ဧကုတ္တရိကနယဝဏ္ဏနာ

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၁. ဧကုတ္တရိကနယေ အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိ နာမ ကိံ ပရမတ္ထသဘာဝါ၊ ဥဒါဟု န ဝတ္တဗ္ဗသဘာဝါတိ? န ဝတ္တဗ္ဗသဘာဝါ. ဝုတ္တဉှိ ပရိဝါရေ ‘‘ဝတ္ထု ဇာနိတဗ္ဗံ၊ ဂေါတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ နာမံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ’’တိ ဧတေသံ ပဒါနံ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘မေထုနဓမ္မောတိ ဝတ္ထု စ ဂေါတ္တဉ္စ. ပါရာဇိကန္တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စာ’’တိ. နာမဉ္စ ဂေါတ္တဉ္စ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၇၆) ဝစနတော သမ္မုတိမတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ကုသလတ္တိကဝိနိမုတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မဘူတာ ဧကစ္စာ သမ္မုတိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝုတ္တံ သမထက္ခန္ဓကေ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၂၂)၊ တံ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလံ၊ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၂၀) ဧတ္ထ ဝိယ ပရိယာယတော ဝုတ္တံ. အတ္ထတော ဟိ ဝိဝါဒေါ နာမ ဧကစ္စော သမ္မုတိဝိသေသော. ယော စိတ္တသမင်္ဂိနော၊ သော ‘‘တံ စိတ္တပရိယာယေန ပန သိယာ ကုသလ’’န္တိအာဒိ ဝေါဟာရလဒ္ဓေါ၊ တထာ အာပတ္တာဓိကရဏမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနော ဟိ အကုသလစိတ္တော ဝါ အာပဇ္ဇတိ ကုသလာဗျာကတစိတ္တော ဝါ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ). အညထာ သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ န သမ္ဘဝတိ. န ဟိ သမထာ ကုသလာဒိံ အကုသလာဒိံ ဝါ အဓိကိစ္စပဝတ္တန္တိ၊ သမထဝသေန ဝါ ကုသလာဒိ သမ္မတိ. န စ ကုသလဿ ဝိဝါဒဿ၊ အနုဝါဒဿ ဝါ ကုသလာဒိသမထေဟိ ဝူပသမေတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ တေသံ အဓိကရဏမတ္တမေဝ န သမ္ဘဝေယျ၊ တသ္မာ အဓိကရဏာနံ၊ သမထာနဉ္စ ကုသလာဒိဘာဝေါ ပရိယာယဒေသနာယ လဗ္ဘတိ၊ နော အညထာ၊ တေနေဝ သမ္မုခါဝိနယေ ဝိယ အာပတ္တာဓိကရဏေ တိကံ န ပူရိတံ. သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနဿ ယသ္မာ သဉ္စေတနာ ဧကန္တတော အကုသလာဝ ဟောတိ. ဣတရဿ သစိတ္တကဿ ဝါ အစိတ္တကဿ ဝါ တဒါဘာဝမတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ‘‘တိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ၊ ဣစ္စေတံ ကုသလ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၅၃၈) န ကုသလသဒ္ဒေါ သုခဝိပါကော၊ ‘‘သမ္ပရာယိကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒီသု (ပရိ. ၄၉၈) န အကုသလာ ဝါ ဟောတိ. ဣတရဿ သစိတ္တကဿ ဝါ အစိတ္တကဿ ဝါ တဒါဘာဝမတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ ဒွိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော တံ စီဝရံ အဘိနိပ္ဖါဒေယျ၊ ယံ ပနေတ္ထ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အကုသလ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ ဝသေန တဒကုသလတော သတ္တ ဝိနီတဝတ္ထူနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ တတော စီဝရန္တိ သမ္ဘဝတော အစီဝရကာ၊ အန္တရာပတ္တိကာ စ. အနန္တရိကလက္ခဏပ္ပတ္တဿ ဝသေန နိယတာ စ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမ္မုတိနိဒ္ဒေသေ ဂရုကလဟုကနိဒ္ဒေသောပိ သမ္ဘဝတိ. အညထာ ‘‘အနန္တရာယိကာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ၊ အနဝဇ္ဇာပဏ္ဏတ္တီ’’တိ စ ဝုတ္တာ. ကုဋိကာရမဟလ္လကာပတ္တိ အန္တရာယိကာ လောကဝဇ္ဇသာဝဇ္ဇပဏ္ဏတ္တိတော. သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဩမသဝါဒါဒိတော ဂရုကာဒိ န သမ္ဘဝေယျ၊ တတော ဝါ အယံ လဟုကာဒီတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ မတံ၊ ‘‘သဗ္ဗံ အယုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကန္တိ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိစာ’’တိ ဝစနေန စေ အာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မော သိယာ၊ ဝတ္ထု စ န ဝတ္တဗ္ဗဓမ္မော သိယာ ဂေါတ္တေန သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘မေထုနဓမ္မော’’တိ ပဒံ အဇ္ဈာစာရသင်္ခါတံ ဝတ္ထုဉ္စ ဒီပေတိ. အဇ္ဈာစာရဝသေနေဝ အာပတ္တိယာ လဒ္ဓနာမံ အသာဓာရဏနာမတ္တာ ‘‘ဂေါတ္တ’’န္တိ စ ဝုစ္စတီတိ အယံ တတ္ထ အတ္ထော.

