၁. ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. သမိတာဝိနာတိ သမိတပါပေန. ဂေါတမကစေတိယံ နာမ ဂေါတမယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ.

၄၆၁. နဝမံ ဝါ ဒသမံ ဝါတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. သစေ ဘဝေယျာတိ သစေ ကဿစိ ကင်္ခါ ဘဝေယျ. ဝုတ္တသဒိသန္တိ ဒသမံ ဝါတိ ဝုတ္တသဒိသံ ပရိစ္ဆေဒသဒိသံ၊ ‘‘ဝုတ္တသဒိသမေဝါ’’တိပိ လိခန္တိ. ဓာရေတုန္တိ ဧတ္ထ အာဟာတိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၄၆၃. သူစိယာ ပဋိသာမနန္တိ သူစိဃရေ သံဂေါပနံ၊ ဣဒဉ္စ သူစိကမ္မဿ သဗ္ဗဿ ပရိနိဋ္ဌိတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတန္တိ နဋ္ဌစီဝရံ. ဧတေသမ္ပီတိ နဋ္ဌစီဝရာဒီနိ ပရာမသတိ၊ တေန စီဝရပလိဗောဓာဘာဝံ ဒဿေတိ. ဒုတိယဿ ပလိဗောဓဿာတိ အာဝါသပလိဗောဓဿ. ဧတ္ထ စ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ၊ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေတိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဒွိန္နံ ပလိဗောဓာနံ အဘာဝဒဿနေန အတ္ထတကထိနဿ ပဉ္စမာသဗ္ဘန္တရေ ယာဝ စီဝရပလိဗောဓအာဝါသပလိဗောဓေသု အညတရံ န ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ပက္ကမနံ အန္တော အဿာတိ ပက္ကမနန္တိကာ၊ ဧဝံ သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ အာဂတဋ္ဌာနေ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

ဒသာဟပရမံ ကာလန္တိ အစ္စန္တသံယောဂဝစနံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ပေ။ ဒသာဟပရမဘာဝေါတိ ဣဒံ ဒသာဟပရမတာပဒဿ အတ္ထမတ္တဒဿနံ၊ ဒသာဟပရမဘာဝေါတိ ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမတ္ထောတိအာဒိ ဒသာဟပရမပဒဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္ထဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧတ္တကော ကာလောတိ ‘‘ဒသာဟပရမတာ’’တိ ဝုတ္တော ယော ကာလော၊ သော ဧတ္တကော ကာလောတိ အတ္ထော.

ခေါမန္တိ ခေါမသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ ခေါမပဋစီဝရံ၊ တံ ဝါကမယန္တိ ဝဒန္တိ. ကပ္ပါသသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ ကပ္ပါသိကံ၊ ဧဝံ သေသာနိပိ. ကမ္ဗလန္တိ ဧဠကာဒီနံ လောမမယသုတ္တေန ဝါယိတပဋံ. ဘင်္ဂန္တိ ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ၊ ဧကစ္စာနိ ဝါ မိဿေတွာ ဝါယိတံ စီဝရံ. ဘင်္ဂမ္ပိ ဝါကမယမေဝါတိ ကေစိ. ဒုကူလံ ပတ္တုဏ္ဏံ သောမာရပဋံ စီနပဋံ ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နန္တိ ဣမာနိ ပန ဆ စီဝရာနိ ဧတေသညေဝ အနုလောမာနီတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနိ. ဒုကူလဉှိ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ. ‘‘ပတ္တုဏ္ဏံ ကောသေယျဝိသေသော’’တိ အဘိဓာနကောသေ ဝုတ္တံ. သောမာရဒေသေ၊ စီနဒေသေ စ ဇာတဝတ္ထာနိ သောမာရစီနပဋာနိ. ပတ္တုဏ္ဏာဒီနိ တီဏိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ. ဣဒ္ဓိဇန္တိ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တစီဝရံ. ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ဒေဝဒိန္နဉ္စ ခေါမာဒီနံ အညတရံ ဟောတီတိ တေသံ သဗ္ဗေသံ အနုလောမာနိ. မနုဿာနံ ပကတိဝိဒတ္ထိံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဒီဃတော ဝဍ္ဎကီဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဝိတ္ထာရတော တတော ဥပဍ္ဎပ္ပမာဏံ ဝိကပ္ပနုပဂန္တိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ‘‘သုဂတဝိဒတ္ထိ နာမ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော၊ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော ဟောတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၄၈-၃၄၉) ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ သုဂတင်္ဂုလေန ဒွါဒသင်္ဂုလာ သုဂတဝိဒတ္ထိ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထောတိ သိဒ္ဓံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သုဂတင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလံ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထပ္ပမာဏ’’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေဟိ စ သမေတိ.

