၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ
၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ
၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ ခုဒ္ဒကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ခုဒ္ဒက-သဒ္ဒေါ ဗဟု-သဒ္ဒပရိယာယော’’တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထာတိ တေသု ဝဂ္ဂေသု၊ ခုဒ္ဒကေသု ဝါ. ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဟေတုနော ဝိပက္ခေပိ နိဗ္ဗာနေ ဝတ္တနတော အနေကန္တိကတ္တေ ပရေဟိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယာ အယံ ဟေတု ဝုတ္တော’’တိ တံ ကာရဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ပုန ‘‘ဇာတိဓမ္မတောတိ မယာ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတိ. ‘‘သမ္ပဇာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုနာသိကလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဇာနန္တော’’တိ.
၂. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေတိ အတ္တနာ ဝုစ္စမာနဿ အတ္ထဿ ဝိတထဘာဝံ ပုဗ္ဗေပိ ဇာနိတွာ၊ ဝစနက္ခဏေ စ ဇာနန္တဿ မုသာဝါဒဘဏနေ. တေနာဟ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိအာဒိ. မုသာဝါဒေတိ စ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ တသ္မာ မုသာဘဏနနိမိတ္တံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧဝမေတ္ထ၊ ဣတော ပရေသုပိ ဤဒိသေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
၃. ဝဒန္တိ ဧတာယာတိ ဝါစာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ‘‘စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပါကဋဝသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကေနာ’’တိ.
၁၁. ဂတော ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထာပိ သန္နိဋ္ဌာနတော ဝုတ္တတ္တာ မုသာဝါဒေါ ဇာတော. အာပတ္တိန္တိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ၊ န ဒုဗ္ဘာသိတံ. ဇာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ပရံ ဒဝါ ဝဒန္တဿ ဟိ တံ ဟောတိ. စာရေသုန္တိ ဥပနေသုံ. ဝတ္ထုဝိပရီတတာ၊ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာ၊ ယမတ္ထံ ဝတ္ထုကာမော၊ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိညာပနပယောဂေါ စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. ဝတ္ထုဝိပရီတတာယ ဟိ အသတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရတာယ ဝိညာပိတေပိ မုသာဝါဒေါ န ဟောတိ၊ ဒုက္ကဋမတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မာ သာပိ အင်္ဂမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနတ္ထံ မုသာ ဘဏန္တဿ ပါရာဇိကံ၊ ပရိယာယေန ထုလ္လစ္စယံ၊ အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသနတ္ထံ သံဃာဒိသေသော၊ သံဃာဒိသေသေနာနုဒ္ဓံသနဩမသဝါဒါဒီသု ပါစိတ္တိယံ၊ အနုပသမ္ပန္နေသု ဒုက္ကဋံ၊ ဥက္ကဋ္ဌဟီနဇာတိအာဒီဟိ ဒဝါ အက္ကောသန္တဿ ဒုဗ္ဘာသိတံ၊ ကေဝလံ မုသာ ဘဏန္တဿ ဣဓ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ.
မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၃. ဒုတိယေ ပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသံ ပုန အရေ ပတ္တေတိ ပဌမံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတနေမိပ္ပဒေသေ ပရိဝတ္တေတွာ ပုန ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတေတိ အတ္ထော.
၁၅. ပုဗ္ဗေတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ. ပုပ္ဖဆဍ္ဍကာ နာမ ဂဗ္ဘမလာဒိဟာရကာ. တစ္ဆကကမ္မန္တိ ပါသာဏကောဋ္ဋနာဒိဝဍ္ဎကီကမ္မံ. ဟတ္ထမုဒ္ဒါဂဏနာတိ အင်္ဂုလိသင်္ကောစနေနေဝ ဂဏနာ. အစ္ဆိဒ္ဒကဂဏနာ နာမ ဧကဋ္ဌာနဒသဋ္ဌာနာဒီသု သာရိယော ဌပေတွာ အနုက္ကမေန ဂဏနာ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ကလနပဋဥပ္ပါဒနဝေါက္လနဘာဂဟာရာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ပိဏ္ဍဂဏနာ ဂဟိတာ. ယဿ သာ ပဂုဏာ၊ သော ရုက္ခမ္ပိ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဧတ္ထ ပဏ္ဏာနီ’’တိ ဇာနာတိ. ယဘ-မေထုနေတိ ဝစနတော အာဟ ‘‘ယ-ကာရ-ဘ-ကာရေ’’တိအာဒိ.
၁၆. န ပုရိမေနာတိ မုသာဝါဒသိက္ခာပဒေန. သောပိ အာပတ္တိယာတိ ဥပသဂ္ဂါဒိဝိသိဋ္ဌေဟိပိ ဝဒန္တော ပါစိတ္တိယာပတ္တိယာဝ ကာရေတဗ္ဗော.
၂၆. ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ပါဠိယံ အနာဂတေဟိပိ ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿပိ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝါတိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ တတော လာမကာပတ္တိယာ အဘာဝါ၊ အနာပတ္တိယာပေတ္ထ ဘဝိတုံ အယုတ္တတ္တာ. သဗ္ဗသတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝစနတ္ထဝိဒူဟိ တိရစ္ဆာနာဒယောပိ ဂဟိတာ.
၃၅. အနုသာသနီပုရေက္ခာရတာယ ဝါ ပါပဂရဟိတာယ ဝါ ဝဒန္တာနံ စိတ္တဿ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝတော အန္တရန္တရာ ကောပေ ဥပ္ပန္နေပိ အနာပတ္တိ. ကာယဝိကာရမတ္တေနပိ ဩမသနသမ္ဘဝတော ‘‘တိသမုဋ္ဌာနံ၊ ကာယကမ္မ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ပန ‘‘စတုတ္ထေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန။ပေ။ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာပဇ္ဇေယျာတိ. န ဟီတိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (ပရိ. ၂၇၆) ဣတရာနိ သမုဋ္ဌာနာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပဉ္စမဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိ ပနေတ္ထ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီ’’တိ. ဒဝကမျတာယ ဟိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ ဩမသန္တဿပိ ဝါစာစိတ္တမေဝ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ၊ န ပန ကာယော ဝိဇ္ဇမာနောပိ ဓမ္မဒေသနာပတ္တိ ဝိယ ကေဝလံ ကာယဝိကာရေနေဝ. ဩမသန္တဿ ပန ကိဉ္စာပိ ဣဓ ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ၊ အထ ခေါ ကာယကီဠာပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒေန ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပသမ္ပန္နံ ဇာတိအာဒီဟိ အနညာပဒေသေန အက္ကောသနံ၊ တဿ ဇာနနံ၊ အတ္ထပုရေက္ခာရတာဒီနံ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၃၆. တတိယေ ဘဏ္ဍနံ ဇာတံ ဧတေသန္တိ ဘဏ္ဍနဇာတာ. ပိသတီတိ ပိသုဏာ၊ ဝါစာ၊ သမဂ္ဂေ ဘိန္နေ ကရောတီတိ အတ္ထော. တာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ပိသုဏော၊ တဿ ကမ္မံ ပေသုညန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.
ဣဓာပိ ဇာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ ဝတ္ထူဟိ ပေသုညံ ဥပသံဟရန္တဿေဝ ပါစိတ္တိယံ၊ ဣတရေဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ဒုက္ကဋံ. အနက္ကောသဝတ္ထူဟိ ပန ဥပသံဟရန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဇာတိအာဒီဟိ အနညာပဒေသေန အက္ကောသန္တဿ ဘိက္ခုနော သုတွာ ဘိက္ခုဿ ဥပသံဟရဏံ၊ ပိယကမျတာဘေဒါဓိပ္ပါယေသု အညတရတာ၊ တဿ ဝိဇာနနာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၄၅. စတုတ္ထေ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသန္တိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧတ္ထ အနိစ္စ-သဒ္ဒေန သဒိသံ ‘‘ဝေဒနာ အနိစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ အနိစ္စ-သဒ္ဒံ ဝဒတိ. အက္ခရသမူဟောတိ အဝိဘတ္တိကော ဝုတ္တော. ပဒန္တိ ဝိဘတ္တိအန္တံ ဝုတ္တံ.
