၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ဝါဒက္ခိတ္တောတိ ဧတ္ထ အဝိသေသေန ဝါဒဇပ္ပဝိတဏ္ဍသင်္ခါတော တိဝိဓောပိ ကထာမဂ္ဂေါ ‘‘ဝါဒေါ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသု ‘‘တိတ္ထိယေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ ဝစနတော ဌပေတွာ ဝါဒံ ‘‘သေသာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဆလဇာတိနိဂ္ဂဟဋ္ဌာနကုသလတာယ ကဒါစိ ကတ္ထစိ အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ၊ တထာ ပုဗ္ဗေ ကိဉ္စိ ဝစနံ ပဋိဇာနိတွာ ပစ္ဆာ အဝဇာနာတိ. ဧဝံ ဝါ အညထာ ဝါ အညေနညံ ပဋိစရတိ. ဧဝံ ပဝတ္တော သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသံ ပဋိဿုဏိတွာ အသစ္စာယန္တော သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေန္တော ဧဝံ သော ဝါဒက္ခိတ္တော သမာနော ပါစိတ္တိယဝတ္ထုဉ္စ ပရိပူရေန္တော ဝိစရတီတိ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တနော ဝါဒေတိ ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၉၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇၊ နေတ္တိ. ၅၊ မဟာနိ. ၂၇) ပဌမမာရဒ္ဓေ အတ္တနော ဝါဒေ. ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) နော သမယော. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ နိဗ္ဗာနမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၀၃-၂၀၄၊ မ. နိ. ၂.၂၁၅) ဝုတ္တတ္တာ ပန တံ န ဒုက္ခံ. နော ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. အယံ ပရဝါဒီ ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ သုတ္တံ ဒဿေတွာ သိဒ္ဓန္တံ သမ္ဘမေတွာ ‘‘ဝိရောဓိ ဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ ဒေါသံ အာရောပေဿတီတိ တသ္မိံ ပဌမဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော အာရောပိတေ ဝါ ဒေါသေ အနာရောပိတေ ဝါ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ တံ အဝဇာနိတွာ ‘‘နိဗ္ဗာနန္တွေဝ သဿတ’’န္တိ၊ ‘‘အနတ္တာ ဣတိ နိစ္ဆယာ’’တိ စ သုတ္တံ ဒိသွာ တဿ ပဌမဝါဒဿ နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ တမေဝ ပစ္ဆာ ပဋိဇာနာတိ. ဧဝံ တတ္ထ ယထာဝုတ္တမာနိသံသံ သလ္လက္ခေန္တော တံ ပဋိဇာနိတွာ ယဒိ အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ၊ ဓမ္မာ ဧဝ န တေ ဘဝန္တိ. သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဟိ ‘‘ဓမ္မာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

အယဉ္စ အတ္တ-သဒ္ဒေါ သဘာဝဝါစီတိ ဧဝံ အာရောပိတေ ဝါ ဒေါသေ အနာရောပိတေ ဝါ ဒေါသောတိ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ တမေဝ ပဌမဝါဒံ ပစ္ဆာ အဝဇာနာတိ. အထ သော ပရဝါဒီ သပက္ခံ ပဋိသေဓေ ပဋိဇာနနတ္တာပနယနံ. ပဋိဇာနာတိ ပတျာဿ ဣတိ ဝစနတော ‘‘ပဋိညာ အညာ သော နာမ တေ နိဂ္ဂဟော’’တိ ဝုတ္တော. သဘာဝါတိရိတ္တံ အတ္ထံ ပဋိသေဓာဓိပ္ပါယတော သဘာဝတော အတိရိတ္တံ ဗာလပရိကပ္ပိတမတ္တာနံ သန္ဓာယ ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ မေ ပဋိညာတကထာ၊ သာ စ တဒဝတ္ထာယေဝါတိ န မေ တံ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ အတ္ထိ၊ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနနံ ပန သဘာဝသင်္ခါတံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ န ဝဒါမီတိ အဓိပ္ပါယေန ကတန္တိ ဣမိနာ အညေန ကာရဏေန တံ ပုဗ္ဗေ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ ကာရဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေဝ ဓမ္မာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အတ္တ-သဒ္ဒဿ သဘာဝဝါစိတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ တေန ပုဗ္ဗေ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ ကတံ. တမညကာရဏံ ပစ္ဆာ ဒဿိတေန အညေန ကာရဏေန ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ယသ္မာ န ကေဝလံ ယထာဒဿိတနယေန သော အတ္ထမေဝ အဝဇာနာတိ၊ ပဋိဇာနာတိ စ၊ ကိန္တု ဝစနမ္ပိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁) ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ပဌမံ ကာရဏံ ဝတွာ ပရဝါဒိနာ ‘‘ယဒိ ဇာနိတဗ္ဗတော အနိစ္စံ၊ နိဗ္ဗာနံ တေ အနိစ္စံ သိယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယာ ‘ဇာနိတဗ္ဗတော’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ ‘ဇာတိဓမ္မတော’တိ မယာ ဝုတ္တံ၊ တံ တယာ ဗဓိရတာယ အညေန သလ္လက္ခိတန္တိအာဒီနိ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘ဇာနိတဗ္ဗတော’တိ ဝတွာ ပုန ‘ဇာတိဓမ္မတော’တိအာဒီနိ ဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝဇာနိတွာ ပုန ပဋိဇာနန္တော တံ အဝဇာနနံ ဣမိနာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ နာမာ’’တိ လိခိတံ.

၂. ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စာတိ ဇာနိတွာ ဝါ ဇာနန္တဿ ဝါတိ အတ္ထဒွယံ ဒီပေတီတိ.

၃. အပိစ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာတိ စတုဗ္ဗိဓမိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာ. သီဟဠာဒိနာမဘေဒဂတာတိ ကေစိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ၊ တံသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာတိ ဥဘယံ ဝုတ္တန္တိ မာတိကာယံ ဥဘိန္နံ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ဝိဘင်္ဂေ တံ ဝစနံ ယသ္မာ ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဝိညတ္တိ စ ဒဿိတာ. ‘‘ဧဝံ ဝဒတော ဝစန’’န္တိ လောကဝေါဟာရေန ဝတွာ ပရမတ္ထတော ဒဿေန္တော ‘‘တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ဝဒတိ. ဩဠာရိကေနေဝါတိ စေတနာသမုဋ္ဌာနဝါစာနံ သုခုမတ္တာ ဝိသယဝသေနေဝ ကတာတိ.

၉. ဒိဋ္ဌဿ ဟောတီတိ ဒိဋ္ဌော အဿ၊ အနေန ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနဝသေန န မယာ အဗျာဝဋော မတော၊ ‘‘န မယာ ပဝန္တော ပဋော ဒိဋ္ဌော’’တိအာဒိံ ဘဏန္တဿ စ ပရမတ္ထသုညတံ ဥပါဒါယ ဧဝ ‘‘ဣတ္ထိံ န ပဿာမိ၊ န စ ပုရိသ’’န္တိ ဘဏန္တဿ စ န မုသာဝါဒေါ.

၁၁. အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ‘‘ကေဠိံ ကုရုမာနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဝါစာ ဂိရာ။ပေ။ ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဥဇုကံ သန္ဓာယ၊ ကာယော န ဥဇုကော.

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.