၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ
၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ ခုဒ္ဒကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ခုဒ္ဒက-သဒ္ဒေါ ဗဟု-သဒ္ဒပရိယာယော’’တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထာတိ တေသု ဝဂ္ဂေသု၊ ခုဒ္ဒကေသု ဝါ. ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဟေတုနော ဝိပက္ခေပိ နိဗ္ဗာနေ ဝတ္တနတော အနေကန္တိကတ္တေ ပရေဟိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယာ အယံ ဟေတု ဝုတ္တော’’တိ တံ ကာရဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ပုန ‘‘ဇာတိဓမ္မတောတိ မယာ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ‘‘သမ္ပဇာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဇာနန္တော’’တိ.
၂. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ အတ္တနာ ဝုစ္စမာနဿ အတ္ထဿ ဝိတထဘာဝံ ပုဗ္ဗေပိ ဇာနိတွာ၊ ဝစနက္ခဏေ စ ဇာနန္တဿ မုသာဝါဒဘဏနေ. တေနာဟ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိအာဒိ. မုသာဝါဒေတိ စ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ တသ္မာ မုသာဘဏနနိမိတ္တံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝမေတ္ထ၊ ဣတော ပရေသုပိ ဤဒိသေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
၃. ဝဒန္တိ ဧတာယာတိ ဝါစာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ‘‘စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပါကဋဝသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကေနာ’’တိ.
၁၁. ဂတော ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထာပိ သန္နိဋ္ဌာနတော ဝုတ္တတ္တာ မုသာဝါဒေါ ဇာတော. အာပတ္တိန္တိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ၊ န ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဇာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ပရံ ဒဝါ ဝဒန္တဿ ဟိ တံ ဟောတိ. စာရေသုန္တိ ဥပနေသုံ. ဝတ္ထုဝိပရီတတာ၊ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာ၊ ယမတ္ထံ ဝတ္ထုကာမော၊ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိညာပနပယောဂေါ စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. ဝတ္ထုဝိပရီတတာယ ဟိ အသတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာယ ဝိညာပိတေပိ မုသာဝါဒေါ န ဟောတိ၊ ဒုက္ကဋမတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ သာပိ အင်္ဂမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနတ္ထံ မုသာ ဘဏန္တဿ ပါရာဇိကံ၊ ပရိယာယေန ထုလ္လစ္စယံ၊ အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသနတ္ထံ သံဃာဒိသေသော၊ သံဃာဒိသေသေနာနုဒ္ဓံသနဩမသဝါဒါဒီသု ပါစိတ္တိယံ၊ အနုပသမ္ပန္နေသု ဒုက္ကဋံ၊ ဥက္ကဋ္ဌဟီနဇာတိအာဒီဟိ ဒဝါ အက္ကောသန္တဿ ဒုဗ္ဘာသိတံ၊ ကေဝလံ မုသာ ဘဏန္တဿ ဣဓ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ.
မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၃. ဒုတိယေ ပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသံ ပုန အရေ ပတ္တေတိ ပဌမံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတနေမိပ္ပဒေသေ ပရိဝတ္တေတွာ ပုန ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတေတိ အတ္ထော.
၁၅. ပုဗ္ဗေတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ. ပုပ္ဖဆဍ္ဍကာ နာမ ဂဗ္ဘမလာဒိဟာရကာ. တစ္ဆကကမ္မန္တိ ပါသာဏကောဋ္ဋနာဒိဝဍ္ဎကီကမ္မံ. ဟတ္ထမုဒ္ဒါဂဏနာတိ အင်္ဂုလိသင်္ကောစနေနေဝ ဂဏနာ. အစ္ဆိဒ္ဒကဂဏနာ နာမ ဧကဋ္ဌာနဒသဋ္ဌာနာဒီသု သာရိယော ဌပေတွာ အနုက္ကမေန ဂဏနာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ကလနပဋဥပ္ပါဒနဝေါက္လနဘာဂဟာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ပိဏ္ဍဂဏနာ ဂဟိတာ. ယဿ သာ ပဂုဏာ၊ သော ရုက္ခမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဧတ္ထ ပဏ္ဏာနီ’’တိ ဇာနာတိ. ယဘ-မေထုနေတိ ဝစနတော အာဟ ‘‘ယ-ကာရ-ဘ-ကာရေ’’တိအာဒိ.