ဧကံ ပဒန္တိ ဂါထာပဒမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပဒဂဏနာယာတိ ဂါထာပဒဂဏနာယ. အပါပုဏိတွာတိ သဒ္ဓိံ အကထေတွာ. ဧတေန ဂါထာယ ပစ္ဆိမပါဒေ ဝုစ္စမာနေ သာမဏေရော ပဌမပါဒါဒိံ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိယေဝ၊ တသ္မိံ နိဿဒ္ဒေ ဧဝ ဣတရေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.
အဋ္ဌကထာနိဿိတောတိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ ပေါရာဏဋ္ဌကထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣဒါနိပိ ‘‘ယထာပိ ဒီပိကော နာမ၊ နိလီယိတွာ ဂဏှတေ မိဂေ’’တိ (မိ. ပ. ၆.၁.၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၇၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၄၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၇၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၆၅၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၆၃) ဧဝမာဒိကံ အဋ္ဌကထာဝစနံ အတ္ထေဝ၊ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယာဒီဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယေန ဝုတ္တမ္ပိ ဣဓ သင်္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ. ပါဠိနိဿိတောတိ ဥဒါနဝဂ္ဂသင်္ဂဟာဒိကော. ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတန္တိ နိဗ္ဗာနနိဿိတံ. ထေရဿာတိ နာဂသေနတ္ထေရဿ. မဂ္ဂကထာဒီနိ ပကရဏာနိ.
၄၆. ပါဠိယံ အက္ခရာယာတိအာဒိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ၊ အက္ခရေနာတိအာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.
၄၈. ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာတိ ပရိသာယ ဒွါဒသဟတ္ထံ မုဉ္စိတွာ ဧကတော ဌိတဿ ဝါ နိသိန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ အကထေတွာ အညေ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏန္တဿာပိ အနာပတ္တိ. သစေ ပန ဒူရေ နိသိန္နမ္ပိ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ. ဩပါတေတီတိ သဒ္ဓိံ ကထေတိ. အနုပသမ္ပန္နတာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏဓမ္မံ ပဒသော ဝါစနတာ၊ ဧကတော ဘဏနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၀-၅၁. ပဉ္စမေ တတြိဒံ နိဒဿနန္တိ သေသော. ဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝစနာလင်္ကာရတ္ထံ၊ နိရန္တရံ တိဿောဝ ရတ္တိယော ဝသိတွာ စတုတ္ထဒိဝသာဒီသု သယန္တဿေဝ အာပတ္တိ၊ န ဧကန္တရိကာဒိဝသေန သယန္တဿာတိ ဒဿနတ္ထမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒိရတ္တဝိသိဋ္ဌဉှိ တိရတ္တံ ဝုစ္စမာနံ၊ တေန အနန္တရိကမေဝ တိရတ္တံ ဒီပေတီတိ. ပဉ္စဟိ ဆဒနေဟီတိ ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာတိဏပဏ္ဏေဟိ. ဝါစုဂ္ဂတဝသေနာတိ ပဂုဏဝသေန. ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗော. ဧကူပစာရော ဧကေန မဂ္ဂေန ပဝိသိတွာ အဗ္ဘောကာသံ အနုက္ကမိတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနုပရိဂမနယောဂ္ဂေါ၊ ဧတံ ဗဟုဒွါရမ္ပိ ဧကူပစာရောဝ. တတ္ထ ပန ကုဋ္ဋာဒီဟိ ရုန္ဓိတွာ ဝိသုံ ဒွါရံ ယောဇေန္တိ၊ နာနူပစာရော ဟောတိ. သစေ ပန ရုန္ဓတိ ဧဝ၊ ဝိသုံ ဒွါရံ န ယောဇေန္တိ၊ ‘‘ဧတမ္ပိ ဧကူပစာရမေဝ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဟိတဒွါရော ဝိယ ဂဗ္ဘော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ဂဗ္ဘေ ပဝိသိတွာ ပမုခါဒီသု နိပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟသေယျာပရိမုတ္တိယာ ဂဗ္ဘဒွါရံ မတ္တိကာဒီဟိ ပိဒဟာပေတွာ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ ဝိဝရာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ ဘဝေယျာတိ.
တေသံ ပယောဂေ ပယောဂေ ဘိက္ခုဿ အာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘အနုဋ္ဌဟနေန အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ တသ္မိံ ခဏေ သယန္တဿ ကိရိယာဘာဝါ. ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ သိယာ ကိရိယာယ သမုဋ္ဌာတိ၊ သိယာ အကိရိယာယ သမုဋ္ဌာတိ. ကိရိယာသမုဋ္ဌာနတာ စဿ တဗ္ဗဟုလဝသေန ဝုတ္တာတိ ဝဒတိ. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ ဒိဝါသယနမ္ပိ. အနုဋ္ဌဟနေန၊ ဟိ ဒွါရာသံဝရဏေန စေတံ အကိရိယသမဥဋ္ဌာနမ္ပိ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဒဉ္စ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.
‘‘ဥပရိမတလေန သဒ္ဓိံ အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿာ’’တိ ဣဒံ သမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဥပရိမတလေ သယိတဿ သင်္ကာ ဧဝ နတ္ထီတိ ‘‘ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နာနူပစာရေတိ ဗဟိ နိဿေဏိယာ အာရောဟဏီယေ.
သဘာသင်္ခေပေနာတိ သဘာကာရေန. ‘‘အဍ္ဎကုဋ္ဋကေ’’တိ ဣမိနာ သဏ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ယတ္ထ တီသု ဒွီသု ဝါ ပဿေသု ဘိတ္တိယော ဗဒ္ဓါ၊ ဆဒနံ ဝါ အသမ္ပတ္တာ အဍ္ဎဘိတ္တိ၊ ဣဒံ အဍ္ဎကုဋ္ဋကံ နာမ. ဝါဠသင်္ဃာဋော နာမ ပရိက္ခေပဿ အန္တော ထမ္ဘာဒီနံ ဥပရိ ဝါဠရူပေဟိ ကတသင်္ဃာဋော. ပရိက္ခေပဿ ဗဟိဂတေတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ ပဿေ ပရိက္ခေပေါ နတ္ထိ၊ တတ္ထ သစေ ဘူမိတော ဝတ္ထု ဥစ္စံ ဟောတိ၊ ဥဘတော ဥစ္စဝတ္ထုတော ဟေဋ္ဌာ ဘူမိယံ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေပိ အနာပတ္တိ ဧဝ တတ္ထ သေနာသနဝေါဟာရာဘာဝတော. အထ ဝတ္ထု နီစံ ဘူမိသမမေဝ သေနာသနဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ တိဋ္ဌတိ၊ တတ္ထ ပရိက္ခေပရဟိတဒိသာယ နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော ပရိက္ခေပဿ ဗဟိ ဧဝ အနာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါတိအာဒိ မဇ္ဈေ ဥဒကပတနတ္ထာယ အာကာသင်္ဂဏဝန္တံ သေနာသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရေတိ ဧကေကဂဗ္ဘဿ ဒွီသု ပဿေသု ပမုခေန ဂမနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထုဗ္ဗေဓတော အနူနံ ကုဋ္ဋံ ကတွာ အာကာသင်္ဂဏေန ပဝေသံ ကရောန္တိ၊ ဧဝံ အကတောတိ အတ္ထော. ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါတိ စတုရဿပါသာဒါဒီသု သမန္တာ ဌိတဂဗ္ဘဘိတ္တိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.
ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာတိ ဧကေကဒိသာယ ဂဗ္ဘပါဠိယော ဣတရဒိသာသု ဂဗ္ဘပါဠီနံ အဘာဝေန၊ ဘာဝေပိ ဝါ အညမညဘိတ္တိစ္ဆဒနေဟိ အသမ္ဗန္ဓတာယ ပါဋေက္ကသန္နိဝေသာ နာမ ဝုစ္စတိ. တံ။ပေ။ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ တတ္ထ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ၊ န ဒုက္ကဋေန. တာဒိသာယ ဟိ ဂဗ္ဘပါဠိယာ ပမုခံ တီသု ဒိသာသု ဘိတ္တီနံ အဘာဝေန ဧကဒိသာယ ဂဗ္ဘဘိတ္တိမတ္တေန သဗ္ဗစ္ဆန္နံ စူဠပရိစ္ဆန္နံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ဒုက္ကဋမေဝ. ယဒိ ပန တဿ ပမုခဿ ဣတရဒိသာသုပိ ဧကိဿံ၊ သဗ္ဗာသု ဝါ ဘိတ္တိံ ကရောန္တိ၊ တဒါ သဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒိဘာဝတော ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယာတိ ဧတ္ထ ဥစ္စဝတ္ထုံ အကတွာ ဘူမိယံ ကတဂေဟဿ ပမုခံ သန္ဓာယ အပရိက္ခိတ္တေ ပါစိတ္တိယေန အနာပတ္တီတိ ဣဒံ ကထိတံ. ဥစ္စဝတ္ထုကံ စေ ပမုခံ ဟောတိ၊ တေန ဝတ္ထုနာ ပရိက္ခိတ္တသင်္ချမေဝ ပမုခံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ဇဂတိယာ ပမာဏံ ဝတွာတိ ပကတိဘူမိယာ နိပန္နော ယထာ ဇဂတိယာ ဥပရိ သယိတံ န ပဿတိ၊ ဧဝံ ဥစ္စာတိဥစ္စဝတ္ထုဿ ဥဗ္ဗေဓပ္ပမာဏံ ဝတွာ. ဧကဒိသာယ ဥဇုကမေဝ ဒီဃံ ကတွာ သန္နိဝေသိတော ပါသာဒေါ ဧကသာလသန္နိဝေသော. ဒွီသု၊ တီသု ဝါ စတူသုပိ ဝါ ဒိသာသု သိင်္ဃာဋကသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကတာ ဒွိသာလာဒိသန္နိဝေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာလပ္ပဘေဒဒီပနမေဝ စေတ္ထ ပုရိမတော ဝိသေသောတိ. ပရိက္ခေပေါ ဝိဒ္ဓသ္တောတိ ပမုခဿ ပရိက္ခေပံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.
၅၃. ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နံ သေနာသနံ ဒုက္ကဋဿ အာဒိံ ဝတွာ ပါဠိယံ ဒဿိတတ္တာ တတော အဓိကံ သဗ္ဗစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒိကမ္ပိ သဗ္ဗံ ပါဠိယံ အဝုတ္တမ္ပိ ပါစိတ္တိယဿေဝ ဝတ္ထုဘာဝေန ဒဿိတံ သိက္ခာပဒဿ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတ္တာ၊ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗတော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တ ပါစိတ္တိယာနီတိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပါစိတ္တိယဒွယံ သာမညတော ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.
၅၄. ပါဠိယံ ‘‘တတိယာယ ရတ္တိယာ ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ ပုန ဝသတီ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ၊ အနိက္ခမိတွာ ပန ပုရာရုဏာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အန္တောဆဒနေ နိသိန္နဿာပိ ပုနဒိဝသေ သဟသေယျေန အနာပတ္တိ ဧဝ. သေနမ္ဗမဏ္ဍပဝဏ္ဏံ ဟောတီတိ သီဟဠဒီပေ ကိရ ဥစ္စဝတ္ထုကော သဗ္ဗစ္ဆန္နော သဗ္ဗအပရိစ္ဆန္နော ဧဝံနာမကော သန္နိပါတမဏ္ဍပေါ အတ္ထိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စတုတ္ထဘာဂေါ စူဠကံ၊ ဒွေ ဘာဂါ ဥပဍ္ဎံ၊ တီသု ဘာဂေသု ဒွေ ဘာဂါ ယေဘုယျန္တိ ဣမိနာ နယေန စူဠကစ္ဆန္နပရိစ္ဆန္နတာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကသေနာသနံ၊ တတ္ထ အနုပသမ္ပန္နေန သဟ နိပဇ္ဇနံ၊ စတုတ္ထဒိဝသေ သူရိယတ္ထင်္ဂမနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
သဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၅၅. ဆဋ္ဌေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ စတုတ္ထဒိဝသေ သယန္တဿာပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဧကာဝ အာပတ္တိ. ကေစိ ပန ပုရိမသိက္ခာပဒေနာပီတိ ဒွေ အာပတ္တိယော ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိ အနိတ္ထိလိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ နပုံသကေန ပန စတုတ္ထဒိဝသေ သယန္တဿ သဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ပါဠိယံ ပဏ္ဍကဝသေနေဝ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တဒနုလောမိကာ ပန ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကေန သဟ သယန္တဿ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ၊ ပုရိမေန စတုတ္ထဒိဝသေ သဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ. ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ဣတ္ထိဂတိကောဝါတိ အယံ အမှာကံ ခန္တိ. မတိတ္ထိယာ အနာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ပါစိတ္တိယဝတ္ထုကသေနာသနံ၊ တတ္ထ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ နိပဇ္ဇနံ၊ သူရိယတ္ထင်္ဂမနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၆၀. သတ္တမေ န ယက္ခေနာတိအာဒီနံ ‘‘အညတြ ဝိညုနာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. အညတြ ဝိညုနာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟေန၊ န ယက္ခာဒိနာပီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. တာဒိသေနပိ ဟိ သဟ ဌိတာယ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တံတံဒေသဘာသာယ အတ္ထံ ယထာရုစိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ.
ဣရိယာပထာပရိဝတ္တနံ၊ ပုရိသံ ဝါ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရေ အပက္ကောသာပနံ ဧတ္ထ အကိရိယာ. ဝုတ္တလက္ခဏဿ ဓမ္မဿ ဆန္နံ ဝါစာနံ ဥပရိ ဒေသနာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏော မာတုဂါမော၊ ဣရိယာပထပအဝတ္တနာဘာဝေါ၊ ဝိညူပုရိသာဘာဝေါ၊ အပဉှဝိဿဇ္ဇနာတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.
ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၇. အဋ္ဌမေ အန္တရာတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလတော ပုဗ္ဗေပိ. အတိကဍ္ဎိယမာနေနာတိ ‘‘ဝဒထ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ တုမှေဟိ အဓိဂတ’’န္တိ ဧဝံ နိပ္ပီဠိယမာနေန အတိဗဒ္ဓိယမာနေန. တထာရူပေ ပစ္စယေ သတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. သုတပရိယတ္တိသီလဂုဏန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထကုသလတာ သုတဂုဏော၊ ပါဠိပါဌကုသလတာ ပရိယတ္တိဂုဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘စိတ္တက္ခေပဿ ဝါ အဘာဝါ’’တိ ဣမိနာ ခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋတာပိ အရိယာနံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.
ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟီတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဝုတ္တေဟိ. ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ပဏ္ဏတ္တိအဇအာနနဝသေန ဧကန္တတော အစိတ္တကသမုဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ အရိယာနံ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမာဘာဝါ. ဈာနလာဘီနဉ္စ သတ္ထု အာဏာဝီတိက္ကမပဋိဃစိတ္တဿ ဈာနပရိဟာနတော ဘူတာရောစနံ န သမ္ဘဝတိ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဘူတတာ၊ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစနံ၊ တင်္ခဏဝိဇာနနာ၊ အနညာပဒေသောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၇၈. နဝမေ တတ္ထ ဘဝေယျာတိ တတ္ထ ကဿစိ မတိ ဧဝံ ဘဝေယျ. အဋ္ဌကထာဝစနမေဝ ဥပပတ္တိတော ဒဠှံ ကတွာ ပတိဋ္ဌပေန္တော ‘‘ဣမိနာပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.