တံ အတိက္ကာမယတောတိ ဧတ္ထ တန္တိ စီဝရံ၊ ကာလံ ဝါ ပရာမသတိ. တဿ ယော အရုဏောတိ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသဿ ယော အတိက္ကန္တော အရုဏော. စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသေန သဒ္ဓိန္တိ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသဿ အာဒိဘူတေန အတိက္ကန္တအရုဏေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော၊ ဣဒဉ္စ ဘဂဝတာ ‘‘ဒသာဟပရမ’’န္တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗာပရသံသန္ဒနတ္ထံ သဒ္ဒတော ဂမ္မမာနမ္ပိ ‘‘စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသေန သဒ္ဓိ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒသမေ အရုဏေ’’တိ ဝုတ္တေ ဧဝ ဟိ ဒသာဟပရမေန သဒ္ဓိံ သမေတိ. ဒိဝသပရိယောသာနဿ အဝဓိဘူတအနာဂတာရုဏဝသေန ဟိ ဒိဝသံ အတိက္ကန္တံ နာမ ဟောတိ၊ န ပန ဒိဝသဿ အာဒိဘူတာရုဏဝသေန ပရိဝါသာဒီသု တထာ အဂ္ဂဟဏတော၊ ဣဓ ပန ဘဂဝတာ ဒိဝသဿ အာဒိအန္တပရိစ္ဆေဒဒဿနဝသေန ‘‘ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဒိဝသဿ အာဒိဘူတံ တံဒိဝသနိဿိတမ္ပိ အရုဏံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အရုဏောတိ စေတ္ထ သူရိယုဂ္ဂမနဿ ပုရေစရော ဝဍ္ဎနဃနရတ္တော ပဘာဝိသေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဝစနီယောတိ သံဃာပေက္ခော. ဝစနဘေဒေါတိ ‘‘ဉတ္တိယံ ဒွေ အာပတ္တိယော သရတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆၈. ‘‘န ဣဓ သညာ ရက္ခတီ’’တိ ဣဒံ ဝေမတိကဉ္စ အနတိက္ကန္တသညဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယောပိ ဧဝံသညီ တဿပီတိ ယော အနတိက္ကန္တသညီ၊ ဝေမတိကော ဝါ၊ တဿပီတိ အတ္ထော. အနဋ္ဌတော အဝိလုတ္တဿ ဝိသေသမာဟ ‘‘ပသယှာဝဟာရဝသေနာ’’တိ. ထေယျာဝဟာရဝသေန ဂဟိတမ္ပိ ဣဓ နဋ္ဌံ.

အနာပတ္တိ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာတိအာဒိ နိသီဒနသန္ထတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယေန ဟိ ပုရာဏသန္ထတဿ သာမန္တာ သုဂတဝိဒတ္ထိံ အနာဒိယိတွာ နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ ကတံ၊ တဿ တံ နိဿဂ္ဂိယမ္ပိ တတော အညဿ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိကရန္တိ သိဇ္ဈနတော အယမတ္ထော သဗ္ဗနိဿဂ္ဂိယေသုပိ သိဇ္ဈတိ.

