နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဝိနယဝိနိစ္ဆယဋီကာ
(ပဌမော ဘာဂေါ)
ဂန္ထာရမ္ဘကထာ
(က)
အာဒိစ္စဝံသမ္ဗရပါတုဘူတံ၊
ဗျာမပ္ပဘာမဏ္ဍလဒေဝစာပံ၊
ဓမ္မမ္ဗုနိဇ္ဈာပိတပါပဃမ္မံ၊
ဝန္ဒာမဟံ ဗုဒ္ဓ မဟမ္ဗုဝန္တံ.
(ခ)
ပသန္နဂမ္ဘီရပဒါဠိသောတံ၊
နာနာနယာနန္တတရင်္ဂမာလံ၊
သီလာဒိခန္ဓာမိတမစ္ဆဂုမ္ဗံ၊
ဝန္ဒာမဟံ ဓမ္မ မဟာသဝန္တိံ.
(ဂ)
သီလောရုဝေလံ ဓုတသင်္ခမာလံ၊
သန္တောသတောယံ သမထူမိစိတ္တံ၊
ပဓာနကိစ္စံ အဓိစိတ္တသာရံ၊
ဝန္ဒာမဟံ သံဃ မဟာသမုဒ္ဒံ.
(ဃ)
ယေ တန္တိဓမ္မံ မုနိရာဇပုတ္တာ၊
ယာဝဇ္ဇကာလံ ပရိပါလယန္တာ၊
သံဝဏ္ဏနံ နိမ္မလမာနယိံသု၊
တေ ပုဗ္ဗကေ စာစရိယေ နမာမိ.
(င)
ယော ဓမ္မသေနာပတိတုလျနာမော၊
တထူပမော သီဟဠဒီပဒီပေါ၊
မမံ မဟာသာမိမဟာယတိန္ဒော၊
ပါပေသိ ဝုဍ္ဎိံ ဇိနသာသနမှိ.
(စ)
ဋီကာ ကတာ အဋ္ဌကထာယ ယေန၊
သမန္တပါသာဒိကနာမိကာယ၊
အင်္ဂုတ္တရာယဋ္ဌကထာယ စေဝ၊
သတ္ထန္တရဿာပိ စ ဇောတိသတ္ထံ.
(ဆ)
နိကာယသာမဂ္ဂိဝိဓာယကေန၊
ရညာ ပရက္ကန္တိဘုဇေန သမ္မာ၊
လင်္ကိဿရေနာပိ ကတောပဟာရံ၊
ဝန္ဒေ ဂရုံ ဂါရဝဘာဇနံ တံ.
(ဇ)
နမဿမာနောဟမလတ္ထမေဝံ၊
ဝတ္ထုတ္တယံ ဝန္ဒိတဝန္ဒနေယျံ၊
ယံ ပုညသန္ဒောဟမမန္ဒဘူတံ၊
တဿာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယော.
(ဈ)
ယော ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယာသဘေန၊
ဝိညုပ္ပသတ္ထေနပိ သုပ္ပသတ္ထော၊
သော ဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယာဘိဓာနော၊
မဟာကဝီ ထေရိယဝံသဒီပေါ.
(ဉ)
အကာသိ ယံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဝှယံ၊
သဥတ္တရံ ပကရဏမုတ္တမံ ဟိတံ၊
အပေက္ခတံ ဝိနယနယေသု ပါဋဝံ၊
ပုရာသိ ယံ ဝိဝရဏမဿ သီဟဠံ.
(ဋ)
ယသ္မာ န ဒီပန္တရိကာနမတ္ထံ၊
သာဓေတိ ဘိက္ခူနမသေသတော တံ၊
တသ္မာ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ယတီနမတ္ထံ၊
အာသီသမာနေန ဒယာလယေန.