၈၂. အာဒိတော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပဉ္စ. သေသာနီတိ ဝိကာလဘောဇနာဒီနိ. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိ အဇ္ဈာစာရောဝ. အန္တိမဝတ္ထုံ အနဇ္ဈာပန္နဿ ဘိက္ခုနော သဝတ္ထုကော သံဃာဒိသေသော၊ အနုပသမ္ပန္နဿ အာရောစနံ၊ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၈၆. ဒသမေ အပ္ပပံသုမတ္တိကာယ ပထဝိယာ အနာပတ္တိဝတ္ထုဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ဥပဍ္ဎပံသုမတ္တိကာယပိ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. န ဟေတံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဇာတာဇာတဝိနိမုတ္တာယ တတိယပထဝိယာ အဘာဝတော.
ဝဋ္ဋတီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာတိ ဩကာသဿ အနိယမိတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ဣမံ ဝလ္လိံ ခဏာတိ ပထဝီခဏနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣမိနာဝ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ၊ န ဘူတဂါမသိက္ခာပဒေန. ဥဘယမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တေ ပန ဒွေပိ ပါစိတ္တိယာ ဟောန္တိ. ဥဒကပပ္ပဋကောတိ ဥဒကေ အန္တောဘူမိယံ ပဝိဋ္ဌေ တဿ ဥပရိဘာဂံ ဆာဒေတွာ တနုကပံသု ဝါ မတ္တိကာ ဝါ ပဋလံ ဟုတွာ ပတမာနာ တိဋ္ဌတိ၊ တသ္မိံ ဥဒကေ သုက္ခေပိ တံ ပဋလံ ဝါတေန စလမာနာ တိဋ္ဌတိ၊ တံ ဥဒကပပ္ပဋကော နာမ.
အကတပဗ္ဘာရေတိ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာဒိသေ ဧဝ ဟိ ဝမ္မိကဿ သမ္ဘဝေါတိ. မူသိကုက္ကရံ နာမ မူသိကာဟိ ခနိတွာ ဗဟိ ကတပံသုရာသိ. အစ္ဆဒနန္တိအာဒိဝုတ္တတ္တာ ဥဇုကံ အာကာသတော ပတိတဝဿောဒကေန ဩဝဋ္ဌမေဝ ဇာတပထဝီ ဟောတိ၊ န ဆဒနာဒီသု ပတိတွာ တတော ပဝတ္တဥဒကေန တိန္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဏ္ဍပတ္ထမ္ဘန္တိ သာခါမဏ္ဍပတ္ထမ္ဘံ. ဥစ္စာလေတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ. တတောတိ ပုရာဏသေနာသနတော.
၈၈. မဟာမတ္တိကန္တိ ဘိတ္တိလေပနံ. ဇာတပထဝိတာ၊ တထာသညိတာ၊ ခဏနခဏာပနာနံ အညတရန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဋ္ဌိတော မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.
၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ
၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၈၉. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တောတိ သာခဋ္ဌကဝိမာနေ သာခါယ ဆိဇ္ဇမာနာယ ဆိဇ္ဇန္တေ တတ္ထ အဆေဒနတ္ထာယ ဒေဝတာယ ဥပနီတံ ပုတ္တံ ဒိသွာပိ ကုဌာရိနိက္ခေပဝေဂံ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တောတိ အတ္ထော. ရုက္ခဓမ္မေတိ ရုက္ခဿ ပဝတ္တိယံ. ရုက္ခာနံ ဝိယ ဆေဒနာဒီသု အကုပ္ပနဉှိ ရုက္ခဓမ္မော နာမ.
ဥပ္ပတိတန္တိ ဥပ္ပန္နံ. ဘန္တန္တိ ဓာဝန္တံ. ဝါရယေတိ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဣတရောတိ ဥပ္ပန္နံ ကောဓံ အနိဂ္ဂဏှန္တော ရာဇဥပရာဇာဒီနံ ရသ္မိမတ္တဂ္ဂါဟကဇနော ဝိယ န ဥတ္တမသာရထီတိ အတ္ထော. ဝိသဋံ သပ္ပဝိသန္တိ သရီရေ ဒါဌာဝဏာနုသာရေန ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ ကဏှသပ္ပဝိသံ ဝိယ. ဇဟာတိ ဩရပါရန္တိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသညောဇနာနိ တတိယမဂ္ဂေန ဇဟာတိ. ‘‘ဩရပါရ’’န္တိ ဟိ ဩရိမတီရံ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ သောတိ တတိယမဂ္ဂေန ကောဓံ ဝိနေတွာ ဌိတော ဘိက္ခု အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဩရပါရံ ဇဟာတီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဩရံ နာမ သကတ္တဘာဝေါ၊ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဝါ အာယတနာနိ. ပါရံ နာမ ပရအတ္တဘာဝေါ၊ ဗာဟိရာနိ ဝါ အာယတနာနိ. တဒုဘယေ ပန ဆန္ဒရာဂံ ဇဟန္တော ‘‘ဇဟာတိ ဩရိမပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.
၉၀. ဘဝန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ. အဟုဝုန္တီတိ ဗဘူဝု. တေနာဟ ‘‘ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ. ဘူတာနံ ဂါမောတိ မဟာဘူတာနံ ဟရိတတိဏာဒိဘာဝေန သမဂ္ဂါနံ သမူဟော. တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ဂါမဿ အဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘူတာ ဧဝ ဝါ ဂါမော’’တိ ဝုတ္တံ. ပါတဗျ-သဒ္ဒဿ ပါ ပါနေတိ ဓာတွတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာ’’တိ. သာ စ ပါတဗျတာ ဆေဒနာဒိ ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တဿာ။ပေ။ ဘူတဂါမဿ ဇာတာ ဆေဒနာဒိပစ္စယာ’’တိ.
၉၁. ဇာတ-သဒ္ဒေါ ဧတ္ထ ဝိဇာတပရိယာယောတိ ‘‘ပုတ္တံ ဝိဇာတာ ဣတ္ထီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပသူတဝစနောတိ အာဟ ‘‘ပသူတာနီ’’တိ၊ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနီတိ အတ္ထော.
တာနိ ဒဿေန္တောတိ တာနိ ဗီဇာနိ ဒဿေန္တော. ကာရိယဒဿနမုခေနေဝ ကာရဏဉ္စ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတ’’န္တိ.
၉၂. ‘‘ဗီဇတော သမ္ဘူတော ဘူတဂါမော ဗီဇ’’န္တိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပဒုမဂစ္ဆတော နိဗ္ဗတ္တံ ပုပ္ဖံ ပဒုမ’’န္တိအာဒီသု ဝိယာယံ ဝေါဟာရောတိ ဒဿေတိ. ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယထာရုတန္တိ ယထာပါဌံ.
‘‘သဉ္စိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သရီရေ လဂ္ဂဘာဝံ ဉတွာပိ ဥဋ္ဌဟတိ၊ ‘‘တံ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိသညာယ အဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ. အနန္တက-ဂ္ဂဟဏေန သာသပမတ္တိကာ ဂဟိတာ၊ နာမဉှေတံ တဿာ သေဝါလဇာတိယာ. မူလပဏ္ဏာနံ အဘာဝေန ‘‘အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတောတိ. အဝဍ္ဎမာနေပိ ဘူတဂါမမူလကတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ. နာဠိကေရဿ အာဝေဏိကံ ကတွာ ဝဒတိ.
သေလေယျကံ နာမ သိလာယ သမ္ဘူတာ ဧကာ ဂန္ဓဇာတိ. ပုပ္ဖိတကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝိကသိတကာလတော ပဘုတိ. ဆတ္တကံ ဂဏှန္တောတိ ဝိကသိတံ ဂဏှန္တော. မကုဠံ ပန ရုက္ခတ္တစံ အကောပေန္တေနပိ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဖုလ္လံ ဝဋ္ဋတိ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေနာတိ ဟတ္ထစာပလ္လေန.
‘‘ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ အတ္တနော ပိဝနပါနီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတိ အနုဂ္ဂဟိတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနာ ခါဒိတုကာမေနာ’’တိ. ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီတိ မူလံ အနောတာရေတွာ ပဏ္ဏမတ္တနိဂ္ဂမနမတ္တေနပိ ဝဍ္ဎတိ. တတ္ထ ကပ္ပိယမ္ပိ အကရောန္တော ဆိန္နနာဠိကေရဝေဠုဒဏ္ဍာဒယော ကောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ.
‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေဝလံ စင်္ကမနာဓိပ္ပါယေန ဝါ မဂ္ဂဂမနာဓိပ္ပါယေန ဝါ အက္ကမန္တဿ၊ တိဏာနံ ဥပရိ နိသီဒနာဓိပ္ပါယေန နိသီဒန္တဿ စ ဒေါသော နတ္ထိ.
သမဏကပ္ပေဟီတိ သမဏာနံ ကပ္ပိယဝေါဟာရေဟိ၊ အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိပိ ကပ္ပိယဘာဝတော ‘‘သမဏကပ္ပါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. အဗီဇံ နာမ တရုဏအမ္ဗဖလာဒီနိ. နိဗ္ဗဋ္ဋေတဗ္ဗံ ဝိယောဇေတဗ္ဗံ ဗီဇံ ယသ္မိံ၊ တံ ပနသာဒိ နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇံ နာမ. ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝါတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဝသေန ဝုတ္တေပိ ဝစနက္ခဏေဝ အဂ္ဂိသတ္ထာဒိနာ ဗီဇဂါမေ ဝဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝစနတော ပန ပုဗ္ဗေ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တဉ္စ ဒွိဓာ အကတွာ ဆေဒနဘေဒနမေဝ ဒဿေတဗ္ဗံ. ကရောန္တေန စ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝုတ္တေယေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဗီဇဂါမပရိမောစနတ္ထံ ပုန ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ကာရာပနဿ ပဌမမေဝ အဓိကတတ္တာ. ‘‘ကဋာဟေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကဋာဟတော နီဟတာယ မိဉ္ဇာယ ဝါ ဗီဇေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဘူတဂါမော၊ ဘူတဂါမသညိတာ၊ ဝိကောပနံ ဝါ ဝိကောပါပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၉၄. ဒုတိယေ အညံ ဝစနန္တိ ယံ ဒေါသဝိဘာဝနတ္ထံ ပရေဟိ ဝုတ္တဝစနံ တံ တဿ အနနုစ္ဆဝိကေန အညေန ဝစနေန ပဋိစရတိ.
၉၈. ယဒေတံ အညေနညံ ပဋိစရဏဝသေန ပဝတ္တဝစနံ၊ တဒေဝ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဌပေတွာ အညံ ဝဒတိ ပကာသေတီတိ အညဝါဒကန္တိ အာဟ ‘‘အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမ’’န္တိ. တုဏှီဘူတဿေတံ နာမန္တိ တုဏှီဘာဝဿေတံ နာမံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အညဝါဒကံ အာရောပေတုန္တိ အညဝါဒေ အာရောပေတုံ. ဝိဟေသကန္တိ ဝိဟေသကတ္တံ.
၉၉. ပါဠိယံ န ဥဂ္ဃါဋေတုကာမောတိ ပဋိစ္ဆာဒေတုကာမော.
၁၀၀. အနာရောပိတေ အညဝါဒကေတိ ဝုတ္တဒုက္ကဋံ ပါဠိယံ အာဂတအညေနညပဋိစရဏဝသေန ယုဇ္ဇတိ၊ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန ပန မုသာဝါဒေန အညေနညံ ပဋိစရန္တဿ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒုက္ကဋံ၊ အာရောပိတေ ဣမိနာဝ ပါစိတ္တိယံ. ကေစိ ပန ‘‘မုသာဝါဒပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယဒွယ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. အာဒိကမ္မိကဿပိ မုသာဝါဒေ ဣမိနာဝ အနာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဓမ္မကမ္မေန အာရောပိတတာ၊ အာပတ္တိယာ ဝါ ဝတ္ထုနာ ဝါ အနုယုဉ္ဇိယမာနတာ၊ ဆာဒေတုကာမတာယ အညေနညံ ပဋိစရဏံ၊ တုဏှီဘာဝေါ စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၀၃. တတိယေ စိန္တာယနတ္ထဿ ဈေ-ဓာတုဿ အနေကတ္ထတာယ ဩလောကနတ္ထသမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ ‘‘ဩလောကာပေန္တီ’’တိ. ဆန္ဒာယာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒေနာ’’တိ.
၁၀၅. ဘိက္ခုံ လာမကတော စိန္တာပနတ္ထံ အညေသံ တံ အဝဏ္ဏကထနံ ဥဇ္ဈာပနံ နာမ. အညေသံ ပန အဝတွာ အညမညံ သမုလ္လပနဝသေန ဘိက္ခုနော ဒေါသပ္ပကာသနံ ခိယျနံ နာမာတိ အယမေတေသံ ဘေဒေါ.
၁၀၆. အညံ အနုပသမ္ပန္နံ ဥဇ္ဈာပေတီတိ အညေန အနုပသမ္ပန္နေန ဥဇ္ဈာပေတိ. တဿ ဝါ တံ သန္တိကေတိ တဿ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ တံ သံဃေန သမ္မတံ ဥပသမ္ပန္နံ ခိယျတိ. ဣဓာပိ မုသာဝါဒေန ဥဇ္ဈာပနာဒီနံ သမ္ဘဝတော ဒုက္ကဋဋ္ဌာနာနိ စ အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ စ ဣမိနာ ဧဝ သိက္ခာပဒေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဗ္ဗတ္ထ မုသာဝါဒပါစိတ္တိယဿ အနိဝတ္တိတော. ဓမ္မကမ္မေန သမ္မတတာ၊ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ အဂတိဂမနာဘာဝေါ၊ တဿ အဝဏ္ဏကာမတာ၊ ယဿ သန္တိကေ ဝဒတိ. တဿ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ဥဇ္ဈာပနံ ဝါ ခိယျနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ ဆ အင်္ဂါနိ.
ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၁၀. စတုတ္ထေ အပညာတေတိ အပ္ပသိဒ္ဓေ. ဣမံ ပန အဋ္ဌ မာသေ မဏ္ဍပါဒီသု ဌပနသင်္ခါတံ အတ္ထဝိသေသံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတာ ပဌမမေဝ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌမာသေ’’တိအာဒိဝစနေန အနုပညတ္တိသဒိသေန ပကာသေတွာ ဝိသုံ အနုပညတ္တိ န ဝုတ္တာ. ပရိဝါရေ ပနေတံ အနုဇာနနဝစနံ အနုပညတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိ (ပရိ. ၆၅-၆၇) ဝုတ္တံ.
နဝဝါယိမောတိ အဓုနာ သုတ္တေန ဝီတကစ္ဆေန ပလိဝေဌိတမဉ္စော. ဩနဒ္ဓေါတိ ကပ္ပိယစမ္မေန ဩနဒ္ဓေါ. တေ ဟိ ဝဿေန သီဃံ န နဿန္တိ. ‘‘ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ ဣဒံ တဿ သုခပဋိပတ္တိဒဿနမတ္တံ၊ ဥက္ကဋ္ဌဿာပိ ပန စီဝရကုဋိ ဝဋ္ဋတေဝ. ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ဘိက္ခုနော တတ္ထေဝ နိသီဒနဘာဝံ ဒီပေတိ၊ တေန စ ဝဿဘယေန သယံ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ အာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. အဗ္ဘောကာသိကာနံ တေမနတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒါယကေဟိ ဒိန္နမ္ပိ အတ္တာနံ ရက္ခန္တေန ရက္ခိတဗ္ဗမေဝ.
‘‘ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဣမိနာ ဂိမှာနေပိ မေဃေ ဥဋ္ဌိတေ အဗ္ဘောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. တတြ တတြာတိ စေတိယင်္ဂဏာဒိကေ တသ္မိံ တသ္မိံ အဗ္ဘောကာသေ နိယမေတွာ နိက္ခိတ္တာ. မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ ယတ္ထ သမန္တတော သမ္မဇ္ဇိတွာ အင်္ဂဏမဇ္ဈေ သဗ္ဗဒါ ကစဝရဿ သင်္ကဍ္ဎနေန မဇ္ဈေ ဝါလိကာ သဉ္စိတာ ဟောတိ. တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဥစ္စဝတ္ထုပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခံ ဝါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာ. ယတ္ထ ဝါ ပန ကောဏေသု ဝါလိကာ သဉ္စိတာ၊ တတ္ထ တတော ပဋ္ဌာယ အပရဒိသာဘိမုခါ ဟရိတဗ္ဗာတိ ကေစိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနဿ ပဒဝဠဉ္ဇေန အဝိကောပနတ္ထာယ သယံ အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော ပါဒါဘိမုခံ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တတ္ထ ‘‘မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝစနဿ ပယောဇနံ န ဒိဿတိ.
