစိဏ္ဏံ၊ ပရာမသနန္တိ အတ္ထော. ဒုဋ္ဌု ဥပစိဏ္ဏံ ဒုရုပစိဏ္ဏံ၊ ဒုရုပစိဏ္ဏေ ဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ. ဘိက္ခာစာရကာလေ ပတ္တေ ရဇသ္မိံ ပတိတေ ပတ္တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အဓောဝိတွာ ဝါ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏေန ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ၊ ဝိနယေ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ. ကိဉ္စာပိ အဝသေသဒုက္ကဋာနိပိ ဝိနယေ ပညတ္တာနေဝ၊ တထာပိ ရုဠှိယာ မယူရာဒိသဒ္ဒေဟိ မောရာဒယော ဝိယ ဣဒမေဝ တထာ ဝုစ္စတိ. ‘‘သုတွာ န ဝဒန္တိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ ဉာတဒုက္ကဋံ နာမ. ဧကာဒသသု သမနုဘာသနာသု ‘‘ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဉတ္တိဒုက္ကဋံ. ‘‘တဿ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ၊ ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၀၇) ဝုတ္တံ ပဋိဿဝဒုက္ကဋံ နာမ. ဣမေသု အဋ္ဌသု ဒုက္ကဋေသု ဣဓ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဒုက္ကဋံ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ. တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗယောဂတော’’တိ. ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ဥပသဂ္ဂံ အနာဒိယိတွာ ‘‘ပုဗ္ဗပယောဂတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ပုဗ္ဗယောဂတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣမေသု ဒုက္ကဋေသု အသင်္ဂဟိတာနိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဂတာနိ ဒိဝါသေယျာဒိဒုက္ကဋာနိ စေဝ ခန္ဓကာဂတာနိ စ ဗဟူနိ ဒုက္ကဋာနိ သန္တိ၊ တာနိ ပနေတ္ထ ဝိနယဒုက္ကဋေယေဝ သင်္ဂဟိတဗ္ဗာနိ. ‘‘ဝိနယေ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋ’’န္တိ ဟိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၉၄) ဝုတ္တန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၄) ပန ရဇောကိဏ္ဏဒုက္ကဋဿေဝ ‘‘ဝိနယဒုက္ကဋ’’န္တိ ဂဟဏံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. ဣတရထာ အဋ္ဌ ဒုက္ကဋာနီတိ ဂဏနာပရိစ္ဆေဒေါယေဝ နိရတ္ထကော သိယာတိ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋာဒီနမ္ပိ ဝိနယဒုက္ကဋေယေဝ သင်္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေပိ ကတိပယာနိ ဒဿေတွာ ဣတရေသမေကတော ဒဿနတ္ထံ တေသံ ဝိသုံ ဂဟဏံ သုတ္တင်္ဂသင်္ဂဟိတတ္တေပိ ဂေယျဂါထာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိသုံ ဒဿနံ ဝိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၆. တတ္ထဇာတကံ ကဋ္ဌံ ဝါတိ တသ္မိံ စိရနိဟိတနိဓူပရိ ဇာတံ အလ္လံ သုက္ခံ ကဋ္ဌံ ဝါ. လတံ ဝါတိ တာဒိသံ ဝလ္လိံ ဝါ. ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ တိဏာဒီနံ ခုဒ္ဒကဂစ္ဆာနဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ. ဥဘယတ္ထာပီတိ အလ္လေ စ သုက္ခေ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အလ္လရုက္ခာဒီနိ ဆိန္ဒတော ပါစိတ္တိယံ အဟုတွာ ဒုက္ကဋမတ္တဿ ဘဝနေ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘သဟပယောဂတော’’တိ. အဝဟာရေန သဟိတပယောဂတ္တာ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေပိ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘သဟပယောဂတော ဥဘယတ္ထာပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တော ပဌမဂါထာယ ဒဿိတပုဗ္ဗပယောဂတော ဣမာယ ဒဿိတသဟပယောဂဿ ဝိသေသံ ဒဿေတိ.