(ဌ)
သုမင်္ဂလတ္ထေရဝရေန ယသ္မာ၊
သက္ကစ္စ ကလျာဏမနောရထေန၊
နယညုနာရညနိဝါသိကေန၊
အဇ္ဈေသိတော သာဓုဂုဏာကရေန.
(ဍ)
အာကင်္ခမာနေန စိရပ္ပဝတ္တိံ၊
ဓမ္မဿ ဓမ္မိဿရဒေသိတဿ၊
စောဠပ္ပဒီပေန စ ဗုဒ္ဓမိတ္တ-
တ္ထေရေန သဒ္ဓါဒိဂုဏောဒိတေန.
(ဎ)
တထာ မဟာကဿပအဝှယေန၊
ထေရေန သိက္ခာသု သဂါရဝေန၊
ကုဒိဋ္ဌိမတ္တေဘဝိဒါရကေန၊
သီဟေန စောဠာဝနိပူဇိတေန.
(ဏ)
ယော ဓမ္မကိတ္တီတိ ပသတ္ထနာမော၊
တေနာပိ သဒ္ဓေန ဥပါသကေန၊
သီလာဒိနာနာဂုဏမဏ္ဍိတေန၊
သဒ္ဓမ္မကာမေနိဓ ပဏ္ဍိတေန.
(တ)
သဒ္ဓေန ပညာဏဝတာ ဝဠတ္တာ-၊
မင်္ဂလျဝံသေန မဟာယသေန၊
အာယာစိတော ဝါဏိဇဘာဏုနာပိ၊
ဝရညုနာ သာဓုဂုဏောဒယေန.
(ထ)
တသ္မာ တမာရောပိယ ပါဠိဘာသံ၊
နိဿာယ ပုဗ္ဗာစရိယောပဒေသံ၊
ဟိတွာ နိကာယန္တရလဒ္ဓိဒေါသံ၊
ကတွာတိဝိတ္ထာရနယံ သမာသံ.
(ဒ)
အဝုတ္တမတ္ထဉ္စ ပကာသယန္တော၊
ပါဌက္ကမဉ္စာပိ အဝေါက္ကမန္တော၊
သံဝဏ္ဏယိဿာမိ တဒတ္ထသာရံ၊
အာဒါယ ဂန္ထန္တရတောပိ သာရံ.
(ဓ)
စိရဋ္ဌိတိံ ပတ္ထယတာ ဇနာနံ၊
ဟိတာဝဟဿာမလသာသနဿ၊
မယာ သမာသေန ဝိဓီယမာနံ၊
သံဝဏ္ဏနံ သာဓု သုဏန္တု သန္တောတိ.
ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ
၁-၅.
.သုဝိပုလာမလသဒ္ဓါပညာဒိဂုဏသမုဒယာဝဟံ သကလဇနဟိတေကဟေတုဇိနသာသနဋ္ဌိတိမူလဘူတံ ဝိနယပ္ပကရဏမိဒမာရဘန္တောယမာစရိယော ပကရဏာရမ္ဘေ ရတနတ္တယပ္ပဏာမပကရဏာဘိဓာနာဘိဓေယျကရဏပ္ပကာရပယောဇနနိမိတ္တကတ္တုပရိမာဏာဒီနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝန္ဒိတွာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ရတနတ္တယံ နာမ.
‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ၊ အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊
အနောမသတ္တပရိဘောဂံ၊ ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀) –
နိဒ္ဒိဋ္ဌသဘာဝံ
‘‘ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ ဓမ္မော လောကုတ္တရော နဝ၊
သံဃော မဂ္ဂဖလဋ္ဌော စ၊ ဣစ္စေတံ ရတနတ္တယ’’န္တိ. –
ဝိဘာဝိတပ္ပဘေဒံ သကလဘဝဒုက္ခဝိနိဝါရဏံ တိဘဝေနေကပဋိသရဏံ ဝတ္ထုတ္တယံ.