၄၆၉. တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ သင်္ဃာဋိအာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌာတုံ. ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဣမိနာ နာမေန န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ဧတေန ဝိကပ္ပိတတိစီဝရော တေစီဝရိကော န ဟောတိ. တဿ တသ္မိံ အဓိဋ္ဌိတတိစီဝရေ ဝိယ အဝိပ္ပဝါသာဒိနာ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိ န ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ၊ န ပန ဝိကပ္ပနေ ဒေါသောတိ. တတော ပရန္တိ စတုမာသတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ အညေ ပန ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ ယာဝ အာဂါမိဝဿာနံ၊ တာဝ ဌပေတုမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ အပရေ ပန ‘‘ဝိကပ္ပနေ န ဒေါသော၊ တထာ ဝိကပ္ပိတံ ပရိက္ခာရာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

မုဋ္ဌိပဉ္စကန္တိ မုဋ္ဌိယာ ဥပလက္ခိတံ ပဉ္စကံ၊ စတုဟတ္ထေ မိနိတွာ ပဉ္စမံ ဟတ္ထံ မုဋ္ဌိံ ကတွာ မိနိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကေစိ ပန ‘‘မုဋ္ဌိဟတ္ထာနံ ပဉ္စကံ မုဋ္ဌိပဉ္စကံ၊ တသ္မာ ပဉ္စပိ ဟတ္ထေ မုဋ္ဌိံ ကတွာဝ မိနိတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ. မုဋ္ဌိတ္တိကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဒွိဟတ္ထေန အန္တရဝါသကေန တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘ပါရုပနေနာ’’တိအာဒိ. အတိရေကန္တိ သုဂတစီဝရပ္ပမာဏတော အဓိကံ. ဦနကန္တိ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိတော ဦနကံ၊ တေန စ တေသု တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ.

ဣမံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီတိ ဣမံ သင်္ဃာဋိအဓိဋ္ဌာနံ ဥက္ခိပါမိ ပရိစ္စဇာမီတိ အတ္ထော. ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေနာတိ ဟတ္ထေန စီဝရံ ပရာမသန္တေန၊ စာလေန္တေန ဝါ. ဝါစာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကာယေနပိ စာလေတွာ ဝါစမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ကာယဝါစာဟိ အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘ကာယေန အဖုသိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဒုဝိဓန္တိ အဟတ္ထပါသဟတ္ထပါသဝသေန ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ဟတ္ထပါသော နာမ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ဝုစ္စတိ. ဒွါဒသဟတ္ထန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တံ ဣဓ န သမေတိ. ‘‘သာမန္တဝိဟာရေ’’တိ ဣဒံ ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏယောဂ္ဂေ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ. တတ္ထပိ စီဝရဿ ဌပိတဘာဝသလ္လက္ခဏမေဝ ပမာဏံ. န ဟိ သက္ကာ သဗ္ဗထာ ဌာနံ သလ္လက္ခေတုံ. ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဌပေတွာ တတော အညသ္မိံ ဌပိတန္တိ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ပန ‘‘တထာပိ အဓိဋ္ဌိတေ န ဒေါသော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟီတိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ၊ တေနေဝ ‘‘ဣမံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ပရိက္ခာရစောဠဿ ပစ္စုဒ္ဓါရံ ဒဿေတိ. ဧတေန စ တေစီဝရဓုတင်္ဂံ ပရိဟရန္တေန ပံသုကူလာဒိဝသေန လဒ္ဓံ ဝတ္ထံ ဒသာဟဗ္ဘန္တရေ ကတွာ ရဇိတွာ ပါရုပိတုံ အသက္ကောန္တေန ပရိက္ခာရစောဠဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာဝ ဒသာဟံ အတိက္ကမေတဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တေနေဝ ‘‘ရဇိတကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဓုတင်္ဂစောရော နာမ ဟောတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၅) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီ’’တိ ဣဒဉ္စ သင်္ဃာဋိအာဒိတိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣတရဿ ပန ပုရိမာဓိဋ္ဌာနမေဝ အလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ကပ္ပဗိန္ဒုပိ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ.

ဗဒ္ဓသီမာယံ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိသမ္ဘဝတော န တတ္ထ ဒုပ္ပရိဟာရတာတိ အာဟ ‘‘အဗဒ္ဓသီမာယံ ဒုပ္ပရိဟာရ’’န္တိ.