၄၇. ပထဝိန္တိ ကပ္ပိယံ ဝါ အကပ္ပိယံ ဝါ ပထဝိံ. အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏတော သဟပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ. ဗျူဟတောတိ ပံသုံ ဧကတော ရာသိံ ကရောန္တဿ. ‘‘ဝိယူဟတိ ဧကပဿေ ရာသိံ ကရောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ဦဟ-ဣစ္စေတဿ ဓာတုနော ဝိတက္ကေ ဥပ္ပန္နတ္တေပိ ဓာတူနမနေကတ္ထတ္တာ ဝိ-ဥပသဂ္ဂဝသေန ဣဓ ရာသိကရဏေ ဝတ္တတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ရာသိဘူတံ ပံသုံ ကုဒါလေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ ပစ္ဆိယာ ဝါ ဥဒ္ဓရန္တဿ စ အပနေန္တဿ စ ပယောဂဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ ပံသုမေဝ ဝါတိ ဧတ္ထ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထေန ဝါ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာမသန္တဿာတိ နိဓိကုမ္ဘိံ ဟတ္ထေန ပရာမသန္တဿ. ဝါတိ သမုစ္စယေ. ဒုက္ကဋန္တိ ဒုဋ္ဌု ကတံ ကိရိယံ သတ္ထာရာ ဝုတ္တံ ဝိရာဓေတွာ ခလိတွာ ကတတ္တာတိ ဒုက္ကဋံ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၃၃၉) –

‘‘ဒုက္ကဋန္တိ ဟိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ သုဏောဟိ ယထာတထံ၊

အပရဒ္ဓံ ဝိရဒ္ဓဉ္စ၊ ခလိတံ ယဉ္စ ဒုက္ကဋ’’န္တိ.

ဒုဋ္ဌု ဝါ ဝိရူပံ ကတံ ကိရိယာတိ ဒုက္ကဋံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၃၃၉) –

‘‘ယံ မနုဿော ကရေ ပါပံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော၊

‘ဒုက္ကဋ’န္တိ ပဝေဒေန္တိ၊ တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

ဧဝံ ‘‘တတ္ထဇာတက’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယာဂတံ ဆေဒနဒုက္ကဋံ ခဏနဒုက္ကဋံ ဗျူဟနဒုက္ကဋံ ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋံ အာမသနဒုက္ကဋန္တိ ပဉ္စသု သဟပယောဂဒုက္ကဋေသု ပုရိမပုရိမပယောဂေဟိ အာပန္နာ ဒုက္ကဋာပတ္တိယော ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဒုက္ကဋံ ပတွာ ပဋိပဿမ္ဘန္တိ၊ တံတံပယောဂါဝသာနေ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ ဩရမတိ စေ၊ တံတံဒုက္ကဋမတ္တံ ဒေသေတွာ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဓုရနိက္ခေပမကတွာ ဖန္ဒာပေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ ပတွာ အာမသနဒုက္ကဋံ ပဋိပဿမ္ဘတီတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၄) ဝုတ္တံ. ယထာပါဠိယာ ဂယှမာနေ ပုရိမပုရိမာပတ္တီနံ ပဋိပဿဒ္ဓိ ‘‘ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ၊ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယာ ပဋိပဿမ္ဘန္တီ’’တိ ပါဠိယံ (ပါရာ. ၄၁၄၊ ၄၂၁၊ ၄၂၈၊ ၄၃၉) အာဂတတ္တာ အနုဿာဝနာယ ဧဝ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမဿ ပန သုတ္တဿ အနုလောမဝသေန မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပဒေပိ အာပတ္တိပဋိပဿဒ္ဓိ ပမာဏန္တိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