တဿ ပဏာမော နာမ ပဏာမကိရိယာနိပ္ဖါဒိကာ စေတနာ. သာ တိဝိဓာ ကာယပဏာမော ဝစီပဏာမော မနောပဏာမောတိ. တတ္ထ ကာယပဏာမော နာမ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏပုဗ္ဗိကာ အဉ္ဇလိကမ္မာဒိကာယကိရိယာဝသပ္ပဝတ္တိကာ ကာယဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. ဝစီပဏာမော နာမ တထေဝ ပဝတ္တာ နာနာဝိဓဂုဏဝိသေသဝိဘာဝနသဘာဝထောမနာကိရိယာဝသပ္ပဝတ္တိကာ ဝစီဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ. မနောပဏာမော နာမ ဥဘယဝိညတ္တိယော အသမုဋ္ဌာပေတွာ ကေဝလံ ဂုဏာနုဿရဏေန စိတ္တသန္တာနဿ တန္နိန္နတပ္ပေါဏတပ္ပဗ္ဘာရတာယ ဂါရဝဗဟုမာနနဝသပ္ပဝတ္တိသာဓိကာ စေတနာ.
ဣမဿ တာဝ ရတနတ္တယပဏာမဿ ဒဿနံ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသာဓနတ္ထံ. ဂုဏာတိသယယောဂေန ဟိ ပဏာမာရဟေ ရတနတ္တယေ ကတော ပဏာမော ပုညဝိသေသဘာဝတော ဣစ္ဆိတတ္ထာဘိနိပ္ဖတ္တိဝိဗန္ဓကေန ဥပဃာတကေန၊ ဥပပီဠကေန စ အပုညကမ္မေန ဥပနီယမာနဿ ဥပဒ္ဒဝဇာလဿ ဝိနိဝါရဏေန ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တိနိမိတ္တကဿ ပုညကမ္မဿ အနုဗလပ္ပဒါနေန စ တဗ္ဗိပါကသန္တတိယာ အာယုသုခဗလာဒိဝဍ္ဎနေန စ စိရကာလပ္ပဝတ္တိဟေတုကောတိ ယထာဓိပ္ပေတပကရဏနိပ္ဖတ္တိနိဗန္ဓနကော ဟောတိ. အထာပိ သောတူနဉ္စ ဝန္ဒနီယဝန္ဒနာပုဗ္ဗကေနာရမ္ဘေန အနန္တရာယေန ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိက္ကမေန ပကရဏာဝဗောဓပ္ပယောဇနသာဓနတ္ထံ. အပိစ သောတူနမေဝ ဝိညာတသတ္ထုကာနံ ဘဂဝတော ယထာဘူတဂုဏဝိသေသာနုဿဝနေန သမုပဇာတပ္ပသာဒါနံ ပကရဏေ ဂါရဝုပ္ပါဒနတ္ထံ၊ အဝိညာတသတ္ထုကာနံ ပန ပကရဏဿ သွာချာတတာယ တပ္ပဘဝေ သတ္ထရိ ဂါရဝုပ္ပါဒနတ္ထဉ္စ သောတုဇနာနုဂ္ဂဟမေဝ ပဓာနံ ကတွာ အာစရိယေဟိ ဂန္ထာရမ္ဘေ ထုတိပ္ပဏာမပရိဒီပကာနံ ဂါထာဝါကျာနံ နိက္ခေပေါ ဝိဓီယတိ. ဣတရထာ ဝိနာပိ တန္နိက္ခေပံ ကာယမနောပဏာမေနာပိ ယထာဓိပ္ပေတပ္ပယောဇနသိဒ္ဓိတော ကိမေတေန ဂန္ထဂါရဝကရေနာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ပဏာမပ္ပယောဇနံ သာရတ္ထဒီပနိယာဒီသု (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ၊ ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၂.ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ) ဒဿိတနယေနေဝ ဉာတဗ္ဗံ.