‘‘အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကိံ ပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ? လောဘော ပုဗ္ဗင်္ဂမော၊ ဒေါသော၊ မောဟော၊ အလောဘော၊ အဒေါသော၊ အမောဟော ပုဗ္ဗင်္ဂမော’’တိ ‘‘ကတိ ဟေတူတိ? ဆ ဟေတူ တယော အကုသလဟေတူ၊ တယော အဗျာကတဟေတူ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမထက္ခန္ဓကေ ပန သန္ဓာယဘာသိတဝသေန တထာ ဧဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အာပတ္တာဓိကရဏံ သဘာဝတော နိပ္ပရိယာယေနေဝ အကုသလာ စတ္တာရော ခန္ဓာ၊ ရူပအဗျာကတာ စ ဟောန္တိ. ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၂၂) ဝုတ္တတ္တာ ကုသလမေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ၊ ခီဏာသဝါနံ ကိရိယာဗျာကတံ နာမ ဟောတီတိ ကုသလေ ပဋိက္ခိတ္တေ ကိရိယာဗျာကတမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေ သဗ္ဗထာ အဝါဝဋံ ဝိပါကာဗျာကတံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနာဗျာကတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဧကေ၊ တံ အယုတ္တံ ‘‘ဆ ဟေတုယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ သာမညေန၊ တထာပိ ဝိပါကဟေတုယေဝ တတ္ထ အဓိပ္ပေတော၊ န ကိရိယာဟေတု၊ တေ ဟိ ကုသလသဘာဝါ စ၊ တသ္မာ ရူပံ၊ ဝိပါကာဗျာကတဉ္စာပတ္တိ. တတ္ထ အကုသလာပတ္တိတော ဝိနီတဝတ္ထူနိ. ဣတရဿာပိ အာဒိတော ဆာဒနာ ကုသလစိတ္တတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အန္တရာယိကနိယတသာဝဇ္ဇပညတ္တိဘာဝေါပိ စဿာ ဝေဝစနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာယ၊ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာယ စ၊ တသ္မာ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယံ သိယာ သာရမ္မဏံ သိယာ အနာရမ္မဏ’’န္တိ ဝစနံ ဝိယ ဧကန္တာကုသလံ အနေကန္တာကုသလဉ္စ လောကဝဇ္ဇံ၊ ဧကန္တာဗျာကတံ ဘူတာရောစနံ အနေကန္တာဗျာကတဉ္စ သေသံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ သိယာဗျာကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမထက္ခန္ဓကေ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမေဝ သန္ဓာယ တထာ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ၊ ဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’န္တိ ဧတ္ထ သန္ဓာယဘာသိတဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မိဉှိ ပထဝိခဏနာဒိကေ အာပတ္တာဓိကရဏေ အပကတညုနော သန္ဓာယ အပ္ပဟရိတကရဏာဒိကာလေ ကုသလစိတ္တံ အင်္ဂံ ဟောတိ၊ ခဏနာဒိပယောဂသင်္ခါတံ ရူပါဗျာကတံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပေန္တံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ၊ ကုသလစိတ္တော ဝုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိ. တသ္မိဉှိ သတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ. ယသ္မာ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကံ စိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ န ယိဒံ အင်္ဂပ္ပဟောနကစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဒိ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သိယာ ကုသလ’’န္တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ န စ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဣဒံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ယံ တာဝ အာပတ္တာဓိကရဏံ လောကဝဇ္ဇံ၊ တံ ဧကန္တတော အကုသလမေဝ၊ တတ္ထ ‘‘သိယာ အကုသလ’’န္တိ ဝိကပ္ပေါ နတ္ထိ. ယံ ပန ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ တံ ယသ္မာ သဉ္စိစ္စ ‘‘ဣမံ အာပတ္တိံ ဝီတိက္ကမာမီ’’တိ ဝီတိက္ကမန္တဿေဝ အကုသလံ ဟောတိ၊ အသဉ္စိစ္စ ပန ကိဉ္စိ အဇာနန္တဿ သဟသေယျာဒိဝသေန အာပဇ္ဇတော ရူပဝိပါကံ အဗျာကတံ ဟောတိ အနုဋ္ဌာနတော. တသ္မာ တဿ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ သဉ္စိစ္စာသဉ္စိစ္စဝသေန ဣမံ ဝိကပ္ပဘာဝံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ.