၁၆. န ပုရိမေနာတိ မုသာဝါဒသိက္ခာပဒေန. သောပိ အာပတ္တိယာတိ ဥပသဂ္ဂါဒိဝိသိဋ္ဌေဟိပိ ဝဒန္တော ပါစိတ္တိယာပတ္တိယာဝ ကာရေတဗ္ဗော.
၂၆. ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ပါဠိယံ အနာဂတေဟိပိ ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿပိ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝါတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ တတော လာမကာပတ္တိယာ အဘာဝါ၊ အနာပတ္တိယာပေတ္ထ ဘဝိတုံ အယုတ္တတ္တာ. သဗ္ဗသတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝစနတ္ထဝိဒူဟိ တိရစ္ဆာနာဒယောပိ ဂဟိတာ.
၃၅. အနုသာသနီပုရေက္ခာရတာယ ဝါ ပါပဂရဟိတာယ ဝါ ဝဒန္တာနံ စိတ္တဿ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝတော အန္တရန္တရာ ကောပေ ဥပ္ပန္နေပိ အနာပတ္တိ. ကာယဝိကာရမတ္တေနပိ ဩမသနသမ္ဘဝတော ‘‘တိသမုဋ္ဌာနံ၊ ကာယကမ္မ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ပန ‘‘စတုတ္ထေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန။ပေ။ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပဇ္ဇေယျာတိ. န ဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (ပရိ. ၂၇၆) ဣတရာနိ သမုဋ္ဌာနာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပဉ္စမဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီ’’တိ. ဒဝကမျတာယ ဟိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ ဩမသန္တဿပိ ဝါစာစိတ္တမေဝ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ၊ န ပန ကာယော ဝိဇ္ဇမာနောပိ ဓမ္မဒေသနာပတ္တိ ဝိယ ကေဝလံ ကာယဝိကာရေနေဝ. ဩမသန္တဿ ပန ကိဉ္စာပိ ဣဓ ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ၊ အထ ခေါ ကာယကီဠာပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒေန ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပသမ္ပန္နံ ဇာတိအာဒီဟိ အနညာပဒေသေန အက္ကောသနံ၊ တဿ ဇာနနံ၊ အတ္ထပုရေက္ခာရတာဒီနံ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၃၆. တတိယေ ဘဏ္ဍနံ ဇာတံ ဧတေသန္တိ ဘဏ္ဍနဇာတာ. ပိသတီတိ ပိသုဏာ၊ ဝါစာ၊ သမဂ္ဂေ ဘိန္နေ ကရောတီတိ အတ္ထော. တာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ပိသုဏော၊ တဿ ကမ္မံ ပေသုညန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဣဓာပိ ဇာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ ဝတ္ထူဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ၊ ဣတရေဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ဒုက္ကဋံ. အနက္ကောသဝတ္ထူဟိ ပန ဥပသံဟရန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဇာတိအာဒီဟိ အနညာပဒေသေန အက္ကောသန္တဿ ဘိက္ခုနော သုတွာ ဘိက္ခုဿ ဥပသံဟရဏံ၊ ပိယကမျတာဘေဒါဓိပ္ပါယေသု အညတရတာ၊ တဿ ဝိဇာနနာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၄၅. စတုတ္ထေ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသန္တိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတ္ထ အနိစ္စ-သဒ္ဒေန သဒိသံ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ အနိစ္စ-သဒ္ဒံ ဝဒတိ. အက္ခရသမူဟောတိ အဝိဘတ္တိကော ဝုတ္တော. ပဒန္တိ ဝိဘတ္တိအန္တံ ဝုတ္တံ.
ဧကံ ပဒန္တိ ဂါထာပဒမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပဒဂဏနာယာတိ ဂါထာပဒဂဏနာယ. အပါပုဏိတွာတိ သဒ္ဓိံ အကထေတွာ. ဧတေန ဂါထာယ ပစ္ဆိမပါဒေ ဝုစ္စမာနေ သာမဏေရော ပဌမပါဒါဒိံ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိယေဝ၊ တသ္မိံ နိဿဒ္ဒေ ဧဝ ဣတရေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.
အဋ္ဌကထာနိဿိတောတိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ ပေါရာဏဋ္ဌကထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣဒါနိပိ ‘‘ယထာပိ ဒီပိကော နာမ၊ နိလီယိတွာ ဂဏှတေ မိဂေ’’တိ (မိ. ပ. ၆.၁.၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၇၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၇၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၆၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၆၃) ဧဝမာဒိကံ အဋ္ဌကထာဝစနံ အတ္ထေဝ၊ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယာဒီဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယေန ဝုတ္တမ္ပိ ဣဓ သင်္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ပါဠိနိဿိတောတိ ဥဒါနဝဂ္ဂသင်္ဂဟာဒိကော. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတန္တိ နိဗ္ဗာနနိဿိတံ. ထေရဿာတိ နာဂသေနတ္ထေရဿ. မဂ္ဂကထာဒီနိ ပကရဏာနိ.
၄၆. ပါဠိယံ အက္ခရာယာတိအာဒိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ၊ အက္ခရေနာတိအာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.
၄၈. ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာတိ ပရိသာယ ဒွါဒသဟတ္ထံ မုဉ္စိတွာ ဧကတော ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ အကထေတွာ အညေ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သစေ ပန ဒူရေ နိသိန္နမ္ပိ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ. ဩပါတေတီတိ သဒ္ဓိံ ကထေတိ. အနုပသမ္ပန္နတာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏဓမ္မံ ပဒသော ဝါစနတာ၊ ဧကတော ဘဏနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၀-၅၁. ပဉ္စမေ တတြိဒံ နိဒဿနန္တိ သေသော. ဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝစနာလင်္ကာရတ္ထံ၊ နိရန္တရံ တိဿောဝ ရတ္တိယော ဝသိတွာ စတုတ္ထဒိဝသာဒီသု သယန္တဿေဝ အာပတ္တိ၊ န ဧကန္တရိကာဒိဝသေန သယန္တဿာတိ ဒဿနတ္ထမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒိရတ္တဝိသိဋ္ဌဉှိ တိရတ္တံ ဝုစ္စမာနံ၊ တေန အနန္တရိကမေဝ တိရတ္တံ ဒီပေတီတိ. ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟီတိ ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာတိဏပဏ္ဏေဟိ. ဝါစုဂ္ဂတဝသေနာတိ ပဂုဏဝသေန. ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဧကူပစာရော ဧကေန မဂ္ဂေန ပဝိသိတွာ အဗ္ဘောကာသံ အနုက္ကမိတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂမနယောဂ္ဂေါ၊ ဧတံ ဗဟုဒွါရမ္ပိ ဧကူပစာရောဝ. တတ္ထ ပန ကုဋ္ဋာဒီဟိ ရုန္ဓိတွာ ဝိသုံ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ၊ နာနူပစာရော ဟောတိ. သစေ ပန ရုန္ဓတိ ဧဝ၊ ဝိသုံ ဒွါရံ န ယောဇေန္တိ၊ ‘‘ဧတမ္ပိ ဧကူပစာရမေဝ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဟိတဒွါရော ဝိယ ဂဗ္ဘော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ဂဗ္ဘေ ပဝိသိတွာ ပမုခါဒီသု နိပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟသေယျာပရိမုတ္တိယာ ဂဗ္ဘဒွါရံ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဒဟာပေတွာ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ ဝိဝရာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ ဘဝေယျာတိ.
တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘အနုဋ္ဌဟနေန အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ တသ္မိံ ခဏေ သယန္တဿ ကိရိယာဘာဝါ. ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ သိယာ ကိရိယာယ သမုဋ္ဌာတိ၊ သိယာ အကိရိယာယ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယာသမုဋ္ဌာနတာ စဿ တဗ္ဗဟုလဝသေန ဝုတ္တာတိ ဝဒတိ. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ ဒိဝါသယနမ္ပိ. အနုဋ္ဌဟနေန၊ ဟိ ဒွါရာသံဝရဏေန စေတံ အကိရိယသမဥဋ္ဌာနမ္ပိ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဒဉ္စ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.
‘‘ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿာ’’တိ ဣဒံ သမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဥပရိမတလေ သယိတဿ သင်္ကာ ဧဝ နတ္ထီတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နာနူပစာရေတိ ဗဟိ နိဿေဏိယာ အာရောဟဏီယေ.