အဘိဓာနကထနံ ပန ဝေါဟာရသုခတ္ထံ. အဘိဓေယျဿ သမုဒိတေန ပကရဏေန ပဋိပါဒေတဗ္ဗဿ ကထနံ ပကရဏဿ အာရဘိတဗ္ဗသဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဝိဒိတာနိန္ဒိတသာတ္ထကသုကရာနုဋ္ဌာနာဘိ ဓေယျမေဝ ဟိ ပကရဏံ ပရိက္ခကဇနာ အာရဘိတဗ္ဗံ မညန္တီတိ. ကရဏပ္ပကာရသန္ဒဿနံ သောတုဇနသမုဿာဟနတ္ထံ. အနာကုလမသံကိဏ္ဏတာဒိပ္ပကာရေန ဟိ ဝိရစိတံ ပကရဏံ သောတာရော သောတုမုဿဟန္တီတိ. ပယောဇနကထနံ ပန ပကရဏဇ္ဈာယနေ သောတုဇနသမုတ္တေဇနတ္ထံ. အသတိ ဟိ ပယောဇနကထနေ အဝိညာတပ္ပယောဇနာ အဇ္ဈာယနေ ဗျာဝဋာ န ဟောန္တီတိ. နိမိတ္တကထနံ သရိက္ခကဇနာနံ ပကရဏေ ဂါရဝုပ္ပါဒနတ္ထံ. ပသတ္ထကာရဏုပ္ပန္နေယေဝ ဟိ ပကရဏေ သရိက္ခကာ ဂါရဝံ ဇနေန္တီတိ.
ကတ္တုကထနံ ပုဂ္ဂလဂရုကဿ ပကရဏေ ဂါရဝေါ ပုဂ္ဂလဂါရဝေနပိ ဟောတူတိ. ပရိမာဏကထနံ အသဇ္ဈာယနာဒိပသုတာနံ သမ္ပဟံသနတ္ထံ. ပကရဏပရိမာဏဿဝနေန ဟိ တေ သမ္ပဟဋ္ဌာ ‘‘ကိတ္တကမိဒမပ္ပကံ န စိရေနေဝ ပရိသမာပေဿာမာ’’တိ သဇ္ဈာယနာဒီသု ဝတ္တန္တီတိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သက္ကစ္စသဝနနိယောဇနံ သင်္ဂဟိတံ၊ တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိဒါနသုတမယဉာဏနိပ္ဖါဒနတ္ထံ. အသက္ကစ္စံ သုဏမာနဿ စ သဝနာဘာဝတော တံဟေတုကဿ သုတမယဉာဏဿာပိ အဘာဝေါတိ. တထာ ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘န မယာ သုတံ၊ ပုန ဘဏိတဗ္ဗ’’န္တိ ဘဏတိ.
တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ တာဝ ‘‘ဝန္ဒိတွာ’’တိ ဣမိနာ တိဝိဓောပိ ပဏာမော အဝိသေသတော ဒဿိတော. ဝိသေသတော ပန ‘‘သေဋ္ဌံ၊ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလံ၊ ဘဝါဘာဝကရံ၊ နိရင်္ဂဏ’’န္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝစီပဏာမော၊ ‘‘သိရသာ’’တိ ဣမိနာ ကာယပ္ပဏာမော၊ ‘‘ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မံ၊ ဂဏဉ္စာ’’တိ ဣမေဟိ ပန တီဟိ ပဒေဟိ ပဏာမကိရိယာယ ကမ္မဘူတံ ရတနတ္တယံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