၁၁၁. ဝင်္ကပါဒတာမတ္တေန ကုဠီရပါဒကဿ သေသေဟိ ဝိသေသော၊ န အဋနီသု ပါဒပ္ပဝေသနဝိသေသေနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယော ဝါ ပန ကောစီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿာတိ ဥပသမ္ပန္နဿေဝ.
နိသီဒိတွာ။ပေ။ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ မေဃုဋ္ဌာနာဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိ အာဘောဂေန ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တိ၊ တေန ပုနာဂန္တဗ္ဗမေဝ. ကပ္ပံ လဘိတွာတိ ‘‘ဂစ္ဆ၊ မာ ဣဓ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ လဘိတွာ.
အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓောတိ အာဂန္တုကေသု ကိဉ္စိ အဝတွာ နိသီဒိတွာ ‘‘အာဝါသိကာ ဧဝ ဥဒ္ဓရိဿန္တီ’’တိ ဂတေသုပိ အာဝါသိကာနမေဝ ပလိဗောဓော. မဟာပစ္စရိဝါဒေ ပန ‘‘ဣဒံ အမှာက’’န္တိ အဝတွာပိ နိသိန္နာနမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သန္ထရိတွာ ဝါ သန္ထရာပေတွာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနာဏတ္တိယာ ပညာပိတတ္တာပိ ဒုက္ကဋေ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. ဥဿာရကောတိ သရဘာဏကော. သော ဟိ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ပါဠိပါဌံ သာရေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဥဿာရကောတိ ဝုစ္စတိ.
၁၁၂. ဝဏ္ဏာနုရက္ခဏတ္ထံ ကတာတိ ပဋခဏ္ဍာဒီဟိ သိဗ္ဗိတွာ ကတာ. ဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာတိ စိမိလိကာယ သတိ တဿာ ဥပရိ၊ အသတိ သုဒ္ဓဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ. ‘‘သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ’’တိ ဣမိနာ မဉ္စပီဌာဒီသု အတ္ထရိတွာ ပုန သံဟရိတွာ ဌပနာဒိဝသေန အတ္တနော အတ္ထာယ ပရိဟရဏမေဝ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဘူမတ္ထရဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ပန အတ္တနော ပရိဟရဏံ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ခန္ဓကေ ဟိ ‘‘အန္တောပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဗဟိပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော အတ္တနော အတ္ထာယ မဉ္စာဒီသု ပညပေတွာ ပရိဟရဏဝတ္ထုသ္မိံ –
‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာစမ္မာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ သီဟစမ္မံ ဗျဂ္ဃစမ္မံ ဒီပိစမ္မံ. ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၅) –
ပဋိက္ခေပေါ ကတော. တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒါရုမယပီဌန္တိ ဖလကမယပီဌမေဝ. ပါဒကထလိကန္တိ အဓောတပါဒံ ယသ္မိံ ဃံသန္တာ ဓောဝန္တိ၊ တံ ဒါရုဖလကာဒိ.
၁၁၃. ‘‘အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီတိ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အညေနပိ ကာရဏေန အနောတာပေန္တဿပိ အာဂမနေ သာပေက္ခဿ အနာပတ္တိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘မဉ္စာဒီနံ သံဃိကတာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဒေသေ သန္ထရဏံ ဝါ သန္ထရာပနံ ဝါ၊ အပလိဗုဒ္ဓတာ၊ အာပဒါယ အဘာဝေါ၊ နိရပေက္ခတာ၊ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမော’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဧဝမေတ္ထ နိရပေက္ခတာယ သဒ္ဓိံ ဆ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ.
ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၁၆. ပဉ္စမေ ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ပစ္စတ္ထရဏတ္ထာယေဝ ဌပိတာ ဥဂ္ဂတလောမာ အတ္ထရဏဝိသေသာ. ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. သေနာသနတောတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမသေနာသနတော.
၁၁၇. ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သဝိသေသံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ရုက္ခမူလဿ ပါကဋတ္တာ ဝုတ္တံ. ပလုဇ္ဇတီတိ ဝိနဿတိ.
၁၁၈. ယေန မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဝီနန္တိ၊ တံ မဉ္စပီဌကဝါနံ. သိလုစ္စယလေဏန္တိ ပဗ္ဗတဂုဟာ. ‘‘အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တလက္ခဏသေယျာ၊ တဿာ သံဃိကတာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဝိဟာရေ သန္ထရဏံ ဝါ သန္ထရာပနံ ဝါ၊ အပလိဗုဒ္ဓတာ၊ အာပဒါယ အဘာဝေါ၊ အနပေက္ခဿ ဒိသာပက္ကမနံ၊ ဥပစာရသီမာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ သတ္တ အင်္ဂါနိ.
ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၁၉. ဆဋ္ဌေ အနုပဝိသိတွာတိ သမီပံ ပဝိသိတွာ.
၁၂၂. ဥပစာရံ ဌပေတွာတိ ဒိယဍ္ဎဟတ္ထူပစာရံ ဌပေတွာ. သံဃိကဝိဟာရတာ၊ အနုဋ္ဌာပနီယဘာဝဇာနနံ၊ သမ္ဗာဓေတုကာမတာ၊ ဥပစာရေ နိသီဒနံ ဝါ နိပဇ္ဇနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၂၆. သတ္တမေ ကောဋ္ဌကာနီတိ ဒွါရကောဋ္ဌကာနိ.
၁၂၈. ‘‘သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ အနနုရူပတော ဝုတ္တံ. ပါပဂရဟိတာယ ဟိ အကုပိတစိတ္တေန နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ နတ္ထိ ‘‘ကုပိတော အနတ္တမနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အညာပေက္ခာ အာပတ္တိ န ဒိဿတိ. ပါဠိယံ ‘‘အလဇ္ဇိံ နိက္ကဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု စိတ္တဿ လဟုပရိဝတ္တိတာယ အန္တရန္တရာ ကောပေ ဥပ္ပန္နေပိ အနာပတ္တိ အလဇ္ဇိတာဒိပစ္စယေနေဝ နိက္ကဍ္ဎနဿ အာရဒ္ဓတ္တာ. သံဃိကဝိဟာရော၊ ဥပသမ္ပန္နဿ ဘဏ္ဍနကာရကဘာဝါဒိဝိနိမုတ္တတာ၊ ကောပေန နိက္ကဍ္ဎနံ ဝါ နိက္ကဍ္ဎာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၂၉. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ. သံဃိကော ဝိဟာရော၊ အသီသဃဋ္ဋဝေဟာသကုဋိ၊ ဟေဋ္ဌာပရိဘောဂတာ၊ အပဋာဏိဒိန္နေ အာဟစ္စပါဒကေ နိသီဒနံ ဝါ နိပဇ္ဇနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၃၅. နဝမေ ‘‘မဟလ္လကော နာမ ဝိဟာရော သဿာမိကော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သညာစိကာယ ကုဋိယာ အနာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ယဿာတိ ဝိဟာရဿ. သာ အပရိပူရူပစာရာပိ ဟောတီတိ ဝိဝရိယမာနံ ကဝါဋံ ယံ ဘိတ္တိံ အာဟနတိ၊ သာ သာမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏာ ဥပစာရရဟိတာပိ ဟောတီတိ အတ္ထော. အာလောကံ ဝါတပါနံ သန္ဓေတိ ဃဋယတီတိ အာလောကသန္ဓီတိ ကဝါဋံ ဝုစ္စတိ. ဒွါရဝါတပါနူပစာရတော အညတ္ထ ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပနာဒိံ ကရောန္တဿ ပိဏ္ဍဂဏနာယ ပါစိတ္တိယံ.