အတိရိတ္တပ္ပမာဏာယ ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယန္တိ အာဟ ‘‘အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာ’’တိ. တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဝဿိကမာသတော ပရံ အဓိဋ္ဌာနံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ ဣမိနာ စတုန္နံ ဝဿိကမာသာနံ ဥပရိ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတီတိ ဝိညာယတိ တတော ပစ္စုဒ္ဓရာယောဂါ. ယဉ္စ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ၊ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ၊ တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ နတ္ထိ. ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဂိမှေ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တံ၊ ‘စတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’န္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၃). တတ္ထ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နိဝါသနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ၊ တသ္မာ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တနယေနာပိ ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေပိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ ပညာယတိ. အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေသု စ ဝဿာနမာသအာဗာဓာနံ ဝိဂမေန ဝိဇဟနံ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ န ဥဒ္ဓဋံ၊ တသ္မာ သမန္တပါသာဒိကာယံ အာဂတနယေန ယာဝ ပစ္စုဒ္ဓါရာ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. နဟာနတ္ထာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရတ္တာပိ စေသာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဣမိနာ သင်္ဃာဋိအာဒီသု ဝိယ ဒုတိယေ အဓိဋ္ဌာနံ န ရုဟတိ၊ အတိရေကစီဝရံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. မဟာပစ္စရိယံ စီဝရဝသေန ပရိဘောဂကိစ္စဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏေ ဝိယ. ယံ ပန ‘‘ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သေနာသနတ္ထာယေဝါတိ နိယမိတံ န ဟောတိ နဝသု စီဝရေသု ဂဟိတတ္တာ၊ တသ္မာ အတ္တနော နာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိဒဟိတွာ ပရိက္ခာရစောဠံ ဝိယ ယထာ တထာ ဝိနိယုဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ဣမေသမ္ပိ ပစ္စတ္ထရဏာဒီနံ လောကေပိ ဝေါဟရဏတော သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏတော ဝိသုံ ဂဟဏံ ကတံ.

‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’’တိ ဣဒံ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပဇ္ဇိတွာ ဘိက္ခုပဋိညာယ ဌိတဿ စေဝ တိတ္ထိယပက္ကန္တဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ ဘိက္ခုနိဘာဝေ နိရပေက္ခတာယ ဂိဟိလိင်္ဂတိတ္ထိယလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ တဒါပိဿ ဥပသမ္ပန္နတ္တာ၊ စီဝရဿ စ တဿ သန္တကတ္တာဝိဇဟနတော. ပမာဏစီဝရဿာတိ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒွေ စီဝရာနိ ပါရုပန္တဿာတိ ဂါမပ္ပဝေသေ ဒိဂုဏံ ကတွာ သင်္ဃာဋိယော ပါရုပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧသ နယော’’တိ ဣမိနာ ပမာဏယုတ္တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိအာဒိအတ္ထံ သင်္ဂဏှာတိ.

အညံ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ နာမ နတ္ထီတိ သုတ္တေ အာဂတံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒါနိ တမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ န သမေတိ၊ သင်္ဃာဋိအာဒီနံ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏဿ သုတ္တေ အနာဂတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ အတိမဟန္တံ စီဝရံ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တံ ကတွာ သမန္တတော ဆိန္ဒနေနာပိ ဝိစ္ဆိန္ဒနကာလေ ဆိဇ္ဇမာနဋ္ဌာနံ ဆိဒ္ဒသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ ဧဝါတိ သိဇ္ဈတိ၊ ‘‘ဃဋေတွာ ဆိန္ဒတိ၊ န ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနေန စ သမေတိ. ပရိက္ခာရစောဠံ ပန ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏတော ဦနံ ကတွာ ဆိန္နံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ အဓိဋ္ဌာနဿ အနိဿယတ္တာ. တာနိ ပုန ဗဒ္ဓါနိ ဃဋိတာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ဝဿိကသာဋိကစီဝရေ ဒွိဓာ ဆိန္နေ ယဒိပိ ဧကေကံ ခဏ္ဍံ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ပဟောတိ၊ ဧကသ္မိံယေဝ ခဏ္ဍေ အဓိဋ္ဌာနံ တိဋ္ဌတိ၊ န ဣတရေ၊ ‘‘ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. နိသီဒနကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ ဝဒန္တိ.