‘‘ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ ဣမိနာ အဘိဓာနံ ဒဿိတံ အလုတ္တသမာသေန ဝိနယဝိနိစ္ဆယနာမဿ ဒဿနတော. တဿ အနွတ္ထဘာဝေန သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဘူတံ သကလေနာနေန ပကရဏေန ပဋိပါဒေတဗ္ဗမဘိဓေယျမ္ပိ တေနေဝ ဒဿိတံ. ‘‘သမာသေနာ’’တိ စ ‘‘အနာကုလမသံကိဏ္ဏံ၊ မဓုရတ္ထပဒက္ကမ’’န္တိ စ ဧတေဟိ ကရဏပ္ပကာရော ဒဿိတော. ‘‘ဟိတတ္ထာယာ’’တိ စ ‘‘ပဋုဘာဝကရံ ဝိနယက္ကမေ’’တိ စ ‘‘အပါရံ ဩတရန္တာန’’န္တိအာဒိနာ စ ပယောဇနံ. ‘‘ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီန’’န္တိ ဣမိနာ ဗာဟိရနိမိတ္တံ ဒဿိတံ. အဗ္ဘန္တရနိမိတ္တံ ပန ဗာဟိရနိမိတ္တဘူတဘိက္ခုဘိက္ခုနိဝိသယာ ကရုဏာ၊ သာ အာစရိယဿ ပကရဏာရမ္ဘေနေဝ ဝိညာယတီတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ. ‘‘ပဝက္ခာမီ’’တိ ဣမိနာ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန လဗ္ဘမာနော ‘‘အဟ’’န္တိ သုဒ္ဓကတ္တာ သာမညေန ဒဿိတော. ဝိသေသတော ပန ပကရဏာဝသာနေ –
‘‘ရစိတော ဗုဒ္ဓဒတ္တေန၊ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဓီမတာ၊
သုစိရဋ္ဌိတိကာမေန၊ သာသနဿ မဟေသိနော’’တိ. (ဥ. ဝိ. ၉၆၁) –
ဣမာယ ဂါထာယ စေဝ ‘‘ဣတိ တမ္ဗပဏ္ဏိယေန ပရမဝေယျာကရဏေန တိပိဋကနယဝိဓိကုသလေန ပရမကဝိဝရဇန ဟဒယပဒုမဝနဝိကသနကရေန ကဝိဝရာသဘေန ပရမရတိကရဝရမဓုရဝစနုဂ္ဂါရေန ဥရဂပုရေန ဗုဒ္ဓဒတ္တေန ရစိတောယံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော’’တိ (ဝိ. ဝိ. ၃၁၈၃) ဣမိနာ ဝါကျေန စ ဒဿိတော – ‘‘မာဒိသာပိ ကဝီ ဟောန္တိ၊ ဗုဒ္ဓဒတ္တေ ဒိဝင်္ဂတေ’’တိအာဒိနာ ပစ္ဆိမကေဟိ စ ပသတ္ထတရေဟိ ကဝိဝရေဟိ အဘိတ္ထုတဂုဏော ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဟေတုကတ္တာ စ တတ္ထေဝ ဝက္ခမာနော ပကရဏဇ္ဈေသနေ ကတာဓီနော ဗုဒ္ဓသီဟမဟာထေရော၊ သော –
‘‘ဝုတ္တဿ ဗုဒ္ဓသီဟေန၊
ဝိနယဿ ဝိနိစ္ဆယော၊
ဗုဒ္ဓသီဟံ သမုဒ္ဒိဿ၊
မမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ၊
ကတောယံ ပန ဘိက္ခူနံ၊
ဟိတတ္ထာယ သမာသတော’’တိ. (ဝိ. ဝိ. ၃၁၇၇-၃၁၇၈) –
ဧဝံ ဒဿိတော.
ဥတ္တရပ္ပကရဏဿ ဟေတုကတ္တာ ပန သံဃပါလမဟာထေရော၊ သောပိ –
‘‘ခန္တိသောရစ္စသောသိလျ-ဗုဒ္ဓိသဒ္ဓါဒယာဒယော၊
ပတိဋ္ဌိတာ ဂုဏာ ယသ္မိံ၊ ရတနာနီဝ သာဂရေ.
‘‘ဝိနယာစာရယုတ္တေန၊ တေန သက္ကစ္စ သာဒရံ၊
ယာစိတော သံဃပါလေန၊ ထေရေန ထိရစေတသာ.