ကေစိ ပန ‘‘ပါဠိယံ ပါစိတ္တိယဿ အဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ. အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ သံဝိဓာတဗ္ဗံ. ဟရိတေ ဌိတော အဓိဋ္ဌာတိ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဟရိတယုတ္တေ ခေတ္တေ ဌတွာ ဆာဒေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘တာဒိသေ ခေတ္တေ ဝိဟာရံ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ပါဠိယာ န သမေတိ.
၁၃၆. ဥဇုကမေဝ ဆာဒနန္တိ ဆာဒနမုခဝဋ္ဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပိဋ္ဌိဝံသကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာဒိ၊ တာဝ ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ဥဇုကံ ဆာဒနံ. ဣမိနာ ပန ယေန သဗ္ဗသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကဝါရံ ဆာဒိတေ တံ ဆာဒနံ ဧကမဂ္ဂန္တိ ဂဟေတွာ ပါဠိယံ ‘‘ဒွေ မဂ္ဂေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိယာယေန ဆာဒနမ္ပိ ဣမိနာဝ နယေန ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေသီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ စ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ဆဒနံ ဆဒနူပရိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန စ သမေတိ.
ပါဠိယံ ‘‘မဂ္ဂေန ဆာဒေန္တဿ ပရိယာယေန ဆာဒေန္တဿာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဣဋ္ဌကာဒီဟိ၊ တိဏပဏ္ဏေဟိ စ ဆာဒနပ္ပကာရဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ပန္တိယာ ဆာဒိတဿ ဆဒနဿ ဥပရိ ဆဒနမုခဝဋ္ဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ ဥဇုကမေဝ ဧကဝါရံ ဆာဒနံ ဧကမဂ္ဂန္တိ ဂဟေတွာ ‘ဒွေ မဂ္ဂေ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ န ပန သကလဝိဟာရဆာဒနံ. ဧသ နယော ပရိယာယေန ဆာဒနေပီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဟိ န သမေတိ.
တတိယာယ မဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ တတိယာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သမ္ပဒါနဝစနံ၊ တတိယံ မဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တိဏပဏ္ဏေဟိ လဗ္ဘတီတိ တိဏပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေတွာ ဥပရိ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကေဝလံ တိဏကုဋိယာ ဟိ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနန္တိ မဂ္ဂဝသေန ဆာဒိတာနံ တိဏ္ဏံ ဆဒနာနံ. တိဏ္ဏံ ပရိယာယာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မဟလ္လကဝိဟာရတာ၊ အတ္တနော ဝါသာဂါရတာ၊ ဥတ္တရိ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၁၀. သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၄၀. ဒသမေ မာတိကာယံ သပ္ပါဏကဥဒကံ တိဏေန ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ သိဉ္စေယျ၊ ဆဍ္ဍေယျာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ဗဟိ သိဉ္စေယျ၊ တသ္မိဉ္စ ဥဒကေ တိဏံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ အာဟရိတွာ ပက္ခိပေယျာတိ အဇ္ဈာဟရိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘သကဋဘာရမတ္တဉ္စေပီ’’တိအာဒိ. ဣဒန္တိ တိဏမတ္တိကပက္ခိပနဝိဓာနံ. ဝုတ္တန္တိ မာတိကာယံ ‘‘တိဏံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာသု ဝါ ဝုတ္တံ.
ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ ဗာဟိရပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တံ အဗ္ဘန္တရပရိဘောဂဿ ဝိသုံ ဝက္ခမာနတ္တာ. တဒုဘယမ္ပိ ‘‘သပ္ပါဏက’’န္တိ ကတွာ ဝဓကစိတ္တံ ဝိနာဝ သိဉ္စနေ ပညတ္တတ္တာ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဓကစိတ္တေ ပန သတိ သိက္ခာပဒန္တရေနေဝ ပါစိတ္တိယံ၊ န ဣမိနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဒကဿ သပ္ပါဏကတာ၊ ‘‘သိဉ္စနေန ပါဏကာ မရိဿန္တီ’’တိ ဇာနနံ၊ တာဒိသမေဝ စ ဥဒကံ ဝိနာ ဝဓကစေတနာယ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တိဏာဒီနံ သိဉ္စနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
နိဋ္ဌိတော သေနာသနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.
‘‘ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ’’တိပိ ဧတဿေဝ နာမံ.
၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ
၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၄၄. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တိရစ္ဆာနဘူတန္တိ တိရောကရဏဘူတံ၊ ဗာဟိရဘူတန္တိ အတ္ထော. သမိဒ္ဓေါတိ ပရိပုဏ္ဏော. သဟိတတ္ထော အတ္ထယုတ္တော. အတ္ထဂမ္ဘီရတာဒိနာ ဂမ္ဘီရော.
၁၄၅-၁၄၇. ပရတောတိ ဥတ္တရိ. ကရောန္တောဝါတိ ပရိဗာဟိရေ ကရောန္တော. ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ. စရဏန္တိ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ပါဒံ.
ယဒဿာတိ ယံ အဿ. ဓာရေတီတိ အဝိနဿမာနံ ဓာရေတိ. ပရိကထနတ္ထန္တိ ပကိဏ္ဏကကထာဝသေန ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မကထနတ္ထံ. တိဿော အနုမောဒနာတိ သံဃဘတ္တာဒီသု ဒါနာနိသံသပ္ပဋိသံယုတ္တာ နိဓိကုဏ္ဍသုတ္တာဒိ (ခု. ပါ. ၈.၁ အာဒယော) -အနုမောဒနာ၊ ဂေဟပ္ပဝေသမင်္ဂလာဒီသု မင်္ဂလသုတ္တာဒိ (ခု. ပါ. ၅.၁ အာဒယော၊ သု. နိ. မင်္ဂလသုတ္တ) -အနုမောဒနာ၊ မတကဘတ္တာဒိအမင်္ဂလေသု တိရောကုဋ္ဋာဒိ (ခု. ပါ. ၇.၁ အာဒယော၊ ပေ. ဝ. ၁၄ အာဒယော) -အနုမောဒနာတိ ဣမာ တိဿော အနုမောဒနာ. ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယောတိ ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝဂ္ဂေ (ပရိ. ၄၈၂ အာဒယော) ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယော. သမာဓိဝသေနာတိ သမထပုဗ္ဗကဝသေန. ဝိပဿနာဝသေန ဝါတိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိအာဒိကာယ သုက္ခဝိပဿနာယ ဝသေန. အတ္တနော သီလရက္ခဏတ္ထံ အပရာနပေက္ခတာယ ယေန ကာမံ ဂန္တုံ စတဿော ဒိသာ အရဟတိ၊ အဿ ဝါ သန္တိ၊ တာသု ဝါ သာဓူတိ စာတုဒ္ဒိသော.
အဘိဝိနယေတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသင်္ခါတေ သံဝရဝိနယေ၊ တပ္ပကာသကေ ဝါ ဝိနယပိဋကေ. ဝိနေတုန္တိ သိက္ခာပေတုံ ပကာသေတုံ. ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာတိ ပါဌတော စ အတ္ထတော စ ပဂုဏာ မုခေ သန္နိဓာပနဝသေန ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာ. အတ္ထမတ္တဝသေနပေတ္ထ ယောဇနံ ကရောန္တိ. အဘိဓမ္မေတိ လက္ခဏရသာဒိဝသေန ပရိစ္ဆိန္နေ နာမရူပဓမ္မေ. ပုဗ္ဗေ ကိရ မဟာထေရာ ပရိယတ္တိအနန္တရဓာနာယ ဧကေကဿ ဂဏဿ ဒီဃနိကာယာဒိဧကေကဓမ္မကောဋ္ဌာသံ နိယျာတေန္တာ ‘‘တုမှေ ဧတံ ပါဠိတော စ အဋ္ဌကထာတော စ ပရိဟရထ၊ သက္ကောန္တာ ဥတ္တရိပိ ဥဂ္ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ သကလဓမ္မံ ဂန္ထဝသေန နိယျာတေန္တိ၊ တတ္ထ တေ စ ဘိက္ခူ ဂန္ထနာမေန ဒီဃဘာဏကာ မဇ္ဈိမဘာဏကာတိ ဝေါဟရီယန္တိ၊ တေ စ အတ္တနော ဘာရဘူတံ ကောဋ္ဌာသံ ပရိစ္စဇိတွာ အညံ ဥဂ္ဂဟေတုံ န လဘန္တိ. တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သစေ မဇ္ဈိမဘာဏကော ဟောတီ’’တိအာဒိ.