သမ္မုခေ ပဝတ္တာ သမ္မုခါတိ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ တဉ္စ ဝိကပ္ပနဝိသေသနံ၊ တသ္မာ ‘‘သမ္မုခေ’’တိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ ကတွာပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ အဘိမုခေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သမ္မုခေန အတ္တနော ဝါစာယ ဧဝ ဝိကပ္ပနာ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ. ပရမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာတိ ကရဏတ္ထေနာပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အယမေဝ ပါဠိယာ သမေတိ. သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝန္တိ အာသန္နဒူရဘာဝံ. ဧတ္တာဝတာ နိဓေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္တကေနေဝ ဝိကပ္ပနာကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ၊ အတိရေကစီဝရံ န ဟောတီတိ ဒသာဟာတိက္ကမေ န နိဿဂ္ဂိယံ ဇနေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိဘုဉ္ဇိတုံ။ပေ။ န ဝဋ္ဋတီတိ သယံ အပစ္စုဒ္ဓရဏံ ပရိဘုဉ္ဇနေ ပါစိတ္တိယံ၊ အဓိဋ္ဌာနေ ပရေသံ ဝိဿဇ္ဇနေ ဒုက္ကဋဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ပရိဘောဂဝိဿဇ္ဇနအဓိဋ္ဌာနာနိပိ. အပိ-သဒ္ဒေန နိဓေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော၊ ဧတေန စ ပစ္စုဒ္ဓါရေပိ ကတေ စီဝရမ္ပိ ဝိကပ္ပိတစီဝရမေဝ ဟောတိ၊ န အတိရေကစီဝရံ. တံ ပန တိစီဝရာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌာတုကာမေန အဓိဋ္ဌဟိတဗ္ဗံ၊ ဣတရေန ဝိကပ္ပိတစီဝရမေဝ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ကေစိ ပန ‘‘ယံ ဝိကပ္ပိတစီဝရံ၊ တံ ယာဝ အပရိဘောဂကာလာ အပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာဝ နိဒဟိတဗ္ဗံ၊ ပရိဘောဂကာလေ ပန သမ္ပတ္တေ ပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ တတော ပုရေပိ ပစ္စုဒ္ဓရာပေယျ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရေနေဝ ဝိကပ္ပနာယ ဝိဂတတ္တာ အတိရေကစီဝရံ နာမ ဟောတိ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ စ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. တသ္မာ ယံ အပရိဘုဉ္ဇိတွာဝ ဌပေတဗ္ဗံ၊ တဒေဝ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရေ စ ကတေ အန္တောဒသာဟေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ယဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ ‘တတော ပဘုတိ ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တမေဝ. ပါဠိယဉှိ ‘‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၉) စ ‘‘သာမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတွာ အပစ္စုဒ္ဓါရဏံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၃၇၃) စ ‘‘အနာပတ္တိ သော ဝါ ဒေတိ၊ တဿ ဝါ ဝိဿာသန္တော ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၇၄) စ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဣမံ စီဝရံ ဝါ ဝိကပ္ပနံ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိအာဒိနာ ပစ္စုဒ္ဓါရံ အဒဿေတွာ ‘‘မယှံ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော သန္တကတ္တံ အမောစေတွာဝ ပရိဘောဂါဒိဝသေနေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရဿ ဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘တတော ပဘုတိ ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိနာပိ ဝိသုံ ပရိဘောဂဿ၊ နိဒဟနဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ဝိကပ္ပနာနန္တရမေဝ ပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဧဝ တိစီဝရဝိရဟိတံ ဝိကပ္ပနာရဟံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ နိဒဟိတုဉ္စ ဣဒံ ပါဋေက္ကံ ဝိနယကမ္မန္တိ ခါယတိ. အပိစ ဗဟူနံ ပတ္တာနံ ဝိကပ္ပေတုံ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရေတုဉ္စ ဝုတ္တတ္တာ ပစ္စုဒ္ဓါရေန တေသံ အတိရေကပတ္တတာ ဒဿိတာတိ သိဇ္ဈတိ တေသု ဧကဿေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗတော. တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ပညတ္တိကောဝိဒေါ န ဟောတီတိ ဧဝံ ဝိကပ္ပိတေ ‘‘အနန္တရမေဝ ဧဝံ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိနယကမ္မံ န ဇာနာတိ. တေနာဟ ‘‘န ဇာနာတိ ပစ္စုဒ္ဓရိတု’’န္တိ၊ ဣမိနာပိ စေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘ဝိကပ္ပနာနန္တရမေဝ ပစ္စုဒ္ဓါရော ကာတဗ္ဗော’’တိ.