‘‘သုစိရဋ္ဌိတိကာမေန၊ ဝိနယဿ မဟေသိနော၊
ဘိက္ခူနံ ပါဋဝတ္ထာယ၊ ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယေ၊
အကာသိံ ပရမံ ဧတံ၊ ဥတ္တရံ နာမ နာမတော’’တိ. (ဥ. ဝိ. ၉၆၅-၉၆၈) –
ဧဝံ ဒဿိတော. န ကေဝလမေတေ ဒွေယေဝ မဟာထေရာ ဟေတုကတ္တာရော၊ အထ ခေါ မဟာဝံသာဒီသု –
‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဝိယ ဂမ္ဘီရ-
ဃောသတ္တာ တံ ဝိယာကရုံ၊
‘ဗုဒ္ဓဃောသော’တိ ယော သော ဟိ၊
ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ မဟီတလေ’’တိ. –
အာဒိနာ နယေန အဘိတ္ထုတဂုဏော တိပိဋကပရိယတ္တိယာ အဋ္ဌကထာကာရော ဘဒန္တဗုဒ္ဓဃောသာစရိယော စ အနုဿုတိဝသေန ‘‘ဟေတုကတ္တာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.
ကထံ? အယံ ကိရ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယော လင်္ကာဒီပတော သဇာတိဘူမိံ ဇမ္ဗုဒီပမာဂစ္ဆန္တော ဘဒန္တဗုဒ္ဓဃောသာစရိယံ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိကေဟိ ပဋိပတ္တိပရာယနေဟိ ယုတ္တဗျတ္တဂုဏောပေတေဟိ မဟာထေရဝရေဟိ ကတာရာဓနံ သီဟဠဋ္ဌကထံ ပရိဝတ္တေတွာ သကလဇနသာဓာရဏာယ မူလဘာသာယ တိပိဋကပရိယတ္တိယာ အဋ္ဌကထံ လိခိတုံ လင်္ကာဒီပံ ဂစ္ဆန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဒိသွာ သာကစ္ဆာယ သမုပပရိက္ခိတွာ သဗ္ဗလောကာတီတေန အသဒိသေန ပဏ္ဍိစ္စဂုဏေန ရတနနိဓိဒဿနေ ပရမဒလိဒ္ဒေါ ဝိယ ဗလဝပရိတောသံ ပတွာ အဋ္ဌကထမဿ ကာတုကာမတံ ဉတွာ ‘‘တုမှေ ယထာဓိပ္ပေတပရိယန္တလိခိတမဋ္ဌကထံ အမှာကံ ပေသေထ၊ မယမဿာ ပကရဏံ လိခါမာ’’တိ တဿ သမ္မုခါ ပဋိဇာနိတွာ တေန စ ‘‘သာဓု တထာ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ အဇ္ဈေသိတော အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယ အဘိဓမ္မာဝတာရံ၊ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သဥတ္တရံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယပကရဏဉ္စ အကာသီတိ အနုဿုယျတေတိ.
‘‘သမာသေနာ’’တိ ဣမိနာ စ ပရိမာဏမ္ပိ သာမညေန ဒဿိတံ ဝိတ္ထာရပရိမာဏေ တဿ ပရိမာဏသာမညဿ ဝိညာယမာနတ္တာ. ဝိသေသတော ပန ပရိစ္ဆေဒပရိမာဏံ ဂန္ထပရိမာဏန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပရိစ္ဆေဒပရိမာဏံ ဣမသ္မိံ ပကရဏေ ကထာဝေါဟာရေန ဝုစ္စတိ.