တတ္ထ ဟေဋ္ဌိမာ ဝါ တယော ဝဂ္ဂါတိ မဟာဝဂ္ဂတော ဟေဋ္ဌိမာ သဂါထကဝဂ္ဂေါ (သံ. နိ. ၁.၁ အာဒယော)၊ နိဒါနဝဂ္ဂေါ (သံ. နိ. ၂.၁ အာဒယော)၊ ခန္ဓဝဂ္ဂေါတိ (သံ. နိ. ၃.၁ အာဒိယော) ဣမေ တယော ဝဂ္ဂါ. တိကနိပါတတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာတိ ဧကကနိပါတဒုကနိပါတေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဇာတကဘာဏကေန အတ္တနော ဇာတကေန သဒ္ဓိံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ. တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတီတိ မဟာပစ္စရိဝါဒဿ အဓိပ္ပါယော. တတော တတောတိ ဒီဃနိကာယာဒိတော. ဥစ္စိနိတွာ ဥဂ္ဂဟိတံ သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ၊ ဘိက္ခုနောပိ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိအာဒိကုသလတာယ စ န ဟောတီတိ ‘‘တံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ. အဘိဓမ္မေ ကိဉ္စိ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ န ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဝိနယေ ကုသလတ္တိကာဒိဝိဘာဂေါ၊ သုတ္တန္တေသု သမထဝိပဿနာမဂ္ဂေါ စ အဘိဓမ္မပါဌံ ဝိနာ န ဝိညာယတိ၊ အန္ဓကာရေ ပဝိဋ္ဌကာလော ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတ္တဝိနယာနံ ဂဟဏဝသေန အဘိဓမ္မဂ္ဂဟဏံ ဝုတ္တမေဝါတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ ‘‘ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဗျဉ္ဇနံ ခါဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ တဒဝိနာဘာဝတော၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာယာတိ ပရိမဏ္ဍလာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဒေသု သိထိလဓနိတာဒိဗျဉ္ဇနာနိ ယဿံ၊ တာယ. ပုရဿ ဧသာတိ ပေါရီ၊ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. အနေလဂဠာယာတိ ဧတ္ထ ဧလာတိ ခေဠံ တဂ္ဂဠနဝိရဟိတာယ. ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ ဧတ္ထ ဝါစာ ဧဝ ဝါက္ကရဏံ၊ ဥဒါဟရဏဃောသော. ကလျာဏံ မဓုရံ ဝါက္ကရဏမဿာတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော. ဥပသမ္ပန္နာယ မေထုနေနေဝ အဘဗ္ဗော ဟောတိ၊ န သိက္ခမာနာသာမဏေရီသူတိ အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ ဝါ’’တိအာဒိ.
၁၄၈. ဂရုကေဟီတိ ဂရုကဘဏ္ဍေဟိ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါ ဝါ ပဉ္စသတသာကိယာနိယော ဝါ. ဧတာ ပန ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဩဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ.
၁၄၉. န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာတိ နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဘောဇနပရိယောသာနေ ဂန္တုကာမာ န ဟောန္တိ၊ တတ္ထေဝ ဝသိတုကာမာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယတောတိ ဘိက္ခုနုပဿယတော. ယာစိတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ အာနီတဩဝါဒေနေဝ မယမ္ပိ ဝသိဿာမာ’’တိ ယာစိတွာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဘိက္ခုနုပဿယေ. အဘိက္ခုကာဝါသေ ဝဿံ ဝသန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ၊ အပဂစ္ဆန္တိယာ ဒုက္ကဋံ.
ဣမာသု ကတရာပတ္တိ ပရိဟရိတဗ္ဗာတိ စောဒနံ ပရိဟရန္တော အာဟ ‘‘သာ ရက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ. သာ ဝဿာနုဂမနမူလိကာ အာပတ္တိ ရက္ခိတဗ္ဗာ၊ ဣတရာယ အနာပတ္တိကာရဏံ အတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘အာပဒါသု ဟီ’’တိအာဒိ.
ဩဝါဒတ္ထာယာတိ ဩဝါဒေ ယာစနတ္ထာယ. ဒွေ တိဿောတိ ဒွီဟိ တီဟိ၊ ကရဏတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ. ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒဇနကေန ကာယကမ္မာဒိနာ. သမ္ပာဒေတူတိ တိဝိဓံ သိက္ခံ သမ္ပာဒေတု. အသမ္မတတာ၊ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ ဩဝါဒဝသေန အဋ္ဌဂရုဓမ္မဒါနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၅၃. ဒုတိယေ ကောကနဒန္တိ ပဒုမဝိသေသံ၊ တံ ကိရ ဗဟုပတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ ကောကနဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ၊ ဧဝံ ဖုလ္လမုခပဒုမံ အဝီတဂုဏဂန္ဓံ နိမ္မလေ အန္တလိက္ခေ အာဒိစ္စံ ဝိယ စ အတ္တနော တေဇသာ တပန္တံ တတော ဧဝ ဝိရောစမာနံ အင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဇုတိယာ အင်္ဂီရသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿာတိ. ရဇောဟရဏန္တိ သရီရေ ရဇံ ပုဉ္ဆတီတိ ရဇောဟရဏန္တိ ပုဉ္ဆနစောဠဿ နာမံ. ဩဘာသဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗကာ ဘာသိတဂါထာ ဩဘာသဂါထာ နာမ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၈၆) ပန ‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဩဘာသဂါထာ ဝုတ္တာ၊ န ပနေသာ ‘‘အဓိစေတသော’’တိ ဂါထာ. အယဉ္စ စူဠပန္ထကတ္ထေရဿ ဥဒါနဂါထာတိ ဥဒါနပါဠိယံ နတ္ထိ၊ ဧကုဒါနိယတ္ထေရဿ (ထေရဂါ. ၁.၆၇ ဧကုဒါနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) နာယံ ဥဒါနဂါထာတိ တတ္ထ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ပါဠိယာ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ ထေရဿာပိ ဥဒါနဂါထာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဓ စ အဂရုဓမ္မေနာပိ ဩဝဒတော ပါစိတ္တိယမေဝ. အတ္ထင်္ဂတသူရိယတာ၊ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ ဩဝဒနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၆၂. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ. ဥပဿယူပဂမနံ၊ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၄. အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၆၄. စတုတ္ထေ အာမိသနိရပေက္ခမ္ပိ အာမိသဟေတု ဩဝဒတီတိသညာယ ဘဏန္တဿပိ အနာပတ္တိ သစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ဓမ္မေန လဒ္ဓသမ္မုတိတာ၊ အနာမိသန္တရတာ၊ အဝဏ္ဏကာမတာယ ဧဝံ ဘဏနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.
အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၁၆၉. ပဉ္စမံ စီဝရဒါနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနမေဝ.
၆. စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
၁၇၆. ဆဋ္ဌေ ကထိနဝတ္တန္တိ ကထိနမာသေ စီဝရံ ကရောန္တာနံ သဗြဟ္မစာရီနံ သဟာယဘာဝူပဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝဉ္စေတွာတိ ‘‘တဝ ဉာတိကာယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ သုတွာ တေ အညာတိကသညိနော အဟေသုန္တိ အာဟ ‘‘အကပ္ပိယေ နိယောဇိတတ္တာ’’တိ. အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ သန္တကတာ၊ နိဝါသနပါရုပနူပဂတာ၊ ဝုတ္တနယေန သိဗ္ဗနံ ဝါ သိဗ္ဗာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.
စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.