သစေ ပန ကောစိ ဝိနယေ အပကတညူ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇတိ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝဒေယျ၊ တဿေဝံဝါဒိနော အစိတ္တကာနံ ဧဠကလောမာဒိသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တသမင်္ဂိကာလေ တာသံ အာပတ္တီနံ ကုသလစိတ္တော အာပဇ္ဇေယျ၊ န ဝါ အာပဇ္ဇတိ. ကိံကာရဏံ? န စ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကုသလစိတ္တံ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ. အတ္တဘာဝေါ သဘာဝေါ ပကတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတရံ ပန တဿာ အာပတ္တိယာ တဒါ အင်္ဂသဘာဝေါတိ? ဝုစ္စတေ – ကာယဝစီဝိညတ္တိဝသေန ပန စလိတဿ ကာယဿ၊ ပဝတ္တာယ ဝါစာယ စာတိ ဧတေသံ ဒွိန္နံ စလိတပ္ပဝတ္တာနံ ကာယဝါစာနံ အညတရမေဝ အင်္ဂသဘာဝေါ၊ တဉ္စ ရူပက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ အဗျာကတန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကာယော၊ ဝါစာ စ တဒါ အာပတ္တာဓိကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယာ ပနေတ္ထ အကုသလာပတ္တိက္ခဏေ ကာယဝါစာယော အဗျာကတဘာဝေါ၊ တာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ ကာယဝစီကမ္မကာလေ မနောကမ္မံ ဝိယ. တဒါ ဟိ ကာယဝါစာယော အာပတ္တိကရာဒိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ ဇာနိတဗ္ဗာ. ကတိ မူလာနီတိ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ မူလာနီ’’တိအာဒိ. ယဒါ ပန ကာယဝါစာယော အာပတ္တိယာ အင်္ဂမေဝ ဟောန္တိ၊ တဒါ ‘‘စိတ္တံ စိတ္တာဓိပတေယျ’’န္တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလဝဏ္ဏနာ) ဝစနံ ဝိယ ပုဗ္ဗပယောဂါနံ အပရပယောဂဿ ပစ္စယဘာဝတော အာပတ္တိကရာဒိပညတ္တိံ န ဝိဇဟန္တိ. ယထာ တဗ္ဘာဝေပိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏဿ ကတိ ဝတ္ထူနီတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဝတ္ထူနိ. ကတိ ဘူမိယောတိ? သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဘူမိယော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ တဗ္ဘာဝေပိ အာပတ္တိကရာ ‘‘အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္တာဝတာ အာပတ္တိ နာမ စတ္တာရော အကုသလက္ခန္ဓာ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမကာလေ ဘူတာရောစနံ ဌပေတွာ သဗ္ဗာပိ အဝိသေသတော၊ ဝိသေသတော ပန သဗ္ဗာပိ ဧကန္တာကုသလာ အကုသလာ၊ အနေကန္တာကုသလာ ပန ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇစိတ္တာဂါရသံဃာနိဣတ္ထာလင်္ကာရဂန္ဓဝဏ္ဏကဝါသိတပိညာကပ္ပဘေဒါ၊ ဘိက္ခုနိအာဒီနံ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနပ္ပဘေဒါ စာတိ ဒသပ္ပဘေဒါ သကနာမေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝတ္ထုဇာနနသစိတ္တကကာလေ ဧဝ အကုသလာ၊ တဒဘာဝတော အစိတ္တကကာလေ ဝိနာ အနာပတ္တာဓိကရဏေန ကမ္မဋ္ဌာနာဒိသီသေန ကုသလစိတ္တေန တံ တံ ဝတ္ထုံ ဝီတိက္ကမန္တဿ အာပတ္တိ ကေဝလံ ရူပအဗျာကတမေဝ.

ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘အပ္ပကာသေ ဌာနေ ကဋိသုတ္တကသညာယ သံဃာဏိံ၊ မတ္တိကာသညာယ ဂန္ဓဝဏ္ဏကာဒိံ ဝါ ဓာရေန္တိယာပိ အာပတ္တိ၊ တသ္မာ အစိတ္တကာယေဝါ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. တေ ‘‘သံဃာဏိယာ အသံဃာဏိသညာယ ဓာရေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ပါဌာဘာဝံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ. သုရာပါနာပတ္တိ ပန အစိတ္တကာပိ ဧကန္တာကုသလာဝ. တေနေဝ ‘‘မဇ္ဇေ အမဇ္ဇသညီ ပိဝတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၃၂၈) ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ အာဗာဓပစ္စယာပိ န သက္ကာ ဝိနာ အကုသလေန သုရာပါနံ ပါတုံ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တေသု အနေကန္တာကုသလေသု ဝိယ လောကဝဇ္ဇေသု ဣဓ ‘‘သုရာပါနေသု အနာပတ္တိ အာဗာဓပစ္စယာ’’တိ န ဝုတ္တံ. သူပသံပါကာဒိ ပန အမဇ္ဇမေဝ. တတ္ထ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ ဥဒကဒန္တပေါဏေ ဝိယ. ဘူတာရောစနာပတ္တိ ရူပါဗျာကတမေဝ၊ အစိတ္တကကာလေ သဟသေယျာဒိ ရူပဝိပါကာဗျာကတမေဝ၊ တတ္ထ သုပိနန္တော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ အကုသလံ အနင်္ဂတ္တာ အဗ္ဗောဟာရိကံ ဟောတိ. ကုသလေ ကထာဝ နတ္ထိ အနာပတ္တိ သဘာဝတ္တာ ကုသလဿ. တထာ ကိရိယာတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ အကုသလံ ဝါ သုဒ္ဓရူပံ ဝါ သဝိပါကံ ဝါတိ တိဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ.

တတ္ထ ဌပေတွာ သုရာပါနံ ဧကစ္စဉ္စ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ဧကန္တာကုသလဉ္စ သစိတ္တကမေဝ၊ ဘူတာရောစနံ အစိတ္တကမေဝ၊ သေသံ သဟ သုရာပါနေန အနေကန္တာကုသလံ လောကဝဇ္ဇဉ္စ အနေကန္တာဗျာကတံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဉ္စ ယေဘုယျေန သစိတ္တကာစိတ္တကန္တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒံ တိပ္ပဘေဒံ ဟောတိ. ယံ ပနေတ္ထ သစိတ္တကမေဝ၊ တံ မေထုနာဒိဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေနေဝ သစိတ္တကံ၊ သဗ္ဗံ သေခိယံ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေနေဝ သစိတ္တကံ ‘‘အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝစနတောတိ သစိတ္တကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ. ဧကန္တာစိတ္တကံ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တာဘာဝေန၊ န ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တာဘာဝေန. တဒဘာဝတော ဧကန္တာကုသလံ သုရာပါနံ၊ ဧကန္တာဗျာကတံ သဉ္စရိတ္တံ၊ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တဿ ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တဿ ဝါ ဥဘိန္နံ အဘာဝေန အစိတ္တကဘာဝေန အစိတ္တကံ ဟောတိ. သုရာပါနံ ပန သစိတ္တကံ ဟောတိ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေနေဝ. အရိယပုဂ္ဂလာနံ ဣတရေသံ ဥဘိန္နံ ဝါ အညတရဿ ဘာဝေန သေသံ စိတ္တကာစိတ္တကံ. ဝိသေသတော စ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တာဘာဝေန၊ အပကတညုနော ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တာဘာဝေန ဝါ အစိတ္တကဘာဝေန အစိတ္တကံ ဟောတိ. တတ္ထ ဧကန္တာစိတ္တကဉ္စ သစိတ္တကဉ္စ ‘‘အစိတ္တက’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. အယံ တာဝ ‘‘အာပတ္တိ ဇာနိတဗ္ဗာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော.

မူလဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ကတွာ ဌိတေန အာပန္နာပတ္တိ. အယံ အဂ္ဃဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိတွာ တာသု သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နဝသေန အဂ္ဃသမောဓာနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တေန အာပန္နာပတ္တိ. ‘‘ပုနပိ အာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ သဥဿာဟေနေဝ စိတ္တေန. ‘‘အယံ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝါ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဣဒဉ္စ ဘူတဝသေန ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧဝံ ဒေသိတေ ပန ယာ ကာစိ အာပတ္တိ န ဝုဋ္ဌာတီတိ အပရေ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓမ္မိကဿ ပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဓမ္မိကပဋိဿဝေ ဒုက္ကဋံ န ဟောတိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ သုဒ္ဓစိတ္တဿ ‘တုမှေ ဝိဗ္ဘမထာ’တိ ဝုတ္တေ ‘သာဓူ’တိ ပဋိဿုဏိတွာ သစေ န ဝိဗ္ဘမတိ အနာပတ္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘အာဝိကရော ဇာနိတဗ္ဗော’’တိပိ ပါဠိ. ကာလေန ဝက္ခာမိ၊ နော အကာလေနာ’’တိအာဒီသု ပဉ္စဒသသု ဓမ္မေသု. ဘဗ္ဗာပတ္တိကာ နာမ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗာ.

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၂. နိဒဟနေ အာတပေ. ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျ (ပါရာ. ၄၇၂). ဆာရတ္တပရမံ တေနာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၆၅၃) ဝုတ္တာပတ္တိကော ဂဏပူရကော ဟုတွာပိ ကမ္မံ ကောပေတိ နာနာသံဝါသကတ္တာ. ကမ္မေန ဝါ သလာကဂ္ဂါဟေန ဝါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသော စေဝ ကမ္မဉ္စ ဧကန္တိ ဧတ္ထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောတိ ဝါ ကမ္မန္တိ ဝါ အတ္ထတော ဧကမေဝ၊ တေသု ယံ ကိဉ္စိ ကတေ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗဘာဂါတိ သံဃဘေဒတော ပုဗ္ဗဘာဂါ. ‘‘ပမာဏ’’န္တိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အညတရေန ဘေဒေါ ဟောတိ၊ န ဣတရေဟီတိ ဝုတ္တံ. ဝိနယေ သိဒ္ဓါ ဝိနယသိဒ္ဓါ၊ ရောမဇနပဒေ ဇာတံ ရောမကံ၊ အနုညာတလောဏတ္တာ ဒုကေသု ဝုတ္တာတိ.