သဘာသင်္ခေပေနာတိ သဘာကာရေန. ‘‘အဍ္ဎကုဋ္ဋကေ’’တိ ဣမိနာ သဏ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ယတ္ထ တီသု ဒွီသု ဝါ ပဿေသု ဘိတ္တိယော ဗဒ္ဓါ၊ ဆဒနံ ဝါ အသမ္ပတ္တာ အဍ္ဎဘိတ္တိ၊ ဣဒံ အဍ္ဎကုဋ္ဋကံ နာမ. ဝါဠသင်္ဃာဋော နာမ ပရိက္ခေပဿ အန္တော ထမ္ဘာဒီနံ ဥပရိ ဝါဠရူပေဟိ ကတသင်္ဃာဋော. ပရိက္ခေပဿ ဗဟိဂတေတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ ပဿေ ပရိက္ခေပေါ နတ္ထိ၊ တတ္ထ သစေ ဘူမိတော ဝတ္ထု ဥစ္စံ ဟောတိ၊ ဥဘတော ဥစ္စဝတ္ထုတော ဟေဋ္ဌာ ဘူမိယံ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေပိ အနာပတ္တိ ဧဝ တတ္ထ သေနာသနဝေါဟာရာဘာဝတော. အထ ဝတ္ထု နီစံ ဘူမိသမမေဝ သေနာသနဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ တိဋ္ဌတိ၊ တတ္ထ ပရိက္ခေပရဟိတဒိသာယ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော ပရိက္ခေပဿ ဗဟိ ဧဝ အနာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါတိအာဒိ မဇ္ဈေ ဥဒကပတနတ္ထာယ အာကာသင်္ဂဏဝန္တံ သေနာသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေတိ ဧကေကဂဗ္ဘဿ ဒွီသု ပဿေသု ပမုခေန ဂမနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓတော အနူနံ ကုဋ္ဋံ ကတွာ အာကာသင်္ဂဏေန ပဝေသံ ကရောန္တိ၊ ဧဝံ အကတောတိ အတ္ထော. ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါတိ စတုရဿပါသာဒါဒီသု သမန္တာ ဌိတဂဗ္ဘဘိတ္တိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာတိ ဧကေကဒိသာယ ဂဗ္ဘပါဠိယော ဣတရဒိသာသု ဂဗ္ဘပါဠီနံ အဘာဝေန၊ ဘာဝေပိ ဝါ အညမညဘိတ္တိစ္ဆဒနေဟိ အသမ္ဗန္ဓတာယ ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာ နာမ ဝုစ္စတိ. တံ။ပေ။ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ တတ္ထ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ၊ န ဒုက္ကဋေန. တာဒိသာယ ဟိ ဂဗ္ဘပါဠိယာ ပမုခံ တီသု ဒိသာသု ဘိတ္တီနံ အဘာဝေန ဧကဒိသာယ ဂဗ္ဘဘိတ္တိမတ္တေန သဗ္ဗစ္ဆန္နံ စူဠပရိစ္ဆန္နံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ဒုက္ကဋမေဝ. ယဒိ ပန တဿ ပမုခဿ ဣတရဒိသာသုပိ ဧကိဿံ၊ သဗ္ဗာသု ဝါ ဘိတ္တိံ ကရောန္တိ၊ တဒါ သဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒိဘာဝတော ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယာတိ ဧတ္ထ ဥစ္စဝတ္ထုံ အကတွာ ဘူမိယံ ကတဂေဟဿ ပမုခံ သန္ဓာယ အပရိက္ခိတ္တေ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တီတိ ဣဒံ ကထိတံ. ဥစ္စဝတ္ထုကံ စေ ပမုခံ ဟောတိ၊ တေန ဝတ္ထုနာ ပရိက္ခိတ္တသင်္ချမေဝ ပမုခံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ဇဂတိယာ ပမာဏံ ဝတွာတိ ပကတိဘူမိယာ နိပန္နော ယထာ ဇဂတိယာ ဥပရိ သယိတံ န ပဿတိ၊ ဧဝံ ဥစ္စာတိဥစ္စဝတ္ထုဿ ဥဗ္ဗေဓပ္ပမာဏံ ဝတွာ. ဧကဒိသာယ ဥဇုကမေဝ ဒီဃံ ကတွာ သန္နိဝေသိတော ပါသာဒေါ ဧကသာလသန္နိဝေသော. ဒွီသု၊ တီသု ဝါ စတူသုပိ ဝါ ဒိသာသု သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကတာ ဒွိသာလာဒိသန္နိဝေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာလပ္ပဘေဒဒီပနမေဝ စေတ္ထ ပုရိမတော ဝိသေသောတိ. ပရိက္ခေပေါ ဝိဒ္ဓသ္တောတိ ပမုခဿ ပရိက္ခေပံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.