သေယျထိဒံ? – ပါရာဇိကကထာ သံဃာဒိသေသကထာ အနိယတကထာ နိဿဂ္ဂိယကထာ ပါစိတ္တိယကထာ ပါဋိဒေသနီယကထာ သေခိယကထာတိ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂကထာ သတ္တဝိဓာ၊ တတော အနိယတကထံ ဝဇ္ဇေတွာ တထေဝ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂကထာ ဆဗ္ဗိဓာ၊ မဟာခန္ဓကကထာဒိကာ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကကထာဝသာနာ ဝီသတိဝိဓာ ခန္ဓကကထာ၊ ကမ္မကထာ၊ ကမ္မဝိပတ္တိကထာ၊ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယော၊ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာဝိဓာနန္တိ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ကထာပရိစ္ဆေဒေါ သတ္တတိံသ.
ဥတ္တရပ္ပကရဏေ စ ဝုတ္တနယေန ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ သတ္တဝိဓာ ကထာ၊ ဘိက္ခုနိဝိဘင်္ဂေ ဆဗ္ဗိဓာ၊ တဒနန္တရာ ဝိပတ္တိကထာ၊ အဓိကရဏပစ္စယကထာ၊ ခန္ဓကပဉှာကထာ၊ သမုဋ္ဌာနသီသကထာ၊ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနကထာ၊ ဧကုတ္တရနယကထာ၊ သေဒမောစနကထာ၊ ဝိဘင်္ဂဒွယနိဒါနာဒိကထာ၊ သဗ္ဗင်္ဂလက္ခဏကထာ၊ ပရိဝါရသင်္ကလနကထာတိ ဆတ္တိံသ ကထာပရိစ္ဆေဒါ.
နိဿန္ဒေဟေ ပန ‘‘အဋ္ဌတိံသ ကထာပရိစ္ဆေဒါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဧကုတ္တရနယေ အဒဿိတေဟိပိ ဒွါဒသကပန္နရသကနယေဟိ သဟ သောဠသပရိစ္ဆေဒေ ဂဟေတွာ အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဘယတ္ထ ကထာပရိစ္ဆေဒပရိမာဏံ တေသတ္တတိဝိဓံ ဟောတိ. နိဿန္ဒေဟေ ‘‘ပဉ္စသတ္တတိဝိဓာ’’တိ ဝစနေ ပရိဟာရော ဝုတ္တနယောဝ. ဂန္ထပရိမာဏံ ပန ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ အသီတိဂန္ထာဓိကာနိ စတ္တာရိ ဂန္ထသဟဿာနိ၊ ဥတ္တရေ ပညာသဂန္ထာဓိကာနိ နဝ ဂန္ထသတာနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ဥတ္တရာဝသာနေ –
‘‘ဂါထာ စတုသဟဿာနိ၊ သတဉ္စ ဦနဝီသတိ၊
ပရိမာဏတောတိ ဝိညေယျော၊ ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယော.
ပညာသာဓိကသင်္ခါနိ၊ နဝ ဂါထာသတာနိ ဟိ၊
ဂဏနာ ဥတ္တရဿာယံ၊ ဆန္ဒသာနုဋ္ဌုဘေန တူ’’တိ. (ဥ. ဝိ. ၉၆၉-၉၇၀)၊
ဣစ္စေဝံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော ဥတ္တရော စာတိ ဒွေ ပကရဏာနိ တိံသာဓိကာနိ ပဉ္စဂါထာသဟဿာနိ. ဧတ္ထ စ ဝိနယဝိနိစ္ဆယော နာမ ဥဘတောဝိဘင်္ဂခန္ဓကာဂတဝိနိစ္ဆယသင်္ဂါဟကပကရဏံ. တတော ပရံ ပရိဝါရတ္ထသင်္ဂါဟကပကရဏံ ဥတ္တရော နာမ. တေနေဝ ဝက္ခတိ –
‘‘ယော မယာ ရစိတော သာရော၊ ဝိနယဿဝိနိစ္ဆယော၊
တဿ ဒါနိ ကရိဿာမိ၊ သဗ္ဗာနုတ္တရမုတ္တရ’’န္တိ. (ဥ. ဝိ. ၂)