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၃. ဝေါ တုမှေဟိ န သမုဒါစရိတဗ္ဗံ. ဝစီသမ္ပယုတ္တံ ကာယကိရိယံ ကတွာတိ ကာယေန နိပစ္စကာရံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဥပဃာတေတိ ဝိနာသေတိ. ဩမဒ္ဒိတွာတိ အဘိဘဝိတွာ. ဝဒတောတိ ဝဒန္တဿ. ‘‘ဗာလဿ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဒုကေ အာဂတံ၊ ဣဓ ပန ‘‘န ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ အာပတ္တိဗာဟုလ္လံ သန္ဓာယ နာဒါတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣမသ္မာ ဝိဟာရာ ပရံ မာ နိက္ခမာဟိ၊ ဝိနယဓရာနံ ဝါ သန္တိကံ အာဂစ္ဆ ဝိနိစ္ဆယံ ဒါတု’’န္တိ ဝုတ္တေ တဿ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တိကဘောဇနံ နာမ သစေ တယော ဟုတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဂဏဘောဇနေန အနာပတ္တိ၊ ဣဒံ သန္ဓာယ တိကံ. ‘‘ပသုတ္တော’’တိ ဗာဟုလ္လတော ဝုတ္တံ. အထ ဝါ နိပဇ္ဇိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဒံ ဌပေတွာ ဂစ္ဆာမိ၊ တာဝကာလိကံ ဘန္တေ ဒေထာတိ ဝုတ္တေ ‘နဝကမ္မာဒိအတ္ထံ ဝိနာ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ. ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ နိဝါသေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ပစ္စုဒ္ဓရဏံ အကတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနတော အဝိကပ္ပနပစ္စယာ အာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ ဝိကပ္ပနာ ပန ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. အယံ နယော အဝိကပ္ပနံ သန္ဓာယ၊ ပုရိမော ဝိကပ္ပိတပရိဘောဂပစ္စယာပတ္တိံ သန္ဓာယ. ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကပ္ပိယတာယာတိ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗတ္ထ ကပ္ပိယတ္တာတိ အတ္ထော. ကေစိ ဣမမတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒိ သဗ္ဗကပ္ပိယတာ တာယ ပဋိစ္ဆန္နေနာ’’တိ လိခန္တိ. ‘‘ဝတ္ထမေဝ ပဋိစ္ဆာဒိ ဝတ္ထပဋိစ္ဆာဒီ’’တိ ဝိဂ္ဂဟတ္တာ ‘‘တာယာ’’တိ န ယုဇ္ဇတိ. ‘‘တေနာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၄. စတူဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ပေ။ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ယဉှိ အာပတ္တိံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ၊ န တတ္ထ ကာယာဒယောတိ အာပန္နံ၊ တတော ကမ္မဝါစာယ သဒ္ဓိံ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ သတ္တာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝစနဝိရောဓော၊ တာနိ ဧဝ အာပတ္တိကရာ ဓမ္မာ နာမ. အထ တတ္ထာပိ ကာယာဒယော ဧကတော ဝါ နာနာတော ဝါ လဗ္ဘန္တိ၊ စတူဟာကာရေဟီတိ န ယုဇ္ဇတီတိ ‘‘ဆဟာကာရေဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ဧဝံ ဧတာနိ သုတ္တပဒါနိ ဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ. ကထံ အဝိရောဓိတာနိ? သဝိညတ္တိကာဝိညတ္တိကဘေဒဘိန္နတ္တာ. ကာယာဒီနံ ယာ ကိရိယာ အာပတ္တိ၊ နံ ဧကစ္စံ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိကာယ ဝါစာယ၊ ဧကစ္စံ သဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ၊ ယာ ပန အကိရိယာ အာပတ္တိ၊ တံ ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ ခေါ အဝသိဋ္ဌာဟိ အဝိညတ္တိကာဟိ ကာယဝါစာဟိယေဝ၊ န ဝိနာ ‘‘နော စေ ကာယေန ဝါစာယ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၄၁၄) ဝစနတော၊ အဝိသေသေန ဝါ ဧကစ္စံ အာပတ္တိံ ကာယေန အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ ဝါစာယ၊ ဧကစ္စံ ကာယဝါစာဟိ. ယံ ပနေတ္ထ ကာယဝါစာဟိ၊ တံ ဧကစ္စံ ကေဝလာဟိ ကာယဝါစာဟိ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧကစ္စံ ကမ္မဝါစာယ အာပဇ္ဇတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧဝံ အဝိရောဓိတာနိ ဟောန္တိ.

တတြာယံ သမာသတော အတ္ထဝိဘာဝနာ – ကာယေန အာပဇ္ဇတီတိ ကာယေန သဝိညတ္တိကေန အကတ္တဗ္ဗံ ကတွာ ဧကစ္စံ အာပဇ္ဇတိ၊ အဝိညတ္တိကေန ကတ္တဗ္ဗံ အကတွာ အာပဇ္ဇတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ ကာယကမ္မံ နာမ. အကတမ္ပိ ဟိ လောကေ ‘‘ကတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ကဋံ မယာ၊ ယံ မယာ ပုညံ န ကတ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု၊ သာသနေ စ ‘‘ဣဒံ တေ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဒုက္ကဋံ၊ ယံ တွံ ဘဂဝန္တံ န ပုစ္ဆီ’’တိ (စူဠဝ. ၄၄၃) ဧဝမာဒီသု၊ ဧဝမိဓ ဝိနယပရိယာယေန ကာယေန အကရဏမ္ပိ ‘‘ကာယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အယမေဝ နယော ‘‘ဝါစာယ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု. ပုရတီတိ ပုရိသော၊ ပုရ အဂ္ဂဂမနေ. ပုရတီတိ ပုရတော ဂစ္ဆတိ သဗ္ဗကမ္မေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟောတိ. ပဌမုပ္ပန္နဝသေနာတိ ပဌမကပ္ပိယေသု ဟိ ပဌမံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ‘‘ပုရိမ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဇာယတီတိ အတ္ထော. သတံ တိံသ စာတိ ဧတ္ထ အသာဓာရဏာပိ ပါရာဇိကာ နော အန္တောဂဓာယေဝ ဇာတာ ပါရာဇိကာပန္နာနံ ဘိက္ခုဘာဝါယ အဘဗ္ဗတ္တာ. ‘‘အသာဓာရဏဝစနေန ပန သာမညေန ဥဒ္ဓဋာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘သတဉ္စေဝ တိံသဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ ပါဌော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ စတူသု ပါရာဇိကေသူတိ သာဓာရဏေသု ဧဝ. အတ္ထိ ဝတ္ထုနာနတ္တတာ နော အာပတ္တိနာနတ္တတာတိ ပဌမပဉှော ဣဓ ဒုတိယော နာမ. အတ္ထိ အာပတ္တိသဘာဂတာ နော ဝတ္ထုသဘာဂတာတိ ဧတေန ဝိသေသော နတ္ထိ. မန္တာဘာသာတိ မတိယာ ဘာသာ. ‘‘အဘိဝါဒနာရဟာတိ ယထာနိသိန္နာဝ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ဝန္ဒန္တိ. နဝမဘိက္ခုနိတော ပဋ္ဌာယ အနုဋ္ဌိတဗ္ဗတော အာသနာ န ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ. အဝိသေသေနာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ၊ ဣတရဿ ဝါ ဝိပ္ပကတဘောဇနဿ၊ သမီပဂတော ယော ကောစိ ဝုဍ္ဎတရောတိ အတ္ထော. ဝိပ္ပကတဘောဇနေနာပိ ဟိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အာသနံ ဒါတဗ္ဗံ. ဣဓ န ကပ္ပန္တီတိ ဝဒန္တောပီတိ ပစ္စန္တိမဇနပဒေသု ဌတွာ ‘‘ဣဓ န ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိနယာတိသာရဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ကပ္ပိယဉှိ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တော ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ နာမ. တထာ ဣဓ ကပ္ပန္တီတိအာဒီသုပိ ဌတွာ ‘‘ဣဓ ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိနယာဂတဘိက္ခု ဝိနယော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၅. န ဥပေတိ ပုဂ္ဂလော. ‘‘နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’’တိ (ပါစိ. ၂၉၉) ဝစနတော နိမန္တနာဘာဝါ ပိဏ္ဍပါတိကဿ အနာမန္တစာရော ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဂိလာနသမယော’’တိအာဒိနာ အာဘောဂံ ကတွာ ဘောဇနံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘောဇနံ နာမ. ‘‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ အဝိကပ္ပနာ. ပရမ္မုခေ အဂုဏဝစနံ အယသော. သမ္မုခါ ဂရဟာ. သီလဒိဋ္ဌိဗျသနာနံ ဝိနယပရိယာပန္နတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဣတရေ ပဉ္စကံ ပူရေတုံ ဝုတ္တာ. ‘‘ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေနာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝုတ္တတ္တာ ပဉ္စကံ ဇာတံ. အညတရသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧကော ထေရောတိ အတ္ထော. ‘‘ယောနကဝိသယတောတိ စီနဋ္ဌာနာ’’တိ လိခိတံ. အဋ္ဌ ကပ္ပေ အနုဿရီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသီတိ အတ္ထော. အနန္တရေ ဌာနေ ဌတွာတိ အတ္ထော. ဉတ္တိယာ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟုတွာတိ ဉတ္တိဋ္ဌပိတကာလေ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟောတိ. ပုန ကမ္မဝါစာယ ကမ္မသိဒ္ဓိ. ဉတ္တိခေတ္တန္တိ ဉတ္တိယာဝ ကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ တဿာ ခေတ္တံ၊ ဉတ္တိဒုတိယာဒိကမ္မေ ပဌမဋ္ဌပနံ တဿာ ဩကာသော နာမ. အာရညကေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စာနိသံသန္တိ ဧဝံ ဣဒမတ္ထိတန္တိ အတ္ထော.