၅၃. ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နံ သေနာသနံ ဒုက္ကဋဿ အာဒိံ ဝတွာ ပါဠိယံ ဒဿိတတ္တာ တတော အဓိကံ သဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒိကမ္ပိ သဗ္ဗံ ပါဠိယံ အဝုတ္တမ္ပိ ပါစိတ္တိယဿေဝ ဝတ္ထုဘာဝေန ဒဿိတံ သိက္ခာပဒဿ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတ္တာ၊ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယဒွယံ သာမညတော ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.
၅၄. ပါဠိယံ ‘‘တတိယာယ ရတ္တိယာ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ ပုန ဝသတီ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ၊ အနိက္ခမိတွာ ပန ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အန္တောဆဒနေ နိသိန္နဿာပိ ပုနဒိဝသေ သဟသေယျေန အနာပတ္တိ ဧဝ. သေနမ္ဗမဏ္ဍပဝဏ္ဏံ ဟောတီတိ သီဟဠဒီပေ ကိရ ဥစ္စဝတ္ထုကော သဗ္ဗစ္ဆန္နော သဗ္ဗအပရိစ္ဆန္နော ဧဝံနာမကော သန္နိပါတမဏ္ဍပေါ အတ္ထိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စတုတ္ထဘာဂေါ စူဠကံ၊ ဒွေ ဘာဂါ ဥပဍ္ဎံ၊ တီသု ဘာဂေသု ဒွေ ဘာဂါ ယေဘုယျန္တိ ဣမိနာ နယေန စူဠကစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နတာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကသေနာသနံ၊ တတ္ထ အနုပသမ္ပန္နေန သဟ နိပဇ္ဇနံ၊ စတုတ္ထဒိဝသေ သူရိယတ္ထင်္ဂမနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၅. ဆဋ္ဌေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ စတုတ္ထဒိဝသေ သယန္တဿာပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဧကာဝ အာပတ္တိ. ကေစိ ပန ပုရိမသိက္ခာပဒေနာပီတိ ဒွေ အာပတ္တိယော ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိ အနိတ္ထိလိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ နပုံသကေန ပန စတုတ္ထဒိဝသေ သယန္တဿ သဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ပါဠိယံ ပဏ္ဍကဝသေနေဝ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တဒနုလောမိကာ ပန ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကေန သဟ သယန္တဿ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ၊ ပုရိမေန စတုတ္ထဒိဝသေ သဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ. ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ဣတ္ထိဂတိကောဝါတိ အယံ အမှာကံ ခန္တိ. မတိတ္ထိယာ အနာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကသေနာသနံ၊ တတ္ထ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိပဇ္ဇနံ၊ သူရိယတ္ထင်္ဂမနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၀. သတ္တမေ န ယက္ခေနာတိအာဒီနံ ‘‘အညတြ ဝိညုနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အညတြ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန၊ န ယက္ခာဒိနာပီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. တာဒိသေနပိ ဟိ သဟ ဌိတာယ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တံတံဒေသဘာသာယ အတ္ထံ ယထာရုစိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ.
ဣရိယာပထာပရိဝတ္တနံ၊ ပုရိသံ ဝါ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရေ အပက္ကောသာပနံ ဧတ္ထ အကိရိယာ. ဝုတ္တလက္ခဏဿ ဓမ္မဿ ဆန္နံ ဝါစာနံ ဥပရိ ဒေသနာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏော မာတုဂါမော၊ ဣရိယာပထပအဝတ္တနာဘာဝေါ၊ ဝိညူပုရိသာဘာဝေါ၊ အပဉှဝိဿဇ္ဇနာတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.
ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၇. အဋ္ဌမေ အန္တရာတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလတော ပုဗ္ဗေပိ. အတိကဍ္ဎိယမာနေနာတိ ‘‘ဝဒထ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ တုမှေဟိ အဓိဂတ’’န္တိ ဧဝံ နိပ္ပီဠိယမာနေန အတိဗဒ္ဓိယမာနေန. တထာရူပေ ပစ္စယေ သတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထကုသလတာ သုတဂုဏော၊ ပါဠိပါဌကုသလတာ ပရိယတ္တိဂုဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါ’’တိ ဣမိနာ ခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋတာပိ အရိယာနံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.
ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟီတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဝုတ္တေဟိ. ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ပဏ္ဏတ္တိအဇအာနနဝသေန ဧကန္တတော အစိတ္တကသမုဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ အရိယာနံ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမာဘာဝါ. ဈာနလာဘီနဉ္စ သတ္ထု အာဏာဝီတိက္ကမပဋိဃစိတ္တဿ ဈာနပရိဟာနတော ဘူတာရောစနံ န သမ္ဘဝတိ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဘူတတာ၊ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစနံ၊ တင်္ခဏဝိဇာနနာ၊ အနညာပဒေသောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၈. နဝမေ တတ္ထ ဘဝေယျာတိ တတ္ထ ကဿစိ မတိ ဧဝံ ဘဝေယျ. အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ ဥပပတ္တိတော ဒဠှံ ကတွာ ပတိဋ္ဌပေန္တော ‘‘ဣမိနာပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.
၈၂. အာဒိတော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပဉ္စ. သေသာနီတိ ဝိကာလဘောဇနာဒီနိ. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိ အဇ္ဈာစာရောဝ. အန္တိမဝတ္ထုံ အနဇ္ဈာပန္နဿ ဘိက္ခုနော သဝတ္ထုကော သံဃာဒိသေသော၊ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစနံ၊ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၈၆. ဒသမေ အပ္ပပံသုမတ္တိကာယ ပထဝိယာ အနာပတ္တိဝတ္ထုဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ဥပဍ္ဎပံသုမတ္တိကာယပိ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟေတံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဇာတာဇာတဝိနိမုတ္တာယ တတိယပထဝိယာ အဘာဝတော.
ဝဋ္ဋတီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာတိ ဩကာသဿ အနိယမိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏာတိ ပထဝီခဏနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ၊ န ဘူတဂါမသိက္ခာပဒေန. ဥဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တေ ပန ဒွေပိ ပါစိတ္တိယာ ဟောန္တိ. ဥဒကပပ္ပဋကောတိ ဥဒကေ အန္တောဘူမိယံ ပဝိဋ္ဌေ တဿ ဥပရိဘာဂံ ဆာဒေတွာ တနုကပံသု ဝါ မတ္တိကာ ဝါ ပဋလံ ဟုတွာ ပတမာနာ တိဋ္ဌတိ၊ တသ္မိံ ဥဒကေ သုက္ခေပိ တံ ပဋလံ ဝါတေန စလမာနာ တိဋ္ဌတိ၊ တံ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ.
အကတပဗ္ဘာရေတိ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာဒိသေ ဧဝ ဟိ ဝမ္မိကဿ သမ္ဘဝေါတိ. မူသိကုက္ကရံ နာမ မူသိကာဟိ ခနိတွာ ဗဟိ ကတပံသုရာသိ. အစ္ဆဒနန္တိအာဒိဝုတ္တတ္တာ ဥဇုကံ အာကာသတော ပတိတဝဿောဒကေန ဩဝဋ္ဌမေဝ ဇာတပထဝီ ဟောတိ၊ န ဆဒနာဒီသု ပတိတွာ တတော ပဝတ္တဥဒကေန တိန္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဏ္ဍပတ္ထမ္ဘန္တိ သာခါမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ. ဥစ္စာလေတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ. တတောတိ ပုရာဏသေနာသနတော.
၈၈. မဟာမတ္တိကန္တိ ဘိတ္တိလေပနံ. ဇာတပထဝိတာ၊ တထာသညိတာ၊ ခဏနခဏာပနာနံ အညတရန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဋ္ဌိတော မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.