အဝိသေသေန ဝုတ္တဝစနန္တိ တိစီဝရာဒီနံ သာဓာရဏဝစနေန ဝုတ္တဝစနံ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ ဝတွာ တံ ဝိရောဓာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘တိစီဝရသင်္ခေပေန။ပေ။ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ တိစီဝရမ္ပိ ဝိကပ္ပေတီတိ အယမတ္ထော န သိဇ္ဈတိ၊ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ. ယံ ပန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ တံ အဓိဋ္ဌာတိ. ယံ တိစီဝရဝိရဟိတံ၊ တံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ၊ တံ ဝိကပ္ပေတီတိ ဧဝမတ္ထော သိဇ္ဈတီတိ. တသ္မာ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓော န ဒိဿတိ သာမညဝစနဿ ဝုတ္တာဝသေသေယေဝ အဝတိဋ္ဌနတော. ယံ ပနေတ္ထ တိစီဝရဿာပိ ဝိကပ္ပနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘တိစီဝရံ တိစီဝရသင်္ခေပေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တိစီဝရသင်္ခေပေန ပရိဟရိယမာနေသု ဧကမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တိစီဝရတော ပန ဧကံ ဝါ သကလမေဝ ဝါ အပနေတွာ အပရံ တိစီဝရံ တိစီဝရသင်္ခေပေန ပရိဟရိတုကာမဿ ဝါ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ပရိက္ခာရစောဠဝသေနေဝ သဗ္ဗစီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ဝါ ပုရိမံ အဓိဋ္ဌိတစီဝရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝမဓိပ္ပါယေန ‘‘တိစီဝရေ ဧကေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုကာမော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ သိယာ၊ ဣစ္စေတံ ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ သမေတိ. အထ ပုနပိ တဒေဝ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုကာမော ဟုတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ သိယာ၊ တံ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဣမိနာ ဝစနေန န သမေတိ. ယဒိ ဟိ သေသစီဝရာနိ ဝိယ တိစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ သိယာ၊ ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဣဒံ ဝစနမေဝ နိရတ္ထကံ သိယာ သေသစီဝရေဟိ တိစီဝရဿ ဝိသေသာဘာဝါ. တသ္မာ ‘‘ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဣဒံ တိစီဝရဝိရဟိတမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တိစီဝရံ ပန ဝိကပ္ပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ၊ တေနေဝ ဒုတိယကထိနသိက္ခာပဒဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဣဒံ န ဝုတ္တံ၊ ဝီမံသိတွာ ယထာ ပါဠိယာ သဒ္ဓိံ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဂဟေတဗ္ဗော.

တုယှံ ဒေမီတိအာဒီသု ပရိစ္စတ္တတ္တာ မနသာ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တေပိ သမ္ပဒါနဘူတဿေဝ သန္တကံ ဟောတိ၊ သော ဣစ္ဆိတက္ခဏေ ဂဟေတုံ လဘတိ. ဣတ္ထန္နာမဿာတိ ပရမ္မုခေ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယဿ ပန ရုစ္စတီတိအာဒိ ဥဘောဟိပိ ပရိစ္စတ္တတာယ အဿာမိကတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘တံ န ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ အန္တောဒသာဟေ ဧဝ ဝိဿာသဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ အနာပတ္တိဝါရဿ အာဂတတ္တာ၊ ဣဓ နိဿဂ္ဂိယစီဝရဿ ကပ္ပိယဘာဝကရဏတ္ထံ လေသေန ဂဟိတတ္တာ စ ဝုတ္တံ၊ ကေစိ ပန ‘‘ပရေဟိ သဘာဂေန အစ္ဆိန္နေ၊ ဝိဿာသဂ္ဂဟိတေ စ ပုန လဒ္ဓေ ဒေါသော န ဒိဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အနဓိဋ္ဌာနေနာတိ ကာယဝါစာဟိ ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေနာတိ အဓိပ္ပါယော. စီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဇာတိပမာဏယုတ္တတာ၊ ဆိန္နပလိဗောဓဘာဝေါ၊ အတိရေကစီဝရတာ၊ ဒသာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.