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၆. ‘‘ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ ပါဌတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. စုဒ္ဒသပရမာနိ နဝ ဆက္ကာနိ ဟောန္တိ. ကထံ? ပဌမံ ဧကံ ဆက္ကံ၊ သေသေသု အဋ္ဌသု ဧကေကေန သဒ္ဓိံ ဧကေကန္တိ ဧဝံ တီဏိ ဆက္ကာနိ အန္တရပေယျာလေ ဝုတ္တာနိ. ကထံ? ‘‘စတုတ္ထေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေန ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဉ္စမေန၊ ဆဋ္ဌေန စ တီဏိ ဆက္ကာနိ. လောဘာဒယော ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ၊ တထာ အနုဝါဒဿ. ဒီဃသော ဆ ဝိဒတ္ထိယော ဝဿိကသာဋိကာယ. တိရိယံ ဆ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတစီဝရဿ. ဝိပ္ပကတစီဝရံ အာဒါယ ပက္ကမနေ နိဋ္ဌာနန္တိကော၊ သန္နိဋ္ဌာနနာသန သဝန သီမာတိက္ကန္တိကသဟုဗ္ဘာရာတိ ဆ၊ သမာဒါယ ဝါရေပိ ဆာတိ ဆက္ကဒွယံ. သတ္တကေ ပက္ကမနန္တိကေန သဟ သတ္တ.

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၇. ဆက္ကေ ဝုတ္တာနိယေဝ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ ဆက္ကေ ဝုတ္တစုဒ္ဒသပရမာနိ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. သတ္တမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ‘‘ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗံ၊ တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ သုဂတစီဝရဘာဏဝါရဿ ပရတော ‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုဿ န ဟောတိ အာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တမေနံ စောဒေတိ သံဃော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ ဧကပုဂ္ဂလော ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တသတ္တကာတိ.

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၈. တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိကရဏံ အာနိသံသော၊ အကရဏံ အာဒီနဝေါ၊ တသ္မာ ဧတေ အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ အတ္ထော. ‘‘အယသော အက္ကောသော’’တိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ၊ ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ၊ ဘဏိတဿ ဟောတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ၊ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ ခန္တိံ ရုစိံ ဘာဝံ သညန္တိ ဧဝံ အကပ္ပိယကတံ ဟောတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကတန္တိအာဒယော အဋ္ဌ အနတိရိတ္တာ. သပ္ပိအာဒိ အဋ္ဌမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. အဋ္ဌဝါစိကာ ဘိက္ခုနီနံ ဥပသမ္ပဒါ ဥဘတောဉတ္တိစတုတ္ထတ္တာ. ဝဿိကသာဋိကဒါနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝရာနိ.

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၉. နဝဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘိဇ္ဇတိ. မနုဿမံသဝဇ္ဇေဟိ နဝ မံသေဟိ ဝိနိစ္ဆယော. သုန္ဒရံ န သုန္ဒရန္တိ သင်္ဃာဋိအာဒီနိ နဝ စီဝရာနိ. တာနေဝ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ၊ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အဓိပ္ပါယော. နဝ ဝိဒတ္ထိယော သုဂတစီဝရဿ. ‘‘ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဓမ္မကမ္မေ ဒွေ နဝကာနိ ပါစိတ္တိယဝသေန ဝုတ္တာနိ.