၄၈. ‘‘ဖန္ဒာပေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ဌာနာ စာဝေတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၉၄) ဝုတ္တံ ဌာနာစာဝနေ ပါရာဇိကဉ္စ တဿ သာမန္တာပတ္တိဘူတံ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဌာနဘေဒဝိညာပနမုခေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဣဒါနိ တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုခေပါသ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ မုခေ ကုမ္ဘိမုခဝဋ္ဋိယံ. ပါသံ ပဝေသေတွာတိ ဗန္ဓနံ ပါသံ ပက္ခိပိတွာ. ခါဏုကေတိ အယောခါဏုမှိ၊ ခဒိရခါဏုကေ ဝါ. ဗဒ္ဓကုမ္ဘိယာ ဌာနဘေဒေါ ဗန္ဓနာနံ ဝသာ ဉေယျောတိ သမ္ဗန္ဓော.

၄၉. ဣဒါနိ ဌာနဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဒွေ’’တိအာဒိနာ. ‘‘ဧကသ္မိံ ခါဏုကေ’’တိ ဣမိနာ ဒွီသု ဒိသာသု ဝါ တီသု စတူသု ဝါ ဒိသာသု ခါဏုကေ ခဏိတွာ ဗဒ္ဓခါဏုဂဏနာယ သမ္ဘဝန္တော ဌာနဘေဒေါ ဥပလက္ခိတော ဟောတိ. ဝလယံ။ပေ။ ကတာယ ဝါ ဒွေ ဌာနာနီတိ ယောဇနာ. ဝါတိ သမုစ္စယေ ဥပလက္ခိတော ဟောတိ.

၅၀. ဧဝံ ဌာနဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဌာနဝသေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ အာပတ္တိယော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒ္ဓရန္တဿာ’’တိအာဒိ. သင်္ခလိန္တိ ဒါမံ. ထုလ္လစ္စယန္တိ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသေတဗ္ဗာသု အာပတ္တီသု ထူလတ္တာ၊ အစ္စယတ္တာ စ ထုလ္လစ္စယံ နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရေ –

‘‘ထုလ္လစ္စယန္တိ ယံ ဝုတ္တံ၊

တံ သုဏောဟိ ယထာတထံ၊

ဧကဿ မူလေ ယော ဒေသေတိ၊

ယော စ တံ ပဋိဂဏှတိ၊

အစ္စယော တေန သမော နတ္ထိ၊

တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီ’’တိ. (ပရိ. ၃၃၉)၊

ဧတ္ထ စ ထူလစ္စယန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သမ္ပရာယေ စ (သံ. နိ. ၁.၄၉) သုဂ္ဂတိ၊ တံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၆၆) ဝိယ လကာရဿ ဒွိတ္တံ၊ သံယောဂေ ဦကာရဿ ရဿော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတော သင်္ခလိကဘေဒတော ပရံ. ဌာနာ စာဝေတီတိ ဌိတဋ္ဌာနတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အပနေတိ. ဧတ္ထ စ နာဝဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ တိရိယံ ဝါ အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ သင်္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၉၉) ဝုတ္တနယေန ‘‘တိရိယ’’န္တိ ဝုတ္တာ စတဿော ဒိသာ၊ ဥဒ္ဓမဓော စာတိ ဆဋ္ဌာနာနိ. တာသု ဧကံ ဒိသံ အပနီယမာနာယ ကုမ္ဘိယာ တံဒိသာဘိမုခံ ဣတရဒိသာယံ ဌိတပဿေ ဩရိမဒိသာယ ဌိတပဿေန ဖုဋ္ဌောကာသဿ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အနတိက္ကန္တေ ဖန္ဒာပနဝသေန ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ၊ အတိက္ကန္တေ ဌာနာ စာဝိတတ္တာ ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမမေဝ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဌာနာ စာဝေတိ စေ စုတော’’တိ. ဧသေဝ နယော ဖန္ဒနရဟိတာယ နိဓိကုမ္ဘိယာ ဌာနာစာဝနေပိ.