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၀. ‘‘ဩရမတ္တကဉ္စ အဓိကရဏံ ဟောတိ၊ န စ ဂတိဂတ’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၂၀၄) ဒသ အဓမ္မိကာ သလာကဂ္ဂါဟာ. ဝိပရီတာ ဓမ္မိကာ. သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သံကစ္စိကံ ဝါ ပက္ခိပိတွာ ဒသာ’’တိ ဝုတ္တံ ကပ္ပိယတ္တာ ဧတေသံ. မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ ဣတ္ထိယော. ဓနက္ကီတာဒယော ဒသ ဘရိယာ. ‘‘သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ဒသဝဿာယ တဿာ ဒွါဒသဝဿကာလေ သယမ္ပိ ဒွါဒသဝဿာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဝိနယဓရဿေဝ ‘အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတီ’တိ အာရဗ္ဘ ယာဝ ‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ။ပေ။ အနုဗျဉ္ဇနသော’တိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝတွာ ပုနပိ ‘အာပတ္တာနာပတ္တိံ န ဇာနာတိ’စ္စေဝ အာရဗ္ဘ ယာဝ ‘အဓိကရဏေ စ န ဝိနိစ္ဆယကုသလော ဟောတီ’တိ ပဉ္စ ဝုတ္တာ၊ တေ တထာ တထာ ပဉ္စ ပဉ္စ ကတွာ ဒသ ဟောန္တီ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဒသဝဿာယ ဘိက္ခုနိယာ နိဿယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ၊ ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ၊ ပါဌော ဧဝ ပန ဟောတိ.

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၁. န ဝေါဒါယန္တိ န ပကာသေန္တိ. ရောဂမေဝ ရောဂါတင်္ကံ. ရောဂန္တရာယံ ဝါ.

ဧကုတ္တရိကနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပေါသထာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

၃၃၂. ‘‘သံဃံ၊ ဘန္တေ၊ ပဝါရေမီ’’တိအာဒိ ပဝါရဏကထာ နာမ ဝိနီတဂါထာသု ဝိယ.

အတ္ထဝသပကရဏဝဏ္ဏနာ

၃၃၄. ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စာတိ ဧတ္ထ တဿ တဿ သိက္ခာပဒဿ ပညာပနေ ဂုဏဝိသေသဒီပနတော၊ အပညာပနေ အာဒီနဝဒဿနတော စ သံဃသုဋ္ဌုတာ ဟောတိ. တတ္ထ ယထာသမ္ဘဝံ လောကဝဇ္ဇဿ အပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝဿ ပညာပနေ ပယောဂဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော. ပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝဿ ပန သေခိယဿ လောကဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ ပဋိပတ္တိဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ အာသယဝိသုဒ္ဓိ ဂုဏော အပ္ပိစ္ဆာဒိဂုဏာဝဟနတော၊ တေနေဝါဟ ‘‘သုဘရတာယ သုပေါသတာယ အပ္ပိစ္ဆတာယ အပ္ပိစ္ဆဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ’’တိ. သမဏာစာရဝိသုဒ္ဓိ စဿ ဂုဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ လောကဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃသုဋ္ဌုတာ ဟောတိ ပါကဋာဒီနဝတော၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဿ ပညာပနေ သံဃဖာသုတာ ဟောတိ ပါကဋာနိသံသတ္တာ. တထာ ပဌမေန ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟော၊ ဒုတိယေန ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရော၊ ပဌမေန သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတော၊ ဒုတိယေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ၊ တထာ ပဌမေန အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒေါ၊ ဒုတိယေန ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝေါ၊ တထာ ပဌမေန သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိ၊ ဒုတိယေန ဝိနယာနုဂ္ဂဟော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရိဝါရနယေန ဝါ ပဌမေန ပါပိစ္ဆာနံ ဘိက္ခူနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒေါ၊ ဒုတိယေန ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ တထာဂတေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယ ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (ပရိ. ၄၉၈). တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ ဝေရာနံ ဝဇ္ဇာနံ အကုသလာနံ ဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒွေ အတ္ထဝသေ။ပေ။ ပညတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ ဝေရာနံ သမ္ပရာယိကာနံ ဝေရာနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိ (ပရိ. ၄၉၈). အပိစေတ္ထ သဗ္ဗမ္ပိ အကတဝိညတ္တိပဋိသံယုတ္တံ၊ ဂိဟီနံ ပီဠာပဋိသံယုတ္တံ၊ တေသံ ပသာဒဘောဂက္ခယရက္ခာပဋိသံယုတ္တဉ္စ ဂိဟီနံ အနုကမ္ပာယ ပညတ္တံ နာမ၊ ကုလဒူသကဂဏဘောဇနာနိ ပါပိစ္ဆာနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယ ပညတ္တံ. သဗ္ဗံ လောကဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဝေရာဒိပဋိဃာတာယ၊ မာတုဂါမေန သံဝိဓာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဝေရာဒိသံဝရာယ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစေတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒသအတ္ထဝသပကရဏမေဝ နိဿာယ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေန ယံ၊ ဧကန္တာကုသလံ ဘဝေ၊

တံ သံဃသုဋ္ဌုဘာဝါယ၊ ပညတ္တံ လောကဝဇ္ဇတော.

ပါရာဇိကာဒိံ၊

ပညတ္တိဇာနနေနေဝ၊ ယတ္ထာပတ္တိ န အညထာ၊

တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ဝါပိ၊ ပသာဒုပ္ပါဒဗုဒ္ဓိယာ.

ဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တံ ဣတရဉ္စ သေခိယံ၊ ဣဒံ ပဏ္ဏတ္တိသမ္ဘဝံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ. ဝတ္ထုနော၊ ပညတ္တိယာ ဝါ ဝီတိက္ကမစေတနာယာဘာဝေပိ ပဋိက္ခိတ္တဿ ကရဏေ၊ ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေ ဝါ သတိ ယတ္ထ အာပတ္တိ ပဟောတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ဌပေတွာ သုရာပါနံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဥက္ကောဋနကေ ပါစိတ္တိယံ၊ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဓမ္မိကာနံ ကမ္မာနံ ဆန္ဒံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇေယျ၊ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၄၇၅)၊ ယော ပန ဘိက္ခု သံဃေ ဝိနိစ္ဆယကထာယ ဝတ္တမာနာယ ဆန္ဒံ အဒတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမေယျ၊ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၄၈၀)၊ ယော ပန ဘိက္ခု သမဂ္ဂေန သံဃေန စီဝရံ ဒတွာ ပစ္ဆာ ခီယနဓမ္မံ အာပဇ္ဇေယျ။ပေ။ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၄၈၅) ဧဝမာဒိ သံဃဖာသုတာယ ပညတ္တံ. ‘‘အညဝါဒကေ ဝိဟေသကေ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၁၀၁)၊ ပါရာဇိကာဒီဟိ အနုဒ္ဓံသနေ သံဃာဒိသေသာဒိ စ ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟာယ၊ အနုပခဇ္ဇနိက္ကဍ္ဎနဥပဿူတိသိက္ခာပဒါဒိ ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ သဗ္ဗံ လောကဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ၊ သဗ္ဗံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနမေဝ သံဝရာယ. သဗ္ဗံ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တံ အပ္ပသန္နာနံ ဝါ ပသာဒါယ ပသန္နာနံ ဝါ ဘိယျောဘာဝါယ စ. ဝိသေသေန အရိဋ္ဌသမဏုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ၊ သာမညေန ပစ္စယေသု မရိယာဒပဋိသံယုတ္တဉ္စ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ၊ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿာယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော မဟိစ္ဆဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈၊ အ. နိ. ၈.၃၀) အာဒိသုတ္တမေတ္ထ သာဓကံ. ‘‘သိက္ခာပဒဝိဝဏ္ဏကေ (ပါစိ. ၄၃၉) မောဟနကေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ. ၄၄၄) ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ ပညတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၉၀) ဣဒံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ၊ ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ စ. ကထံ?

‘‘ဘူတဂါမော သဇီဝေါတိ၊ အဝိပလ္လတ္တဒိဋ္ဌိနော၊

တဿ ကောပနသညာယ၊ ပသာဒေါ ဗုဒ္ဓသာဝကေ.

‘‘နိဇ္ဇီဝသညိတံပေတံ၊ အကောပေန္တော ကထံ မုနိ၊

ဇီဝံ ကောပေယျ နိဒ္ဒေါသော၊ မစ္ဆမံသာနုဇာနနေ.

ဧဝမ္ပိ –

‘‘တဿ ကောပနသညာယ၊ ပသာဒေါ ဗုဒ္ဓသာဝကေ၊

ယတော တိတ္ထကရာဝိမေ၊ ဝိရတာ ဘူတဂါမတော၊

လောကဿ စိတ္တရက္ခတ္ထံ၊ တတောပိ ဝိရတော မုနီ’’တိ. –

ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝေါ ဟောတိ.

ဝိဝိတ္တသေနာသနဘောဂတဏှာဝသေနနိဇ္ဇီဝမိတာရက္ခံ၊

ဗုဒ္ဓေါဘိနိန္နဉ္စ ဝိဝဇ္ဇယန္တော၊

သိက္ခာပဒံ တတ္ထ စ ပညပေသိ.

နိဇ္ဇီဝဿာပိ မံသဿ၊ ခါဒနကံ ယတိံ ပတိ၊

နိန္ဒမာနံ ဇနံ ဒိသွာ၊ ဘူတဂါမံ ပရိစ္စဇိ.

တိကောဋိပရိသုဒ္ဓတ္တာ၊ မစ္ဆမံသာနုဇာနနေ၊

ပဋိစ္စ မံသာနုဇာနနံ၊ ကမ္မေ ဒိဋ္ဌိပ္ပသင်္ဂဘယာ.

အပရိက္ခကဿ လောကဿ၊ ပရာနုဒ္ဒယတာယ စ၊

ဘူတဂါမပါတဗျတာယ၊ ပါဏာတိပါတပ္ပသင်္ဂဘယာ.

တတ္ထ ပရိယာယဝစနံ အနုဇာနိ ဘဂဝါ၊ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ ပဋိက္ခိပိ ပရဿ ဝါ ပါပပ္ပသင်္ဂဘယေန. ဣဓ ပန ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါပါဘာဝဉာပနတ္ထံ အတ္တုဒ္ဒေသိကံ ဝိဟာရံ၊ ကုဋိဉ္စ အနုဇာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပကိရိယန္တိ ဧတ္ထ တေ တေ ပယောဇနဝိသေသသင်္ခါတာ အတ္ထဝသာတိ အတ္ထဝသပကရဏန္တိ.

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.