၅၁. ဧဝံ ပဌမံ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ကုမ္ဘိဂ္ဂဟဏေ နယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဌမံ ကုမ္ဘိံ အပနေတွာ ပစ္ဆာ ဗန္ဓနာပနယနေ နယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိ. သော နယောတိ ‘‘ပဌမုဒ္ဓါရေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယုဒ္ဓါရေ ပါရာဇိက’’န္တိ တမေဝတ္ထမတိဒိသတိ.

၅၂. ဝလယန္တိ ကုမ္ဘိယာ ဗဒ္ဓသင်္ခလိကာယ မူလေ ပဝေသိတံ ဝလယံ. မူလေ ဃံသန္တော ဣတော စိတော စ သာရေတီတိ ယောဇနာ. ဃံသန္တောတိ ဖုသာပေန္တော. ဣတော စိတော စ သာရေတီတိ ဩရတော စ ပါရတော စ သဉ္စာလေတိ. ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ‘‘သီလံ ဘိက္ခု’’န္တိ ပါဌသေသော၊ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ မူလေ. ခေဂတံ ကရောန္တောဝါတိ သဗ္ဗပဿတော မူလံ အဖုသာပေတွာ အာကာသဂတံ ကရောန္တောဝ. ပရာဇိတောတိ ဌာနာစာဝနဿ ကတတ္တာ ပရာဇယမာပန္နော ဟောတိ.

၅၃. ကုမ္ဘိမတ္ထကေ ဇာတန္တိ ယောဇနာ. စိရကာလံ နိဟိတတ္တာ မူလေဟိ ကုမ္ဘိံ ဝိနန္ဓိတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. သမီပေ ဇာတံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒတောတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ‘‘တတ္ထဇာတကံ ကဋ္ဌံ ဝါ’’တိအာဒိကာယ ဂါထာယ နိဓိမတ္ထကေ ဘူမိယံ ဌိတရုက္ခလတာဒိံ ဆိန္ဒန္တဿ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ ဣမာယ ပန ဂါထာယ ဘူမိံ နိခဏိတွာ ဩတိဏ္ဏကာလေ နိဓိံ ဝိနန္ဓိတွာ ဌိတမူလံ အလ္လရုက္ခံ၊ ခါဏုကံ ဝါ ဂဟေတွာ အာဟာတိ ပုနရုတ္တိဒေါသာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အတတ္ထဇ’’န္တိ ဣမိနာ သဟပယောဂါဘာဝမာဟ. ဣမိနာဝ ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တံ ကဋ္ဌလတာဒီနိ နိဓိသမ္ဗန္ဓာနိ စေ၊ ယထာဝုတ္တဒုက္ကဋဿ ဝတ္ထူနိ၊ သမီပါနိ စေ၊ ပါစိတ္တိယဿေဝ ဝတ္ထူနီတိ ဒီပေတိ.

၅၄. ဣဒါနိ ဧဝံ ပရိယေသိတွာ ဒိဋ္ဌနိဓိဘာဇနံ ဌိတဋ္ဌာနတော အစာလေတွာ အန္တောဌိတံ ဘဏ္ဍမတ္တံ ဂဏှတော ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘အန္တောကုမ္ဘိဂတ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဖန္ဒာပေတီတိ အန္တောစာဋိယာ ပက္ခိတ္တေ အတ္တနော ဘာဇနေ ပက္ခိပိတုံ ရာသိကရဏာဒိဝသေန ဖန္ဒာပေတိ. အပဗျူဟတိ ဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ ဂဏှိတုံ ဥပရိ ဌိတာနိ အပနေန္တော ဝိယူဟတိ ဝါ. အထ ဝါ အပဗျူဟန္တောတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၉၄) အဋ္ဌကထာဝစနဿ ဒွိဓာ ကရောန္တောတိ ဂဏ္ဌိပဒေ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ အတ္တနော ဘာဇနေ ပက္ခိပိတုံ ဣတော စိတော စ ရာသိံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထေဝါတိ အန္တောကုမ္ဘိယမေဝ.